Soliqqa oid huquqbuzarliklar uchun javobgarlik

Soliqqa oid huquqbuzarlik — Soliq kodeksida javobgarlik belgilangan aybli gʻayriqonuniy harakat yoki harakatsizlikdir. Oqibatlar qoʻshimcha soliq hisoblash, penya, moliyaviy jarima, maʼmuriy jazo va jiddiy hollarda jinoiy javobgarlikni oʻz ichiga olishi mumkin. Oqibatning turi va miqdori huquqbuzarlik tarkibi, ayb, summa hamda soliq toʻlovchining xatti-harakatiga bogʻliq.

Qisqacha:

• Jarima tayinlansa ham soliq va penya toʻlanadi; huquqbuzarlik hamda aybni isbotlash soliq organi yoki boshqa vakolatli organ zimmasida ekanligi umumiy qoidada (SK 212-moddasi) belgilangan.
• Xato aniqlanishidan yoki audit tayinlanishidan oldin aniqlashtirilgan hisobot topshirilib, avval soliq va penya toʻlansa, mustaqil tuzatish qoidasi (SK 83-moddasi) asosida jarimadan qutulish mumkin.
• Tekshiruv qonuniy asosga va tegishli hujjatlarga ega boʻlishi kerak; tadbirkorning «Yagona davlat nazorati» tizimida roʻyxatdan oʻtkazilmagan tekshiruvi nazorat qoidalariga koʻra noqonuniydir.
• Yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga shikoyat berish nizoli qaror ijrosini, qoʻshimcha hisoblangan summalarni undirishni va sanksiyalarni qoʻllashni nizo hal etilguniga qadar shikoyat qoidasiga (SK 231-moddasi) muvofiq toʻxtatadi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Soliqqa oid huquqbuzarlik nima

Soliq kodeksi soliqqa oid huquqbuzarlikni soliq toʻlovchi, soliq agenti yoki boshqa shaxsning kodeksda javobgarlik nazarda tutilgan aybli gʻayriqonuniy harakati yoxud harakatsizligi deb belgilaydi. Hisobotdagi arifmetik tafovutning oʻzi huquqbuzarlikni isbotlamaydi: organ voqea, qoʻllanadigan norma va shaxsning aybini qonuniy taʼrif (SK 210-moddasi) asosida aniqlashi kerak.

Uchta mustaqil oqibatni aralashtirmaslik lozim:

• soliq qarzi — soliqning toʻlanmagan summasi;
• penya — kechikish uchun kompensatsiya tusidagi hisoblash;
• jarima — aniqlangan huquqbuzarlik uchun moliyaviy, maʼmuriy yoki jinoiy sanksiya.

Jarima tayinlanishi soliq va penyani toʻlash majburiyatini tugatmaydi. Shu bilan birga, tashkilot ayni bir soliqqa oid huquqbuzarlik uchun ikki marta javobgarlikka tortilishi mumkin emas, uning javobgarligi esa tegishli tarkib mavjud boʻlsa mansabdor shaxsning alohida maʼmuriy yoki jinoiy javobgarligini istisno qilmaydi. Bu prinsiplar javobgarlik shartlarida (SK 212-moddasi) belgilangan.

Kim javob beradi va javobgarlik qachon istisno qilinadi

Soliq kodeksiga koʻra, yuridik va jismoniy shaxslar javob beradi. Jismoniy shaxs oʻn olti yoshdan (SK 211-moddasi) soliqqa oid javobgarlikka tortilishi mumkin. Ayb qasddan yoki ehtiyotsizlik bilan sodir etilgan boʻladi; tashkilotning aybi huquqbuzarlikka sabab boʻlgan mansabdor shaxslari yoki vakillarining xatti-harakati orqali ayb qoidasiga (SK 214-moddasi) muvofiq aniqlanadi.

Huquqbuzarlik voqeasi yoki ayb boʻlmasa yoxud daʼvo muddati oʻtgan boʻlsa, asoslar roʻyxati (SK 213-moddasi) boʻyicha javobgarlik istisno qilinadi. Soliqqa oid javobgarlikning umumiy daʼvo muddati uch yil (SK 217-moddasi). Soliq bazasini yashirish va notoʻgʻri hisoblash tufayli kam toʻlashda muddat tegishli soliq davri tugaganidan keyingi kundan boshlanadi; tekshiruvga faol qarshilik koʻrsatish uning oʻtishini toʻxtatadi.

Yengib boʻlmaydigan holatlar, jismoniy shaxs oʻz harakatini anglay olmaydigan kasallik holati, vakolatli organning yozma tushuntirishiga yoki soliq monitoringidagi asoslantirilgan fikrga amal qilish, jumladan, aybni istisno qiladi. Soliq toʻlovchi toʻliq boʻlmagan yoki notoʻgʻri maʼlumot bergan boʻlsa, oxirgi ikki asos qoʻllanmaydi. Shartlarning toʻliq roʻyxati ayb mavjud emasligi qoidasida (SK 215-moddasi) berilgan.

Ogʻir shaxsiy yoki oilaviy vaziyat, tahdid, majburlash yoki qaramlik yengillashtiruvchi holat boʻlishi mumkin; roʻyxat ochiq. Yengillashtiruvchi holat moliyaviy jarimani ikki baravar kamaytiradi. Avvalgi sanksiyadan keyin bir yil ichida oʻxshash huquqbuzarlik sodir etilishi ogʻirlashtiruvchi holat boʻlib, jarimani ikki baravar oshiradi; bir yil davomida takrorlanmasa, shaxs ilgari javobgarlikka tortilmagan deb hisoblanadi. Bu holatlar qoidasida (SK 216-moddasi) nazarda tutilgan.

Asosiy soliqqa oid huquqbuzarliklar va jarimalar

Quyidagi jadval soliq toʻlovchi uchun asosiy moliyaviy sanksiyalarni koʻrsatadi. U muayyan holatni huquqiy tasniflash oʻrnini bosmaydi: ayni bir soliq qarzi oddiy xato, soliq bazasini yashirish, transfert narxni shakllantirish yoki boshqa tarkibdan kelib chiqishi mumkin va ularning sanksiyalari farq qiladi.

Misol (shartli raqamlar). Tashkilot yuz million soʻmlik soliq bazasini yashirdi. Yashirish normasi boʻyicha moliyaviy jarima yigirma million soʻmga teng: yuz millionning yigirma foizi. Ushbu bazadan soliq va penya alohida hisoblanadi. Organ faqat notoʻgʻri hisoblashni isbotlasa, jarima butun bazadan emas, toʻlanmagan soliq summasidan hisoblanadi.

Soliq kodeksining oʻzi hisobotni kech topshirishni soliq normasi (SK 220-moddasi) bilan maʼmuriy javobgarlikka havola qiladi. Jarima fuqaro uchun 440.000 soʻm, mansabdor shaxs uchun 4.400.000 soʻm, mikrofirmalar va kichik korxonalar mansabdor shaxslari uchun 1.320.000 soʻmni tashkil etadi. Bu hisobot qoidasida (MJtK 175-moddasi) belgilangan. Bir oyda bir necha soliq hisoboti kech topshirilsa, bitta jarima solinadi.

Soliq bazasini yashirish deb nima hisoblanadi

Yashirish hisobotdagi har qanday tafovut emas. Soliq kodeksi aniq shakllarni sanaydi: sotishdan tushumni aks ettirmaslik; tovarni hujjatsiz yoki yolgʻon maʼlumotli hujjat bilan tashish; hisobda sotilmagan deb koʻrsatilgan tovarning kamomadi; hisobga olinmagan tovarni saqlash, ishlatish yoki sotish; hujjatlarni almashtirish, qalbakilashtirish yoki yoʻq qilish; qalbaki birlamchi hujjatlar; NKT fiskal xotirasiga aralashish; ishlatilmagan materiallarni sarflangan deb yozish; tushumni keyingi davrga oʻtkazish; xarajat va amortizatsiya meʼyorlarini sunʼiy oshirish; haqiqiy ish haqi, xodimlar, sotish narxi yoki qazib olish hajmini aks ettirmaslik. Roʻyxat yashirish normasida (SK 223-moddasi) berilgan.

Haqiqiy narxdan past narxda sotishni aks ettirish va qazib olishni toʻliq hisobga olmaslikda yashirilgan baza tekshiruvdan oldingi soʻnggi oʻn ikki oy uchun aniqlanadi. Hisobvaraq-faktura yoki chekda tovar yoxud xizmat identifikatsiya kodining notoʻgʻri koʻrsatilishi sotish qiymatining bir foizi miqdorida alohida jarimaga sabab boʻladi. Bu ayni normada (SK 223-moddasi) belgilangan.

Nizoda inspektor qoʻllagan nom emas, haqiqiy harakat va dalillar hal qiluvchi ahamiyatga ega. Oliy sud bazani yashirishni soliqni notoʻgʻri hisoblashdan ajratishni bevosita talab qiladi; sud operatsiyaning haqiqiy mazmuni va qoʻllanadigan tarkibni Plenum tushuntirishi boʻyicha tekshiradi.

Penya jarimadan qanday farq qiladi

Penya toʻlov muddatidan keyingi har bir kalendar kun uchun hisoblanadi. Kunlik stavka Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalashtirish stavkasining uch yuzdan bir qismiga teng boʻlib, toʻlanmagan soliqqa qoʻllanadi. Penya soliqdan tashqari va jarimadan qatʼi nazar hisoblash qoidasiga (SK 110-moddasi) muvofiq toʻlanadi.

Misol (shartli raqamlar). Soliq qarzi oʻn million soʻm, kechikish oʻttiz kun boʻlsa va formulani koʻrsatish uchungina yillik oʻn toʻrt foizlik stavka qabul qilinsa, penya bir yuz qirq ming soʻmni tashkil etadi: oʻn million × oʻn toʻrt foiz ÷ uch yuz × oʻttiz. Haqiqiy hisobda kechikishning har bir kunida amal qilgan stavka olinadi.

Moliyaviy sanksiya — huquqbuzarlik uchun jarima. Soliq toʻlovchi aybini tan olsa va qarordan keyin oʻn kun (SK 218-moddasi) ichida ixtiyoriy toʻlasa, jarima ikki baravar kamaytiriladi. Natija bir xil kamayish boʻlishi mumkin boʻlsa ham, ushbu yengillik yengillashtiruvchi holatdan alohida asosdir. Bir necha turli huquqbuzarlik uchun jarimalar alohida undiriladi.

Misol (shartli raqamlar). Notoʻgʻri hisoblash ellik million soʻmlik soliq qarziga olib kelsa, odatdagi jarima oʻn million soʻm boʻladi. Soliq toʻlovchi aybini tan olib, oʻz vaqtida toʻlash yengilligidan foydalansa, besh million soʻm toʻlaydi; soliq va penya esa bekor boʻlmaydi.

Soliq toʻlovchi xatoni ixtiyoriy tuzata oladimi

Ha. Aniqlashtirilgan hisobot soliq toʻlovchi huquqbuzarlik aniqlanganini yoki soliq auditi tayinlanganini bilishidan oldin topshirilsa, topshirishdan oldin yetishmagan soliq va tegishli penya toʻlangan sharti bilan javobgarlik qoʻllanmaydi. Barcha shartlar tuzatish qoidasi (SK 83-moddasi) boʻyicha bir vaqtda bajarilishi kerak.

Amaliy ketma-ketlik:

1. davr, soliq va tafovut sababini aniqlash;
2. toʻlov sanasiga soliq va penyani qayta hisoblash;
3. avval soliq qarzi va penyani toʻlash;
4. keyin aniqlashtirilgan hisobotni topshirib, joʻnatish hamda toʻlov tasdigʻini saqlash;
5. huquqbuzarlik aniqlangani haqidagi xabarnoma yoki audit tayinlash qarori avval olingan-olinmaganini alohida tekshirish.

Hisobotlar, registrlar va tasdiqlovchi hujjatlar ular tegishli boʻlgan kalendar yildan keyin kamida uch yil (SK 84-moddasi) saqlanishi kerak. Maxsus majburiyat uzoqroq muddatni nazarda tutishi mumkin, shu sababli umumiy muddat tugashi bilan hujjatlarni avtomatik yoʻq qilish xavfli.

Maʼmuriy va jinoiy javobgarlik

Soliq kodeksidagi moliyaviy jarima odatda soliq toʻlovchiga qoʻllanadi. Maʼmuriy va jinoiy javobgarlik mustaqil tarkib mavjud boʻlsa, jismoniy yoki mansabdor shaxsga nisbatan qoʻllanadi. Tashkilotning javobgarligi direktor yoki buxgalterning aybini avtomatik tarzda isbotlamaydi.

BHM — bazaviy hisoblash miqdori. Quyidagi raqamlar BHMning amaldagi soʻmdagi qiymati asosida avtomatik koʻrsatiladi.

Jinoiy-huquqiy baholash uchun boʻyin tovlash moddasidagi zarar yashirilgan obyektning qiymati, penya yoki jarima emas, toʻlanmagan soliq summasidir. Miqdor jinoyat tugallangan paytdagi BHM boʻyicha Plenum tushuntirishiga muvofiq hisoblanadi.

Soliqning toʻliq toʻlanishi ozodlikni cheklash va ozodlikdan mahrum qilish jazosini istisno qiladi. Birinchi marta jinoyat sodir etgan shaxs soliq organi qarori yoki vakolatli departament xabarnomasini olganidan keyin oʻttiz kun (JK 184-moddasi) ichida soliq, penya va moliyaviy sanksiyalarni toʻliq toʻlasa, javobgarlikdan ozod qilinadi.

Jismoniy shaxsga oid materiallar prokurorga yuborilsa, soliqqa oid javobgarlik qarori va tegishli qarzni undirish ijrosi toʻxtatiladi. Ayblov hukmi chiqarilganda soliq organi ayni huquqbuzarlik boʻyicha oʻz qarorini materiallarni yuborish qoidasiga (SK 162-moddasi) muvofiq bekor qiladi.

Soliq tekshiruvlarining turlari

Soliq kodeksi nazoratning toʻrt shaklini nazarda tutadi: kameral soliq tekshiruvi, sayyor soliq tekshiruvi, soliq auditi va transfert narxning shakllanishini tekshirish. Eng yuqori «AAA» barqarorlik reytingidagi tadbirkorlik subyektlari odatda tekshirilmaydi, jinoyat ishi doirasidagi tekshiruvlar va qonundagi istisnolar bundan mustasno. Bu tekshiruvlar roʻyxatida (SK 137-moddasi) belgilangan.

Kameral soliq tekshiruvi qanday oʻtadi

Kameral tekshiruv hisobot va soliq organida mavjud maʼlumotlarga asoslanadi. Tayinlashdan oldin avtomatlashtirilgan tekshiruvdan oldingi tahlil tafovutni aniqlab, xabarnoma yuborishi mumkin. Soliq toʻlovchi oʻn kun (SK 138-moddasi) ichida tuzatilgan hisobot yoki asosnoma taqdim etadi; javob yoʻqligi rasmiy kameral tekshiruv uchun asos boʻlishi mumkin.

Kameral tekshiruv tayinlangach, soliq organi talabnoma yuborishi mumkin. Tuzatilgan hisobot yoki tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan asosnomaga besh kun (SK 138-moddasi) beriladi. Ayni soliq va davr boʻyicha takroriy kameral tekshiruvga, odatda, faqat ilgari aniqlanmagan yangi holatlar yuzaga kelganda yoʻl qoʻyiladi.

Oddiy kameral tekshiruv hududga kirish, koʻzdan kechirish, soliq toʻlovchini chaqirish, hujjat talab qilish yoki olib qoʻyishni nazarda tutmaydi. QQSni qaytarish asoslanganligini tekshirishning ayrim turlari istisno hisoblanadi. Shu sababli kameral tekshiruvni amalda sayyor tekshiruvga aylantiradigan talab uning shakli, asosi va organ vakolatlari boʻyicha baholanishi kerak.

Sayyor soliq tekshiruvi qanday oʻtadi

Sayyor tekshiruv ayrim majburiyatlarni nazorat qilish uchun soliq organi rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi. Tekshiruvchilar hisob va elektron hujjatlar, tovarlar, pul mablagʻlari hamda hisob-kitoblarni oʻrganishi mumkin, tekshiruv esa dalolatnoma bilan tugaydi. Uning muddati oʻn kundan (SK 139-moddasi) oshmasligi kerak.

Kassa intizomi, sotish narxi, qazib olish hisobi va soliq chegirmalariga oid ayrim huquqbuzarliklarda avval rasmiy ogohlantirish beriladi. Huquqbuzarlik uch kun (SK 159-1-moddasi) ichida bartaraf etilmasa yoki takrorlansa, materiallar tezlashtirilgan tartibda rasmiylashtirilib, sayyor tekshiruv oʻtkaziladi.

Tekshiruv boshlanishidan oldin tekshiruvchilar guvohnoma va buyruqni koʻrsatishi, maqsadni tushuntirishi, dasturni topshirishi hamda tekshiruvni roʻyxatdan oʻtkazishi kerak. Buyruq notoʻgʻri rasmiylashtirilgan, Biznes-ombudsman xabardor qilinmagan, maxsus guvohnoma yoʻq yoki tekshiruv roʻyxatdan oʻtkazilmagan boʻlsa, tadbirkor roʻyxatga olish qoidalari boʻyicha tekshiruvchilarni kiritmasligi mumkin. Rad etish faqat jismoniy toʻsiq bilan cheklanmay, sababi va dalillari bilan yozma rasmiylashtirilishi lozim.

Soliq auditi qanday oʻtadi

Soliq auditi yuqori xavf toifasidagi soliq toʻlovchining muayyan davrda soliqlarni toʻgʻri hisoblagani va toʻlaganini chuqur tekshirishdir. Odatda audit haqida kamida oʻttiz kun oldin (SK 140-moddasi) xabardor qilinadi. Soliq toʻlashdan boʻyin tovlash belgilari boʻlsa, audit Soliq qoʻmitasining roziligi bilan oldindan xabarsiz boshlanishi mumkin.

Auditning odatdagi muddati oʻttiz kungacha. Uni ikki oygacha, istisno hollarda esa uch oygacha uzaytirish mumkin; umumiy muddat olti oydan (SK 142-moddasi) oshmasligi kerak. Koʻp hajmdagi hujjatlar, xorijdan maʼlumot olish, ekspertiza yoki tarjima uzaytirishga asos boʻlishi mumkin.

Audit oldingi auditdan keyingi davrni daʼvo muddati doirasida qamrab oladi. Ayni soliq va davrni takroriy audit qilish, yangi holatlar aniqlanishidan tashqari, takrorlash taqiqiga (SK 143-moddasi) koʻra man etiladi. Audit davomida qamrab olingan davr uchun aniqlashtirilgan hisobotni tayinlash qoidalari (SK 140-moddasi) boʻyicha topshirib boʻlmaydi.

Soliq tekshiruvida soliq toʻlovchining huquqlari

Soliq toʻlovchi sayyor tekshiruv va auditda qatnashish, materiallar bilan tanishish, dalolatnomalarni olish, tushuntirish berish, noqonuniy talablarni bajarmaslik, qaror va harakatlar ustidan shikoyat qilish, zarar qoplanishini talab qilish hamda vakil orqali ish yuritish huquqiga ega. Asosiy roʻyxat soliq toʻlovchi huquqlarida (SK 21-moddasi) berilgan.

Tekshiruvchilar xizmat guvohnomalari va buyruqni koʻrsatgach, kirish qoidasiga (SK 144-moddasi) muvofiq hududga kirishi mumkin. Tekshiruv boshlanishidan oldin quyidagilar tekshiriladi:

• xizmat va maxsus guvohnomalar;
• buyruq, predmet, davr, guruh tarkibi va muddatlar;
• «Yagona davlat nazorati» tizimidagi roʻyxat;
• har bir ishtirokchining vakolati;
• amaldagi harakatlarning tekshiruv dasturiga muvofiqligi.

Hujjatlar talab boʻyicha odatda besh kun (SK 146-moddasi) ichida taqdim etiladi. Buning obyektiv imkoni boʻlmasa, keyingi kuni sabablar va mumkin boʻlgan muddat koʻrsatilgan xabar beriladi; soliq organi muddatni uzaytirish masalasini ikki kun ichida hal qiladi. Avval taqdim etilgan hujjatlarni, odatda, qayta talab qilib boʻlmaydi.

Koʻzdan kechirish videoyozuv yoki xolislar ishtirokida oʻtkazilib, bayonnoma tuziladi. Olib qoʻyish asoslantirilgan qaror, xolislar va bayonnomani talab qiladi; tekshiruvga aloqasiz narsalarni olib qoʻyish mumkin emas, asl hujjatlar nusxasi darhol yoki besh kun (SK 148-moddasi) ichida beriladi.

Shu bilan birga, soliq toʻlovchi qonuniy harakat qilayotgan tekshiruvchilarga hujjatlardan foydalanish imkonini berishi, qonuniy talablarni bajarishi va nazoratga toʻsqinlik qilmasligi shart. Bu majburiyatlar roʻyxatida (SK 22-moddasi) koʻrsatilgan. Faol qarshilik dalolatnoma tuzilishi, mavjud axborot asosida soliq hisoblanishi va daʼvo muddati toʻxtatilishiga olib kelishi mumkin.

Tekshiruv natijalari qanday rasmiylashtiriladi

Soliq auditi tugagach, dalolatnoma tuziladi. Uning bir nusxasi uch kun (SK 156-moddasi) ichida soliq toʻlovchiga beriladi. Imzo olishni tasdiqlaydi, lekin xulosaga rozilikni anglatmaydi. Yozma eʼtiroz va hujjatlar oʻn kun ichida berilishi mumkin.

Materiallar eʼtiroz muddatidan keyin, lekin oʻn besh kundan (SK 158-moddasi) kechiktirmay koʻrib chiqiladi. Joy va vaqt haqida kamida ikki ish kuni oldin xabar berilishi kerak; soliq toʻlovchi yoki vakil qatnashishi mumkin. Qaror koʻrib chiqishdan keyin besh kundan kechiktirmay qabul qilinadi. Qonunni buzib olingan dalillardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Qarorda qoʻshimcha hisoblangan soliq va penya yoki ularni hisoblashni rad etish, shuningdek javobgarlikka tortish yoki rad etish alohida koʻrsatiladi. Hujjat asoslar, shikoyat muddati va tartibini qaror talablariga (SK 159-moddasi) muvofiq bayon etishi kerak.

Qaror odatda topshirilganidan bir oy (SK 160-moddasi) oʻtgach kuchga kiradi va qabul qilinganidan keyin ikki kun ichida topshirilishi kerak. Oʻz vaqtida berilgan shikoyat nizoli qismning kuchga kirish vaqtini oʻzgartiradi.

Soliq organi qarori ustidan qanday shikoyat qilinadi

Sayyor tekshiruv yoki audit natijasidagi qaror ustidan yuqori turuvchi soliq organiga yoxud sudga shikoyat qilish mumkin. Maʼmuriy shikoyat qarorni qabul qilgan organ orqali beriladi; u shikoyat va materiallarni uch kun (SK 232-moddasi) ichida yuqori organga yuborishi shart. Umumiy topshirish muddati shaxs huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi kerak boʻlgan kundan bir oy; uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin.

Shikoyatda arizachi, nizoli qaror yoki harakat, soliq organi, asoslar va talablar koʻrsatiladi; vakil vakolatini tasdiqlaydi. Qoʻshimcha hujjatlar topshirish va koʻrib chiqishda qatnashish huquqi shikoyat talablarida (SK 233-moddasi) belgilangan.

Audit boʻyicha qoʻshimcha hisoblash va javobgarlik haqidagi shikoyat bir oy ichida koʻrib chiqiladi, muddat koʻpi bilan oʻn besh kunga uzaytirilishi mumkin. Boshqa shikoyatlar uchun asosiy muddat oʻn besh kun va uzaytirish chegarasi ham shuncha. Bu koʻrib chiqish muddatlarida (SK 235-moddasi) koʻrsatilgan.

Shikoyat berilishi qaror ijrosi, qoʻshimcha hisoblangan summalarni undirish va sanksiyalarni qoʻllashni toʻxtatadi. Qaror bekor qilinsa, undirilgan soliqlar va sanksiyalar qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha foiz bilan qaytariladi yoki hisobga olinadi. Bu bekor qilish oqibatlarida (SK 230-moddasi) belgilangan.

Sud hisob-kitobni, tekshiruvchilarning vakolatini, tartib va tekshiruv roʻyxatini tekshiradi. Maʼmuriy shikoyat muddati tugashi uning koʻrib chiqish muddati oʻtgach sud himoyasini oʻz-oʻzidan yopmaydi. Bu Oliy sud pozitsiyasida tushuntirilgan.

Soliq qarzi qanday undiriladi

Soliq organi qarz aniqlanganidan yoki tekshiruv qarori kuchga kirganidan keyin uch ish kunidan (SK 117-moddasi) kechiktirmay qarzni toʻlash talabnomasini yuboradi. Talabnomada soliq, penya, jarimalar va mumkin boʻlgan undirish choralari koʻrsatiladi.

Soliq organi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni mustaqil ravishda koʻpi bilan oʻn kunga, uzoqroq muddatga esa sud orqali toʻxtatishi mumkin. Asoslar cheklangan: hisobot oʻn kundan ortiq kechikkan, kameral talabga yoki hujjatlar talabiga javob yoʻq, kirishga toʻsqinlik qilingan yoki soliq toʻlovchi koʻrsatilgan manzilda yoʻq. Qoida va birinchi navbatdagi toʻlovlar istisnosi toʻxtatish asoslarida (SK 111-moddasi) belgilangan.

Talabnoma oʻn besh kun (SK 114-moddasi) ichida toʻliq bajarilmasa, mol-mulk xatlanishi mumkin: odatda sud qarori bilan, tan olingan qarz boʻyicha esa soliq organi qarori bilan. Xatlash zarur va qarz summasiga mutanosib boʻlishi kerak.

Tashkilot yoki YTTdan undirish odatda bank hisobvaraqlaridan boshlanib, keyin mol-mulkka oʻtadi. Tekshiruv haqida xabar berilgach tushum yoki mol-mulkni olgan shaxsdan undirish sud orqali va olingan qiymat doirasida undirish ketma-ketligiga (SK 120-moddasi) muvofiq amalga oshiriladi. Inkasso topshiriqnomasi toʻlov muddatidan keyin uch ish kunidan kechiktirmay qoʻyiladi; bank uni odatda bir operatsiya kunida, valyuta hisobvaragʻi boʻyicha ikki kunda inkasso qoidalari (SK 121-moddasi) boʻyicha bajaradi. Mol-mulkka undirish qarori ijrochiga uch ish kunida yuboriladi, umumiy ijro muddati esa mol-mulk qoidasiga (SK 123-moddasi) koʻra ikki oy.

Yaqindagi va kelgusidagi oʻzgarishlar

Ikki ming yigirma oltinchi yil boshidan aylanmadan olinadigan soliqdan QQS va foyda soligʻiga birinchi marta oʻtgan soliq toʻlovchi majburiyat yuzaga kelganidan keyin bir yil ichida roʻyxatdan oʻtsa, QQS boʻyicha kech roʻyxat jarimasidan ozod qilinadi. Imtiyoz roʻyxatdan oʻtish qoidasida (SK 219-moddasi) belgilangan.

Ikki ming yigirma oltinchi yil birinchi iyuldan savdo qiladigan yoki xizmat koʻrsatadigan barcha yuridik shaxslar uchun yagona QR-kod majburiy; undan foydalanmaslik yangi talabga koʻra savdo qoidalarini buzish deb hisoblanadi.

Ikki ming yigirma oltinchi yil yigirma sakkizinchi avgustdan kichik biznes tekshiruvlariga uch yillik moratoriy amal qiladi. Jinoyat ishi, sogʻliq uchun xavf, mehnat munosabatlari, fuqarolar murojaati, QQSni qaytarish va tugatish bilan bogʻliq tekshiruvlar maxsus farmonga koʻra istisnodir. Shu sababli tekshiruvchilarni kiritishdan oldin subyekt maqomi va tekshiruv asosi aniqlanishi lozim.

Ikki ming yigirma oltinchi yil oxirigacha kichik va oʻrta biznes uchun «Ikkinchi imkoniyat» dasturi amal qiladi. Eski qarz penyadan tashqari toʻlansa penya hisobdan chiqariladi, oldingi hisobot ixtiyoriy tuzatilib qoʻshimcha soliq toʻlansa penya hisoblanmaydi; farmonda boshqa hisobdan chiqarishlar va shartlar ham qoʻllab-quvvatlash dasturida berilgan.

Ikki ming yigirma oltinchi yil birinchi oktabrdan tadbirkor bir oy ichida moliyaviy jarimaning yarmini toʻlab, qolgan qismidan ozod boʻlishni yoki ayni muddatda dastlabki oltidan bir qismini toʻlab, olti oylik avtomatik boʻlib-boʻlib toʻlashni tanlashi mumkin. Qoida hamda sud bekor qilgan jarimani foiz bilan qaytarish biznesni himoya qilish qarorida nazarda tutilgan.

Ikki ming yigirma yettinchi yil boshidan kameral tekshiruvdan tashqari, bir yil ichidagi takroriy tekshiruv Biznes-ombudsman ruxsatini talab qiladi. Hayot, sogʻliq yoki boshqa shaxs mol-mulkiga zarar yetkazmagan birinchi xatoni jarimasiz tuzatish uchun oʻn kun beriladi. Shu davrda auditorlik tashkilotlari orqali oʻrta va yirik biznesning ixtiyoriy auditi boshlanadi; aniqlangan kamchilikni oʻttiz kun ichida tuzatish moliyaviy jarimani istisno qiladi. Bu kelgusi qoidalarda belgilangan.

Soliq xavflarini tabaqalashtirish tizimi ham rejalashtirilgan: ikki ming yigirma yettinchi yil boshidan kimyo sohasidagi yirik soliq toʻlovchilar, shu yil birinchi iyuldan esa barcha yirik soliq toʻlovchilar uchun islohot bosqichlari boʻyicha joriy etiladi.

Soliq toʻlovchi uchun tekshiruv roʻyxati

Nizodan oldin har bir holat boʻyicha bitta jamlanma tayyorlash maqsadga muvofiq:

• hisobot, registrlar, birlamchi hujjatlar va toʻlovlar;
• xabarnomalar, talabnomalar, javoblar va qaror topshirilganining xronologiyasi;
• tekshiruv buyrugʻi va dasturi, roʻyxat maʼlumotlari, tekshiruvchilar guvohnomalari;
• soliq qarzi, penya va har bir jarimaning alohida huquqiy asosli hisobi;
• ayb yoʻqligi, yengillashtiruvchi holat yoki ixtiyoriy tuzatish dalillari;
• dalolatnomaga eʼtiroz va oʻz vaqtida topshirilganini tasdiqlovchi shikoyat.

Asosiy savol quyidagicha: «Mavjud soliq qarziga nisbatan aynan qaysi tarkib isbotlangan?» Bazani yashirish, notoʻgʻri hisoblash, hisobotni kech topshirish va jinoiy boʻyin tovlashning belgilari, jarima bazasi va tartibi turlicha. Ushbu tasnifni tekshirish bir xil summani qayta hisoblashdan koʻra muhimroq boʻlishi mumkin.

Koʻp beriladigan savollar

Soliq qarzi doim soliqqa oid huquqbuzarlikni anglatadimi?

Yoʻq. Javobgarlik uchun qonunda nazarda tutilgan tarkib va ayb kerak. Soliq qarzi va penya hisoblanishi mumkin, ammo jarima mustaqil huquqiy asosni talab qiladi. Masalan, bazani yashirish kodeksda sanalgan shakllardan birini talab qiladi, notoʻgʻri hisoblash esa boshqa tarkibdir. Huquqbuzarlik va aybni isbotlash vakolatli organ zimmasida ekanligi aybsizlik prezumpsiyasida (SK 212-moddasi) belgilangan.

Soliq tekshiruvchilarini kiritmaslik mumkinmi?

Buyruq, roʻyxatga olish, maxsus guvohnoma yoki Biznes-ombudsmanga talab qilinadigan xabarnoma boʻlmasa, hujjatlarni rasmiylashtirishdagi aniq buzilish sababli kiritishni rad etish mumkin. Asossiz toʻsqinlik mavjud maʼlumotlar boʻyicha soliq hisoblanishi va daʼvo muddati toʻxtatilishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli rad etish sababi nazorat qoidalariga havola bilan yozma qayd etilishi lozim.

Tekshiruv dalolatnomasini imzolash rozilikni anglatadimi?

Yoʻq. Soliq auditi dalolatnomasidagi imzo hujjat olinganini tasdiqlaydi, xulosalarga rozilikni emas. Soliq toʻlovchi oʻn kun ichida yozma eʼtiroz va hujjatlar berishi, keyin materiallarni koʻrib chiqishda qatnashishi mumkin. Bu rasmiylashtirish tartibida (SK 156-moddasi) belgilangan.

Shikoyat paytida qoʻshimcha hisoblangan summani toʻlash kerakmi?

Yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga tegishli shikoyat berilganda, nizoli qaror ijrosi, qoʻshimcha hisoblangan summalarni undirish va moliyaviy sanksiyalarni qoʻllash shikoyat boʻyicha qaror qabul qilinguniga yoki sud hujjati kuchga kirguniga qadar toʻxtatiladi. Soliq organini xabardor qilish va topshirish tasdigʻini saqlash toʻxtatib turish qoidasida (SK 231-moddasi) nazarda tutilgan.

Soliq xatosi qachon jinoiy ishga aylanishi mumkin?

Har bir xato jinoyat emas. Boʻyin tovlash haqidagi norma qasd, belgilangan miqdor va birinchi tarkib uchun avvalgi maʼmuriy jazoni talab qiladi. Koʻp miqdor hamda eng yuqori miqdor toifasi uchun oqibatlar ogʻirroq. Toʻliq toʻlov jazoga taʼsir qiladi, birinchi marta javobgarlikka tortilayotgan shaxs esa belgilangan muddatda barcha shartlarni bajarsa jinoiy norma (JK 184-moddasi) asosida ozod qilinishi mumkin.