Oʻzbekistonda biznes uchun litsenziyalar, ruxsatnomalar va xabarnomalar

Litsenziya talab qilinadigan faoliyat turlari roʻyxati «Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari toʻgʻrisida»gi qonunning 1-ilovasida belgilangan (OʻRQ-701, 14.07.2021). Ariza «Litsenziya» axborot tizimi (license.gov.uz) yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YIDXP) orqali topshiriladi, koʻrib chiqish muddati — 20 ish kunidan koʻp emas, litsenziya esa QR-kodli elektron hujjat sifatida rasmiylashtiriladi. Davlat boji faoliyat turiga bogʻliq: advokatlik faoliyati uchun 440.000 soʻmdan boshlanadi, alkogol, energetika va qimor oʻyinlari uchun esa oʻnlab, hatto yuzlab BHMga yetadi.

Qisqacha:

• Qonun uchta tartibni ajratadi: litsenziya (1-ilova), ruxsat hujjati (2-ilova) va xabarnoma (3-ilova). Qonunda nazarda tutilmagan yangi turlarni joriy etish taqiqlanadi
• Litsenziya har bir faoliyat turi uchun alohida beriladi, mamlakatning butun hududida amal qiladi va boshqa shaxsga oʻtkazilmaydi
• Ariza faqat elektron shaklda, ERI yoki Mobile-ID bilan topshiriladi; organ uni qabul qilishni rad eta olmaydi va roʻyxatda koʻrsatilmagan hujjatlarni talab qila olmaydi
• Davlat boji «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonun bilan belgilanadi; YIDXP orqali topshirilganda — summaning 90 foizi. Boj litsenziya berish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingach, 30 kun ichida toʻlanadi
• Agar organ muddat ichida na litsenziya bergan, na rad etgan boʻlsa, ariza beruvchi faoliyatni boshlashga haqli va javobgarlikka tortilmaydi
• Litsenziyasiz ishlagani uchun yuridik shaxsga jarima — 88.000.000 dan 880.000.000 soʻmgacha; 15 kun ichida 50 foizi toʻlansa, qolgan qismini toʻlashdan ozod etiladi

Yangilangan: 2026-yil 02-sentyabr

Litsenziya, ruxsatnoma va xabarnoma: farqi nimada

OʻRQ-701 litsenziyalash va ruxsat berish tartiblari haqidagi avvalgi qonunlarni birlashtirdi hamda uchala rejim uchun yagona tartib oʻrnatdi.

Litsenziya — litsenziya talablari va shartlariga majburiy tartibda rioya qilgan holda litsenziyalanadigan faoliyat turi yoki uning kichik turi bilan shugʻullanish huquqini beruvchi hujjat. Litsenziyalash va ruxsat berish tartiblari faqat ayrim faoliyat turlari fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga, boshqa shaxslarning huquq va manfaatlariga, jamoat xavfsizligiga yoxud atrof-muhitga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan hollarda joriy etiladi.

Ruxsat hujjati (qonun tilida — ruxsat etish xususiyatiga ega hujjat) — 2-ilovadagi muayyan faoliyat yoki alohida harakat uchun beriladigan ruxsatnoma, kelishuv, xulosa, guvohnoma yoki roʻyxatga olish guvohnomasi. Uni vakolatli organ, xuddi litsenziya kabi, ariza asosida beradi, biroq koʻpincha bir martalik harakat uchun: binoni foydalanishga topshirish, ogʻir yuk tashish, portlovchi materiallarni olib kirish.

Xabarnoma — 3-ilovadagi faoliyat turlari uchun moʻljallangan, organning qarori talab etilmaydigan rejim: ariza beruvchi xabarnoma yuboradi, shu bilan talablarga rioya qilish majburiyatini oladi va avtomatik tasdiq olingach ishni boshlashi mumkin.

Qonun intellektual mulk va franchayzingga, biznes va bitimlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazishga, akkreditatsiya, sertifikatlashtirish, standartlashtirish va texnik tartibga solishga, davlat ekologik ekspertizasiga, shuningdek 2-ilovada koʻrsatilmagan jismoniy shaxslar uchun ruxsat hujjatlariga tatbiq etilmaydi. Markaziy bank vakolatiga kiruvchi tartiblar (banklar, kredit byurolari, toʻlov tashkilotlari, mikromoliya tashkilotlari) tegishli qonunlarda belgilangan tartibda oʻtkaziladi.

Uchala tartib ham «Litsenziya» axborot tizimi orqali amalga oshiriladi — bu maxsus elektron tizim boʻlib, uning operatori Adliya vazirligi hisoblanadi. Tizim ariza va xabarnomalarni qabul qiladi, «yagona darcha» tamoyili asosida idoralararo hamkorlikni taʼminlaydi (organ hujjatlarni boshqa idoralardan oʻzi soʻraydi), reyestrlarni yuritadi, litsenziatlar ustidan masofaviy monitoring olib boradi, organlar reytingi va «xavf tahlili» tizimini shakllantiradi. Vazirlar Mahkamasi har bir tartibni besh yilda kamida bir marta qayta koʻrib chiqishi, uning maqsadlari va biznesga tushadigan xarajatlarni baholashi shart.

Qaysi faoliyat turlari litsenziyalanadi

Quyida qonunning 1-ilovasiga muvofiq litsenziyalanadigan faoliyat turlari, litsenziyalovchi organlar va «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonun boʻyicha berish uchun davlat boji keltirilgan. Boj koʻrsatilmagan hollarda uning miqdori alohida hujjat bilan belgilanadi yoki kichik turlar boʻyicha aniqlanadi.

Sogʻliqni saqlash va veterinariya

Taʼlim

Transport

Qurilish, loyihalash va aloqa

Moliya, sugʻurta va qimmatli qogʻozlar bozori

Raqamli soha va kripto-aktivlar

Alkogol, tamaki, metallar va kimyo

Energetika va qazib olish

Bojxona sohasi

Yuqori xavfli obyektlar va mudofaa

Xizmatlar, turizm va qimor oʻyinlari

Ariza beruvchi soʻrasa, litsenziya faoliyatning kichik turiga ham berilishi mumkin. Litsenziyalar tipik (oddiy) va individual boʻladi: tipik litsenziyani yagona talablarga javob beradigan har qanday ariza beruvchi oladi, individual litsenziyalar esa soni, hududi yoki obyekti boʻyicha cheklangan va, qoida tariqasida, tanlov (tender) asosida beriladi. Prezident yoki Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan tashkil etilgan davlat muassasalari, agar bunday qarorlarda nazarda tutilgan boʻlsa, tegishli litsenziyani olmasdan litsenziyalanadigan faoliyat bilan shugʻullanishga haqli, biroq litsenziya talablariga rioya qilishi shart. Litsenziyalovchi organ oʻzi bergan litsenziyalar asosida ishlaydigan korxonalarni tashkil etishga yoki ularda ishtirok etishga haqli emas.

Bu yerda faqat litsenziyalash tartibi tavsiflangan. Agar siz hali kompaniya ochmagan boʻlsangiz, biznesni roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi maqoladan boshlang: u qaysi shaklni tanlash, qanday ustav kapitali kerakligini va 2026-yildan litsenziya arizasini roʻyxatdan oʻtkazish bilan bir vaqtda topshirish mumkinligini tushuntiradi. Alkogol va tamaki mahsulotlarining soliqqa tortilishi esa aksiz soligʻi haqidagi maqolada batafsil yoritilgan.

Litsenziyani qanday olish kerak: bosqichma-bosqich tartib

Koʻpchilik faoliyat turlari uchun tartib maxsus elektron tizim orqali litsenziyalash toʻgʻrisidagi yagona nizom (Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 21-fevraldagi 80-son qarori) va har bir tur boʻyicha davlat xizmati pasportlari bilan belgilangan. Ayrim regulyatorlar (kripto-aktivlar va qimmatli qogʻozlar bozori boʻyicha ILMA, Markaziy bank) xuddi shu mantiqqa asoslangan oʻz nizomlarini qoʻllaydi.

1-bosqich. Tizimda roʻyxatdan oʻtish. Ariza beruvchi yoki uning vakili ERI yordamida «Litsenziya» tizimida yoki YIDXPda roʻyxatdan oʻtadi; jismoniy shaxslar ERI oʻrniga Mobile-ID dan foydalanishi mumkin. Arizalar dam olish kunlarini ham qoʻshib, kechayu kunduz qabul qilinadi; ish vaqtidan tashqari topshirilgan ariza keyingi ish kunida kelib tushgan hisoblanadi.

2-bosqich. Ariza. Faoliyat turi va uning har bir kichik turi tanlanadi. Arizada koʻrsatiladi: yuridik shaxs uchun — STIR, rahbarning FISh, telefon va elektron pochta; jismoniy shaxs uchun — FISh, pasport maʼlumotlari yoki JShShIR; faoliyat amalga oshiriladigan manzil; xizmat pasportidagi maʼlumotlar. Ilova qilinadigan hujjatlar PDF, PNG yoki JPEG formatida topshiriladi. Roʻyxatda koʻrsatilmagan maʼlumot va hujjatlarni talab qilish taqiqlanadi, taqdim etilgan hujjatlar esa organ aksini isbotlamaguncha ishonchli hisoblanadi. Yigʻim toʻlanmaguncha ariza beruvchi arizadagi xatolarni tuzatishi mumkin.

3-bosqich. Avtomatik tekshiruv va yigʻim. Tizim maʼlumotlarni boshqa idoralar bazalari bilan solishtiradi. Ariza faqat olti holatda avtomatik qabul qilinmaydi: maʼlumotlar ishonchsiz boʻlsa, yigʻim toʻlanmagan boʻlsa, talablarga muvofiqlik tasdiqlanmagan boʻlsa, ayni shu faoliyatga amaldagi litsenziya boʻlsa, ayni shu faoliyat toʻxtatib turilgan boʻlsa yoki sud taqiqi mavjud boʻlsa. Boshqa asoslar boʻyicha qabul qilishni rad etish mumkin emas. Arizani koʻrib chiqish uchun xizmat pasportida belgilangan miqdorda — organ xarajatlari doirasida — yigʻim undiriladi; ariza rad etilganda yoki qaytarib olinganda yigʻim qaytarilmaydi.

4-bosqich. Koʻrib chiqish. Arizani koʻrib chiqish, litsenziya berish yoki rad etish muddati — qabul qilingan sanadan boshlab 20 ish kunidan koʻp emas; ayrim turlar uchun Vazirlar Mahkamasi uzoqroq muddat belgilashi mumkin, xizmat pasportlarida esa koʻpincha qisqaroq muddat belgilanadi. Organ hujjatlarni tekshirishga, boshqa idoralardan maʼlumot soʻrashga, obyektlarni joyiga chiqib oʻrganishga va oʻz hisobidan ekspertlarni jalb qilishga haqli. Boshqa organ bilan kelishish talab etilsa, oʻsha organ umumiy muddat tugashiga kamida 5 ish kuni qolganda javob berishi shart; kelishuvchi organning sukut saqlashi rozilik hisoblanadi. Koʻrib chiqish jarayoni shaxsiy kabinetda koʻrinib turadi.

5-bosqich. Qaror. Litsenziya berish yoki rad etish toʻgʻrisidagi qaror mansabdor shaxsning ERIsi bilan imzolanadi va real vaqt rejimida shaxsiy kabinetga keladi; xohishga koʻra SMS-xabar ham yuboriladi. Rad etishda sabablar, qonunchilikning aniq normalari va qayta murojaat qilish muddati koʻrsatilishi shart.

6-bosqich. Boj va litsenziya. Litsenziya berish toʻgʻrisidagi qarordan keyin ariza beruvchi davlat bojini 30 kun ichida toʻlaydi; YIDXP orqali topshirilganda — stavkaning 90 foizi. Muddatida toʻlanmasligi litsenziya berish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish uchun asos boʻladi, shundan soʻng qaytadan murojaat qilish mumkin. Toʻlovdan keyin QR-kodli litsenziya avtomatik shakllantiriladi, shaxsiy kabinetga keladi va reyestrga kiritiladi. Litsenziyaning ishonchliligi QR-kodni reyestr bilan solishtirish orqali tekshiriladi; uni qogʻoz shaklda talab qilish taqiqlanadi, tizimdan olingan chop etilgan nusxa esa elektron hujjatga tenglashtiriladi.

Agar organ sukut saqlasa

Agar litsenziyalovchi organ muddat ichida berish toʻgʻrisida ham, rad etish toʻgʻrisida ham qaror qabul qilmasa, ariza beruvchi bu haqda tizim orqali organga xabar berib, faoliyatni amalga oshirishga haqli. Boj toʻlangach, unga litsenziya beriladi. Ariza beruvchi litsenziyasiz ishlagani uchun javobgarlikka tortilmaydi — oqibatlar uchun javobgarlik vakolatli organlar zimmasida boʻladi. Qarorni kutishga rozi boʻlish ariza beruvchini bu huquqdan mahrum qilmaydi.

Dastlabki baholash

2026-yil 1-martdan «Litsenziya» tizimida ixtiyoriy dastlabki baholash amal qiladi (PF-214, 14.11.2025): ariza topshirilgunga qadar organ rejalashtirilgan binolar, uskunalar, moddiy-texnik baza va yollanadigan xodimlar litsenziya talablariga javob berishini oʻrganadi va 20 kungacha boʻlgan muddatda xulosa beradi. Toʻlov tegishli litsenziya boʻyicha arizani koʻrib chiqish yigʻimidan oshmaydi.

Litsenziya talablari va shartlari

Litsenziya talablari va shartlari har bir faoliyat turi boʻyicha nizomlar va xizmat pasportlarida belgilanadi. Qonun ularga quyidagilarni kiritishga ruxsat beradi: qonunchilikning aniq normalariga majburiy rioya qilish; xodimlarga nisbatan malaka talablari, jumladan maxsus tayyorgarlik; moddiy-texnik baza, uskunalar va binolarga nisbatan toʻliq talablar roʻyxati; agar faoliyat uchun xodim kerak boʻlsa, mehnat shartnomalarini Yagona milliy mehnat tizimida roʻyxatdan oʻtkazish. Raqobatni cheklovchi talablarni joriy etish taqiqlanadi. 80-son nizom umumiy shartlarni qoʻshadi: maʼlumotlarning ishonchliligi, mehnat shartnomalarini mehnat tizimida roʻyxatdan oʻtkazish va nomi yoki manzili oʻzgargandan keyin besh ish kuni ichida litsenziyani qayta rasmiylashtirish.

Organlarga taqiqlanadi (PF-6044, 24.08.2020): ariza beruvchining elektr energiyasi, gaz, suv, chiqindi olib chiqish uchun yoki ijro hujjatlari boʻyicha qarzi borligi sababli xizmat koʻrsatishni rad etish; litsenziyalarni davlat organi va biznes oʻrtasidagi shartnomalar bilan almashtirish; litsenziya talablarida nazarda tutilmagan pullik xizmat va hujjatlarga toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita majburlash.

Rad etish asoslari va kamchiliklarni bartaraf etish

Qonun rad etish uchun yopiq roʻyxat belgilaydi: hujjatlar toʻliq taqdim etilmagan; ariza beruvchi litsenziya talablari va shartlariga javob bermaydi; bir yil muddatga litsenziya olish taqiqi yoki ushbu faoliyat bilan shugʻullanishga sud taqiqi amal qiladi; hujjatlarda ishonchsiz yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlar bor; majburiy ekspertizaning asoslantirilgan salbiy xulosasi olingan. Maqsadga muvofiq emasligi sababli rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Toʻrt turdagi kamchilik tuzatish uchun muddat berilmasdan rad etish sababi boʻla olmaydi: hujjatlar toʻplami toʻliq emasligi, xodimlar malakasining mos kelmasligi, hujjatlar va dasturlarning talablarga javob bermasligi, binolarning sanitariya va yongʻin xavfsizligi talablariga mos kelmasligi. Bunday hollarda organ bir ish kuni ichida kamchiliklar roʻyxati, ularni bartaraf etish usullari va muddati koʻrsatilgan bildirishnoma yuboradi — 30 ish kunidan koʻp emas; shu vaqtga koʻrib chiqish toʻxtatib turiladi. Agar ariza beruvchi yordamdan bosh tortmagan boʻlsa, organ unga malakali xodim topishda va hujjatlarni takomillashtirishda koʻmaklashishi shart.

Rad etish faqat kamchiliklar bartaraf etilmasdan qayta murojaat qilinganda yoki muddat oʻtib ketganda — va faqat bildirishnomada koʻrsatilgan asoslar boʻyicha mumkin. Rad etish sabablarini bartaraf etishga kamida 10 ish kuni beriladi; qayta koʻrib chiqish 5 ish kunidan oshmaydi va yigʻim undirilmaydi. Bu muddatdan keyin topshirilgan ariza umumiy asoslarda qaytadan koʻrib chiqiladi.

Litsenziya qancha turadi

Litsenziya xarajatlari uchta toʻlovdan iborat.

Davlat boji litsenziya berish, muddatini uzaytirish va unga oʻzgartirish kiritish uchun «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonunda belgilangan miqdorlarda undiriladi (faoliyat turlari boʻyicha stavkalar yuqoridagi jadvallarda). Litsenziyaga oʻzgartirish kiritganlik uchun (yangi kichik tur, filiallar manzillari, faoliyatning yangi manzili) stavkaning 50 foizi toʻlanadi. Kichik turlar uchun qonun kamaytirilgan stavkalar belgilashi mumkin. YIDXP orqali topshirilganda har qanday boj va yigʻim davlat xizmatlari markazi orqali murojaat qilinganda toʻlanadigan summaning 90 foizi miqdorida undiriladi.

Arizani koʻrib chiqish yigʻimi xizmat pasportida organ xarajatlari doirasida belgilanadi; bir qator faoliyat turlari boʻyicha u umuman undirilmaydi. Ariza rad etilganda yoki qaytarib olinganda yigʻim qaytarilmaydi. Litsenziyani qayta rasmiylashtirish va muddatini uzaytirish uchun yigʻimning yarmi undiriladi, qayta rasmiylashtirish uchun esa boj toʻlanmaydi.

Yillik bojlar. Oltita faoliyat turi boʻyicha boj litsenziyaning har bir amal qilish yili uchun toʻlanadi: konsert-tomosha faoliyati, spirt va alkogol mahsulotlari ishlab chiqarish, alkogolning ulgurji savdosi, telekommunikatsiya tarmoqlari, bukmekerlik faoliyati va internet oʻyinlari. Navbatdagi toʻlov 1-yanvarga kamida 30 kun qolganda amalga oshiriladi; toʻlanmasa, litsenziyaning amal qilishi toʻxtatib turiladi. Telekommunikatsiya uchun choraklar boʻyicha teng ulushlarda boʻlib toʻlashga ruxsat beriladi.

Imtiyozlar. I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar hamda IV reyting guruhidagi boshlovchi ijrochilar oʻqish davrida konsert-tomosha faoliyati litsenziyasi bojidan ozod qilinadi; pensionerlar 50 foiz toʻlaydi. Xususiy amaliyotga oʻtayotgan davlat notariusi litsenziya bojidan ozod etiladi.

Misol: turizm kompaniyasi YIDXP orqali kirish turizmi boʻyicha litsenziya rasmiylashtiradi. Boj — 2.200.000 soʻm, shundan 90 foizi toʻlanadi. Agar u keyinchalik boshqa shaharda filial ochsa, uning manzilini litsenziyaga kiritganlik uchun stavkaning 50 foizi toʻlanadi; nomini oʻzgartirsa, qayta rasmiylashtirish bojsiz, koʻrib chiqish yigʻimining yarmiga tushadi.

Litsenziyaning amal qilish muddati va uni uzaytirish

Litsenziyalar muddati cheklanmagan holda beriladi. Istisno — oʻn ikkita faoliyat turi: tibbiyot; farmatsevtika; mineral oʻgʻitlar va oʻsimliklarni himoya qilish kimyoviy vositalari savdosi; karantin ostidagi mahsulotlarni fumigatsiya qilish; giyohvandlik vositalari aylanmasi; nasha oʻsimligini yetishtirish; koʻchma radiotelefon (uyali) aloqa va teleradioeshittirish tarmoqlari; neft, gaz va gaz kondensatini qazib olish, qayta ishlash va realizatsiya qilish; affinaj faoliyati; lotereyalar tashkil etish; bukmekerlik faoliyati; internet oʻyinlari. Ular boʻyicha muddatlar nizomlarda belgilanadi, biroq besh yildan kam boʻlishi mumkin emas.

Muddatni uzaytirish toʻgʻrisidagi ariza tizim orqali muddat tugagunga qadar topshiriladi; u boʻyicha qaror qabul qilinguncha ishlashda davom etish mumkin. Uzaytirish berish bilan bir xil tartibda oʻtadi: koʻrib chiqish yigʻimining yarmi va uzaytirish uchun boj toʻlanadi. Muddatli litsenziya qayta rasmiylashtirilganda uning muddati oʻzgarmaydi.

Litsenziyani qayta rasmiylashtirish va unga oʻzgartirish kiritish

Qayta rasmiylashtirish yuridik shaxsning tashkiliy-huquqiy shakli oʻzgartirilganda, uning nomi yoki joylashgan manzili oʻzgarganda, jismoniy shaxs uchun esa FISh yoki faoliyat joyi oʻzgarganda majburiy. Ariza qayta roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin besh ish kuni ichida topshiriladi. Ayni bir faoliyatga litsenziyaga ega kompaniyalar qoʻshib yuborilganda (birlashganda) litsenziya yangi yuridik shaxsga qayta rasmiylashtiriladi. Qayta rasmiylashtirish besh ish kunini oladi; u tugagunga qadar litsenziat topshirilgan ariza asosida ishlaydi. Asoslar mavjud boʻlganda qayta rasmiylashtirishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

2026-yil 1-yanvardan birlamchi maʼlumotlar (FISh, firma nomi, manzil, tashkiliy-huquqiy shakl) oʻzgarganda, maʼlumotlar litsenziya, ruxsatnoma va xabarnomalarga idoralararo hamkorlik orqali — IIVning «ID-karta» tizimi va biznesni davlat roʻyxatidan oʻtkazish tizimidan — avtomatik va bepul kiritiladi (PF-214, 14.11.2025).

Litsenziyaga oʻzgartirish kiritish faoliyat yangi kichik tur bilan kengaytirilganda, filial bosh kompaniya litsenziyasi asosida ishlay boshlaganda va faoliyat manzili oʻzgarganda — agar joyga nisbatan litsenziya talablari belgilangan boʻlsa — talab etiladi. Ayni bir sohadagi kichik tur uchun ariza beruvchi faqat qoʻshimcha talablarni tasdiqlaydi. Oʻzgartirish kiritish berish tartibida oʻtadi: koʻrib chiqish yigʻimining yarmi va bojning 50 foizi.

Filiallar, xorijiy kompaniyalar va davlat muassasalari

Filial va vakolatxonalarga alohida litsenziya talab qilinmaydi: ularning manzillari bosh kompaniya litsenziyasida koʻrsatiladi. Agar filial xabardor qilish tartibi belgilangan faoliyatni boshlasa, kompaniya ish boshlanishidan oldin organga xabar berishi shart.

Xorijiy yuridik shaxs — norezident litsenziya va ruxsatnomalar uchun arizalarni Oʻzbekistondagi doimiy faoliyat koʻrsatuvchi muassasasi orqali topshiradi va xabarnoma tartiblaridan shu tariqa oʻtadi. Istisno — tashqi iqtisodiy faoliyat va yuklarni tranzit tashishdagi bir martalik harakatlar uchun ruxsat hujjatlari: ularni ERI tasdigʻisiz soʻrash mumkin.

Oʻzbekistonda shoʻba jamiyati boʻlmagan xorijiy kompaniya litsenziyalashdan doimiy muassasasi orqali oʻtadi. Agar buning oʻrniga xorijiy taʼsischili mahalliy kompaniyani roʻyxatdan oʻtkazmoqchi boʻlsangiz, biznesni roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi maqolani oʻqing: unda qaysi shaklni tanlash, qanday ustav kapitali talab etilishi va litsenziya arizasini roʻyxatdan oʻtkazish bilan birga topshirish tartibi tushuntirilgan.

Toʻxtatib turish, qayta tiklash va bekor qilish

Toʻxtatib turish. Litsenziya talablari buzilganda yoki organning buzilishlarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi koʻrsatmasi bajarilmaganda litsenziyaning amal qilishi toʻxtatib turilishi mumkin: litsenziyalovchi organ tomonidan — oʻn kungacha muddatga, sud tomonidan — oʻn kundan ortiq, biroq olti oydan koʻp boʻlmagan muddatga. Sabablar va qonun normalari koʻrsatilgan qaror bir ish kunidan kechiktirmay shaxsiy kabinetga keladi. Holatlarni bartaraf etishga kamida besh ish kuni va koʻpi bilan olti oy muddat beriladi; muddatga rioya qilinmasa, organ toʻxtatib turishni uzaytirish yoki litsenziyani bekor qilish toʻgʻrisida sudga murojaat qiladi. Joyiga chiqib tekshirishdan boʻyin tovlash toʻxtatib turish uchun mustaqil asos hisoblanadi.

Litsenziat, masalan, biznes vaqtincha toʻxtaganda, litsenziyani oʻzi ham olti oygacha toʻxtatib turishi mumkin. Agar olti oy ichida qayta tiklash uchun murojaat qilmasa, litsenziyaning amal qilishi tugatiladi.

Qayta tiklash. Buzilishlar bartaraf etilgach, litsenziat asoslovchi hujjatlar bilan birga bu haqda maʼlumot yuboradi; organ ularni uch ish kuni ichida, zarur boʻlsa joyiga chiqib tahlil qiladi va shu muddatda qayta tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar uch ish kunida qaror qabul qilinmasa, organga xabar berib, faoliyatni davom ettirish mumkin.

Bekor qilish. Organ litsenziatning murojaatiga koʻra, tugatish yoki qayta tashkil etishda (litsenziya saqlanadigan oʻzgartirish va qoʻshib yuborish bundan mustasno), YTT guvohnomasi tugatilganda, muomalaga layoqat yoʻqotilganda va boj toʻlanmaganda litsenziyani oʻzi bekor qiladi. Sud orqali litsenziya toʻxtatib turish holatlari muddatida bartaraf etilmaganda, berish toʻgʻrisidagi qaror qonunga xilof boʻlganda, litsenziya talablari tizimli ravishda (bir yil ichida ikki va undan ortiq marta) yoki bir marta qoʻpol buzilganda hamda litsenziya soxta hujjatlar asosida olinganda bekor qilinadi — oxirgi holatda u berilgan sanadan bekor qilingan hisoblanadi. Qoʻpol buzilishlar roʻyxati xizmat pasportida keltiriladi.

Amal qilishning tugatilishi organning alohida qarorisiz sodir boʻladi: litsenziyalash bekor qilinganda, muddat tugaganda, litsenziat vafot etganda va oʻz tashabbusi bilan toʻxtatib turilgan olti oy oʻtganda. Agar javobgarlik choralari, toʻxtatib turish yoki bekor qilish gʻayriqonuniy deb topilsa, organ litsenziatga yetkazilgan zararni qoplaydi.

Ruxsat hujjatlari

Qonunning 2-ilovasida alohida harakatlarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan ruxsatnoma, kelishuv, xulosa va guvohnomalar roʻyxati keltirilgan. Ularni olish tartibi litsenziyalar bilan bir xil: «Litsenziya» tizimi yoki YIDXP orqali ariza, koʻrib chiqishga 20 ish kuni, sukut saqlash orqali rozilik, QR-kodli elektron hujjat, ustidan shikoyat qilish huquqi. Ruxsat hujjatlari, qoida tariqasida, muddatsiz boʻladi — bir martalik harakat uchun berilganlari va nizomlarda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno; tanlov asosida uzaytirilganda talablarga rioya qilgan egasi ustuvor huquqqa ega. Berish yoki uzaytirish uchun nizomda belgilangan miqdorda yigʻim undiriladi; oʻzgartirish kiritish uchun — yigʻimning 50 foizi.

Biznes uchun eng koʻp uchraydigan ruxsat hujjatlari:

• Qurilish: obyektni qayta ixtisoslashtirish va rekonstruksiya qilishga ruxsatnoma; bino tashqi koʻrinishini oʻzgartirishni kelishish; tugallangan binolarni foydalanishga qabul qilish dalolatnomasi; yongʻin xavfsizligi va seysmik mustahkamlik boʻyicha davlat ekspertizasi xulosasi; quvvati 20 kVt dan ortiq obyektlarning energiya taʼminoti loyihalarini kelishish; yoʻl obyektida qurilish va taʼmirlash ishlariga hamda undan foydalanishga ruxsatnoma.
• Transport: avtomobil transportida muntazam yoʻlovchi tashish huquqiga guvohnoma; ogʻir va yirik gabaritli yuklarni tashishga ruxsatnoma; avtomototransport vositalarini qayta jihozlashga ruxsatnoma; uchuvchisiz uchish apparatini foydalanishga qoʻyish toʻgʻrisidagi xulosa.
• Mehnat: xorijiy xodimning mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga tasdiqnoma (Migratsiya agentligi).
• Sogʻliqni saqlash: dori vositasi va tibbiyot buyumlarini roʻyxatga olish guvohnomasi; biologik faol moddalar va yangi kimyoviy moddalarni olib kirish va ishlab chiqarishga ruxsatnoma; binolarning giyohvandlik vositalarini saqlash talablariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosa.
• Xavfsizlik: portlovchi materiallarni olib kirish, sotib olish, saqlash va tashishga ruxsatnoma (IIV); qurol sotib olish, saqlash va olib yurishga ruxsatnoma; muhim obyektlarda texnik qoʻriqlash vositalarini loyihalash va montaj qilishga ruxsatnoma (Milliy gvardiya); kimyoviy moddalar saqlanadigan omborning yongʻin va sanoat xavfsizligi talablariga muvofiqligi toʻgʻrisida FVV xulosasi.
• Moliya va raqamli soha: mayning faoliyatini amalga oshirishga ruxsatnoma va sugʻurtalovchini qayta tashkil etishga ruxsatnoma (ILMA); davlat xaridlarining elektron tizimi operatori ruxsatnomasi; bankning boshqa banklar aksiyalarini sotib olishiga va bank operatsiyalarini autsorsingga berishiga Markaziy bank ruxsatnomalari.
• Boshqa: mineral oʻgʻitlar va oʻsimliklarni himoya qilish kimyoviy vositalarini olib kirishga ruxsatnoma; OAVni roʻyxatga olish guvohnomasi; xorijiy kompaniyalar tomonidan kino va videosuratga olishga ruxsatnoma; aerosuratga olish oʻtkazishga ruxsatnoma; obyektda nogironligi boʻlgan shaxslar uchun sharoit yaratilgani toʻgʻrisidagi xulosa.

Xabardor qilish tartibi

3-ilovadagi faoliyat turlari vakolatli organga xabarnoma yuborilgandan keyin amalga oshiriladi. Xabardor qiluvchi shu bilan xizmat pasporti talablariga javob berishini tasdiqlaydi va ularga rioya qilish majburiyatini oladi. Xabarnoma «Litsenziya» tizimi yoki YIDXP orqali ERI bilan, faoliyat boshlanishidan oldin, kechayu kunduz yuboriladi; pasportda koʻrsatilmagan hujjatlarni talab qilish mumkin emas. Maʼlumotlar idoralararo bazalar orqali avtomatik tekshiriladi, xabarnoma avtomatik qabul qilinadi, xabardor qiluvchiga QR-kodli tasdiqnoma yuboriladi, yozuv esa xabarnomalar reyestriga kiritiladi — uni istalgan vaqtda shaxsiy kabinetdan yuklab olish mumkin.

Xabarnoma yuborish uchun yigʻim — 220.000 soʻmgacha (BHMning yarmi), alkogol mahsulotlarining chakana savdosi va uni umumiy ovqatlanish korxonalarida realizatsiya qilish haqidagi xabarnomalar bundan mustasno. Xabarnoma faqat olti holatda qabul qilinmaydi: maʼlumotlar ishonchsiz boʻlsa; yigʻim toʻlanmagan boʻlsa; talablarga rioya qilish tasdiqlanmagan boʻlsa; ayni shu faoliyat boʻyicha reyestrda amaldagi yozuv boʻlsa; xabardor qiluvchining faoliyati toʻxtatib turilgan boʻlsa; sud taqiqi mavjud boʻlsa. Boshqa asoslar boʻyicha rad etish taqiqlanadi.

Xabardor qiluvchi yangi nom, manzil roʻyxatdan oʻtkazilgani yoki filial va vakolatxona ochilgani haqida oʻn ish kuni ichida organga xabar berishi, shuningdek pasport talab qilsa, mehnat shartnomalarini Yagona milliy mehnat tizimida roʻyxatdan oʻtkazishi shart.

Xabarnoma tartibida, jumladan, quyidagi faoliyat turlari amalga oshiriladi:

• Taʼlim va kadrlar: qoʻshimcha taʼlim faoliyati, jumladan chet tili kurslari (Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi); kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish (Oliy taʼlim vazirligi); mehnat muhofazasi xizmatlari bozorining professional ishtirokchilari faoliyati.
• Alkogol va tamaki savdosi: alkogol mahsulotlarining chakana savdosi va uni umumiy ovqatlanish korxonalarida realizatsiya qilish (tuman soliq inspeksiyalari); pivo ishlab chiqarish va uning ulgurji savdosi; pivoning chakana savdosi; tamaki mahsulotlarining ulgurji va chakana savdosi.
• Umumiy ovqatlanish: umumiy ovqatlanish korxonalari va koʻngilochar obyektlarning tungi vaqtda, 23:00 dan 06:00 gacha ishlashi (ichki ishlar organlari).
• Qurilish va loyihalash: qurilish-montaj ishlarini boshlash; murakkablik boʻyicha I toifaga kiruvchi arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish; qoʻriqlash texnik vositalarini montaj qilish, sozlash va ularga xizmat koʻrsatish.
• Qimmatbaho metallar: qimmatbaho metallar va toshlar bilan ishlash; zargarlik buyumlarini tayyorlash; zargarlik buyumlarini realizatsiya qilish (Davlat asillik nazorati inspeksiyasi).
• Transport: avtovokzal faoliyati; transport vositalarini texnik koʻrikdan oʻtkazish; avtomototransport vositalari konstruksiyasini oʻzgartirish (IIV YHXBB); xalqaro kuryerlik joʻnatmalarini yetkazib berish; bojxona brokeri.
• Professional xizmatlar: tijorat tashkilotlarining yuridik maslahat xizmatlari; investitsiya maslahatchisi; turagentlik faoliyati; nashriyot va poligrafiya faoliyati; geodeziya va kartografiya faoliyati; nodavlat arxiv faoliyati; veterinariya davolash-profilaktika faoliyati; madaniy boyliklarni realizatsiya qilish.
• Moliya sektori: bank, lombard, mikromoliya va faktoring tashkiloti filiallarini ochish va yopish; nobank kredit tashkilotida ulush sotib olish; toʻlov tashkilotini qayta tashkil etish; elektron pullar chiqarish.
• Aloqa va uskunalar: yuqori chastotali qurilmalardan foydalanish.

2026-yil 24-sentabrdan xabardor qilish tartibi elektron tijorat operatorlariga ham tatbiq etiladi — elektron savdo maydonchalari operatorlari, buyurtma agregatorlari va raqamli striming xizmatlari operatorlariga; vakolatli organ — ILMA, tasdiqnoma bir ish kuni ichida rasmiylashtiriladi.

Xabardor qiluvchining faoliyati organ yoki sud tomonidan toʻxtatib turilishi mumkin; organ suddan uch oygacha muddatga taqiq qoʻyishni soʻrashga haqli, sud buzilishlar uchun faoliyatni tugatganda esa — olti oygacha. Bunday taqiq oʻsha taʼsischi yoki benefitsiar mulkdorning yangi kompaniyalariga ham tatbiq etiladi.

Litsenziatlar ustidan nazorat va tekshiruvlar

Litsenziya, ruxsat va xabarnoma talablariga rioya etilishi uchta shaklda nazorat qilinadi: «Litsenziya» tizimi orqali masofaviy nazorat; asoslar boʻlganda joyiga chiqib tekshirish; statistik axborot va soʻraladigan maʼlumotlar tahlili. Organlarga litsenziya talablari bilan bogʻliq boʻlmagan maʼlumotlarni soʻrash va tekshirish, shuningdek qonunchilikda nazarda tutilmagan shartlarni bajarishni talab qilish taqiqlanadi.

Masofaviy nazoratda tizim xodimlar haqidagi maʼlumotlar va boshqa idoralar axboroti asosida mumkin boʻlgan buzilishlar toʻgʻrisidagi xabarlarni organ kabinetiga avtomatik yuboradi; organ esa bartaraf etish toʻgʻrisida koʻrsatma beradi va litsenziat uni oʻn ish kuni ichida bajarib, hisobot berishi shart. Bajarmaslik «xavf tahlili» tizimi asosida tekshirish uchun asos boʻladi.

Joyiga chiqib tekshirish xavf tahlili, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yoki tizim orqali kelgan xabarlar asosida, faqat Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil (Biznes-ombudsman) bilan kelishilgan holda yoki uni xabardor qilib oʻtkaziladi va oʻn kundan oshmaydi. Yakunida dalolatnoma tuziladi; organ koʻrsatma berishi, litsenziyani toʻxtatib turishi, sudga murojaat qilishi yoki yuridik shaxsga jarima solishi mumkin. Litsenziyasiz ishlash haqida xabar bergan shaxs buzilish tasdiqlansa, undirilgan jarimaning 10 foizi miqdorida mukofot oladi.

Bu yerda faqat litsenziyalovchi organlarning nazorati tavsiflangan. Biznesni tekshirishning umumiy qoidalari, soliq organlarining vakolatlari, buzilishlar uchun sanksiyalar va shikoyat qilish tartibi soliqdan qochish va soliq tekshiruvlari haqidagi maqolada koʻrib chiqilgan.

Litsenziyasiz faoliyat uchun javobgarlik

Yuridik shaxslar uchun jarimalar

Yuridik shaxsga jarimani vakolatli organ nazorat tadbiri yakunlari boʻyicha, dalolatnoma tuzgan holda soladi; dalolatnomani imzolashdan bosh tortish videoyozuv yoki ikki nafar xolis ishtirokida qayd etiladi. Miqdorlar qonunning 4-ilovasida har bir faoliyat turi boʻyicha belgilangan:

Jarimani kamaytirish mumkin: qaror yuborilgan kundan boshlab 15 kun ichida 50 foizi yoki 30 kun ichida 70 foizi toʻlansa va huquqbuzar litsenziya, ruxsatnoma uchun murojaat qilsa yoxud xabarnoma yuborsa, qolgan summadan ozod etiladi. Jarima bir oy ichida ixtiyoriy toʻlanmasa, organ besh ish kuni ichida uni undirish toʻgʻrisida sudga murojaat qiladi. Undirilgan summaning oʻn foizi organning budjetdan tashqari jamgʻarmasiga, qolgani budjetga yoʻnaltiriladi.

2026-yil 1-martdan yuridik shaxsga jarima solinganda, uning mansabdor shaxslari ayni shu huquqbuzarlik uchun maʼmuriy javobgarlikka tortilmaydi (PF-214, 14.11.2025).

Fuqarolar va mansabdor shaxslarning maʼmuriy javobgarligi

Fuqarolar va mansabdor shaxslar uchun MJtKning 165-moddasi amal qiladi: litsenziyasiz faoliyat uchun fuqarolarga 6.600.000 dan 8.800.000 soʻmgacha, mansabdor shaxslarga 8.800.000 dan 11.000.000 soʻmgacha jarima; ruxsat hujjatisiz — 4.400.000 dan 6.600.000 gacha va 6.600.000 dan 8.800.000 soʻmgacha; xabarnomasiz — 2.200.000 dan 4.400.000 gacha va 4.400.000 dan 6.600.000 soʻmgacha; xabarnomada yolgʻon maʼlumot uchun — 1.320.000 dan 2.200.000 gacha va 2.200.000 dan 4.400.000 soʻmgacha. Avtomobil transportida litsenziyasiz yoʻlovchi tashish MJtKning 176-3-moddasi boʻyicha jazolanadi: fuqarolarga 3.080.000 soʻm, mansabdor shaxslarga 13.200.000 soʻm, bir yil ichida takroran sodir etilganda — 4.400.000 va 22.000.000 soʻm.

Tashkilot xodimlari, uning rahbaridan tashqari, tashkilot litsenziyasiz ishlagani uchun javobgar boʻlmaydi: mehnat shartnomasi boʻyicha vazifalarni bajarish huquqbuzarlik tarkibini hosil qilmaydi (Oliy sud Plenumining 2013-yil 11-dekabrdagi 20-son qarori).

Jinoiy javobgarlik

Agar litsenziyasiz faoliyat juda koʻp miqdorda — 220.000.000 soʻm va undan ortiq — daromad olish bilan bogʻliq boʻlsa, JKning 190-moddasi boʻyicha javobgarlik yuzaga keladi: 24.200.000 soʻm jarima, besh yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish, 300 soatgacha majburiy jamoat ishlari yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari; bir guruh shaxslar tomonidan yoki xavfli retsidivist tomonidan sodir etilganda — 44.000.000 soʻm jarima yoki 300 soatdan 480 soatgacha majburiy jamoat ishlari. Ruxsat hujjatisiz jarima 17.600.000 soʻmni, xabarnomasiz 11.000.000 soʻmni tashkil etadi. Daromad deganda faoliyat yuritish xarajatlari chegirilgan tushum tushuniladi. Jinoyatni birinchi marta sodir etgan shaxs aniqlangan kundan boshlab oʻttiz kunlik muddatda oqibatlarni bartaraf etgan va zararni qoplagan boʻlsa, javobgarlikdan ozod qilinadi. Litsenziyasiz ishlovchi kripto-xizmat provayderlari uchun JKning alohida 278-8-moddasi amal qiladi.

Organlarning javobgarligi

Litsenziya va ruxsatnomalar berish tartibi hamda muddatlarini buzish, jumladan yangi litsenziyalarni gʻayriqonuniy joriy etish, mansabdor shaxslar uchun MJtKning 241-5-moddasi boʻyicha 8.800.000 dan 17.600.000 soʻmgacha jarimaga, takroran sodir etilganda esa JKning 192-5-moddasi boʻyicha jinoiy javobgarlikka olib keladi.

Rad etish, toʻxtatib turish yoki jarima ustidan qanday shikoyat qilinadi

Litsenziyalovchi organning qaror va harakatlari ustidan xabardor qilingan paytdan boshlab 30 kun ichida shikoyat qilinadi: hududiy organ ustidan — yuqori turuvchi organga, respublika darajasidagi organ ustidan — shu organ huzuridagi Apellyatsiya kengashiga. Kengash besh kishidan iborat, uning majlisida kuzatuvchi sifatida Savdo-sanoat palatasi vakili qatnashadi. Shikoyatni yozma, ogʻzaki yoki shaxsiy kabinet orqali elektron shaklda berish mumkin; uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan muddat tiklanadi. Organ uch ish kuni ichida materiallarni soʻraydi, qaror esa 15 kun ichida qabul qilinadi; ariza beruvchining talabiga koʻra shikoyat uning ishtirokida, jumladan videoaloqa orqali koʻriladi. Kengash qarorni oʻz kuchida qoldirishi, oʻzgartirishi, bekor qilishi yoki organni muayyan harakatlarni sodir etishga majburlashi mumkin. Shikoyat roʻyxatga olingan paytdan boshlab ustidan shikoyat qilinayotgan qarorning ijrosi va jarimani ixtiyoriy toʻlash muddati toʻxtatib turiladi — litsenziyani toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarorlar bundan mustasno. Qaror ustidan toʻgʻridan-toʻgʻri sudga ham shikoyat qilish mumkin.

Litsenziyani qanday tekshirish mumkin

Litsenziyalar, ruxsat hujjatlari va xabarnomalar reyestrlari «Litsenziya» tizimida har bir faoliyat turi boʻyicha alohida yuritiladi va ulardagi axborot ochiq hisoblanadi. Reyestrda quyidagilar aks etadi: reyestr raqami, litsenziatning nomi va STIRi (jismoniy shaxs uchun — JShShIR), litsenziyalovchi organ, faoliyat turi va ruxsat etilgan har bir kichik tur, faoliyat amalga oshiriladigan manzil, filiallar haqidagi maʼlumotlar, muddatli litsenziyaning amal qilish muddati, holati (amaldagi, toʻxtatib turilgan, bekor qilingan, tugatilgan) va har bir holat oʻzgarishining asosi. Muayyan hujjatning haqiqiyligi uning QR-kodini reyestr maʼlumotlari bilan solishtirish orqali tekshiriladi. Ilova qilingan hujjatlarning elektron nusxalari organning yopiq bazasida saqlanadi va uchinchi shaxslarga oshkor etilmaydi.

Tarmoq boʻyicha xususiyatlar

Tibbiyot va farmatsevtika

Tibbiyot litsenziyasini Sogʻliqni saqlash vazirligi kamida besh yil muddatga beradi, boj — 2.200.000 soʻm. Farmatsevtika faoliyati Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi tomonidan litsenziyalanadi (4.400.000 soʻm); dori vositalarining chakana savdosi uning kichik turi sifatida kiradi, dorixona filiallari uchun esa alohida litsenziya rasmiylashtirilmaydi — filial manzili asosiy litsenziyaga kiritiladi. Oftalmologiya buyumlarining (optika) chakana savdosi 2024-yil 1-martdan hatto xabarnomani ham talab qilmaydi (PF-8, 09.01.2024).

Taʼlim

Nodavlat taʼlim tashkilotlari litsenziya asosida ishlaydi, qoʻshimcha taʼlim, kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tashkilotlari bundan mustasno («Taʼlim toʻgʻrisida»gi qonunning 31-moddasi). Bolalar uchun qoʻshimcha taʼlim va oilaviy maktabgacha taʼlim tashkilotlari Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligiga xabarnoma yuborish orqali, malaka oshirish esa Oliy taʼlim vazirligiga xabarnoma yuborish orqali amalga oshiriladi. Haydovchilarni tayyorlash IIV tomonidan litsenziyalanadi: koʻrib chiqish yigʻimi — 880.000 soʻm, YIDXP orqali topshirilganda 90 foiz. Haydovchilar malakasini oshirish haqidagi xabarnoma 2024-yil 1-martdan bekor qilingan.

Qurilish va loyihalash

Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish litsenziyasi turli bojli kichik turlarga boʻlinadi — 17.600.000 dan 33.000.000 soʻmgacha; murakkablik boʻyicha I toifaga kiruvchi loyihalar 2024-yildan xabarnoma tartibiga oʻtkazilgan. Qurilish-montaj ishlarini boshlash xabarnoma talab qiladi, obyektni foydalanishga topshirish esa ruxsat hujjatini. Yuqori xavfli obyektlar uchun PF-8 koʻrib chiqish muddatini 14 ish kuni, koʻprik va tunnellar uchun 10 ish kuni qilib belgilagan.

Tashish va taksi

Shahar, shahar atrofi, shaharlararo va xalqaro qatnovda yoʻlovchi tashish, shuningdek xalqaro yuk tashish litsenziyalanadi; ichki yuk tashish litsenziya talab qilmaydi. 4 oʻringacha yengil avtomobil uchun boj — 880.000 soʻm, 14 oʻringacha avtobus uchun — 440.000 soʻm. Muntazam marshrutlar uchun qoʻshimcha ravishda muntazam tashish huquqiga guvohnoma (ruxsat hujjati) talab etiladi. Litsenziyasiz ishlash MJtKning 176-3-moddasi boʻyicha jazolanadi.

Turizm

Turoperatorlik faoliyati turizm boshqarmalari tomonidan litsenziyalanadi: ichki turizm — 880.000 soʻm, kirish va chiqish turizmi — 2.200.000 soʻm. Turagentlik faoliyati 2024-yildan xabarnoma tartibiga oʻtkazilgan. Turoperatorlar xizmatlarini sertifikatlashtirish 2021-yildan ixtiyoriy, joylashtirish vositalarini sertifikatlashtirish esa majburiyligicha qolmoqda.

Alkogol va tamaki

Spirt va alkogol mahsulotlari ishlab chiqarish hamda alkogolning ulgurji savdosi Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi tomonidan yillik boj bilan litsenziyalanadi — 11.000.000 dan 110.000.000 soʻmgacha; navbatdagi toʻlov litsenziyadan foydalanishning keyingi yili boshlanishiga 30 kun qolganda amalga oshiriladi, aks holda litsenziya toʻxtatib turiladi. Alkogolning chakana savdosi va uni umumiy ovqatlanishda realizatsiya qilish, shuningdek tamaki va pivoning ulgurji hamda chakana savdosi tuman soliq inspeksiyasiga xabarnoma yuborish orqali amalga oshiriladi.

Kripto-aktivlar va mayning

Kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi xizmat provayderlari — birjalar, depozitariylar, doʻkonlar va mayning-pullar — ILMAning 2022-yil 15-avgustdagi 3380-son nizomi boʻyicha yagona litsenziya oladi. Talablar orasida: elektron platformaning Oʻzbekiston hududidagi serverlarda joylashuvi, barcha operatsiyalar haqidagi axborotni besh yil davomida saqlash, rahbariyat va taʼsischilar haqidagi maʼlumotlarni oshkor qilish. Mayning ILMA ruxsatnomasi asosida (2023-yil 29-sentabrdagi 3461-son nizom) quyosh fotoelektr stansiyasi elektr energiyasidan foydalangan holda va alohida binoda amalga oshiriladi; ruxsatnomasiz mayning uchun yuridik shaxsga jarima — 66.000.000 soʻm.

Qimmatli qogʻozlar bozori va sugʻurta

2026-yil 9-iyundan investitsiya vositachisi va ishonchli boshqaruvchining professional faoliyatini hamda fond birjasi va birjadan tashqari savdolar tashkilotchisini litsenziyalash haqidagi yangi nizomlar amal qiladi. Litsenziyalovchi organ — ILMA, birja litsenziyasi uchun boj — 1.760.000 soʻm. Sugʻurtalovchilar aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etiladi, sugʻurta litsenziyasi hayotni sugʻurtalash yoki umumiy sugʻurta boʻyicha alohida beriladi; boj — 4.400.000 soʻm. Norezidentlar sugʻurta tashkilotlarining taʼsischisi boʻlishi mumkin.

Toʻlov tashkilotlari va nobank kredit tashkilotlari

Toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlarining litsenziyalarini Markaziy bank «Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida»gi qonun boʻyicha beradi: biznes-reja, rahbarlarning malaka talablariga muvofiqligi (oliy maʼlumot va moliya yoki AKT sohasida kamida ikki yillik tajriba) talab etiladi. Mikromoliya va faktoring tashkilotlari Markaziy bankda hisobga olish roʻyxatidan oʻtgach ishlaydi, lombardlar esa davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin uch oydan kechiktirmay xabarnoma yuborish orqali.

Elektroenergetika

«Elektr energetikasi toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-939, 07.08.2024) sakkizta alohida litsenziyani belgiladi — ishlab chiqarish va saqlashdan tortib elektr energiyasi savdosi hamda markaziy xaridor vazifalarigacha. Ularni Energetika bozori regulyatori muddat cheklovisiz beradi, boj — har biri uchun 13.200.000 soʻm. Litsenziatlar regulyatorning yozma roziligisiz faoliyatni toʻxtatib turishga yoki kengaytirishga haqli emas.

Koʻplab IT-kompaniyalar oʻzlariga litsenziya kerakmi, deb hadiksiraydi. Dasturiy taʼminot ishlab chiqish, IT-xizmatlar va konsalting litsenziyalanmaydi; litsenziya faqat axborotni kriptografik himoyalash, telekommunikatsiya tarmoqlari va kripto-aktivlar aylanmasi uchun kerak. IT-biznes uchun imtiyoz va shartlar IT-park haqidagi maqolada koʻrib chiqilgan.

2024–2026-yillarda nima oʻzgardi

• 2024-yil 1-martdan PF-8 (09.01.2024) bir qator tartiblarni bekor qildi (optika, haydovchilar malakasini oshirish va madaniy boyliklarni realizatsiya qilish haqidagi xabarnomalar), atom energiyasi va ionlashtiruvchi nurlanish manbalari boʻyicha litsenziyalarni birlashtirdi, turagentlik faoliyati va I toifadagi loyihalashni xabarnoma tartibiga oʻtkazdi. Shu farmon bilan 2025-yil 1-yanvarga qadar huquqiy eksperiment tartibida rentgen uskunalaridan foydalanish va veterinariya laboratoriya-diagnostika ishlari uchun «Litsenziyasiz biznesga» maxsus rejimi amal qildi: bepul xabarnoma bilan ish boshlash va javobgarlikka tortilmasdan litsenziya olish uchun uch oy. Adliya vazirligiga uni boshqa faoliyat turlariga tatbiq etish boʻyicha takliflar kiritish topshirilgan.
• 2026-yil 1-yanvardan biznesni davlat roʻyxatidan oʻtkazishda litsenziya yoki ruxsatnoma uchun arizani bir vaqtda topshirish yoxud xabarnoma yuborish mumkin — ERI, bank hisobvaragʻi va onlayn-NKM bilan birga, yagona QR-kod orqali toʻlab (PF-214, 14.11.2025).
• 2026-yil 1-yanvardan nom, manzil va tashkiliy-huquqiy shakl oʻzgarishlari litsenziya, ruxsatnoma va xabarnomalarga avtomatik va bepul kiritiladi.
• 2026-yil 1-martdan yuridik shaxs ayni shu huquqbuzarlik uchun jarimalangan boʻlsa, mansabdor shaxslar maʼmuriy javobgarlikka tortilmaydi, shuningdek «Litsenziya» tizimida ixtiyoriy dastlabki baholash ishga tushdi.
• 2026-yil 9-iyundan qimmatli qogʻozlar bozoridagi professional faoliyatni va fond birjasini litsenziyalash haqidagi yangi nizomlar amal qiladi.
• 2026-yil 24-sentabrdan elektron tijorat operatorlari uchun xabardor qilish tartibi joriy etiladi.

Koʻp beriladigan savollar

Oʻzbekistonda taksi litsenziyasi qancha turadi?

Yengil avtomobilda yoʻlovchi tashish hududiy transport boshqarmalari tomonidan litsenziyalanadi. 4 oʻringacha avtomobil uchun davlat boji — 880.000 soʻm (2 BHM), 4 oʻrindan ortiq uchun — 1.540.000 soʻm, xalqaro tashish uchun — har bir transport vositasi uchun 3.080.000 soʻm. YIDXP orqali topshirilganda summaning 90 foizi, shuningdek xizmat pasporti boʻyicha koʻrib chiqish yigʻimi toʻlanadi. Litsenziyasiz ishlash MJtKning 176-3-moddasi boʻyicha fuqarolarga 3.080.000 soʻm, mansabdor shaxslarga 13.200.000 soʻm jarima bilan jazolanadi.

Oʻquv markaziga litsenziya kerakmi?

Xizmat turiga bogʻliq. Umumiy, oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim uchun Oliy taʼlim vazirligining litsenziyasi kerak, boj — 4.400.000 soʻm. Qoʻshimcha taʼlim, jumladan chet tili kurslari, va kadrlar malakasini oshirish xabarnoma tartibida amalga oshiriladi: license.gov.uz orqali xabarnoma yuborish va BHMning yarmigacha yigʻim toʻlash kifoya.

Ariza koʻrib chiqilayotgan paytda ishlash mumkinmi?

Umumiy qoidaga koʻra yoʻq: litsenziyalanadigan faoliyat bilan litsenziyasiz shugʻullanish taqiqlanadi. Ikkita istisno bor. Agar organ muddatida qaror qabul qilmasa, ariza beruvchi tizim orqali organga xabar berib, faoliyatni boshlashga haqli va javobgarlikka tortilmaydi. Litsenziyani qayta rasmiylashtirish va muddatini uzaytirishda topshirilgan ariza asosida ishlash mumkin. Xabarnoma tartibidagi faoliyat uchun esa kutish shart emas: tasdiqnoma xabarnoma yuborilgandan soʻng darhol avtomatik shakllantiriladi.

Kompaniya filialiga alohida litsenziya kerakmi?

Yoʻq. Filial va vakolatxonalar bosh kompaniya litsenziyasi asosida ishlaydi; organ litsenziyaga oʻzgartirish kiritish tartibida filiallar manzilini unga kiritadi, bunda bojning 50 foizi toʻlanadi. Agar filial xabardor qilish tartibi belgilangan faoliyatni boshlasa, kompaniya ish boshlanishidan oldin organga xabar berishi shart.

Kompaniyaning litsenziyasi bor-yoʻqligini qanday tekshirish mumkin?

Litsenziyalar, ruxsatnomalar va xabarnomalar reyestrlari «Litsenziya» tizimida yuritiladi va bu axborot ochiq. Reyestrda litsenziatning nomi va STIRi, faoliyat turi va kichik turlari, manzil, hujjatning raqami va sanasi, amal qilish muddati hamda joriy holati — amaldagi, toʻxtatib turilgan, bekor qilingan — koʻrsatiladi. Muayyan litsenziyaning haqiqiyligi uning QR-kodini reyestr bilan solishtirish orqali tekshiriladi; qogʻoz litsenziyani talab qilish taqiqlanadi.

Litsenziyasiz ishlansa nima boʻladi?

Yuridik shaxsga faoliyat turiga qarab 88.000.000 dan 880.000.000 soʻmgacha, fuqaroga 6.600.000 dan 8.800.000 soʻmgacha jarima solinadi, 220.000.000 soʻmdan ortiq daromad olinganda esa JKning 190-moddasi boʻyicha jinoiy javobgarlik yuzaga keladi. Jarima 15 kun ichida toʻlanib, litsenziya uchun murojaat qilinsa, yarmiga kamayadi; jinoyatni birinchi marta sodir etgan shaxs 30 kun ichida oqibatlarni bartaraf etib, zararni qoplasa, javobgarlikdan ozod qilinadi.