Chet el kompaniyasining Oʻzbekistondagi doimiy muassasasi

Doimiy muassasa — bu Oʻzbekistonda ofis, qurilish maydoni, xodimlar yoki qaram agent orqali biznes yuritayotgan chet el kompaniyasining soliq maqomi. Bunday faoliyat boshlangan sanadan eʼtiboran kompaniya soliq organida hisobga qoʻyilishi (183 kundan, shartnoma 183 kundan uzoqroq muddatga tuzilgan boʻlsa — 30 kundan kechiktirmay) hamda foyda soligʻini 15 foiz stavkada, sof foydadan esa yana 10 foiz toʻlashi shart. Hisobga qoʻyilmasdan faoliyat yuritganlik uchun daromadning 10 foizi, lekin kamida 10 million soʻm miqdorida jarima solinadi.

Qisqacha:

• Doimiy muassasa qurilish maydoni, montaj ishlari yoki xodimlar orqali xizmat koʻrsatish istalgan ketma-ket 12 oylik davrda 183 kundan ortiq davom etsa yuzaga keladi; ofis, savdo shoxobchasi sifatida foydalaniladigan ombor, ishlab chiqarish joyi yoki qaram agent esa uni muddatidan qatʼi nazar tashkil etadi
• Hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza faoliyat boshlangan kundan eʼtiboran 183 kalendar kundan kechiktirmay topshiriladi; shartnoma 183 kundan ortiq muddatga tuzilgan boʻlsa — 30 kun ichida
• Foyda soligʻi — 15 foiz, soʻngra sof foydadan dividend sifatida yana 10 foiz; aylanmadan olinadigan soliq doimiy muassasa uchun mavjud emas
• Hisobga qoʻyilmagan boʻlsa, daromaddan 20 foiz stavkada toʻlov manbaida soliq ushlab qolinadi, muassasaning oʻziga esa daromadning 10 foizi, kamida 10 million soʻm miqdorida jarima solinadi
• Ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi shartnoma qurilish maydoni uchun chegarani 12 oygacha koʻtarishi va sof foydadan olinadigan soliqni pasaytirishi mumkin — biroq faqat rezidentlik tasdiqlangan taqdirda

Yangilangan: 2026-yil 02-sentyabr

Doimiy muassasa nima va u qachon yuzaga keladi

Chet el yuridik shaxsining doimiy muassasasi deb ushbu kompaniya Oʻzbekistonda tadbirkorlik faoliyatini toʻliq yoki qisman amalga oshiradigan doimiy faoliyat joyi eʼtirof etiladi (SKning 36-moddasi). Bu alohida yuridik shaxs ham, roʻyxatdan oʻtish shakli ham emas: kompaniya yangi tashkilot tuzmaydi, balki soliq maqomiga ega boʻladi va shu faoliyat bilan bogʻliq daromadlardan Oʻzbekistonda soliq toʻlay boshlaydi.

Soliq kodeksida muddatidan qatʼi nazar doimiy muassasa tashkil etadigan joylar sanab oʻtilgan:

• har qanday boshqaruv joyi, filial, boʻlinma, byuro, idora, ofis, xona, agentlik, fabrika, ustaxona, sex, laboratoriya;
• tovarni ishlab chiqarish, qayta ishlash, butlash, qadoqlash va oʻrab-joylash amalga oshiriladigan joy;
• savdo shoxobchasi sifatida foydalaniladigan har qanday joy, shu jumladan ombor;
• kon (shaxta), neft yoki gaz qudugʻi, karyer, tabiiy resurslar qazib olinadigan boshqa har qanday joy;
• quvur yoki gaz quvuri bilan bogʻliq faoliyat, shu jumladan nazorat yoki kuzatuv amalga oshiriladigan joy;
• oʻyin avtomatlari, kompyuter tarmoqlari va aloqa kanallari, attraksionlarni oʻrnatish, sozlash va ulardan foydalanish joyi.

Ayrim faoliyat turlari esa doimiy muassasani faqat muddat oshgan taqdirda tashkil etadi. Tabiiy resurslarni qidirish va qazib olish uchun qoʻllaniladigan qurilma yoki inshoot 183 kundan ortiq foydalanilayotgan yoki foydalanishga tayyor boʻlsa, doimiy muassasa yuzaga keladi. Qurilish maydoni va xodimlar orqali xizmat koʻrsatish uchun esa keyingi boʻlimdagi qoidalar amal qiladi.

Tayyorgarlik va yordamchi faoliyat

Faoliyat joyi faqat oʻz tovarlarini saqlash yoki namoyish etish, boshqa shaxs qayta ishlaydigan zaxiralarni saqlab turish, kompaniyaning oʻzi uchun tovar xarid qilish yoki axborot yigʻish, yoxud tayyorgarlik yoki yordamchi xususiyatga ega boshqa har qanday faoliyat uchun ishlatilsa, doimiy muassasa yuzaga kelmaydi. Bunda ikkita shart bajarilishi kerak: bunday faoliyat kompaniyaning asosiy biznesi qismi boʻlmasligi va uchinchi shaxslar uchun emas, kompaniyaning oʻzi uchun amalga oshirilishi lozim.

Agar oʻsha joy yoki Oʻzbekistondagi boshqa joy kompaniyaning oʻzi yoxud u bilan oʻzaro bogʻliq shaxs uchun allaqachon doimiy muassasa tashkil etsa, yoxud ikki bogʻliq shaxsning faoliyati birgalikda tayyorgarlik xususiyatini yoʻqotib, yagona biznesning bir-birini toʻldiruvchi funksiyalariga aylansa, bu istisno amal qilmaydi. Ushbu norma funksiyalarni affillangan kompaniyalar oʻrtasida boʻlib yuborish yoʻlini yopadi.

Sugʻurta tashkiloti (qayta sugʻurta qilishdan tashqari) Oʻzbekistonda sugʻurta mukofotlarini yigʻsa yoki qaram agent orqali risklarni sugʻurtalasa, doimiy muassasa tashkil etadi.

Qurilish maydoni va xizmatlar koʻrsatish: 183 kun qanday hisoblanadi

Qurilish maydoni, qurilish, montaj qilish yoki yigʻish obyekti, shuningdek ular bilan bogʻliq kuzatuv (nazorat qilish) faoliyati istalgan ketma-ket 12 oylik davr mobaynida 183 kundan ortiq mavjud boʻlsa yoki davom etsa, doimiy muassasa tashkil etadi. Xizmatlar koʻrsatish, shu jumladan maslahat xizmatlari, kompaniyaning oʻz xizmatchilari yoki u yollagan boshqa xodimlar orqali amalga oshirilsa va ayni bir yoki bogʻliq loyiha doirasida 12 oylik davrda kamida 183 kun davom etsa, doimiy muassasa yuzaga keladi.

Koʻpincha eʼtibordan chetda qoladigan hisoblash qoidalari:

• Davrlar qoʻshiladi. Bir yoki bir nechta oʻzaro bogʻliq chet el kompaniyasi bitta maydonda turli davrlarda ishlasa va ularning har biri alohida olinganda 183 kundan kam boʻlsa ham, bu davrlar obyektdagi faoliyatning jami muddatiga qoʻshiladi. Shartnomani shuʼba korxonalar oʻrtasida boʻlib yuborish foyda bermaydi.
• Koʻchma loyiha — yagona muassasa. Yoʻl qurilishi, foydali qazilmalarni qidirish va koʻchma xususiyatga ega boshqa faoliyat joyi oʻzgarishidan qatʼi nazar, yagona doimiy muassasa sifatida qaraladi.
• Har bir maydon — alohida. Bir soliq organi hududidagi bir nechta muassasani birlashtirish qoidasi qurilish maydonlariga tatbiq etilmaydi: har bir obyekt alohida hisobga qoʻyiladi.
• Bir yil ichida qayta boshlash. Agar kompaniya doimiy muassasani hisobdan chiqarib, 12 oy ichida xuddi shunday faoliyatni qayta boshlasa, u qayta boshlangan sanadan eʼtiboran yana doimiy muassasa tashkil etgan deb eʼtirof etiladi.

183 kunlik chegara ichki qonunchilik bilan belgilangan. Kompaniya mamlakati bilan tuzilgan ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi shartnoma uzoqroq muddat belgilashi mumkin va bunday holda shartnoma qoidalari qoʻllaniladi (xalqaro shartnomalar haqidagi boʻlimga qarang).

Qaram agent, xodimlar bilan taʼminlash va birgalikdagi faoliyat

Kompaniyaning oʻz ofisi boʻlmasa ham, Oʻzbekistonda uning nomidan boshqa shaxs harakat qilsa va u mulk huquqini oʻtkazish, xizmatlar koʻrsatish yoki mol-mulkni foydalanishga berish yuzasidan odatda shartnomalar tuzsa yoxud ularni tuzishda asosiy rol oʻynasa, doimiy muassasa yuzaga keladi. Bunday shaxs qaram agent deb ataladi; u shtatdagi xodim ham, mahalliy hamkor kompaniya ham boʻlishi mumkin.

Kompaniya komissiya, topshiriq yoki shunga oʻxshash shartnoma boʻyicha mustaqil maqomga ega agent orqali ishlasa va agent uning nomidan shartnoma imzolashga vakolatli boʻlmasa, doimiy muassasa yuzaga kelmaydi. Ammo agent asosan bitta kompaniya yoki u bilan oʻzaro bogʻliq bir nechta chet el kompaniyasi nomidan ish koʻrsa, u qaram agent hisoblanadi.

Chet ellik xodimlar bilan taʼminlash. Chet el kompaniyasining Oʻzbekistonda ishlash uchun boshqa yuridik shaxsni xodimlar bilan taʼminlashi faqat quyidagi uchta shart bir vaqtda bajarilgandagina doimiy muassasa tashkil etmaydi: xodimlar qabul qiluvchi kompaniya nomidan va uning manfaatlarini koʻzlab harakat qiladi; xodimlarni bergan kompaniya ularning ish natijalari uchun javobgar emas; xodimlarni berishdan olingan daromad soliq davrida shu xodimlarni berish boʻyicha qilingan xarajatlar umumiy summasining 10 foizidan oshmaydi. Shartlardan birortasi buzilsa, xodimlarni bergan kompaniyada doimiy muassasa yuzaga keladi. Bunda qabul qiluvchi tomon bunday xodimlarning daromadlaridan ijtimoiy soliq toʻlaydi (xodimlar haqidagi boʻlimga qarang).

Birgalikdagi faoliyat. Chet el kompaniyasi oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi) shartnomasi boʻyicha ishlasa, har bir ishtirokchining faoliyati doimiy muassasa tashkil etadi va har biri soliq majburiyatlarini mustaqil ravishda bajaradi.

Doimiy muassasa qaysi sanadan yuzaga keladi

Doimiy muassasa Oʻzbekistonda faoliyat boshlangan sanadan eʼtiboran tashkil etiladi — hisobga qoʻyilgan sanadan ham, birinchi daromad olingan sanadan ham emas. Faoliyat boshlangan sana deb quyidagilar eʼtirof etiladi:

• Oʻzbekistonda xizmatlar koʻrsatish (shu jumladan birgalikdagi faoliyat doirasida), kompaniya nomidan harakat qilish vakolatini berish, bu yerda foydalanish yoki sotish uchun Oʻzbekistonda tovar xarid qilish, yoxud Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatish maqsadida xizmat sotib olish yuzasidan shartnoma tuzilgan sana;
• Oʻzbekistonda ishlash uchun birinchi mehnat shartnomasi tuzilgan sana;
• norezident jismoniy shaxsning Oʻzbekistonga kelgan sanasi yoxud shartnomani bajarish uchun xodim yoki boshqa personal yollangan sana.

Bir nechta shart bajarilsa, eng erta sana olinadi, biroq u mehnat shartnomasi tuzilgan yoki xodimlar kelgan sanalardan birinchisidan oldin boʻlishi mumkin emas. Amalda bu shuni anglatadi: kompaniya xodimlari mamlakatga kelmaguncha, oʻzbekistonlik buyurtmachi bilan imzolangan shartnoma muddat hisobini boshlamaydi; xodim kelishi bilanoq esa shartnoma sanasi faoliyat boshlangan sanaga aylanadi.

Faoliyat boshlangan sanadan uchta muddat birdaniga hisoblana boshlaydi: 183 kunlik chegara, hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi arizani topshirish muddati va kechiktirilgan taqdirda daromadning 10 foizi miqdoridagi jarima hisoblanadigan davr.

Doimiy muassasani soliq organida hisobga qoʻyish

Faoliyati doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keladigan chet el kompaniyasi faoliyat amalga oshirilayotgan joydagi soliq organida hisobga qoʻyilishi shart (SKning 128, 130-moddalari). Hisobga qoʻyish bepul; buni tasdiqlovchi hujjat — soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami toʻgʻrisidagi guvohnoma.

Arizaga quyidagilarning davlat tiliga tarjima qilingan asl nusxalari yoki notarial tasdiqlangan nusxalari ilova qilinadi:

1. kompaniya oʻzi taʼsis etilgan mamlakatda davlat roʻyxatidan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjat (savdo reyestridan koʻchirma, inkorporatsiya sertifikati);
2. maxsus ruxsat beruvchi hujjatlar yoki litsenziyalar, ular mavjud boʻlsa;
3. Oʻzbekistonda kompaniya nomidan harakat qilish huquqini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat, mavjud boʻlsa;
4. ijro etilishi doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keladigan shartnoma, mavjud boʻlsa.

Birgalikdagi faoliyat ishtirokchisi buning oʻrniga birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnomaning va kompaniya roʻyxatdan oʻtganligi haqidagi hujjatning roʻyxat raqami koʻrsatilgan notarial nusxalarini ilova qiladi.

Ariza Davlat xizmatlari markazi, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YIDXP) yoki Elektron soliq xizmatlari portali orqali topshiriladi (norezidentlar uchun — maxsus shakl); soliq organi kompaniyani hisobga qoʻyadi, maʼlumotlarni Soliq toʻlovchilarning yagona reyestriga uch ish kuni ichida kiritadi va QR-kodli hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani beradi (Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 2-apreldagi 150-son qarori). Aynan shu maʼlumotnomani doimiy muassasa keyinchalik buyurtmachilarga taqdim etadi, toki ular toʻlov manbaida soliq ushlab qolmasin. Agar kompaniyaning bitta soliq organi hududida ikki va undan ortiq doimiy muassasasi boʻlsa, butun guruh boʻyicha bitta muassasa hisobga qoʻyiladi; boshqa joydagi xuddi shunday yoki shunga oʻxshash faoliyat esa alohida doimiy muassasa tashkil etadi va u oʻsha yerda faoliyat boshlangan sanadan hisobga qoʻyiladi.

Bu yerda faqat soliq organida hisobga qoʻyish tartibi bayon etilgan. Agar kompaniya buning oʻrniga shuʼba MChJ taʼsis etishga qaror qilsa, biznesni roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi maqolani oʻqing: unda chet ellik taʼsischi kompaniyani onlayn qanday roʻyxatdan oʻtkazishi, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaga qanday ustav fondi kerakligi hamda JShShIR va ERI bilan nima qilish kerakligi koʻrsatilgan.

Hisobga qoʻyilmasdan faoliyat yuritganlik uchun jarima

Doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keladigan faoliyatni soliq organida hisobga qoʻyilmasdan amalga oshirish faoliyat boshlangan sanadan haqiqatda hisobga qoʻyilgan sanagacha boʻlgan davrda olingan daromadning 10 foizi, lekin 10 million soʻmdan kam boʻlmagan miqdorida jarimaga sabab boʻladi (SKning 219-moddasi). Jarima faqat foydadan emas, kechiktirilgan davrdagi butun daromaddan hisoblanadi.

Kompaniya hisobga qoʻyilmagunicha, uning oʻzbekistonlik buyurtmachilari doimiy muassasasi boʻlmagan norezidentlar uchun belgilangan qoidalar boʻyicha toʻlov manbaida soliq ushlab qolishlari shart — daromadlarning aksariyatidan 20 foiz. Hisobga qoʻyilgandan keyin ushlab qolingan soliq doimiy muassasaning majburiyatlari hisobiga oʻtkaziladi, biroq faqat ushlab qolinganlikni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda. Agar buyurtmachi doimiy muassasa alomatlaridan xabardor boʻla turib xalqaro shartnoma boʻyicha ozod qilishni qoʻllagan boʻlsa, u ushlab qolinmagan soliq va penyani oʻz mablagʻlari hisobidan budjetga kiritishi shart.

Toʻlanmagan summaga penya hisoblanadi — har bir kechiktirilgan kun uchun Markaziy bank qayta moliyalashtirish stavkasining 1/300 qismi (SKning 110-moddasi). Soliq huquqbuzarligi uchun javobgarlikka tortish muddati — uch yil (SKning 217-moddasi). Bundan tashqari, umumiy sanksiyalar ham amal qiladi: soliq bazasini yashirish — yashirilgan summaning 20 foizi, soliqni toʻlamaslik — toʻlanmagan summaning 20 foizi, QQS toʻlovchisi sifatida hisobga qoʻyish tartibini buzish — daromadning 5 foizi, kamida 5 million soʻm. Soliq hisobotini oʻz vaqtida topshirmaganlik uchun mansabdor shaxsga 4.400.000 soʻm (10 BHM, bazaviy hisoblash miqdori) miqdorida maʼmuriy jarima solinadi (MJtKning 175-moddasi), bank esa hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasiz hisobvaraq ochmaydi.

Doimiy muassasaning foyda soligʻi

Doimiy muassasa foyda soligʻini SKning 49-bobidagi oʻziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda umumiy qoidalar boʻyicha mustaqil ravishda hisoblab chiqaradi va toʻlaydi; bunda u soliq toʻlovchining barcha huquqlariga ega boʻladi. Stavka — oddiy kompaniyalardagi kabi 15 foiz (SKning 337-moddasi). Aylanmadan olinadigan soliqni qoʻllab boʻlmaydi: uning toʻlovchilari deb faqat Oʻzbekiston yuridik shaxslari, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar eʼtirof etiladi.

Qanday daromadlar hisobga olinadi

Doimiy muassasaning jami daromadiga quyidagilar kiradi (SKning 347-moddasi):

• Oʻzbekistonda doimiy muassasa orqali faoliyatdan olingan daromadlar;
• uning mol-mulkiga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishdan olingan daromadlar;
• kompaniyaning oʻzi va uning boshqa mamlakatlardagi boʻlinmalari Oʻzbekistonda doimiy muassasa orqali amalga oshirilayotgan faoliyat bilan aynan bir xil yoki shunga oʻxshash faoliyatdan oladigan daromadlar;
• doimiy muassasaga tegishli, Oʻzbekistondagi manbalardan olingan boshqa daromadlar (foizlar, royalti, ijara);
• doimiy muassasa faoliyati bilan bogʻliq, xorijdagi manbalardan olingan daromadlar.

Daromad alohida korxona tamoyili boʻyicha aniqlanadi: loyiha qisman xorijda bajarilsa yoki doimiy muassasaning tovarlarini kompaniyaning boshqa boʻlinmasi realizatsiya qilsa, muassasaga xuddi shunday sharoitlarda alohida va mustaqil shaxs sifatida olishi mumkin boʻlgan daromad tegishli deb hisoblanadi. Bosh ofis bilan hisob-kitoblardagi kurs farqlari daromad yoki xarajat deb eʼtirof etilmaydi. Agar doimiy muassasa uchinchi shaxslar manfaatida haq olmasdan tayyorgarlik yoki yordamchi faoliyat yuritsa, soliq bazasi shunday faoliyat xarajatlarining 20 foizi sifatida aniqlanadi. Bir nechta doimiy muassasa boʻlganda baza va soliq har biri boʻyicha alohida hisoblanadi.

Qanday xarajatlarni chegirib tashlash mumkin

Doimiy muassasa orqali daromad olish bilan bevosita bogʻliq xarajatlar, ular Oʻzbekistonda yoki uning hududidan tashqarida qilinganidan qatʼi nazar, chegirib tashlanadi (SKning 348-moddasi). Doimiy muassasa oʻz bosh ofisiga toʻlaydigan quyidagi summalar chegirilmaydi:

• kompaniyaning mulkidan yoki intellektual mulkidan foydalanganlik uchun royalti, gonorarlar va boshqa toʻlovlar;
• kompaniya oʻz doimiy muassasasiga koʻrsatgan xizmatlar uchun toʻlov;
• kompaniya doimiy muassasaga bergan qarzlar boʻyicha haq (foizlar);
• bosh ofisning Oʻzbekistondagi faoliyat bilan bogʻliq boʻlmagan boshqaruvga oid va umummaʼmuriy xarajatlari.

Bosh ofisning boshqaruvga oid va umummaʼmuriy xarajatlarini (boshqaruv hamda ishlab chiqarishda band boʻlmagan boshqaruv xodimlari mehnatiga haq toʻlash) chegirib tashlash faqat kompaniya mamlakati bilan tuzilgan xalqaro shartnoma yoʻl qoʻysagina mumkin. Tartib Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 10-martdagi 111-son qarori bilan tasdiqlangan: kompaniya butun soliq davriga ikki usuldan birini tanlaydi va uni soliq hisobotiga ilovada koʻrsatadi. Xarajatlarni mutanosib ravishda taqsimlash usulida xarajatlar hisob-kitob koʻrsatkichiga — doimiy muassasa daromadining kompaniya jami daromadidagi ulushiga yoki uchta ulushning (daromadlar, asosiy vositalar, mehnatga haq toʻlash xarajatlari) oʻrtacha qiymatiga koʻpaytiriladi. Buning uchun Oʻzbekistondagi faoliyat toʻgʻrisidagi hisobot va bosh ofisning ushbu koʻrsatkichlar alohida satrlarda ajratilgan moliyaviy hisoboti, audit oʻtkazilgan boʻlsa — auditor xulosasi talab etiladi. Xarajatlarni chegirmalarga bevosita kiritish usuli esa bosh ofis va har bir doimiy muassasa xarajatlari birlamchi hujjatlar asosida alohida hisobga olinganda qoʻllaniladi.

Sof foydadan olinadigan soliq

Doimiy muassasada foyda soligʻidan keyin qolgan sof foyda dividendlarga tenglashtiriladi va 10 foiz stavkada soliqqa tortiladi (SKning 347 va 353-moddalari). Joriy yilning sof foydasi oʻsha doimiy muassasaning ilgari hisobga olinmagan oʻtgan yillardagi zararlari summasiga kamaytiriladi. Agar ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi shartnoma dividendlar uchun pasaytirilgan stavkani nazarda tutsa, doimiy muassasa SKning 357-moddasida belgilangan tartibda uni qoʻllashga haqli; shartnomada bir nechta stavka boʻlsa, eng kichigi olinadi. Sof foydadan olinadigan soliq yillik hisobotni taqdim etish muddatidan kechiktirmay toʻlanadi.

Hisob-kitob namunasi

Doimiy muassasa bir yilda 2 000 million soʻm daromad olgan va 1 600 million soʻm chegiriladigan xarajat qilgan. Foyda soligʻi: (2 000 − 1 600) × 15% = 60 million soʻm. Sof foyda: 400 − 60 = 340 million soʻm. Sof foydadan olinadigan soliq: 340 × 10% = 34 million soʻm. Budjetga jami 94 million soʻm, yaʼni foydaning 23,5 foizi toʻlanadi. Agar kompaniya mamlakati bilan tuzilgan shartnoma dividendlarga soliqni 5 foiz bilan cheklasa va rezidentlik tasdiqlangan boʻlsa, ikkinchi toʻlov 17 million soʻmni, umumiy soliq yuki esa 19,25 foizni tashkil etadi.

Hisobot va toʻlov

Doimiy muassasa Oʻzbekistonda ham soliqqa tortiladigan daromadlardan xorijda toʻlangan foyda soligʻini hisobga olishga haqli, agar uchta shart bajarilsa: oʻsha davlat bilan xalqaro shartnoma mavjud boʻlsa, vakolatli organning toʻlov toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi davlat tiliga tarjimasi bilan boʻlsa va hisobga olinadigan summa oʻsha davr uchun Oʻzbekiston soligʻidan oshmasa (SKning 342-moddasi).

Bu yerda faqat doimiy muassasaga xos xususiyatlar bayon etilgan. Foyda soligʻining umumiy qoidalari — jami daromad tarkibi, amortizatsiya, chegirilmaydigan xarajatlar, zararlarni keyingi davrlarga oʻtkazish — foyda soligʻi haqidagi maqolada berilgan; soliq bazasini hisoblashga kirishganingizda oʻsha maqolaga murojaat qilgan maʼqul.

Norezident daromadlaridan toʻlov manbaida olinadigan soliq

Doimiy muassasa boʻlmasa, chet el kompaniyasining Oʻzbekistondagi manbalardan olgan daromadlariga toʻlov manbaida soliq solinadi: oʻzbekistonlik toʻlovchi (yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor, boshqa norezidentning doimiy muassasasi yoki vakolatxonasi) har bir toʻlovda soliqni ushlab qoladi (SKning 351–354-moddalari). Aynan shu bob bir martalik maslahatlar, litsenziyalar, qarzlar va dividendlarga, shuningdek doimiy muassasaning hisobga qoʻyilgunga qadar olgan daromadlariga tatbiq etiladi.

Soliq soʻmda, toʻlov sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha hisoblanadi va toʻlovdan keyingi kundan kechiktirmay toʻlanadi; agent hisobotni keyingi oyning 20-kuniga qadar topshiradi (SKning 355-moddasi). Toʻlov deb faqat pul oʻtkazish emas, balki hisobga olish, novatsiya, qarzni kechirish va mol-mulkni topshirish ham tushuniladi. Agent soliqni ushlab qolmagan boʻlsa, uni va penyani oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlaydi.

Soliq agenti soliqni ushlab qolmaydi, agar norezident daromad oʻzining doimiy muassasasiga tegishli ekanini maʼlum qilsa va soliq organining hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasini taqdim etsa; stavka 0 foiz boʻlsa; daromad xalqaro shartnoma bilan ozod qilingan va norezident rezidentlik tasdigʻini bergan boʻlsa. Shuning uchun hisobga qoʻyilgan doimiy muassasadan birinchi navbatda aynan shu maʼlumotnomani soʻrash kerak: usiz buyurtmachi 20 foizni ushlab qoladi.

Norezident Oʻzbekistondagi aksiyalar, ulushlar yoki koʻchmas mulkni sotganda sotish narxi bilan tasdiqlangan xarid narxi oʻrtasidagi farqdan olinadigan soliqni agent sifatidagi xaridor mulk huquqi roʻyxatdan oʻtkazilgunga qadar toʻlaydi, roʻyxatga oluvchi organ esa huquq oʻtishini faqat soliq organining toʻlov toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi asosida rasmiylashtiradi (SKning 356-moddasi).

Doimiy muassasa uchun QQS

Doimiy muassasa orqali faoliyat yuritayotgan chet el kompaniyalari Oʻzbekiston yuridik shaxslari bilan teng ravishda, tushum miqdoridan qatʼi nazar QQS toʻlovchilari deb eʼtirof etiladi (SKning 237-moddasi). Aylanma doimiy muassasa faoliyatidan kelib chiqib aniqlanadi, stavka — 12 foiz. Doimiy muassasa QQS toʻlovchisi sifatida maxsus roʻyxatdan oʻtadi; bunday roʻyxatdan oʻtish tartibi buzilgani uchun daromadning 5 foizi, kamida 5 million soʻm miqdorida jarima nazarda tutilgan.

Agar chet el kompaniyasi hisobda turmasa va uning xizmatlarini realizatsiya qilish joyi Oʻzbekiston boʻlsa, QQSni uning oʻrniga xaridor soliq agenti sifatida hisoblab chiqaradi va toʻlaydi (SKning 255-moddasi). Xizmatlarni realizatsiya qilish joyi umumiy qoida boʻyicha xaridorga qarab aniqlanadi: buyurtmachi Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa yoki xizmatlar uning doimiy muassasasi orqali sotib olingan boʻlsa, QQS shu yerda yuzaga keladi. Qurilish, montaj va loyihalash xizmatlari koʻchmas mulkning joylashgan yeriga, oʻqitish va tadbirlar esa haqiqatda koʻrsatilgan joyga bogʻlanadi. Shartnoma QQSsiz tuzilgan boʻlsa, agent soliqni narx ustiga oʻz hisobidan qoʻshadi; agent toʻlagan QQS hisobga olinadi. Doimiy muassasaning oʻzi ham boshqa norezidentlardan xizmat sotib olganda soliq agenti sifatida ish koʻradi.

Bu yerda QQS faqat doimiy muassasaga nisbatan koʻrib chiqilgan. QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtish, kirish soligʻini hisobga olish va eksportda qaytarish tartibi qoʻshilgan qiymat soligʻi haqidagi maqolada bayon etilgan; unga QQS boʻyicha hisob-kitoblarni boshlashdan oldin murojaat qilgan maʼqul. Agar chet el kompaniyasi Oʻzbekistonga jismoniy ishtirokisiz dasturiy taʼminot, obunalar, reklama yoki xosting sotsa, u QQS boʻyicha oʻzi hisobga qoʻyilishi va soliqni har chorakda toʻlashi shart (SKning 278–282-moddalari).

Doimiy muassasa xodimlari: JShDS va ijtimoiy soliq

Doimiy muassasa oʻz xodimlari uchun har qanday oʻzbekistonlik ish beruvchi kabi JShDS boʻyicha soliq agenti hisoblanadi (SKning 386-moddasi). Stavka fuqarolikka emas, xodimning soliq maqomiga bogʻliq. Soliq yilida boshlanadigan yoki tugaydigan istalgan ketma-ket 12 oylik davrda Oʻzbekistonda 183 kundan koʻproq boʻlgan jismoniy shaxs rezident deb eʼtirof etiladi (SKning 30-moddasi); uzoq muddatli mehnat shartnomasi bilan ariza berib, rezident maqomini muddatidan oldin olish mumkin.

Ikki maqom oʻrtasidagi farq imtiyozlarda: norezidentda soliq bazasi chegirmalar va imtiyozlarsiz hisoblanadi (SKning 366-moddasi). Yil davomida rezidentga aylangan xodim norezident maqomida toʻlagan soliqni jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya orqali qayta hisoblab, qaytarib olishga haqli.

Ijtimoiy soliqni doimiy muassasa mehnatga haq toʻlash xarajatlaridan 12 foiz stavkada toʻlaydi (SKning 405-moddasi). Ijtimoiy soliq obyekti deb xodimlar bilan taʼminlash shartnomasi boʻyicha norezidentga toʻlanadigan chet ellik xodimlarning daromadlari ham eʼtirof etiladi; baza — bunday shartnoma boʻyicha umumiy xarajatlar summasining kamida 90 foizi (SKning 403, 404-moddalari). JShDS va ijtimoiy soliq boʻyicha hisobot har oy 15-kunga qadar, yil yakunlari boʻyicha esa 15-fevralga qadar topshiriladi; soliq shu muddatlardan kechiktirmay toʻlanadi.

Bu yerda faqat ish haqidan olinadigan soliqlar koʻrsatilgan. Doimiy muassasaning chet ellik xodimiga ishlash uchun ruxsatnoma va mehnat faoliyati bilan shugʻullanish huquqini tasdiqlovchi hujjat kerak; ularni ish beruvchi rasmiylashtiradi. JShDSni ushlab qolish tartibi, rezidentlar uchun imtiyozlar, shuningdek ijtimoiy soliq obyekti, stavkalari va hisoboti ijtimoiy soliq va jismoniy shaxslarning daromad soligʻi haqidagi maqolada batafsil bayon etilgan.

Doimiy muassasaning boshqa soliqlari va majburiyatlari

• Mol-mulk soligʻi. Oʻzbekistonda koʻchmas mulkka ega norezident yuridik shaxslar mol-mulk soligʻini toʻlaydi (SKning 410-moddasi). Soliq obyekti — binolar, inshootlar va normativ muddatdan oshib ketgan qurilishi tugallanmagan obyektlar. Doimiy muassasa boʻnak toʻlovlarini oʻzbekistonlik kompaniyalar kabi toʻlaydi; doimiy muassasasi boʻlmagan norezident esa yiliga bir marta, 15-fevraldan kechiktirmay toʻlaydi (SKning 417-moddasi).
• Yer soligʻi. Toʻlovchilar deb mulk, egalik, foydalanish yoki ijara huquqidagi yer uchastkalariga ega yuridik shaxslar, shu jumladan norezidentlar eʼtirof etiladi (SKning 425-moddasi). Stavkalar va imtiyozlar — mol-mulk soligʻi va yer soligʻi haqidagi maqolada.
• Soliq agenti. Doimiy muassasa boshqa norezidentlarning daromadlaridan toʻlov manbaida soliqni, roʻyxatdan oʻtmagan norezidentlar uchun esa QQSni ushlab qoladi (SKning 255, 352-moddalari).
• Transfert narx belgilash. Doimiy muassasaning bosh ofis va oʻzaro bogʻliq shaxslar bilan bitimlari narxlar nazoratiga tushadi; bozorga xos boʻlmagan shartlar tufayli soliq toʻlanmagani uchun 40 foiz jarima solinadi. Nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi xabarnoma va narx belgilash toʻgʻrisidagi bitim transfert narx belgilash haqidagi maqolada tavsiflangan.
• Bank hisobvaragʻi va ERI. Doimiy muassasaning hisobvaragʻi «Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida»gi qonun asosida oʻzbekistonlik bankda ochiladi; chet el kompaniyasining doimiy muassasa orqali faoliyati yuzasidan nizolar boʻyicha undirilgan summalar aynan shu hisobvaraqdan undiriladi (Oliy sud Plenumining 2023-yil 20-noyabrdagi 27-son qarori). Bank hisobvaraqni faqat hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma asosida ochadi: buni buzganlik uchun bank mansabdor shaxsiga 5 dan 10 BHMgacha jarima solinadi. Hisobot soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali topshiriladi, unga kirish elektron raqamli imzo bilan amalga oshiriladi; kalitni Davlat xizmatlari markazi pullik asosda beradi (SKning 56-moddasi). Tartib soliq organi bilan elektron muloqot haqidagi maqolada tavsiflangan.

Ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi shartnomalar

Xalqaro shartnoma Soliq kodeksidan ustun turadi va ahdlashuvchi davlatlarning soliq rezidentlariga nisbatan qoʻllaniladi (SKning 6-moddasi). Doimiy muassasa uchun shartnoma toʻrt jihatdan muhim.

Yuzaga kelish chegarasi. Oʻzbekistonning aksariyat shartnomalari doimiy muassasani IHTT (OECD) modeli boʻyicha aniqlaydi: qurilish maydoni, montaj obyekti va nazorat uni 183 kunda emas, 12 oydan ortiq davom etganda tashkil etadi (masalan, Qozogʻiston bilan 1996-yil 12-iyundagi shartnoma). Xodimlar orqali xizmat koʻrsatish oʻsha shartnomada jami 12 oydan ortiq davom etganda doimiy muassasa tashkil etadi. Ayrim shartnomalarda chegara qisqaroq: Ozarbayjon bilan shartnomada 6 oy, Tojikiston bilan 2018-yil 9-martdagi shartnomada 6 oy, Polsha bilan shartnomada esa pudratchining iltimosnomasiga koʻra 12 oygacha uzaytirilishi mumkin boʻlgan 6 oy. Chegarani har safar aniq shartnoma boʻyicha tekshirish kerak; shartnoma boʻlmasa, Kodeksning 183 kunlik qoidasi amal qiladi.

Foydani taqsimlash. Kompaniyaning foydasiga Oʻzbekistonda faqat doimiy muassasaga tegishli qismi boʻyicha soliq solinadi (Turkmaniston bilan shartnomadagi taʼrif; boshqa shartnomalarda ham shunday) va u muassasa alohida korxona boʻlganidek aniqlanadi. Shartnomalar bosh ofisning boshqaruvga oid va umummaʼmuriy xarajatlarini chegirib tashlashga aniq ruxsat beradi hamda bosh ofis foydasiga toʻlanadigan royalti, xizmatlar uchun komissiya va qarzlar boʻyicha foizlarni chegirishni xuddi shunday aniq taqiqlaydi. Bosh ofis uchun tovar xarid qilish doimiy muassasaga foyda keltirmaydi.

Pasaytirilgan stavkalar va ozod qilish. Daromad oluvchi soliq rezidentligini tasdiqlovchi hujjatni toʻlov sanasidan kechiktirmay taqdim etsa, soliq agenti shartnoma boʻyicha ozod qilishni yoki pasaytirilgan stavkani oʻzi qoʻllaydi (SKning 357-moddasi). Dividendlar, foizlar va royalti uchun oluvchi daromadga boʻlgan haqiqiy huquqqa ega boʻlishi talab etiladi: daromadni boshqa shaxsga oʻtkazib beradigan, vakolatlari cheklangan vositachi imtiyoz olmaydi (SKning 6-moddasi). Rezidentlikni tasdiqlovchi hujjat sifatida apostil qoʻyilgan yoki konsullik legallashtiruvidan oʻtgan asl nusxa, uning notarial nusxasi yoxud vakolatli organ saytidagi elektron hujjatning qogʻozdagi nusxasi qabul qilinadi; hujjat vakolatli organ saytida joylashtirilgan boʻlsa, legallashtirish talab etilmaydi (SKning 358-moddasi). Hujjatda davr koʻrsatilmagan boʻlsa, u berilgan kalendar yil davomida amal qiladi. Ortiqcha ushlab qolingan soliq soliq organi orqali qaytariladi.

Doimiy muassasa ozod qilishni bekor qiladi. Agar soliq agenti norezidentning loyiha boʻyicha faoliyati doimiy muassasa tashkil etishini aniqlasa, u shartnoma boʻyicha ozod qilishni qoʻllashga haqli emas va soliqni ushlab qolishi shart. Sudlar ham nizolarni shunday hal qiladi: uzoq muddatli shartnoma boʻyicha Oʻzbekiston hududida muntazam xizmat koʻrsatish doimiy muassasa deb eʼtirof etilgan, ozod qilishni rad etish esa qonuniy deb topilgan.

Bu yerda faqat shartnomalarning doimiy muassasaga taʼsiri koʻrsatilgan. Oʻzbekistonda amal qiladigan shartnomalar tuzilgan mamlakatlar roʻyxati va ularni qoʻllashning umumiy qoidalari ikkiyoqlama soliq xalqaro shartnomalari haqidagi maqolada keltirilgan; kontragentdan rezidentlik sertifikatini soʻrashdan oldin oʻsha maqolaga qarab olish foydali.

Doimiy muassasa, vakolatxona, filial yoki MChJ: nimani tanlash kerak

Doimiy muassasa — bu ishtirok shakli emas, balki maqom. Chet el kompaniyasi uchta shakldan birini tanlaydi: akkreditatsiya qilingan vakolatxona, filial yoki shuʼba MChJ. Birinchi ikkitasida tadbirkorlik faoliyati yuritilsa, doimiy muassasa avtomatik yuzaga keladi; MChJda esa yuzaga kelmaydi, chunki MChJ — Oʻzbekistonning mustaqil rezidenti.

Fuqarolik kodeksiga koʻra vakolatxona yuridik shaxsning manfaatlarini ifodalaydi va himoya qiladi, filial esa uning barcha funksiyalarini yoki ularning bir qismini, shu jumladan vakolatxona funksiyalarini bajaradi; ikkalasi ham yuridik shaxs emas (FKning 47-moddasi). Filial va vakolatxona Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi yuboradigan akkreditatsiya maʼlumotlari asosida hisobga qoʻyiladi; alohida ariza faqat boshqa alohida boʻlinmalar orqali ishlaganda topshiriladi (SKning 129-moddasi). Tayyorgarlik faoliyati doirasidan chiqqan, masalan, shartnomalar imzolayotgan yoki haq evaziga xizmat koʻrsatayotgan vakolatxona doimiy muassasa tashkil etadi va jarimalar haqidagi boʻlimda bayon etilgan barcha oqibatlarga duch keladi.

Bu yerda faqat shakllar solishtirilgan. Agar tanlov shuʼba korxona foydasiga hal boʻlsa, chet ellik taʼsischi roʻyxatdan oʻtish jarayonidan qanday oʻtishi biznesni roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi maqolada koʻrsatilgan: kim taʼsischi boʻla oladi, ustav fondi qanday shakllantiriladi va hujjatlar qanday rasmiylashtiriladi.

2025–2026-yillarda nima oʻzgardi

• 2026-yil 1-yanvardan — foyda soligʻi boʻyicha har oylik boʻnak toʻlovlari uchun chegara oʻtgan yildagi jami daromadning 20 milliard soʻmiga koʻtarildi (OʻRQ-1108, 25.12.2025); daromadi bundan kam boʻlgan doimiy muassasalar soliqni faqat chorak yakunlari boʻyicha toʻlaydi.
• 2026-yil 1-yanvardan — aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilari deb faqat Oʻzbekiston yuridik shaxslari, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar eʼtirof etiladi (OʻRQ-1108, 25.12.2025); doimiy muassasa uchun bu rejim avvalgidek mavjud emas.
• 2025-yil 19-avgust — PF-138 kichik biznes mansabdor shaxslari uchun hisobotni oʻz vaqtida topshirmaganlik boʻyicha maʼmuriy jarimani 10 BHMdan 3 BHMga tushirish va 5 kungacha kechikishda jarima qoʻllamaslik toʻgʻrisida topshiriq berdi; MJtKga oʻzgartish kiritilgunga qadar 10 BHM amal qiladi.
• 2026-yil 1-yanvardan 2030-yil 1-yanvarga qadar — Madaniyat va sanʼatni rivojlantirish jamgʻarmasi hamda Kreativ industriya parki rezidentlarining loyihalariga jalb etilgan chet ellik kontragentlar kreativ industriya bilan bevosita bogʻliq ish va xizmatlar boʻyicha QQS, toʻlov manbaidagi soliq va JShDSdan ozod etildi (SKning 483-moddasi).
• 2026-yil 1-yanvardan — chet el fuqarolari uchun maxsus soliq rejimi joriy etildi: 50 ming AQSh dollari miqdorida maxsus yigʻim toʻlanganda va vakolatli bankda hisobvaraq ochilganda Oʻzbekistondan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlar JShDSdan ozod qilinadi, mamlakatda 30 kundan ortiq boʻlgan va uy-joyga ega jismoniy shaxs esa rezident deb eʼtirof etiladi (PF-180, 04.10.2025). Bu jismoniy shaxslar uchun rejim; kompaniyaning doimiy muassasasiga taʼsir qilmaydi.
• 2026-yil 1-iyuldan — PF-95, 19.05.2026 bilan tekshiruv oldidan tahlil natijasida aniqlangan tafovutlar boʻyicha aniqlashtirilgan hisobot topshirish majburiyati bekor qilindi; oʻrtacha xavf darajasidagi soliq toʻlovchilarga xabarnoma yuboriladi va kamchiliklar bir oy ichida bartaraf etilsa, tekshiruv oʻtkazilmaydi.

Koʻp beriladigan savollar

Oʻzbekistonlik buyurtmachi uchun masofadan ishlash doimiy muassasa tashkil etadimi?

Yoʻq, agar chet el kompaniyasining xodimlari jismonan Oʻzbekistondan tashqarida boʻlsa: doimiy muassasa uchun Oʻzbekistonda doimiy faoliyat joyi yoki bu yerda kamida 183 kun xizmat koʻrsatayotgan xodimlar boʻlishi kerak. Bunday kompaniyaning daromadiga, agar uning mamlakati bilan tuzilgan shartnoma ozod qilmasa, toʻlov manbaida 20 foiz stavkada soliq solinadi. Vaziyat Oʻzbekistonga xodim kelishi yoki mahalliy shaxs kompaniya nomidan shartnoma imzolash huquqini olishi bilanoq oʻzgaradi.

Loyiha 183 kundan qisqa boʻlsa ham hisobga qoʻyilish kerakmi?

Hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza faoliyat boshlangandan keyin 183 kundan kechiktirmay topshiriladi, shuning uchun muddat uzaytirilmasa va doimiy muassasaning boshqa alomatlari boʻlmasa, bundan qisqa loyihada qurilish maydoni yoki xizmatlar boʻyicha bunday majburiyat yuzaga kelmaydi. Ammo shartnoma dastlabdanoq 183 kundan ortiq muddatga tuzilgan boʻlsa, ariza yarim yil oʻtishini kutmasdan, ishlar boshlangan sanadan 30 kun ichida topshiriladi. Bogʻliq loyihalar va oʻzaro bogʻliq kompaniyalar boʻyicha davrlar qoʻshiladi.

Buyurtmachi doimiy muassasaga toʻlovdan 20 foizni ushlab qolmasligi uchun nima qilish kerak?

Norezidentdan daromad uning doimiy muassasasiga tegishli ekani toʻgʻrisidagi xabarnomani va soliq organining hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasini soʻrash kerak. Bu hujjatlarsiz buyurtmachi SKning 353-moddasidagi stavkalar boʻyicha toʻlov manbaida soliq ushlab qolishi shart; ushlab qolingan summa doimiy muassasa hisobga qoʻyilgach uning majburiyatlari hisobiga oʻtkaziladi, biroq faqat ushlab qolinganlikni tasdiqlovchi hujjatlar boʻlganda.

Bosh ofisning doimiy muassasani boshqarish xarajatlarini chegirib tashlash mumkinmi?

Faqat kompaniya mamlakati bilan tuzilgan ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi shartnoma bunday chegirmaga yoʻl qoʻysa; shartnoma boʻlmasa, bosh ofisning boshqaruvga oid va umummaʼmuriy xarajatlari chegirilmaydi. Usul — mutanosib yoki bevosita — bir yilga tanlanadi hamda Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 10-martdagi 111-son qarori boʻyicha Oʻzbekistondagi faoliyat toʻgʻrisidagi hisobot va bosh ofisning moliyaviy hisoboti bilan tasdiqlanadi. Bosh ofisga xizmatlar uchun toʻlov, royalti va uning qarzlari boʻyicha foizlar esa hech qaysi usulda chegirilmaydi.

Foyda xorijga oʻtkazilmasa ham doimiy muassasa sof foydadan soliq toʻlaydimi?

Ha. Foyda soligʻidan keyingi sof foyda dividendlarga tenglashtiriladi va u bosh ofisga oʻtkazilganmi yoki Oʻzbekistonda qolganmi — bundan qatʼi nazar 10 foiz stavkada soliqqa tortiladi; soliq yillik hisobot muddatida toʻlanadi. Shartnoma boʻyicha pasaytirilgan stavka rezidentlik tasdiqlanganda qoʻllaniladi, oʻsha muassasaning oʻtgan yillardagi zararlari esa bazani kamaytiradi.

Doimiy muassasa vakolatxonadan nimasi bilan farq qiladi?

Vakolatxona — tayyorgarlik va yordamchi faoliyat uchun akkreditatsiya qilingan boʻlinma boʻlib, u tijorat operatsiyalarini amalga oshirmaydi va faqat xodimlarning ish haqidan olinadigan soliqlarni toʻlaydi. Doimiy muassasa esa — Oʻzbekistonda tadbirkorlik faoliyati yuritilishi faktidan kelib chiqadigan soliq maqomi; u shartnomalar tuza boshlagan yoki haq evaziga xizmat koʻrsata boshlagan vakolatxonada ham, umuman akkreditatsiyasi boʻlmagan kompaniyada ham yuzaga kelishi mumkin.