Oʻzbekistonda JShDS va ijtimoiy soliq: stavkalar va hisobot

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi (daromad soligʻi, JShDS) xodimning ish haqi va boshqa daromadlaridan 12 foiz stavkada ushlab qolinadi, ijtimoiy soliqni esa ish beruvchi ish haqiga qoʻshimcha ravishda oʻz mablagʻlari hisobidan 12 foiz stavkada toʻlaydi. Har ikkala soliqni ham ish beruvchi soliq agenti sifatida hisoblab chiqaradi va oʻtkazadi: hisobot topshirish hamda toʻlash muddati — keyingi oyning 15-kunigacha. Ish beruvchi soliq ushlab qolmagan daromadlar boʻyicha jismoniy shaxs 1-aprelgacha deklaratsiya topshiradi.

Qisqacha:

• JShDS rezident va norezidentning ish haqidan 12 foiz; rezidentning dividend va foizlaridan 5 foiz, norezidentnikidan esa 10 foiz (SKning 381, 382-moddalari)
• Ijtimoiy soliq mehnatga haq toʻlash xarajatlarining 12 foizi, budjet tashkilotlari uchun 25 foiz; uni ish beruvchi toʻlaydi va ish haqidan ushlab qolinmaydi (SKning 405, 407-moddalari)
• Hisoblangan JShDS ichidan daromadning 0,1 foizini ish beruvchi xodimning shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻiga (ShJBPH) oʻtkazadi; ish haqidan alohida sugʻurta badali ushlab qolinmaydi
• Har ikkala soliq boʻyicha hisobot har oy keyingi oyning 15-kunigacha, yil yakuni boʻyicha esa 15-fevralgacha topshiriladi; soliq shu muddatlardan kechiktirmay toʻlanadi
• Yiliga 5.739.200 soʻmgacha moddiy yordam, 2.869.600 soʻmgacha sovgʻa, xodimning davolanishi va taʼlim olishi, 36 oydan ortiq egalik qilingan uy-joyni sotishdan olingan daromad hamda SKning 369 va 378-moddalaridagi yana qirqqa yaqin daromad turi JShDSga tortilmaydi
• Yakka tartibdagi tadbirkor oyiga kamida 440.000 soʻm ijtimoiy soliq toʻlaydi, oʻzini oʻzi band qilgan shaxs esa ish staji hisoblanishi uchun ixtiyoriy ravishda yiliga 440.000 soʻm toʻlaydi

Yangilangan: 2026-yil 03-sentyabr

JShDS nima va uni kim toʻlaydi

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi — Oʻzbekistonda yollanma xodim toʻlaydigan yagona soliq, shu sababli soʻzlashuvda u daromad soligʻi yoki ish haqidan olinadigan soliq deb ataladi. Soliq toʻlovchilar — rezident va norezident jismoniy shaxslar (SKning 364-moddasi). Rezident Oʻzbekistonda ham, uning tashqarisida ham olingan daromadlardan soliq toʻlaydi; norezident esa faqat Oʻzbekistondagi manbalardan olingan daromadlardan soliq toʻlaydi (SKning 368-moddasi).

Maqom fuqarolikka emas, mamlakatda boʻlish muddatiga bogʻliq: soliq yilida boshlanadigan yoki tugaydigan istalgan ketma-ket 12 oylik davrda mamlakatda 183 kundan ortiq boʻlgan shaxs rezident deb eʼtirof etiladi (SKning 30-moddasi). Bir yil xorijda ishlagan Oʻzbekiston fuqarosi norezidentga aylanadi; uzoq muddatli mehnat shartnomasi boʻlgan chet el fuqarosi soliq organiga ariza berib muddatidan oldin rezident maqomini olishi mumkin.

Soliq solish obyekti — jismoniy shaxsning pul va natura shaklidagi jami daromadi, shuningdek moddiy naf tarzidagi daromadlari (SKning 365, 366-moddalari). Yakka tartibdagi tadbirkor va oʻzini oʻzi band qilgan shaxsning aylanmadan olinadigan soliqqa tortiladigan tadbirkorlik daromadlari JShDS obyekti hisoblanmaydi. Sud qarori boʻyicha daromaddan ushlab qolishlar, aliment va undiruvlar soliq bazasini kamaytirmaydi.

2026-yilda JShDS stavkalari

Stavka daromad miqdoriga bogʻliq emas: 2019-yildan boshlab Oʻzbekistonda progressiv shkala yoʻq, uning oʻrniga yagona 12 foizlik stavka joriy etilgan (2018-yil 29-iyundagi PF-5468-son Farmon). 2022-yil 1-maydan mehnat va fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha norezidentlarga ham ayni stavka qoʻllaniladi (2022-yil 26-iyuldagi OʻRQ-785-son Qonun); chet ellik xodimlar uchun avvalgi 20 foizlik stavka endi amal qilmaydi.

Rezident bilan norezident oʻrtasidagi farq ish haqiga qoʻllaniladigan stavkada emas, imtiyozlarda: norezidentning soliq bazasi SKning 369, 378 va 380-moddalaridagi imtiyozlar qoʻllanilmagan holda aniqlanadi (SKning 366-moddasi). Norezident uchun stavka har bir toʻlovga alohida qoʻllaniladi, rezident uchun esa soliq yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblanadi (SKning 388-moddasi).

Qaysi daromadlar JShDSga tortiladi

Soliq kodeksi jami daromadni toʻrt guruhga ajratadi va har bir guruh uchun soliqni ushlab qolish qoidalari turlicha (SKning 370-moddasi).

Mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlar (SKning 371-moddasi) — mehnat shartnomasi boʻyicha xodimga toʻlanadigan barcha toʻlovlar: maosh, ishbay haq, ustamalar, mukofotlar va yil yakuni boʻyicha taqdirlashlar (372-modda), ish haqi tarkibidagi kompensatsiya toʻlovlari (373-modda), taʼtil va boshqa ishlanmagan vaqt uchun haq (374-modda). Qonun jismoniy shaxslarga ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatish uchun fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha toʻlovlarni, shuningdek kuzatuv kengashi aʼzolariga toʻlanadigan haqni ham mehnatga haq toʻlashga tenglashtiradi. Bu ijtimoiy soliq uchun muhim: u ham ayni bazaga hisoblanadi, shuning uchun jismoniy shaxs bilan fuqarolik-huquqiy shartnoma tuzish JShDSni ham, ijtimoiy soliqni ham tejab qolmaydi.

Koʻpincha kompensatsiya deb hisoblanadigan toʻlovlar ham mehnatga haq toʻlash tarkibiga kiradi: ovqatlanish va yoʻl chiptalari qiymati, meʼyordan ortiq sutkalik pul va shaxsiy avtomobildan foydalanganlik kompensatsiyasi, zararli sharoitlar va tungi ish uchun ustamalar (SKning 373-moddasi). Ishdan boʻshatilganda foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya ishlanmagan vaqt uchun haq boʻlib, ish haqi kabi soliqqa tortiladi (SKning 374-moddasi), ishdan boʻshatish nafaqasi esa boshqa daromadlarga kiradi (SKning 377-moddasi) va undan ham soliq olinadi.

Mulkiy daromadlar (SKning 375-moddasi) — foizlar, dividendlar, mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromad, royalti va mol-mulkni sotishdan olingan daromad. Sotishdan olingan daromad — sotish narxining hujjatlar bilan tasdiqlangan sotib olish qiymatidan oshgan qismi; hujjatlar boʻlmasa, butun summa, koʻchmas mulk boʻyicha esa narx bilan kadastr qiymati oʻrtasidagi farq daromad deb eʼtirof etiladi.

Moddiy naf tarzidagi daromadlar (SKning 376-moddasi) kompaniya xodim uchun taʼlim, bolalar bogʻchasi, kommunal xizmatlar, uy-joy ijarasi yoki yoʻllanma haqini toʻlaganda, mol-mulkni tekin berganda, tovarlarni chegirma bilan sotganda, qarzni kechirganda yoxud xodimning soligʻini oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlaganda yuzaga keladi. Bunday xarajatlar xodimning daromadi hisoblanadi va keyingi boʻlimdagi imtiyozlar roʻyxatiga kirmasa, undan 12 foiz soliq ushlab qolinadi.

Boshqa daromadlar (SKning 377-moddasi) — ishdan boʻshatish nafaqasi, moddiy yordam, yutuqlar va sovrinlar, grantlar, jismoniy shaxslardan olingan sovgʻalar, maʼnaviy zararni qoplash, yordamchi xoʻjalik mahsulotlarini sotishdan olingan daromadlar.

Ish haqi olingan sana deb u hisoblab yozilgan oyning oxirgi kuni, ishdan boʻshatilganda esa oxirgi ish kuni hisoblanadi; boshqa pul toʻlovlari uchun — toʻlov kuni, natura shaklidagi daromadlar uchun — topshirish kuni (SKning 367-moddasi). Chet el valyutasidagi daromad olingan sanadagi Markaziy bank kursi boʻyicha qayta hisoblanadi.

Qaysi daromadlar JShDSga tortilmaydi

Imtiyozlar ikkita roʻyxatga ajratilgan. Birinchisi — jami daromadga kiritilmaydigan va hisobotda koʻrsatilmaydigan daromadlar (SKning 369-moddasi): davlat mukofotlari va pul mukofotlari, donorlik uchun haq, aliment, sugʻurta tovoni, stipendiyalar, pensiya va nafaqalar (vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi bundan mustasno), ShJBPHga majburiy badallar va ularga hisoblangan foizlar, jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkasi olib qoʻyilgani uchun kompensatsiya (19.07.2026-yildan, 2026-yil 17-apreldagi OʻRQ-1131-son Qonun). Xodimning daromadi deb eʼtirof etilmaydigan ish beruvchi xarajatlari ham shu yerga kiradi: maxsus kiyim-bosh, sut va davolash-profilaktika oziq-ovqati, xodimlarni ishga olib kelish, meʼyor doirasidagi xizmat safari xarajatlari, boshqa joyga koʻchish, kollej va oliy taʼlim tashkilotlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar asosida oʻqitish, malaka oshirish, favqulodda holatlarda zarar doirasidagi moddiy yordam, vakillik va bayram tadbirlari xarajatlari, xizmat safarlari uchun yoʻl kartalari.

Ikkinchi roʻyxat — soliq solinmaydigan daromadlar (SKning 378-moddasi). Roʻyxatda yigirma beshga yaqin band bor; quyida ish beruvchilar va oddiy fuqarolar eng koʻp qoʻllaydiganlari keltirilgan.

Uch yildan ortiq egalik qilingan avtomobil va kvartirani sotishdan soliq olinmaydi, noturar joy (ofis, doʻkon, turar joy binosidan tashqaridagi garaj) esa egalik muddatidan qatʼi nazar har doim soliqqa tortiladi. 2027-yil 1-yanvardan yaqin qarindoshdan meros yoki hadya sifatida olingan uy-joy uchun 36 oy meros qoldiruvchi yoki hadya qiluvchining mulk huquqi roʻyxatdan oʻtkazilgan sanadan hisoblanadi (2026-yil 15-iyuldagi PQ-265-son qaror).

Ayrim toifadagi xodimlar uchun imtiyozlar

Ayrim xodimlar JShDSni jami daromadining hammasidan toʻlamaydi (SKning 380-moddasi). Urush qatnashchilari va nogironlari, Qahramonlar, halok boʻlgan harbiy xizmatchilarning ota-onalari va beva xotinlari, 16 yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolasi bor yolgʻiz onalar va beva ayollar, bolalikdan nogironligi boʻlgan bolani parvarish qilayotgan ota-onadan biri oylik daromadidan 1.917.600 soʻm chegirib tashlaydi. Bolalikdan nogironligi boʻlgan shaxslar, I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar uchun chegirma kattaroq — oyiga 4.080.000 soʻm. Imtiyoz xodimning tanloviga koʻra bitta asos boʻyicha, asosiy ish joyida guvohnoma yoki maʼlumotnoma asosida beriladi va dividendlar, foizlar hamda ijara daromadiga ham tatbiq etiladi. Huquq yoʻqolganda xodim 15 kun ichida ish beruvchini xabardor qilishi shart. 2025-yil 1-iyuldan nogironligi boʻlgan shaxslarga imtiyozlar murojaatsiz, proaktiv shaklda qoʻllaniladi (2025-yil 8-maydagi PF-85-son Farmon).

Bu yerda faqat ish beruvchi ish haqini hisoblashda qoʻllaydigan imtiyozlar keltirilgan. Kompaniyalar uchun tarmoq imtiyozlari va SK 378-moddasidagi har bir bandning shartlari soliq imtiyozlari haqidagi maqolada yoritilgan: unda taʼlim va davolanish haqini tasdiqlaydigan hujjatlar hamda imtiyoz ish joyida qoʻllanilmagan boʻlsa, uni deklaratsiya orqali rasmiylashtirish tartibi koʻrsatilgan.

Ish beruvchi JShDSni qanday ushlab qoladi va toʻlaydi

Kompaniya, yakka tartibdagi tadbirkor, doimiy muassasa va chet el kompaniyasining vakolatxonasi — soliq agentlari (SKning 386-moddasi). Agent daromad hisoblab yozilganda soliqni hisoblaydi, uni xodimga toʻlanadigan har qanday mablagʻdan ushlab qoladi va budjetga oʻtkazadi. Soliq ushlab qolinmagan boʻlsa, agent uni penya bilan birga oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlaydi, xodim uchun toʻlangan summa esa uning moddiy naf tarzidagi daromadiga aylanadi.

Asosiy ish joyidagi tartib (SKning 388-moddasi):

1. Soliq har oy daromad hisoblab yozilgan sari, SKning 378 va 380-moddalaridagi imtiyozlarni hisobga olgan holda yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblanadi.
2. Hisoblangan JShDSdan ish beruvchi soliq solinadigan daromadning 0,1 foizini xodimning Xalq bankidagi ShJBPHiga oʻtkazadi (2018-yil 26-dekabrdagi PQ-4086-son qaror, 5-band) — bu qoʻshimcha ushlab qolish emas, soliqning bir qismi (SKning 385-moddasi). Bank uchun xodimlar reyestri keyingi oyning 15-kunigacha shakllantiriladi (2004-yil 21-dekabrdagi 595-son VMQ, 16-band).
3. Yil davomida asosiy ish joyini oʻzgartirgan xodim yangi ish beruvchiga avvalgi ish joyidan daromadlar va ushlab qolingan soliq toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani taqdim etadi; maʼlumotnoma va STIR boʻlmasa, soliq imtiyozlarsiz ushlab qolinadi.
4. Mehnat shartnomasi bekor qilingandan keyin sobiq xodimga toʻlovlar imtiyozlar qoʻllanilmagan holda soliqqa tortiladi.
5. Xodim talab qilsa, agent unga daromadlar va ushlab qolingan soliq summalari toʻgʻrisida maʼlumotnoma beradi (SKning 386-moddasi); bu maʼlumotnoma deklaratsiya va yangi ish joyidagi imtiyozlar uchun kerak.

Hisobot va toʻlov (SKning 389, 390-moddalari): JShDS va ijtimoiy soliq hisob-kitobi har oy hisobot oyidan keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay, yil yakuni boʻyicha esa 15-fevraldan kechiktirmay taqdim etiladi. Soliq daromad toʻlanishi bilan bir vaqtda, lekin hisobotni topshirish muddatidan kechiktirmay oʻtkaziladi; natura shaklida toʻlanganda — oy tugaganidan keyin besh kun ichida. 25 nafardan ortiq xodimi boʻlgan filiallarga ega kompaniyalar ular boʻyicha filial hisobga qoʻyilgan joyda hisobot topshiradi. Toʻlov manbaida soliq solinmagan moddiy naf olgan jismoniy shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma yil tugaganidan keyin 30 kun ichida taqdim etiladi.

2026-yil 1-yanvardan 2025-yil 19-avgustdagi PF-138-son Farmon asosida JShDS va ijtimoiy soliq hisobotlarini shakllantirish vazifasi soliq organlariga oʻtkazilgan: ular hisob-kitobni hisoblab yozishlar haqidagi maʼlumotlar asosida shakllantiradi, ish beruvchi esa besh ish kuni ichida tuzatish kiritib, toʻgʻrilangan hisobotni taqdim etadi. Raqamlarni tekshirish va tasdiqlash majburiyati ish beruvchining zimmasida qoladi.

Agent ortiqcha ushlab qolingan soliqni xodimning yozma arizasiga koʻra shu soliq davri doirasida uch oy ichida naqdsiz shaklda qaytaradi (SKning 391-moddasi); yil tugagach, soliq deklaratsiya bilan birga soliq organi orqali qaytariladi.

Ish haqining oʻzini hisoblash — maosh, ustamalar, taʼtil puli uchun oʻrtacha ish haqi, ijro hujjatlari boʻyicha ushlab qolishlar va toʻlov muddatlari — mehnatga haq toʻlash haqidagi maqolada tushuntirilgan. JShDS, ijtimoiy soliq va boshqa toʻlovlar boʻyicha barcha hisobot sanalari buxgalter kalendarida jamlangan.

Ish haqidan soliqlarni hisoblash misoli

Xodimning oylik maoshi — 5 000 000 soʻm, imtiyozlar yoʻq.

Xodim hisoblangan summaning 88 foizini oladi, ish beruvchi uchun esa xodim xarajati ish haqining 112 foizini tashkil etadi. Ish haqidan boshqa majburiy ushlab qolishlar yoʻq: fuqarolarning Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari 2019-yildan bekor qilingan, 2026-yildan majburiy ijtimoiy sugʻurta esa alohida toʻlov hisobidan emas, JShDSning bir qismi hisobidan moliyalashtiriladi (2025-yil 3-noyabrdagi PF-206-son Farmon).

Shu xodim SKning 380-moddasidagi imtiyozga haqli boʻlsa (masalan, u II guruh nogironligi boʻlgan shaxs boʻlsa), oylik daromaddan 4.080.000 soʻm chegiriladi: baza 920 000 soʻmni, JShDS 110 400 soʻmni, toʻlanadigan ish haqi esa 4 889 600 soʻmni tashkil etadi. Ijtimoiy soliq toʻliq 5 000 000 soʻmlik ish haqiga hisoblanadi — JShDS boʻyicha imtiyozlar unga taʼsir qilmaydi.

Toʻliq ishlangan oy uchun ish haqi eng kam mehnatga haq toʻlash miqdoridan — 2026-yil 1-sentabrdan 1.360.000 soʻmdan kam boʻlishi mumkin emas (2026-yil 23-iyundagi PF-115-son Farmon); mukofot va qoʻshimcha toʻlovlar bu minimumga kiritilmaydi (MKning 245-moddasi). 2026-yil 1-martdan EKMHdan kam ish haqi hisoblash kompaniyaning barqarorlik reytingini pasaytiradi (2026-yil 5-fevraldagi PQ-49-son qaror).

Jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya

Bitta ish joyida ishlaydigan xodim deklaratsiya topshirmaydi: uning uchun ish beruvchi hisobot bergan. Jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiyani soliq agenti soliq solmagan daromad olgan rezidentlar topshiradi (SKning 393-moddasi):

• agar yuridik shaxs boʻlgan ijarachi soliqni ushlab qolmagan boʻlsa, kvartira, avtomobil va boshqa mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromad;
• xorijdan olingan daromadlar: chet ellik ish beruvchidan ish haqi, frilanserning chet ellik buyurtmachilardan daromadi, chet el kompaniyalarining dividendlari va foizlari;
• soliq agenti boʻlmagan shaxslardan olingan daromadlar (masalan, boshqa jismoniy shaxslardan fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha);
• fan, adabiyot va sanʼat asarlari uchun mualliflik haqi;
• mehnat munosabatlari mavjud boʻlmagan kompaniyadan olingan moddiy naf, agar arizaga koʻra soliq ushlab qolinmagan boʻlsa;
• asosiy boʻlmagan ish joyida olingan sovgʻa va moddiy yordam — soliq organi imtiyozni qayta hisoblaydi, chunki 5.739.200 va 2.869.600 soʻmlik limitlar har bir ish beruvchi uchun emas, bir yil uchun beriladi;
• joriy yilning 1-apreligacha rezidentga aylangan chet el fuqarosi — daromad turidan qatʼi nazar, majburiy ravishda.

Deklaratsiya hisobot yilidan keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay doimiy yashash joyidagi soliq organiga topshiriladi (SKning 397-moddasi). Deklaratsiya boʻyicha soliq 1-iyundan kechiktirmay toʻlanadi (SKning 398-moddasi); rezident uni xorijdagi hisobvaragʻidan chet el valyutasida toʻlashi mumkin. Soliq organi aniqlagan xato xabarnoma olinganidan keyin 10 kun ichida tuzatilishi kerak (SKning 396-moddasi). Deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi mavjud maʼlumotlar asosida soliqni hisoblaydi va toʻlov xabarnomasini topshiradi.

Ijaraga beruvchilar uchun tartib boshqacha: ijaraning birinchi oyi tugaganidan keyin besh kun ichida dastlabki deklaratsiya topshiriladi, soʻng soliq keyingi oyning 15-kunigacha har oy toʻlanadi, yil yakunida esa summa haqiqiy daromad boʻyicha qayta hisoblanadi. Ijara shartnomasi soliq organida hisobga qoʻyilgan boʻlsa, dastlabki deklaratsiya kerak emas. Soliq shartnomada koʻrsatilgan istalgan summadan emas, Davlat budjeti toʻgʻrisidagi qonunda har yili tasdiqlanadigan ijara haqining eng kam stavkalaridan kam boʻlmagan summadan hisoblanadi (2026-yil uchun — 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1105-son Qonun, 8-ilova); viloyat Kengashlari ularni 2,0 gacha koeffitsiyent bilan oshirishi mumkin. 2026-yildan koʻchmas mulk ijarasidan olinadigan JShDS obyekt joylashgan tuman budjetiga toʻliq oʻtkaziladi (2025-yil 28-noyabrdagi PQ-364-son qaror).

Rezident xorijda toʻlagan soliq tasdiqlovchi hujjatlar boʻlsa, deklaratsiya asosida hisobga olinadi (SKning 399-moddasi). Xorijda 183 kun va undan ortiq boʻlgan Oʻzbekiston fuqarosi qaytganidan keyin bir oy ichida ixtiyoriy ravishda deklaratsiya topshirishi mumkin: u rezident boʻlmagan davrda olingan xorijdagi daromad soliqqa tortilmaydi.

Chet el fuqarolari va norezidentlar uchun JShDS

Chet ellik xodim Oʻzbekiston fuqarosi kabi 12 foiz stavkada JShDS toʻlaydi, biroq rezident maqomini olguniga qadar imtiyoz va chegirmalarsiz (SKning 366-moddasi). Norezidentning dividend va foizlariga 10 foiz, fraxtiga 6 foiz stavka qoʻllaniladi (SKning 382-moddasi). Daromad Oʻzbekistonda yoki xorijda toʻlanganidan qatʼi nazar, soliq toʻlov manbaida ushlab qolinadi (SKning 400-moddasi).

Chet el fuqarosi mamlakatda 183 kundan ortiq boʻlgach, rezidentga aylanadi va maqomini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilgan holda deklaratsiya topshirib, butun yil uchun soliqni qayta hisoblash va ortiqcha toʻlovni qaytarish huquqiga ega (SKning 391-moddasi). Ikki davlat rezidentligi boʻyicha nizo boʻlsa, maqom xalqaro shartnoma asosida hayotiy manfaatlar markazi boʻyicha aniqlanadi: oila va uy-joyning Oʻzbekistonda boʻlishi shaxsni shu yerning rezidenti qiladi (SKning 30-moddasi).

Ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi bitim norezident oʻz mamlakatidagi soliq rezidentligini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etsa, unga daromadni soliq ushlamasdan yoki pasaytirilgan stavkada toʻlash imkonini beradi (SKning 6, 357, 358, 400-moddalari). Soliq baribir ushlab qolingan boʻlsa, norezident uni soliq organi orqali qaytaradi (SKning 401-moddasi). Chet el kompaniyasi autstaffing shartnomasi boʻyicha taqdim etgan xorijiy xodimlar daromadiga Oʻzbekistondagi buyurtmachi soliq soladi, ijtimoiy soliq esa shartnoma xarajatlarining kamida 90 foiziga hisoblanadi (SKning 403, 404-moddalari).

Alohida imtiyozlar: nodavlat bolalar bogʻchalari va maktablarining chet ellik oʻqituvchi hamda mutaxassislari 2030-yil 1-yanvargacha JShDS toʻlamaydi, ularning ish beruvchilari esa ijtimoiy soliq toʻlamaydi (SKning 483-moddasi). 2026-yil 1-yanvardan chet el fuqarolari uchun maxsus soliq rejimi amal qiladi: 50 ming AQSh dollari miqdorida yigʻim toʻlanib, vakolatli bankda hisobvaraq ochilganda Oʻzbekiston tashqarisidagi manbalardan olingan daromadlar JShDSdan ozod qilinadi; mamlakatda uy-joyi boʻlib, bu yerda 30 kundan ortiq turgan shaxs rezident deb eʼtirof etiladi (2025-yil 4-oktabrdagi PF-180-son Farmon).

Bu yerda faqat chet ellik xodim daromadlaridan olinadigan soliqlar yoritilgan. Unga ishlash huquqini qanday rasmiylashtirish, u mutaxassislarning qaysi toifasiga kirishi va qachon ruxsatnoma kerak emasligi haqida ishlash uchun ruxsatnoma maqolasida oʻqing. Chet el kompaniyasining oʻzi Oʻzbekistonda xodimlar yoki ofis orqali faoliyat yuritsa, uning oʻz soliq majburiyatlari yuzaga keladi: ular doimiy muassasa haqidagi maqolada tushuntirilgan.

Ijtimoiy soliq: kim va nimadan toʻlaydi

Ijtimoiy soliqni Oʻzbekiston yuridik shaxslari, doimiy muassasalar, chet el kompaniyalarining vakolatxona va filiallari, shuningdek ayrim toifadagi jismoniy shaxslar — yakka tartibdagi tadbirkorlar va boshqalar toʻlaydi (SKning 402-moddasi). Soliq solish obyekti — ish beruvchining xodimlar mehnatiga haq toʻlash xarajatlari (SKning 403-moddasi), soliq bazasi esa SKning 371-moddasidagi toʻlovlar summasi (404-modda). Demak, JShDS uchun mehnatga haq toʻlash tarkibiga kiradigan barcha toʻlovlarga: maosh, mukofotlar, taʼtil puli, foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya, jismoniy shaxslar bilan fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha haq, ovqatlanish va yoʻl chiptalari qiymati, meʼyordan ortiq sutkalik pullarga ijtimoiy soliq hisoblanadi.

Boshqa guruhdagi daromadlarga ijtimoiy soliq hisoblanmaydi: dividendlar, ijara haqi, moddiy naf (xodimning oʻqishi yoki davolanishi haqini toʻlash) hamda boshqa daromadlar (ishdan boʻshatish nafaqasi, SKning 377-moddasidagi moddiy yordam) bazaga kirmaydi. Shuningdek, mehnatda mayib boʻlish oqibatidagi zarar uchun belgilangan miqdordan ortiq tovon, paxta terimchilariga haq va mahallalarni obodonlashtiruvchi “Mahalla servis” kompaniyalari xodimlarining ish haqi ham soliqqa tortilmaydi (SKning 403-moddasi).

Soliq ish beruvchi hisobidan toʻlanadi va ish haqidan ushlab qolinmaydi (SKning 407-moddasi). U har oy hisoblanadi, hisobot JShDS hisob-kitobi bilan birga keyingi oyning 15-kunigacha, yil yakuni boʻyicha esa 15-fevralgacha topshiriladi; soliq hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay toʻlanadi. Soliq davri — kalendar yil, hisobot davri — oy (SKning 406-moddasi).

Ijtimoiy soliq tushumlari pensiya va nafaqalar manbayidir. 2026-yil 1-yanvardan davlat ijtimoiy sugʻurtasining yangi tizimi joriy etildi (2025-yil 3-noyabrdagi PF-206-son Farmon, 2025-yil 9-dekabrdagi OʻRQ-1101-son Qonun): homiladorlik va tugʻish nafaqasi 2026-yildan, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi esa 2026-yil 1-iyuldan Davlat ijtimoiy sugʻurta jamgʻarmasi orqali proaktiv shaklda tayinlanadi, 2026-yilgacha ijtimoiy soliq toʻlangan davrlar sugʻurta stajiga qoʻshiladi. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar, dehqonlar va ish beruvchisi boʻlmagan boshqa shaxslar oyiga EKMHning 5 foizini toʻlab, ixtiyoriy ravishda sugʻurtalanadi.

Ijtimoiy soliq stavkalari

SKning 483-moddasidagi pasaytirilgan stavkalar faqat koʻrsatilgan xodimlarning ish haqiga yoki daromad ulushi sharti bajarilganda qoʻllaniladi, ish beruvchi esa alohida hisob yuritishi shart. Sanoat korxonalari 2026-yil 1-yanvardan 2028-yil 1-yanvargacha, xodimning oʻrtacha ish haqi EKMHning ikki baravaridan kam boʻlmasa, ijtimoiy soliq bazasini xodimlarni tashish va ovqatlantirish xarajatlariga — har bir xodim uchun oyiga 440.000 soʻmgacha kamaytiradi.

IT-park rezidentlariga qoʻyiladigan shartlarning toʻliq roʻyxati, jumladan Direksiyaga ajratmalar va nol stavkali ijtimoiy soliq hisoboti IT-park haqidagi maqolada jamlangan. Boshqa soliqlarning tarmoq stavkalari va imtiyozlari soliq imtiyozlari haqidagi maqolada keltirilgan.

YTT, oʻzini oʻzi band qilgan va boshqa jismoniy shaxslar uchun ijtimoiy soliq

Ish beruvchisi boʻlmagan jismoniy shaxslar ijtimoiy soliqni qatʼiy belgilangan miqdorda toʻlaydi — shu yoʻl bilan ularga pensiya uchun ish staji hisoblanadi. Miqdor toʻlov kunidagi bazaviy hisoblash miqdoriga (440.000 soʻm) bogʻlangan (SKning 408-moddasi).

Ushbu roʻyxatdagi yoshga doir pensionerlar va I hamda II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar eng kam summaning kamida 50 foizini toʻlaydi, pensiya oladigan “Hunarmand” aʼzolari esa toʻliq ozod etilgan. Yakka tartibdagi tadbirkorlar xodimlari uchun minimum 2025-yil 1-yanvardan oyiga BHMning 50 foizidan yiliga bir BHMgacha kamaytirildi (2022-yil 30-avgustdagi PQ-366-son qaror, 2024-yil 24-dekabrdagi OʻRQ-1014-son Qonun); ularning ish haqidan JShDSni YTT soliq agenti sifatida ushlab qoladi.

2026-yil 1-yanvardan yillik aylanmasi 1 mlrd soʻmgacha boʻlgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxs va yakka tartibdagi tadbirkor tushumdan 1 foiz aylanmadan olinadigan soliq toʻlaydi (2025-yil 12-avgustdagi PQ-247-son qaror, SKning 467-moddasi); YTT uchun qatʼiy belgilangan JShDS va daromadi 100 mln soʻmgacha boʻlgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar imtiyozi bekor qilingan. YTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarning mol-mulkni ijaraga berishdan daromadi aylanmadan olinadigan soliqqa emas, 12 foiz stavkadagi JShDSga tortiladi (SKning 465-moddasi).

Tadbirkorlik faoliyatining oʻzi uchun soliq rejimlari, limitlar va QQSga oʻtish yakka tartibdagi tadbirkor hamda oʻzini oʻzi band qilgan shaxs haqidagi maqolalarda yoritilgan; bu yerda faqat ular oʻzi va xodimlari uchun toʻlaydigan ijtimoiy soliq koʻrsatilgan.

Qoidabuzarliklar uchun javobgarlik

Yengillashtiruvchi holat mavjud boʻlsa yoki huquqbuzar aybini tan olib, qarordan keyin 10 kun ichida toʻlovni amalga oshirsa, Soliq kodeksidagi jarima ikki baravar kamaytiriladi (SKning 218-moddasi). Rasmiylashtirilmagan xodimlar nazoratning alohida yoʻnalishidir: 2026-yildan Davlat mehnat inspeksiyasi ish beruvchiga norasmiy bandlikni bartaraf etish toʻgʻrisida ogohlantirish yuboradi; mehnat shartnomasi rasmiylashtirilib, bir oy ichida ish haqi toʻlansa, maʼmuriy javobgarlik qoʻllanilmaydi (2026-yil 5-fevraldagi PQ-49-son qaror). 2026-yil 31-dekabrgacha “Ikkinchi imkoniyat” iqtisodiy amnistiyasi (2026-yil 27-avgustdagi PF-175-son Farmon) amal qiladi: qarzdorlik toʻliq toʻlansa, penya hisobdan chiqariladi, mustaqil ravishda aniqlashtirilgan hisobot esa penyasiz topshiriladi.

Ish haqi soliqlari boʻyicha kameral va sayyor tekshiruvlar qanday oʻtishi, qoʻshimcha hisoblangan summalar ustidan qanday shikoyat qilish va qachon jinoiy javobgarlik yuzaga kelishi soliqdan boʻyin tovlash va soliq tekshiruvlari haqidagi maqolada tushuntirilgan.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2025-yil 1-yanvardan YTT-ish beruvchi yollangan xodim uchun oyiga BHMning 50 foizi oʻrniga yiliga 440.000 soʻm ijtimoiy soliq toʻlaydi (2024-yil 24-dekabrdagi OʻRQ-1014-son Qonun); “Mahalla servis” xodimlarining ish haqi JShDSdan ozod qilindi (2025-yil 26-iyundagi OʻRQ-1071-son Qonun).
• 2026-yil 1-yanvardan 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108-son Qonun yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun qatʼiy belgilangan JShDSni (SKning 383-moddasi oʻz kuchini yoʻqotdi) va daromadi 100 mln soʻmgacha boʻlgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar imtiyozini bekor qildi; YTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar 1 foiz aylanmadan olinadigan soliq toʻlaydi (2025-yil 12-avgustdagi PQ-247-son qaror).
• 2026-yil 1-yanvardan JShDSning bir qismi hisobidan davlat ijtimoiy sugʻurtasi joriy etildi; homiladorlik va tugʻish nafaqasini, 2026-yil 1-iyuldan esa vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasini Jamgʻarma toʻlaydi (2025-yil 3-noyabrdagi PF-206-son Farmon, 2025-yil 9-dekabrdagi OʻRQ-1101-son Qonun).
• 2026-yil 1-yanvardan JShDS va ijtimoiy soliq hisobotlarini soliq organlari shakllantiradi, ish beruvchi besh ish kuni ichida tuzatish kiritadi (2025-yil 19-avgustdagi PF-138-son Farmon); koʻchmas mulk ijarasidan olinadigan JShDS obyekt joylashgan tuman budjetiga oʻtkaziladi (2025-yil 28-noyabrdagi PQ-364-son qaror); 50 ming AQSh dollari miqdoridagi yigʻim toʻlanadigan chet el fuqarolari uchun maxsus soliq rejimi ishga tushdi (2025-yil 4-oktabrdagi PF-180-son Farmon).
• 2026-yil 17-apreldan nodavlat bolalar bogʻchasi va maktabi uchun oyiga 3 mln soʻmgacha haqni soliqdan ozod qilish imtiyozi nogironligi boʻlgan bolalarni kunduzgi parvarishlashga ham tatbiq etildi (2026-yil 17-apreldagi OʻRQ-1129-son Qonun); 2026-yil 19-iyuldan yer uchastkasi olib qoʻyilgani uchun kompensatsiya daromadga kiritilmaydi (2026-yil 17-apreldagi OʻRQ-1131-son Qonun).
• 2026-yil 1-sentabrdan EKMH 1.360.000 soʻm, BHM 440.000 soʻm (2026-yil 23-iyundagi PF-115-son Farmon); EKMHga bogʻlangan barcha imtiyoz limitlari va ijtimoiy soliqning qatʼiy summalari shunga muvofiq oshdi.
• 2026-yil 27-avgustdan “Ikkinchi imkoniyat” iqtisodiy amnistiyasi 2026-yil 31-dekabrgacha amal qiladi: qarzdorlik toʻlansa, penya va hisobotni kech topshirganlik uchun eski jarimalar hisobdan chiqariladi (2026-yil 27-avgustdagi PF-175-son Farmon).
• 2027-yil 1-yanvardan yaqin qarindoshdan meros yoki hadya sifatida olingan uy-joyni sotishda JShDS imtiyozi uchun egalik muddati oldingi mulkdorning huquqi roʻyxatdan oʻtkazilgan sanadan hisoblanadi (2026-yil 15-iyuldagi PQ-265-son qaror).

Koʻp beriladigan savollar

Oʻzbekistonda ish haqidan necha foiz soliq ushlab qolinadi?

Ish haqidan faqat 12 foiz JShDS ushlab qolinadi; shu 12 foiz tarkibidagi daromadning 0,1 foizi xodimning jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻiga oʻtkaziladi. Ish beruvchi qoʻshimcha ravishda oʻz mablagʻlari hisobidan 12 foiz ijtimoiy soliq toʻlaydi, bu xodim qoʻliga oladigan summaga taʼsir qilmaydi. 10 000 000 soʻm maoshda xodim 8 800 000 soʻm oladi, ish beruvchi esa 11 200 000 soʻm sarflaydi. 2019-yildan buyon xodimning ish haqidan pensiya yoki sugʻurta badallari ushlab qolinmaydi.

Oʻzbekistonda kim daromad soligʻi toʻlamaydi?

Maqomiga koʻra toʻliq ozod qilinganlar juda kam: SKning 379-moddasidagi diplomatlar va xalqaro tashkilotlar xodimlari, 2030-yilgacha nodavlat maktablarning chet ellik oʻqituvchilari, Chernobil AES falokatidan jabrlanganlar va ularning turmush oʻrtoqlari. Boshqalar 12 foiz toʻlaydi, biroq barcha daromaddan emas: pensiya, aliment, stipendiya, omonat foizlari, 36 oydan ortiq egalik qilingan avtomobil yoki kvartirani sotishdan daromad, yaqin qarindoshlardan meros soliqqa tortilmaydi. I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar, urush qatnashchilari, ikki va undan ortiq farzandi bor yolgʻiz onalar oyiga 1.917.600 yoki 4.080.000 soʻm chegirilgandan keyingi daromaddan soliq toʻlaydi (SKning 380-moddasi).

Moddiy yordam ijtimoiy soliqqa tortiladimi?

Bu yordam turiga bogʻliq. Bola tugʻilganda, nikoh tuzilganda, oila aʼzosi vafot etganda, mehnatda mayib boʻlganda va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari uchun beriladigan moddiy yordam SKning 377-moddasidagi boshqa daromad hisoblanadi, ijtimoiy soliqqa tortilmaydi va yiliga 5.739.200 soʻm doirasida undan JShDS ushlab qolinmaydi. Boshqa sabablar bilan (taʼtilga, bayramga) berilgan moddiy yordam ragʻbatlantirish xususiyatiga ega toʻlovlarga kiradi (SKning 372-moddasi), yaʼni mehnatga haq toʻlash hisoblanadi va toʻliq JShDS hamda ijtimoiy soliqqa tortiladi. Favqulodda holatlarda zarar doirasida berilgan yordamga hech bir soliq solinmaydi (SKning 369-moddasi).

Kvartirani ijaraga berishda JShDS toʻlash kerakmi?

Ha. Ijarachi kompaniya boʻlsa, toʻlov vaqtida soliq agenti sifatida 12 foizni ushlab qoladi. Ijarachi jismoniy shaxs boʻlsa, mulkdor ijaraning birinchi oyi tugaganidan keyin besh kun ichida dastlabki deklaratsiya topshiradi, har oy 15-kungacha 12 foiz toʻlaydi va 1-aprelgacha jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiyani taqdim etadi. Shartnomada kichikroq summa koʻrsatilgan boʻlsa ham, soliq yillik budjet toʻgʻrisidagi qonundagi ijara haqining eng kam stavkalaridan kam boʻlmagan summadan hisoblanadi. 2026-yildan bu soliq kvartira joylashgan tuman budjetida qoladi.

Chet ellik xodim yil oʻrtasida rezidentga aylansa nima qilish kerak?

Mamlakatda boʻlish muddati 183 kundan oshgan oydan boshlab ish beruvchi unga rezident imtiyozlarini qoʻllaydi. Xodim avval imtiyozlarsiz ushlab qolingan soliqni maqomini tasdiqlovchi hujjatlar bilan jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya orqali qayta hisoblash va qaytarish huquqiga ega (SKning 391-moddasi); rezident boʻlgan chet el fuqarosi deklaratsiyani 1-aprelgacha majburiy topshiradi (SKning 393-moddasi). Har ikki maqom uchun stavka bir xil — 12 foiz, shuning uchun qayta hisob-kitob stavkaga emas, faqat imtiyoz va chegirmalarga taalluqli.

Yagona ijtimoiy toʻlov va ijtimoiy soliq ayni bir toʻlovmi?

Ha. Yagona ijtimoiy toʻlov (YaIT) — avvalgi nom: 2019-yil 1-yanvardan uning stavkasi biznes uchun 12 foiz, budjet tashkilotlari uchun 25 foiz etib belgilangan (2018-yil 29-iyundagi PF-5468-son Farmon), 2020-yildagi Soliq kodeksi esa ayni stavkalarni saqlagan holda toʻlov nomini ijtimoiy soliq deb oʻzgartirgan (SKning 405-moddasi). 2026-yilgacha eski nom bilan topshirilgan hisobotlar va amalga oshirilgan toʻlovlar xodimning sugʻurta stajiga qoʻshiladi.