Transfert narxni belgilash

Transfert narxni belgilash — o‘zaro aloqador taraflar o‘rtasidagi bozor shartlaridan farq qiladigan shartlardir. Taraf shu shartlar sababli daromadni olmagan bo‘lsa, Soliq qo‘mitasi uni soliq solish maqsadida hisobga olishi va soliq bazasini Soliq kodeksi qoidalari (SK 176-modda) bo‘yicha tuzatishi mumkin.

Qisqacha:

• O‘zaro aloqador rezidentlar o‘rtasidagi odatiy bitimlar uchun kalendar yil chegarasi 5 mlrd so‘mdan ortiq (SK 180-modda).
• Ayrim ichki bitimlarga 500 mln so‘mlik chegara (SK 180-modda) qo‘llaniladi.
• Tekshiruv paytida talab qilingan hujjatlar 30 kalendar kun (SK 195-modda) ichida taqdim etiladi.
• Biznes o‘zaro bog‘liq shaxslar va bitimlar reyestrini yuritishi, tanlangan usulni asoslab berishi hamda bozor oralig‘i hisob-kitobini saqlashi kerak.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Transfert narxni belgilash sodda tilda nima

Qoidalar bitimni mustaqil shaxslar taqqoslanadigan iqtisodiy sharoitlarda kelishishi mumkin bo‘lgan shartlar bilan taqqoslaydi. Kodeks narxni, tijorat va moliyaviy shartlarni, shuningdek o‘zaro aloqador taraflar faoliyatining natijalarini tekshiradi. Tashqi savdoda olinmagan daromad taraflar mustaqil bo‘lganda ham hisobga olinishi mumkin.

Transfert narx nazorati beshta soliqni (SK 176-modda) qamrab oladi:

• foyda solig‘i;
• jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i;
• yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq;
• qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS);
• aksiz solig‘i.

Yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq bo‘yicha bitim predmeti advalor stavka qo‘llaniladigan foydali qazilma bo‘lishi kerak. QQS va aksiz solig‘i bo‘yicha nazorat taraflardan biri tegishli soliqni to‘lamaydigan yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor bo‘lganda qo‘llaniladi. Maxsus iqtisodiy zona ishtirokchisining zonaga kirmaydigan shaxs bilan bitimlari ham tekshirilishi mumkin.

Nazorat qilinadigan bitim narxi Soliq qo‘mitasi buning aksini isbotlamaguncha yoki soliq to‘lovchi mustaqil tuzatish kiritmaguncha bozor narxi deb hisoblanadi. Mustaqil shaxslar bitimlaridagi, qonuniy birja savdolaridagi, monopoliyaga qarshi organning ko‘rsatmalaridagi va narxni belgilash bitimidagi (SK 178-modda) narxlar ham bozor narxi deb eʼtirof etiladi.

Kimlar o‘zaro bog‘liq shaxs hisoblanadi

Munosabatlarning xususiyatlari bitim shartlari yoki natijalariga yoxud faoliyatning iqtisodiy natijalariga taʼsir ko‘rsatish imkonini bersa, shaxslar o‘zaro bog‘liq bo‘ladi. Kodeks holatlarning to‘liq ro‘yxatini (SK 37-modda) belgilaydi:

• bir yuridik shaxs boshqa yuridik shaxsda bevosita yoki bilvosita 20% dan ortiq ulushga ega;
• jismoniy shaxs yuridik shaxsda bevosita yoki bilvosita 20% dan ortiq ulushga ega;
• ayni bir shaxs ikki yuridik shaxsning har birida bevosita yoki bilvosita 20% dan ortiq ulushga ega;
• shaxs yuridik shaxsning yakka ijro etuvchi organini yoki kollegial ijro organi yoxud direktorlar kengashi tarkibining kamida 50% ini tayinlashi mumkin;
• ikki yuridik shaxs organlari tarkibining kamida 50% i ayni bir shaxs qarori bilan tayinlangan;
• ikki yuridik shaxs organlari tarkibining 50% dan ortig‘ini ayni bir jismoniy shaxslar tashkil etadi;
• shaxs yuridik shaxsning yakka ijro etuvchi organi vakolatini amalga oshiradi;
• bir nechta yuridik shaxsning yakka ijro etuvchi organi ayni bir shaxsdir;
• bevosita ishtirok etish zanjirida har bir oldingi shaxs keyingi yuridik shaxsda 50% dan ortiq ulushga ega;
• bir jismoniy shaxs lavozimiga ko‘ra boshqa jismoniy shaxsga bo‘ysunadi;
• jismoniy shaxs eri yoki xotini, ota-onasi, erining yoki xotinining ota-onasi, farzandlari, tug‘ishgan yoki o‘gay aka-uka va opa-singillari, vasiy, homiy yoxud vasiylikdagi shaxs bilan bog‘liq.

Jismoniy shaxsning ulushi sanab o‘tilgan oila aʼzolarining jami ulushini ham qamrab oladi. Bozordagi ustun mavqe yoki davlat ishtirokining o‘zi o‘zaro bog‘liqlikni yuzaga keltirmaydi. Zarur taʼsir boshqa asosda mavjud bo‘lsa, sud shaxslarni o‘zaro bog‘liq deb topishi mumkin.

Misol. A kompaniya B kompaniyaning 30% ulushiga bevosita ega. Faraz qilingan ulush qonundagi 20% chegaradan oshgani uchun kompaniyalar o‘zaro bog‘liq shaxslar ro‘yxatiga kiradi. Bu holatning o‘zi soliqni qo‘shimcha hisoblashga olib kelmaydi: keyin aniq bitim nazorat qilinadimi va uning shartlari bozorga mosmi, shular aniqlanadi.

Qaysi bitimlar nazorat qilinadi

Nazorat qilinadigan bitimlarga chegaralar va istisnolar hisobga olingan o‘zaro aloqador shaxslar bitimlari, shuningdek ayrim tashqi savdo bitimlari kiradi. O‘zbekistonning ikki soliq rezidenti uchun quyidagi mezonlar (SK 180-modda) qo‘llaniladi:

Yillik chegara bitta shaxs va u bilan o‘zaro aloqador shaxslar bilan tuzilgan bitimlarni qo‘shish orqali hisoblanadi. Rasman mustaqil vositachi ishtirokidagi zanjir vositachi faqat qayta sotishni tashkil etsa, tavakkalchilikni qabul qilmasa va aktivlardan foydalanmasa, to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘zaro aloqador bitimga tenglashtiriladi. Sud mezonlarni chetlab o‘tish uchun bo‘lib yuborilgan bir turdagi bitimlarni birlashtirishi mumkin.

Foizsiz qarz uchun tor istisno bor: barcha taraflar va naf oluvchilar O‘zbekiston soliq rezidenti bo‘lsa hamda barcha majburiyatlar faqat O‘zbekistonda bajarilsa, u nazorat qilinadigan bitim hisoblanmaydi.

Tashqi savdoda quyidagilar alohida nazorat qilinadi (SK 181-modda):

• jahon birja savdosi tovarlari: rangli metallar, qimmatbaho metallar, mineral o‘g‘itlar, uglevodorod xomashyosi va neft mahsulotlari, paxta tolasi va paxta kalava ipi;
• taraflardan biri ro‘yxatdan o‘tgan, yashaydigan yoki soliq rezidenti bo‘lgan joy offshor yurisdiksiya hisoblangan bitim.

Offshor yurisdiksiya imtiyozli soliq rejimini taqdim etadi va (yoki) moliyaviy operatsiyalar haqidagi axborotni oshkor qilmaydi. Ro‘yxat Soliq qo‘mitasi, bojxona organi va Markaziy bank tomonidan birgalikda tasdiqlanadi. O‘zaro aloqador shaxslarning transchegaraviy bitimlariga 180-moddadagi umumiy qoida ham tatbiq etiladi.

Misol. O‘zaro aloqador ikki rezident kompaniya yil davomida 1,8 mlrd, 2 mlrd va 1,6 mlrd so‘mlik uchta odatiy bitim tuzdi. Jami 5,4 mlrd so‘m bo‘lib, 5 mlrd so‘mlik chegaradan oshadi. Taraflardan biri soliq imtiyoziga ega bo‘lsa, 320 mln va 300 mln so‘mlik ikki bitim jami 620 mln so‘mni tashkil etib, 500 mln so‘mlik maxsus chegaradan oshadi.

Ushbu maqola nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi foydasiga soliq solishni qamrab olmaydi. Bu tartib aniq bitim narxining bozorga mosligini emas, balki chet el foydasidagi ulushni soliq bazasiga kiritish zarurligini tekshiradi. Ishtirok etish, foydani ozod qilish va alohida xabarnoma qoidalari boshqa mavzuda bayon etiladi. Chet el tuzilmasi egasiga nazorat qilinadigan bitim bo‘lmasa ham o‘sha qoidalar kerak bo‘lishi mumkin.

Bozor narxi va taqqoslanuvchanlik qanday aniqlanadi

Tijorat va moliyaviy shartlar bir xil bo‘lsa, bitimlar taqqoslanadi. Farqlar jiddiy taʼsir ko‘rsatmasa yoki ularning taʼsiri asoslangan tuzatishlar (SK 183-modda) bilan bartaraf etilsa, bunday farqlarga yo‘l qo‘yiladi.

Taqqoslanuvchanlik tahlilida shartlar va xususiyatlar (SK 184-modda) hisobga olinadi: miqdor va hajm, bajarish muddati, to‘lovlar, valyuta va kurs, huquq va majburiyatlar taqsimoti, tovar yoki xizmat xususiyatlari, shartnoma, taraflarning vazifalari, aktivlar, tavakkalchiliklar, iqtisodiy sharoit va bozor strategiyasi. Bozor bo‘yicha geografiya va hajm, raqobat, bir turdagi takliflar, talab, xarid qobiliyati va infratuzilma baholanadi.

Tekshiriladigan vazifalar ro‘yxati keng. U dizayn va ishlanmalar, ishlab chiqarish, yig‘ish, montaj, tadqiqot, xarid, ulgurji va chakana savdo, taʼmirlash va kafolat xizmati, marketing va reklama, saqlash va tashish, sug‘urta, moliyalashtirish, sifat nazorati, operativ va strategik boshqaruvni qamrab oladi. Qarz bo‘yicha kredit tarixi, to‘lovga qobiliyat, muddat, valyuta va foiz stavkasiga taʼsir qiladigan boshqa omillar ham muhim.

Manbalar tahlilni qayta hisoblash imkonini berishi kerak. Soliq qo‘mitasi birja va boshqa maʼlumotlardan (SK 185-modda) foydalanadi: birja kotirovkalari, bojxona statistikasi, rasmiy va ochiq manbalar, axborot-narx agentliklari va soliq to‘lovchining o‘z bitimlari. Boshqa shaxsning soliq siri yopiq taqqoslama sifatida ishlatilmaydi; soliq to‘lovchi ochiq axborotdan va o‘xshash faoliyatni yuritadigan o‘zaro bog‘liq shaxslar maʼlumotlaridan foydalanishi mumkin.

Narxlar davlat tomonidan tartibga solinsa, belgilangan narxlar va kelishilgan formulalar bozor narxi deb eʼtirof etiladi. Eng kam va eng ko‘p narxlar, ustamalar, chegirmalar hamda rentabellik cheklovlari bozor oralig‘i chegaralarini (SK 179-modda) tuzatishda hisobga olinadi.

Transfert narxni belgilashda qaysi usullar qo‘llaniladi

Kodeks beshta usulni (SK 186-modda) belgilaydi va ularni birga qo‘llashga ruxsat beradi. Taqqoslanadigan bozor narxlari usuli ustuvor; bu usulni qo‘llab bo‘lmasa yoki u asoslangan xulosa bermasa, boshqa usul tanlanadi.

Rentabellik oralig‘i odatda kamida to‘rtta (SK 187-modda) taqqoslanadigan bitim yoki kompaniya maʼlumotlari asosida tuziladi. To‘rtta manba topilmasa, Kodeks kamroq sonni qo‘llashga ruxsat beradi. Tanlama tarmoq, vazifalar, aktivlar va tavakkalchiliklarga mos bo‘lishi kerak.

Misol. Kompaniya o‘zaro aloqador tarafga 1 000 dona tovarning har birini 80 000 so‘mdan sotdi. Taqqoslanadigan bitimlarda bozor oralig‘i 95 000–105 000 so‘mni, o‘rtacha qiymat 100 000 so‘mni tashkil etdi. Amaldagi narx oraliqdan past, shu sababli daromadga hisob-kitob tuzatishi (100 000 − 80 000) × 1 000 = 20 mln so‘m bo‘ladi. Tegishli soliq keyin shu soliq qoidalari bo‘yicha tuzatilgan bazadan hisoblanadi.

Nazorat qilinadigan bitimlar xabarnomasi qanday topshiriladi

Soliq to‘lovchi xabarnomani bitim tuzilgan yil uchun yillik moliyaviy hisobot muddatidan kechiktirmay hisobga qo‘yilgan joydagi soliq organiga yuboradi. Xabarnomada quyidagilar (SK 182-modda) bo‘lishi kerak:

• kalendar yil;
• nazorat qilinadigan bitimlar predmeti;
• yuridik shaxsning to‘liq nomi va STIRi, yakka tartibdagi tadbirkor maʼlumotlari yoki jismoniy shaxsning F.I.O. va fuqaroligi;
• daromadlar va xarajatlar, shu jumladan zararlar, tartibga solinadigan narxlardagi summalar alohida ko‘rsatilgan holda.

Maʼlumotlar bir turdagi bitimlar guruhi bo‘yicha tayyorlanishi mumkin. Dastlabki xabarnoma to‘liq bo‘lmasa, unda noaniqlik yoki xato bo‘lsa, aniqlashtirilgan xabarnoma topshirishga ruxsat beriladi. Kodeks belgilangan tartibda qog‘oz va elektron shaklga yo‘l qo‘yadi, shu sababli oldingi yil saqlangan fayl emas, soliq to‘lovchi kabinetidagi amaldagi shakl ishlatilishi kerak.

Transfert narx hujjatlariga nimalar kiritiladi

Hujjatlar narx va tahlilning butun jarayonini asoslaydi. Qonunchilik majburiy shakl belgilamagan bo‘lsa, u bitta hujjat yoki erkin shakldagi hujjatlar to‘plami bo‘lishi mumkin. Unda quyidagi maʼlumotlar (SK 193-modda) ochib beriladi:

• taraflar va ular soliq rezidenti bo‘lgan davlatlar;
• bitim tavsifi, shartlari, narxni belgilash yondashuvi, to‘lov shartlari va muddatlari;
• taraflarning vazifalari, foydalanilgan aktivlar va qabul qilingan tavakkalchiliklar;
• tanlangan usul va uni tanlash sabablari;
• axborot manbalari va taqqoslanadigan bitimlarni saralash tartibi;
• bozor narxlari yoki rentabellik oralig‘i hisob-kitobi;
• daromadlar, xarajatlar, zararlar va amaldagi rentabellik;
• tegishli bo‘lsa, axborot, intellektual mulk va individuallashtirish vositalaridan olinadigan naf;
• bozor strategiyasi va narxga taʼsir qilgan boshqa omillar;
• soliq to‘lovchi kiritgan mustaqil tuzatishlar.

Soliq qo‘mitasi bu hujjatlarni bitim yilidan keyingi yilning 1-iyunidan oldin talab qila olmaydi. Talab nazorat qilinmaydigan bitimlar, ko‘rsatma asosidagi yoki tartibga solinadigan narxlar, uyushgan bozorda muomaladagi ayrim qimmatli qog‘ozlar va muddatli moliyaviy vositalar, shuningdek narxni belgilash bitimi bilan qamrab olingan bitimlarga tatbiq etilmaydi. Bunday hollarda asoslovchi hujjatlarni ixtiyoriy taqdim etish mumkin.

Transfert narx bo‘yicha soliq nazorati qanday o‘tkaziladi

Narxning bozorga mosligini Soliq qo‘mitasi o‘zi joylashgan joyda markazlashgan tarzda tekshiradi. Hududiy soliq organi yoki yirik soliq to‘lovchilar bo‘yicha hududlararo inspeksiya narxning bozorga mosligini o‘z tekshiruvining predmeti qila olmaydi. Xabarnoma, hududiy organning bildirishnomasi yoki boshqa tekshiruvda aniqlangan nazorat qilinadigan bitim nazoratga asos bo‘ladi.

Ayni bir bitim yoki guruh bo‘yicha bir kalendar yil uchun, odatda, bitta tekshiruv (SK 194-modda) o‘tkaziladi. Aniqlashtirilgan hisobot soliqni kamaytirgan yoki zararni oshirgan bo‘lsa yoxud maʼlumotlarning ishonchsizligi aniqlansa, takroriy tekshiruv mumkin. Tekshiriladigan davr qaror qabul qilingan yildan oldingi ko‘pi bilan uch kalendar yilni qamrab oladi.

Asosiy muddatlar Kodeksda belgilangan (SK 195-modda):

Soliq to‘lovchi Kodeksdagi usulni qo‘llagan bo‘lsa, Qo‘mita shu usul asoslangan xulosa bermasligini isbotlamaguncha ayni usuldan foydalanishi shart. Dalolatnomada narx bozor oralig‘idan chiqqani hujjatlar bilan ko‘rsatilishi, bu holat soliqning kam to‘lanishi yoki zararning oshirilishi bilan bog‘lanishi va tuzatish hisob-kitobi berilishi kerak.

Nazorat qilinadigan bitimdagi taqqoslanmaydigan shartlar sababli soliqni kam to‘lagan soliq to‘lovchiga to‘lanmagan soliqning 40% miqdorida jarima (SK 226-modda) solinadi. Misol. Tuzatishdan keyin to‘lanmagan soliq 60 mln so‘m bo‘lsa, ushbu norma bo‘yicha jarima 60 mln × 40% = 24 mln so‘mni tashkil etadi.

Soliq bazasiga mustaqil tuzatish qanday kiritiladi

Kalendar yil tugagach, soliq to‘lovchi soliq bazasi yoki soliqni mustaqil ravishda oshirishi va ortiqcha ko‘rsatilgan zararni kamaytirishi mumkin. Bitim aniqlashtirilgan hisobotga ilova qilingan tushuntirishda identifikatsiya qilinadi. Yuridik shaxs tuzatishni foyda solig‘i hisoboti muddatida, jismoniy shaxs esa jami yillik daromad deklaratsiyasi muddatida amalga oshiradi.

Mustaqil aniqlangan kamomad tegishli yillik soliqni to‘lash muddatidan kechiktirmay to‘lanadi. Shu sanagacha aniqlashtirilgan hisobot bo‘yicha majburiyat yuzaga kelgan davr uchun penya hisoblanmaydi (SK 177-modda). Kalendar yil ichidagi bo‘nak va joriy hisob-kitoblarda bitimlarning amaldagi narxlaridan foydalanish mumkin.

Narxni belgilash to‘g‘risidagi bitim qanday tuziladi

Yirik soliq to‘lovchi toifasiga kiritilgan O‘zbekiston yuridik shaxsi narxni belgilash to‘g‘risidagi bitim tuzishi mumkin. Unda bitimlar, tovarlar yoki xizmatlar, narxni aniqlash qoidalari yoki usullari, axborot manbalari, amal qilish muddati va bajarishni tasdiqlovchi hujjatlar oldindan belgilanadi. Taraflar boshqa shartlarni (SK 196-modda) ham kelishishi mumkin.

Tashqi savdo bitimida ikkiyoqlama soliq solishga yo‘l qo‘ymaslik to‘g‘risidagi bitim mavjud bo‘lsa, chet davlatning vakolatli organi ishtirok etishi mumkin. O‘zbekistonning bir nechta o‘zaro aloqador yuridik shaxsi bir turdagi bitimlar uchun ko‘p tomonlama bitim (SK 197-modda) tuzishi mumkin.

Bitim ko‘pi bilan 3 yil amal qiladi, ariza berilgan yilning 1-yanvaridan boshlangan davrni qamrab olishi mumkin va odatda keyingi yilning 1-yanvaridan kuchga kiradi. Shartlarga rioya etilsa, uni 2 yilgacha uzaytirish (SK 198-modda) mumkin.

Arizaga to‘liq hujjatlar to‘plami (SK 199-modda) ilova qilinadi:

• narxni belgilash to‘g‘risidagi bitim loyihasi;
• faoliyat va nazorat qilinadigan bitimlar haqidagi hujjatlar;
• taʼsis hujjatlarining ko‘chirma nusxalari;
• soliq hisobiga qo‘yilganlik haqidagi guvohnoma nusxasi;
• oxirgi hisobot davri uchun moliyaviy hisobot;
• ahamiyatga ega boshqa hujjatlar.

Qo‘mita hujjatlarni 6 oygacha ko‘rib chiqadi va muddatni 9 oygacha uzaytirishi mumkin. Qaror 5 kun ichida yuboriladi; qayta ishlangan loyiha 3 oygacha ko‘rib chiqiladi. Hujjatlar to‘liq bo‘lmasa yoki taklif qilingan yondashuv bozor narxlarini taʼminlamaydi degan xulosa chiqarilsa, rad etilishi mumkin.

Soliq to‘lovchi bitim shartlariga rioya etsa, Qo‘mita qamrab olingan bitimlar bo‘yicha qo‘shimcha soliq, penya yoki jarima hisoblay olmaydi yoxud zararni kamaytira olmaydi. Bu himoya faqat (SK 200-modda) kelishilgan shartlar doirasida amal qiladi.

Bitim muddati tugaganda, taraflar kelishuvi yoki sud qarori bilan yoxud soliq kam to‘lanishiga sabab bo‘lgan buzilish uchun Qo‘mita qarori bilan muddatidan oldin tugaydi. Tugatish to‘g‘risidagi qaror ustidan shikoyat qilish (SK 201-modda) mumkin. Soliq qonunchiligining o‘zgarishi bitimning protsessual shartlarini o‘zgartirmaydi, lekin qonun faoliyat va narx belgilashga (SK 202-modda) taʼsir etsa, taraflar bitimni o‘zgartirishi mumkin.

Transfert narx nazoratiga qanday tayyorlanish kerak

Tayyorgarlik bitim tuzilishidan oldin boshlanadi, chunki keyin vazifalar, aktivlar va tavakkalchiliklarning amaldagi taqsimotini tushuntirish talab etilishi mumkin. Har bir turdagi bitimlar guruhi bo‘yicha ish fayli boshqa mutaxassisga birlamchi hujjatdan bozor oralig‘igacha bo‘lgan hisob-kitobni takrorlash imkonini berishi kerak.

Amaliy ketma-ketlik:

• bevosita va bilvosita ishtirok, organlarni tayinlash vakolatlari va tegishli oilaviy aloqalarni xaritaga tushirish;
• har bir kontragent va o‘zaro aloqador guruh bo‘yicha kalendar yilning o‘sib boruvchi yakuni bilan bitimlar reyestrini yuritish;
• maxsus rejim, MIZ maqomi, soliq imtiyozi, foydali qazilma, birja tovari va offshor yurisdiksiyani alohida belgilash;
• taqqoslanadigan bitimlarni tanlashdan oldin shartnoma shartlari, to‘lovlar, valyuta, vazifalar, aktivlar va tavakkalchiliklarni qayd etish;
• kotirovka yoki moliyaviy maʼlumotlarning dastlabki ko‘chirmasini, saralash mezonlarini va har bir taqqoslanuvchanlik tuzatishini saqlash;
• usulni tanlash va ustuvor usul nega qo‘llanishini yoki nega boshqa usul zarurligini yozma asoslash;
• reyestrni xabarnoma, yillik moliyaviy hisobot va soliq bazasi bilan solishtirish;
• zarur bo‘lsa, mustaqil tuzatishni hisoblash va aniqlashtirilgan hisobot tushuntirishida bitimni identifikatsiya qilish.

Bu ish fayli talab bo‘yicha taqdim etiladigan hujjatlarning o‘rnini bosmaydi, biroq u qayta tekshiriladigan asos yaratadi hamda xabarnoma, usul hisob-kitobi va buxgalteriya maʼlumotlari o‘rtasidagi tafovutlarni kamaytiradi.

Koʻp beriladigan savollar

Transfert narx sodda tilda nima?

Bu o‘zaro aloqador taraflar o‘rtasida shakllanadigan va (yoki) mustaqil shaxslar taqqoslanadigan sharoitlarda qo‘llaydigan narxdan farq qiladigan narxdir. Soliq nazorati uchun noodatiy narxning o‘zi yetarli emas. Farqli shartlar olinmagan daromadga, soliqning kamayishiga yoki zararning oshishiga sabab bo‘lganmi, shu masala hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Har bir o‘zaro aloqador bitim bo‘yicha soliq qo‘shimcha hisoblanadimi?

Yo‘q. Avval shaxslarning o‘zaro bog‘liqligi, keyin nazorat qilinadigan bitim mezonlari, yillik chegara va istisnolar tekshiriladi. So‘ng narx yoki rentabellik bozor oralig‘i bilan taqqoslanadi. Soliq qo‘mitasi buning aksini isbotlamaguncha yoki soliq to‘lovchi mustaqil tuzatish kiritmaguncha nazorat qilinadigan bitim narxi bozor narxi deb hisoblanadi.

Transfert narx hujjatlarini qachon tayyorlash kerak?

Soliq qo‘mitasi hujjatlarni keyingi yilning 1-iyunidan oldin talab qila olmasa ham, funksional tahlil va hisob-kitobni bitim bilan bir vaqtda tayyorlash maqsadga muvofiq. Tekshiruv paytida talab olingach, faqat 30 kalendar kun qoladi. Shu davrda shartnomalar, to‘lovlar, tavakkalchilik maʼlumotlari va tarixiy bozor manbalarini qayta yig‘ish qiyin bo‘lishi mumkin.

Bozor narxiga mos bo‘lmagan narxni mustaqil tuzatish mumkinmi?

Ha. Kalendar yil tugagach, soliq to‘lovchi aniqlashtirilgan hisobot topshirishi, soliq bazasi yoki soliqni oshirishi yoxud ortiqcha ko‘rsatilgan zararni kamaytirishi mumkin. Bitim ilova qilingan tushuntirishda ko‘rsatiladi, kamomad esa yillik soliq muddatigacha to‘lanadi. Penyaga oid alohida tartib faqat Soliq kodeksi 177-moddasining shartlari doirasida amal qiladi.

Narxni belgilash bitimi yirik soliq to‘lovchiga nima beradi?

Bitim qamrab olingan operatsiyalar, usullar, manbalar va tasdiqlovchi hujjatlarni oldindan belgilaydi. Soliq to‘lovchi uning shartlariga rioya etsa, Soliq qo‘mitasi kelishilgan bitimlar bo‘yicha soliq, penya yoki jarimani qo‘shimcha hisoblay olmaydi. Jarayon uzoq: dastlabki ko‘rib chiqish 6 oygacha davom etadi va 9 oygacha uzaytirilishi mumkin.