Oilaviy korxona

Oilaviy korxona — qarindoshlar umumiy yoki shaxsiy mol-mulk asosida shaxsan mehnat qiladigan yuridik shaxs (Qonunning 4-moddasi) va kichik tadbirkorlik subyekti. Kamida ikki ishtirokchi kerak; korxona koʻpi bilan 30 daqiqada roʻyxatdan oʻtkaziladi, boshqa yuridik shaxslar kabi soliq toʻlaydi hamda kreditorlar oldida avval oʻz mol-mulki, u yetarli boʻlmasa, ishtirokchilarning mol-mulki bilan javob beradi.

Qisqacha:

• Faqat Qonunda koʻrsatilgan qarindoshlar ishtirokchi boʻlishi mumkin; ularning shaxsiy mehnati faoliyatning asosini tashkil etadi.
• Roʻyxatdan oʻtkazish 30 daqiqadan oshmaydi va Davlat xizmatlari markazida 440.000 soʻm, mustaqil onlayn topshirilganda esa 396.000 soʻm turadi.
• Ustav fondining umumiy eng kam miqdori yoʻq, lekin litsenziya talabi bunday miqdorni belgilashi mumkin; oilaning yagona turar joyini fondga kiritib boʻlmaydi.
• Bu shakl birga ishlashga, boshqaruv va foyda taqsimotini oldindan kelishishga hamda subsidiar javobgarlik xavfini qabul qilishga tayyor oila uchun mos keladi.

Yangilangan: 2026-yil 04-sentyabr

Oilaviy korxona nima

Oilaviy tadbirkorlik — oila aʼzolari daromad olish maqsadida oʻz tavakkalchiligi va mulkiy javobgarligi ostida ixtiyoriy amalga oshiradigan faoliyat. Qonun yuridik shaxsli shaklga (Qonunning 3-moddasi) ham, yuridik shaxs tashkil etmasdan ishlash shakliga ham ruxsat beradi. Oilaviy korxona aynan yuridik shaxsdir; muqobil shakl alohida qoidalar boʻyicha roʻyxatdan oʻtkaziladi va ishlaydi.

Oilaviy korxona ishtirokchilarning ulushli yoki birgalikdagi mulkidagi umumiy mol-mulk va ularning har biriga tegishli mol-mulk asosida tuziladi. Korxona alohida mol-mulkka ega boʻladi, shartnomalar tuzadi, huquqlar oladi, majburiyatlar bajaradi va sudda oʻz nomidan ishtirok etadi. Faoliyat ishtirokchilarning shaxsiy mehnatiga (Qonunning 4-moddasi) asoslanadi, biroq korxona xodimlarni yollashga haqli.

Toʻliq firma nomida «oilaviy korxona» soʻzlari boʻlishi shart. Qisqartirilgan nomda shu soʻzlar yoki «OK» qisqartmasi ishlatiladi. Umumiy qoidaga koʻra, korxona nomuayyan muddatga (Qonunning 7-moddasi) tuziladi, lekin ishtirokchilar taʼsis shartnomasida boshqa muddatni belgilashi mumkin.

Oilaviy korxona ishtirokchisi kim boʻlishi mumkin

Boshliq bilan birga kamida ikki ishtirokchi boʻlishi kerak. Qonun qarindoshlarning yopiq roʻyxatini (Qonunning 5-moddasi) belgilaydi:

• er va xotin;
• ularning bolalari va nabiralari;
• ota-onalar;
• mehnatga layoqatli yoshga toʻlgan bolalar va nabiralarning erlari yoki xotinlari;
• mehnatga layoqatli yoshga toʻlgan tugʻishgan va oʻgay aka-uka hamda opa-singillar, ularning erlari yoki xotinlari va bolalari;
• mehnatga layoqatli yoshga toʻlgan amaki, togʻa, amma va xolalar.

Har bir ishtirokchi muomala layoqatiga ega boʻlishi kerak. Davlat organlarining mansabdor shaxslari va qonun tadbirkorlik bilan shugʻullanishni taqiqlagan boshqa shaxslar ishtirok eta olmaydi. Yangi ishtirokchini qabul qilish uchun umumiy yigʻilish ishtirokchilar tarkibini va taʼsis shartnomasini oʻzgartiradi.

Ishtirokchilardan biri boshliq boʻladi. Barcha ishtirokchilar unga korxonani ish muomalasida vakillik qilish vakolatini bir ovozdan berishi (Qonunning 6-moddasi) kerak. Boshliq vaqtincha mehnatga layoqatsiz boʻlsa yoki uzoq muddat boʻlmasa, boshqa ishtirokchilar bilan kelishgan holda vazifalarini vaqtincha boshqa ishtirokchiga topshirishi mumkin.

Oilaviy korxonani qanday roʻyxatdan oʻtkazish kerak

Roʻyxatdan oʻtkazish Davlat xizmatlari markazi orqali yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali onlayn amalga oshiriladi. Elektron tizimda ariza beruvchi «biznesni roʻyxatdan oʻtkazish» xizmatini (Nizomning 8–9-bandlari) tanlaydi va yuridik shaxs uchun soʻrovni toʻldiradi.

Topshirishdan oldin ishtirokchilar tarkib, boshliq, nom, manzil, ustav fondining miqdori va tarkibi, faoliyat turlari hamda taʼsis shartnomasini kelishib olishi kerak. Hujjatlar elektron hujjatlar yoki alohida PDF nusxalar sifatida topshiriladi. Bir nechta muassisi boʻlgan yuridik shaxs uchun tizim har bir muassisning roziligini tasdiqlashni soʻraydi; har bir fayl 10 MB gacha boʻlishi mumkin (Nizomning 13-bandi).

Tizim avtomatik ravishda reyestrga yozuv kiritadi va guvohnomani shakllantiradi. Guvohnoma va taʼsis hujjatlariga havolalar shaxsiy kabinet hamda elektron pochtaga yuboriladi. Yuridik shaxs maqomi (Qonunning 10-moddasi) davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kuni yuzaga keladi. Maqsadga muvofiq emas degan vaj bilan rad etish yoki qoʻshimcha talablar qoʻyish mumkin emas; rad javobi va muddat buzilishi ustidan sudga shikoyat qilish mumkin.

Roʻyxatdan oʻtkazish va keyingi faoliyat uchun muhr talab qilinmaydi (Nizomning 20-bandi). U korxonaning huquqi boʻlib qoladi: Qonun muhr, firma blankasi va shtamplardan foydalanishga ruxsat beradi, ammo ularni roʻyxatdan oʻtkazishning majburiy sharti qilmaydi.

Misol. Markazga murojaat qilinganda davlat boji bir bazaviy hisoblash miqdoriga (BHM), yaʼni 440.000 soʻmga teng. Mustaqil onlayn topshirish shu summaning 90 foizi turadi: 440.000 × 90% = 396.000 soʻm. Tejam 44.000 soʻmni tashkil etadi; toʻlov tizimining ehtimoliy komissiyasini toʻlashdan oldin tekshirish kerak.

Bu yerda oilaviy korxonaga xos bosqichlar bayon qilingan. Biznesni roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi umumiy material elektron tizim, rad etish sabablari va keyingi qayta roʻyxatdan oʻtkazishni tushuntiradi. Manzil, nom yoki roʻyxat maʼlumotlari bir vaqtda oʻzgarsa, shu material kerak boʻladi.

Taʼsis shartnomasida nimalar koʻrsatiladi

Taʼsis shartnomasi oilaviy korxonaning yagona taʼsis hujjatidir; Qonun alohida ustavni nazarda tutmaydi. Shartnomani barcha ishtirokchilar imzolaydi (Qonunning 9-moddasi) va unda quyidagilar boʻlishi shart:

• boshliq va boshqa ishtirokchilarning familiyasi, ismi, otasining ismi hamda manzili;
• ustav fondining miqdori;
• fondga kiritiladigan mol-mulkni belgilash tartibi;
• korxonaning firma nomi va pochta manzili;
• foydani ishtirokchilar oʻrtasida va tugatilganda mol-mulkni taqsimlash tartibi;
• ishtirokchilarning korxona foydalanishiga beriladigan mol-mulki roʻyxati;
• korxona mol-mulki bilan tuziladigan yirik bitim miqdori;
• umumiy yigʻilish qarorlarini qabul qilish tartibi;
• ishtirokchilar muhim deb hisoblaydigan boshqa shartlar.

Oliy boshqaruv organi — ishtirokchilar umumiy yigʻilishi (Qonunning 8-moddasi). U shartnomani oʻzgartiradi, boshliqni tayinlaydi va lavozimidan ozod etadi, faoliyat turlari va ustav fondini belgilaydi, ishtirokchilar tarkibini oʻzgartiradi, yillik hisobotni koʻrib chiqadi, foydani taqsimlaydi hamda yirik bitimlarni maʼqullaydi.

Boshliq ishonchnomasiz ish yuritadi (Qonunning 13-moddasi), fuqarolik va mehnat shartnomalarini tuzadi, shtatni tasdiqlaydi va ishonchnomalar beradi. U kundalik faoliyatni shaxsan boshqarishi, mehnat qonunchiligiga rioya qilishi va buxgalteriya hisobini taʼminlashi shart.

Mol-mulk va javobgarlik qanday shakllanadi

Ustav fondiga pul, qimmatli qogʻozlar, boshqa mol-mulk, mulkiy va pulda baholanadigan boshqa oʻtkaziladigan huquqlarni kiritish mumkin. Ishtirokchilar badallar tarkibini shartnomada oʻzlari belgilaydi. Umumiy eng kam miqdor yoʻq, lekin eng kam miqdor litsenziya talabidan kelib chiqishi mumkin. Yagona uy yoki kvartirani (Qonunning 11-moddasi) ustav fondiga kiritish mumkin emas.

Korxona mol-mulki toʻrt guruh manbadan (Qonunning 15-moddasi) shakllanadi: ustav fondiga kiritilgan badallar; qarz va kreditlar hisobiga olingan mol-mulk; tovarlar, ishlar va xizmatlarni sotishdan olingan daromadlar hamda shu daromadlar hisobiga olingan mol-mulk; taqiqlanmagan boshqa manbalar. Qonunda toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan hollar bundan mustasno, Qonun mol-mulkni natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiyadan (Qonunning 24-moddasi) himoya qiladi.

Qarzlar boʻyicha avval oilaviy korxona undiruv qaratilishi mumkin boʻlgan barcha mol-mulki bilan javob beradi. Bu mol-mulk yetarli boʻlmasa, ishtirokchilar oʻz mol-mulki bilan subsidiar javobgar boʻladi (Qonunning 4-moddasi). Bu shakl xavfining asosiy farqi shunda: qarindoshlar oʻrtasidagi shartnoma tashqi kreditorlarning talablarini bekor qilmaydi.

Ishtirokchi ixtiyoriy ravishda chiqishi mumkin. Umumiy qoidaga koʻra, u fondga kiritgan mol-mulkiga mutanosib mol-mulk qiymatining bir qismini (Qonunning 14-moddasi) yoki natura shaklidagi teng qiymatli mol-mulkni oladi. Taʼsis shartnomasi boshqa tartibni belgilashi mumkin, shuning uchun chiqishda hisob-kitob qilish shartlarini roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin aniqlash lozim.

Oilaviy korxona nima bilan shugʻullanishi mumkin

Oilaviy korxona qonunda taqiqlanmagan har qanday faoliyat bilan shugʻullanishi, bitimlarni erkin tuzishi, texnologiya, assortiment, narx va sotish kanallarini tanlashi mumkin. Davlat organlarining bu qarorlarga aralashishiga yoʻl qoʻyilmaydi (Qonunning 25-moddasi).

Ayni paytda Qonun umumiy cheklovlarning toʻliq roʻyxatini (Qonunning 17-moddasi) belgilaydi:

• litsenziyalanadigan faoliyat faqat litsenziya olinganidan keyin boshlanadi;
• aksiz soligʻi solinadigan mahsulot ishlab chiqarish mumkin emas;
• yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq solinadigan foydali qazilmalarni qazib olish mumkin emas;
• zaharli yoki radioaktiv moddalar va materiallar, yuqori bosimli uskunalar hamda inson va atrof-muhit uchun xavfli boshqa uskunalardan foydalanish mumkin emas;
• koʻp kvartirali uyning turar joyida sanoat faoliyatini olib borish mumkin emas.

Muayyan operatsiya uchun sanitariya, ekologiya, texnika va sohaga oid talablar ham tekshiriladi. Korxona shartnomalarni bajarishi, ishtirokchilar va xodimlar bilan oʻz vaqtida hisob-kitob qilishi, soliqlarni toʻlashi, mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilishi hamda manzil va rekvizitlar oʻzgargani haqida davlat organlariga xabar berishi shart. Bu huquq va majburiyatlar (Qonunning 12-moddasi) ish joyidan qatʼi nazar amal qiladi.

Korxona oʻzi ishlab chiqargan mahsulotni naqd yoki naqdsiz hisob-kitob (Qonunning 18-moddasi) orqali, shu jumladan ishlab chiqarilgan joyda sotishi mumkin.

Ushbu maqolada sohaga oid litsenziya va ruxsatnomalar sanab oʻtilmagan. Litsenziya, ruxsatnoma va xabarnomalar haqidagi material muayyan faoliyat uchun qaysi hujjat kerakligini va uni qaysi organ berishini koʻrsatadi. Uskuna sotib olish yoki ijara shartnomasini tuzishdan oldin tekshiring.

Turar joyda ishlash mumkinmi

Ha. Ishtirokchilarga tegishli yoki ular boshqa qonuniy asosda foydalanadigan turar va noturar joylar, ishlab chiqarish hamda xoʻjalik binolari faoliyat joyi boʻlishi mumkin. Ishtirokchiga tegishli turar joyni noturar joyga oʻtkazish, tanlangan faoliyat uchun maxsus qoida boshqacha talabni belgilamasa, odatda talab qilinmaydi (Qonunning 16-moddasi).

Muhim istisnoni oldindan tekshirish kerak: koʻp kvartirali uyning turar joyida sanoat faoliyati taqiqlangan. Hatto ruxsat etilgan faoliyatda ham sanitariya, yongʻin xavfsizligi, ekologiya, shovqin va turar joydan foydalanish qoidalariga rioya qilinishi kerak.

Agar turar joyda bir vaqtning oʻzida yashalsa va tovar yoki xizmatlar ishlab chiqarilsa, kommunal xizmatlar va tarmoqlarga ulanish haqi aholi uchun belgilangan shartlarda (Qonunning 28-moddasi) toʻlanadi. Mol-mulk soligʻi turar joy stavkalarida (Soliq kodeksining 422-moddasi), yer soligʻi esa jismoniy shaxslar stavkasida (Soliq kodeksining 437-moddasi) hisoblanadi.

Davlat organlari belgilangan tartibda foydalanilmayotgan noturar joylarni ijaraga olish, ishlab chiqarish uchun yer ajratish, obyektlarni tarmoqlarga ulash va maxsus savdo joylarini ajratishga koʻmaklashadi. Bular koʻmaklashish choralari (Qonunning 23-moddasi) boʻlib, muayyan bino yoki yer uchastkasiga avtomatik huquq bermaydi.

Ishtirokchilar va xodimlar mehnati qanday rasmiylashtiriladi

Ishtirokchilar korxonada shaxsan mehnat qilishi shart, oʻz mehnat shartlarini esa oʻzaro kelishuv bilan belgilaydi. Yollanma xodim uchun oilaviy korxona ish beruvchi boʻladi va munosabatlar mehnat shartnomasi (Qonunning 20-moddasi) bilan rasmiylashtiriladi.

Korxona taraflar kelishuviga koʻra ishtirokchilar va xodimlarga haq toʻlash shakli, tizimi va miqdorini mustaqil belgilaydi. Toʻliq oylik mehnat normasi bajarilganda xodimning ish haqi qonundagi eng kam miqdordan past boʻlishi mumkin emas (Mehnat kodeksining 245-moddasi); mukofot, ustama va kompensatsiya toʻlovlari bu minimumga kiritilmaydi. Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi Qonunning maxsus qoidasi ham belgilangan eng kam haq (Qonunning 21-moddasi) talabiga rioya qilishni buyuradi.

Korxona xavfsiz sharoitlarni taʼminlaydi, hayot yoki sogʻliqqa yetkazilgan zarar uchun javob beradi va ish beruvchining fuqarolik javobgarligini sugʻurtalaydi. Ishtirokchi yoki xodim ishlagan vaqt ijtimoiy sugʻurta toʻlovlarini tasdiqlovchi hujjatlar hamda mehnat daftarchasi maʼlumotlari asosida mehnat stajiga qoʻshiladi. Ishtirokchilar va xodimlar uchun yanada imtiyozli shartlar (Qonunning 22-moddasi) belgilanishi mumkin, lekin kelishuv bilan majburiy minimumlarni bekor qilib boʻlmaydi.

Bu yerda mehnatning oilaviy korxona maqomi bilan bogʻliqligi tushuntirilgan. Xodimni ishga qabul qilish haqidagi maqola shartnoma, buyruq va mehnat tizimidagi maʼlumotlarni rasmiylashtirishni tushuntiradi. Korxona ishtirokchisi boʻlmagan shaxsning birinchi ish kunidan oldin undan foydalaning.

Oilaviy korxona qanday soliqlarni toʻlaydi

Alohida «oilaviy soliq» yoʻq. Oilaviy korxona soliqlarni umumiy qonunchilik boʻyicha toʻlaydi, soliqlardan keyin qolgan foyda esa ishtirokchilar tasarrufiga (Qonunning 26-moddasi) oʻtadi.

2026-yil 1-iyundan umumiy belgilangan soliq tartibiga oʻtish uchun daromad chegarasi 12 000 BHM, yaʼni 5.280.000.000 soʻmni tashkil etadi. Aylanmadan olinadigan soliqni qoʻllash imkoniyati faoliyat turi va Soliq kodeksidagi boshqa istisnolarga ham bogʻliq.

Korxonada qolgan foydadan ishtirokchi oladigan daromad dividendga tenglashtiriladi (Soliq kodeksining 41-moddasi). Korxona soliq agenti sifatida toʻlov vaqtida soliqni ushlab qoladi. Norezident uchun stavka va xalqaro shartnomaning qoʻllanishi alohida tekshiriladi.

Misol. Korxona aylanmadan olinadigan soliqni qoʻllashga haqli boʻlsa va uning bir oylik hisoblangan soliq solinadigan daromadi 600 000 000 soʻmni tashkil etsa, 4% stavkada soliq 600 000 000 × 4% = 24 000 000 soʻm boʻladi. Bu faqat misol: soliq bazasi hisobga tushgan mablagʻdan farq qilishi mumkin, maxsus rejim esa har bir faoliyat uchun mavjud emas.

Bu boʻlim asosiy toʻlovlar xaritasini beradi. Aylanmadan olinadigan soliq, foyda soligʻi va QQS haqidagi alohida maqolalarda obyekt, istisnolar, hisobot va muddatlar tushuntiriladi. Rejimni tanlashda va birinchi soliq hisobotidan oldin ulardan foydalaning.

Hisob va nazorat qanday yuritiladi

Hisob, hisobot va statistik kuzatuvlar kichik biznes qoidalari (Qonunning 19-moddasi) asosida yuritiladi. Buxgalteriya hisobini tashkil etish uchun boshliq javob beradi. Bank shartnoma asosida soʻm va chet el valyutasida hisobvaraqlar ochadi; kredit kredit shartnomasi bilan rasmiylashtiriladi, majburiyat esa kafolat yoki kafillik bilan taʼminlanishi mumkin. Ushbu bank xizmati qoidalari (Qonunning 29-moddasi) bank shartlarini tekshirish oʻrnini bosmaydi.

Tovar yoki xizmatlar sotilganda yuridik shaxs, odatda, elektron hisobvaraq-faktura (Soliq kodeksining 47-moddasi) taqdim etadi. Xaridorga kassa cheki yoki boshqa belgilangan hujjat berilgan boʻlsa, Soliq kodeksida nazarda tutilgan hollarda hisobvaraq-faktura talab qilinmaydi.

Quyidagilar amaldagi javobgarlik misollari boʻlib, huquqbuzarliklarning toʻliq roʻyxati emas:

Misol. Maqola yangilangan sanada uch BHM 1.320.000 soʻmni tashkil etadi. Amalda undirish huquqbuzarlik tarkibi va ish yuritishga bogʻliq; bu arifmetika faqat qonunda belgilangan BHM karrali miqdorni soʻmga aylantiradi.

Tarkibni oʻzgartirish yoki korxonani yopish tartibi

Tarkibni oʻzgartirishni umumiy yigʻilish hal qiladi, shundan keyin ishtirokchilar taʼsis shartnomasini yangilaydi. Boshliq almashishi, ixtiyoriy kirish yoki chiqish, er-xotinning ajrashishi yoxud ishtirokchining vafoti shartnomaga oʻzgartirish kiritishni talab qiladi. Agar bu voqealar balansga berilgan ishtirokchilar mol-mulki roʻyxatini oʻzgartirsa, Qonunda qayta roʻyxatdan oʻtkazish talab qilinmasligi (Qonunning 9-moddasi) bevosita koʻrsatilgan.

Boshqa oʻzgarishlar uchun roʻyxatdan oʻtkazish muddatlari amal qiladi. Yuridik shaxs manzili oʻzgargani haqida 10 kun ichida, taʼsis hujjatlari, tarkib, fond va badalga oid bitimdagi oʻzgarishlar haqida esa tegishli qaror yoki bitimdan keyin 30 kun ichida xabar beriladi.

Qayta tashkil etish ishtirokchilar qarori bilan umumiy tartibda amalga oshiriladi. Ishtirokchilar yoki sud qaroriga koʻra yoxud korxonada faqat bir ishtirokchi qolsa, tugatish mumkin. Korxona reyestrga yozuv kiritilganidan keyin (Qonunning 30-moddasi) tugatilgan hisoblanadi; chiqayotgan ishtirokchilar va xodimlarning huquqlariga rioya etilishi shart.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2025-yil 14.11-dagi PF-214: 2026-yil 1-martdan yuridik shaxs litsenziya, ruxsat berish yoki xabardor qilish tartib-taomillarini buzganlik uchun jarimaga tortilsa, uning mansabdor shaxsi alohida maʼmuriy javobgarlikka tortilmaydi.
• 2026-yil 26.05-dagi PF-100: 2026-yil 1-iyundan umumiy belgilangan soliq tartibiga oʻtish chegarasi 12 000 BHMgacha oshirildi.
• 2026-yil 17.04-dagi PF-63: 1-iyuldan «Yagona davlat nazorati» tizimi ishga tushirildi, 1-avgustdan esa tekshiruvlar «Biznes himoya» QR kodi orqali roʻyxatdan oʻtkaziladi; tadbirkor roʻyxatdan oʻtmagan tekshiruvchini kiritmaslikka haqli.
• 2026-yil 27.08-dagi PF-175: kichik biznes tekshiruvlariga uch yillik moratoriy eʼlon qilindi, lekin u jinoyat ishlari, sogʻliqni saqlash, mehnat huquqi, fuqarolar murojaatlari, QQSni qaytarish va tugatish bilan bogʻliq tekshiruvlarga tatbiq etilmaydi.

Oilaviy korxona qachon oilaga mos keladi

Bu shakl Qonunda nazarda tutilgan kamida ikki qarindosh umumiy ishda shaxsan mehnat qiladigan, badallar, boshliq vakolatlari, yirik bitimlar, foydani taqsimlash va ishtirokchining chiqishini yozma ravishda belgilashga tayyor hamda korxona mol-mulki yetarli boʻlmasa, shaxsiy mol-mulkka xavf tugʻilishini tushunadigan oilaga mos keladi.

Agar biznesga ruxsat etilgan qarindoshlar doirasiga kirmaydigan shaxs qoʻshilishi kerak boʻlsa yoki oilaga javobgarlik va ishtirokni oʻtkazishning boshqa modeli kerak boʻlsa, avval shakllarni taqqoslang. MChJ haqidagi maqola ishtirokchilar tarkibi, boshqaruv, ulushlar va javobgarlik chegaralarini, yakka tartibdagi tadbirkor haqidagi maqola esa bir tadbirkorning ishlashi, xodim yollashi va soliq toʻlashini tushuntiradi.

Roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin bitta amaliy tekshiruv oʻtkazish foydali: boʻlajak ishtirokchilarni qarindoshlar roʻyxati bilan solishtiring, har bir badalni tavsiflang, xavfsiz joyni tanlang va amaldagi faoliyat uchun litsenziyalash hamda soliq rejimini tekshiring. Bu oila ichidagi nizo va faoliyat boshlanganidan keyin tanlangan modeldan voz kechish xavfini kamaytiradi.

Koʻp beriladigan savollar

Oilaviy korxona uchun necha kishi kerak?

Boshliq bilan birga kamida ikki ishtirokchi kerak. Har biri Qonunda koʻrsatilgan qarindoshlar doirasiga kirishi, muomala layoqatiga ega boʻlishi va ishda shaxsan qatnashishi kerak. Ishtirokchilardan biri bir ovozdan boshliq qilib tayinlanadi. Chiqish, vafot yoki boshqa oʻzgarishdan keyin faqat bir ishtirokchi qolsa, bu oilaviy korxonani tugatish uchun asos boʻladi.

Oilaviy korxona uyda ishlashi mumkinmi?

Ha, agar joy ishtirokchiga tegishli boʻlsa yoki u boshqa qonuniy asosda foydalansa. Odatda shaxsiy turar joyni noturar joyga oʻtkazish talab qilinmaydi. Biroq koʻp kvartirali uyning kvartirasida sanoat faoliyatini olib borish mumkin emas, ayrim biznes turlari uchun esa maxsus qoida noturar joy, litsenziya, sanitariya yoki texnik muvofiqlikni talab qilishi mumkin.

Oilaviy korxonaga ustav kerakmi?

Qonun barcha ishtirokchilar imzolaydigan taʼsis shartnomasini oilaviy korxonaning taʼsis hujjati deb belgilaydi. Unda ishtirokchilar va boshliq, manzil, ustav fondi va badallar, korxona foydalanadigan mol-mulk, qarorlar tartibi, yirik bitim miqdori, foyda hamda tugatishdagi mol-mulk taqsimoti qayd etiladi. Qonun ushbu shakl uchun alohida ustav belgilamaydi.

Ishtirokchilar shaxsiy mol-mulki bilan javob beradimi?

Ha, lekin subsidiar tartibda. Avval qarz oilaviy korxonaning oʻz mol-mulki hisobidan toʻlanadi. Bu yetarli boʻlmasa, qonunchilik qoidalariga koʻra undiruv ishtirokchilarga tegishli mol-mulkka qaratilishi mumkin. Shuning uchun roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin korxona mol-mulkini faqat foydalanishga berilgan mol-mulkdan ajratish va badallarni taʼsis shartnomasida batafsil tavsiflash muhim.

Oilaviy korxona uchun maxsus soliq bormi?

Yoʻq. Korxona yuridik shaxslar uchun umumiy soliq rejimini yoki maxsus rejim shartlariga javob bersa, aylanmadan olinadigan soliqni qoʻllaydi. 2026-yil 1-iyundan umumiy belgilangan tartibga oʻtish uchun daromad chegarasi 12 000 BHMni tashkil etadi. Foydadan ishtirokchiga toʻlov dividendga tenglashtiriladi, yashash va ishlab chiqarish uchun bir vaqtda foydalaniladigan turar joyga esa mol-mulk va yer soligʻining maxsus qoidalari tatbiq etiladi.