Onlayn kassalar va fiskal cheklar

Aholidan toʻlov qabul qiladigan tadbirkor, umumiy qoida boʻyicha, roʻyxatdan oʻtkazilgan onlayn kassa yoki virtual kassadan foydalanishi kerak. Xaridorga karta bilan toʻlaganda ham fiskal chek beriladi. Soliq kodeksi (SK) majburiy chekni bermaganlik uchun 5 mln soʻm jarima (SK 221-moddasi) belgilaydi. Quyida sotuvchi uchun kodekslar, qonunlar, Prezident hujjatlari va Vazirlar Mahkamasi qarorlaridagi talablar hamda sudga shikoyat qilish qoidalari bayon etilgan.

Qisqacha:

• Kassa hisob-kitoblar boshlanishidan oldin roʻyxatdan oʻtkaziladi; davlat roʻyxatidan oʻtkazish bepul.
• Bank terminali cheki fiskal chek oʻrnini bosmaydi; toʻlov QR-kodi va chekdagi QR-kod turli vazifalarni bajaradi.
• Istisno faqat biznes hajmiga emas, faoliyat turi va roʻyxatdagi shartlarga bogʻliq.
• Ayrim huquqbuzarliklar boʻyicha avval rasmiy ogohlantirish beriladi (SK 159-1-moddasi).
• Sotuvchi qabul qilingan toʻlov, toʻgʻri rasmiylashtirilgan chek va fiskal maʼlumotlarning uzatilishi oʻrtasidagi bogʻliqlikni taʼminlashi kerak.

Yangilangan: 2026-yil 16-sentyabr

Kim onlayn-NKM yoki virtual kassa qoʻllashi shart

Qoidalar aholi bilan pulli hisob-kitob qiladigan yuridik shaxslar, yakka tartibdagi va oilaviy tadbirkorlarga tatbiq etiladi (Vazirlar Mahkamasining 943-son qaroriga 1-ilova, 1-band). Nazorat-kassa mashinasi qisqacha NKM deb yuritiladi, umumiy atama esa «nazorat-kassa texnikasi»dir. Aholiga odatiy chakana savdo va xizmat koʻrsatishda faoliyat uchun belgilangan istisno boʻlmasa, kassa qoʻllanadi.

Onlayn-NKM — elektron qurilma: u fiskal hujjatlarni shakllantiradi, operatorga uzatadi hamda qogʻozga chiqaradi yoki elektron yuboradi. Virtual kassa — dasturiy mahsulot boʻlib, shu vazifalarni bajaradi va fiskal modulga ulanish imkoniga ega (1-ilova, 2-band). Savdoni hisobga olish dasturining oʻzi hali roʻyxatdan oʻtkazilgan virtual kassa degani emas.

Faqat Davlat reyestriga kiritilgan kassadan foydalanish mumkin (1-ilova, 3-band). Mahsulotlar katalogining identifikatsiya kodlarini aks ettirish, shtrix-kodlar va raqamli markirovka belgilarini oʻqiydigan qurilmalarni ulash imkoniyati boʻlishi kerak. Amaldagi tahrir bank kartalaridan toʻlov qabul qilish tizimiga ulanish va 2D skanerdan foydalanishni ham nazarda tutadi.

Terminal orqali toʻlovda xaridorga terminal cheki bilan fiskal chek ham beriladi; savdo joyidagi xarid elektron toʻlov orqali toʻlanganda ham fiskal chek majburiy (1-ilova, 6-band). Demak, naqd pul qabul qilmaslik kassadan foydalanish majburiyatini yoʻqotmaydi.

Toʻlov ilovalari va marketpleyslar orqali masofaviy xaridlarda elektron chekda fiskal belgi boʻlishi nazarda tutilgan (PQ-5252-son qaror, 5-band). Shu normadagi P2P va kredit toʻlovlariga oid istisno tovar uchun oʻtkazmani fiskallashtirishdan ozod savdoga aylantirmaydi. Elektron tijoratda virtual kassa cheki xaridorning telefoniga, elektron pochtasiga yoki shaxsiy kabinetiga yuboriladi («Elektron tijorat toʻgʻrisida»gi Qonun, 23-modda).

Kassa cheki va hisobvaraq-faktura hisob yuritishda turli vazifalarni bajaradi. Elektron hisobvaraq-fakturalar haqidagi maqola sotuvchiga bu hujjat qachon kerakligi va uning rekvizitlari qanday tuzatilishini tushuntiradi. Tashkilot yoki tadbirkor bilan hisob-kitoblarda shu tartib kerak boʻladi.

Kimlar kassa qoʻllashdan ozod qilingan

Vazirlar Mahkamasining 306-son qaroriga 3-ilovada istisno qoʻllanadigan toifalar roʻyxati berilgan. Unda quyidagi amaldagi toifalar bor:

1. Aholiga xizmat koʻrsatishda qatʼiy hisobda turuvchi blankalar hisoblangan talonlar, chiptalar yoki ularga tenglashtirilgan hujjatlarni beradigan yuridik va jismoniy shaxslar.
2. Gazeta va jurnallar sotadigan yuridik hamda jismoniy shaxslar.
3. Dehqon bozorlaridagi jihozlangan savdo joylaridan oʻzi yetishtirgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va oʻzi boqib soʻygan hayvonlar goʻshtini sotish — yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxslar bundan mustasno.
4. Samolyot va poyezdlarda umumiy ovqatlanish mahsulotlarini sotish, vagon-restoranlardan tashqari.
5. Turgʻun joydan tashqarida maishiy xizmat koʻrsatish, temirchilik va tunukasozlik ishlari.
6. Davlat chegarasi boʻylab joylashgan harbiy savdo obyektlari.
7. Umumtaʼlim maktablarining oshxona va bufetlari.
8. Qishloq vrachlik punktlari hududida tashkil etilgan dorixona filiallari.
9. Dam olish kunlari yarmarkalarida, avtomobillar va boshqa ishlatilgan tovarlar bozorlarida mahsulot sotadigan, shuningdek, tirik chorva, parranda, hayvonlar va shu kabilarni sotadigan jismoniy shaxslar.
10. Savdo avtomatlari orqali tovarlar sotish va xizmatlar koʻrsatish.

Bu roʻyxatning kengaytirib yozilgan shakli: ikkinchi banddagi kichik bandlar alohida koʻrsatildi. Oʻzi yetishtirgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga oid istisno bozordagi har qanday sotuvchiga tatbiq etilmaydi. Maktab oshxonasi uchun istisno barcha umumiy ovqatlanish korxonalarini ozod qilmaydi.

Birinchi toifadagi chiptalar, talonlar va tenglashtirilgan hujjatlar hisob-kitoblar boshlanishidan oldin roʻyxatdan oʻtkaziladi; soliq organiga buning uchun ikki kun berilgan (306-son qarorga 1-ilova, 19-band). Shahar va shahar atrofi transporti chiptalari, shuningdek, NKM qoʻllab sotiladigan hujjatlar bu talabdan mustasno. Elektron chiptalar hamda raqamlanmagan, qatʼiy hisobdagi blanka hisoblanmaydigan hujjatlarning oʻzi kassasiz ishlash huquqini bermaydi.

Olis va borish qiyin aholi punktlari uchun alohida qoida bor: har yili tasdiqlanadigan roʻyxatga kirgan hududlarga onlayn kassaga oʻtish jadvali tatbiq etilmaydi (PF-5813-son Farmon, 4-band). Doʻkonda internetning vaqtincha uzilishi aholi punkti shu roʻyxatga kiritilganini anglatmaydi.

Kassani qanday roʻyxatdan oʻtkazish va qancha toʻlash kerak

Hisob-kitoblarni boshlashdan oldin tadbirkor reyestrga kiritilgan texnik xizmat koʻrsatish markazi — TXKM — yoki uning hududiy filialiga murojaat qiladi. Ariza elektron yoki yozma beriladi (943-son qarorga 1-ilova, 16-band). Unga quyidagilar ilova qilinadi:

• turgʻun shoxobcha yoki koʻchma savdo obyekti mavjudligini tasdiqlovchi hujjatlar nusxalari: bino, inshoot yoki uning bir qismini ijaraga olish shartnomasi yoxud kadastr hujjatlari;
• TXKM bilan texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash shartnomasi nusxasi;
• savdo shoxobchasi yoki koʻchma savdo obyekti manzilining xaritadagi koordinatasi.

Arizada tadbirkor, faoliyat joyi va turi, kassa rusumi va raqami, fiskal modul haqidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi. Bazada bor maʼlumotlar avtomatik shakllanadi. Roʻyxatda nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilish mumkin emas (1-ilova, 17-band).

Roʻyxatdan oʻtkazishning oʻzi uchun toʻlov undirilmaydi (1-ilova, 20-band). Uskuna va xizmat haqi boshqa masala: TXKMga shartnoma boʻyicha koʻrsatilgan xizmatlar uchun, unda belgilangan miqdor va shartlarda haq toʻlanadi (1-ilova, 9-band). Soliq organi ishlab chiqqan virtual kassa dasturining asos qismi bepul beriladi (1-ilova, 5-band).

Roʻyxatdan oʻtkazish uchta asos boʻyicha rad etilishi mumkin (1-ilova, 21-band): hujjatlar toʻliq emasligi, maʼlumotlardagi nomuvofiqlik tasdiqlanishi yoki kassa Davlat reyestriga kiritilmaganligi. Boshqa asoslar mumkin emas. Sababi koʻrsatilgan xabarnoma bir ish kunidan kechiktirmay TXKM va shaxsiy kabinetga yuboriladi; kamchiliklar bartaraf etilib qayta murojaat qilish yoki rad javobi ustidan shikoyat qilish mumkin.

Turgʻun shoxobcha manzili oʻzgarsa, TXKMga uch ish kuni ichida yangi obyekt hujjatlarini ilova qilgan holda ariza beriladi (1-ilova, 25-band). Koʻchma savdoda kassa tadbirkor roʻyxatdan oʻtgan joyda roʻyxatga olinadi. Yopilgan turgʻun shoxobchadagi kassani koʻchma savdoda ishlatishdan oldin soliq inspeksiyasi savdo joyi va muddati koʻrsatilgan holda xabardor qilinadi.

Fiskal chekda qanday rekvizitlar boʻlishi kerak

Chek sotuvchi, xarid, toʻlov va operatsiya fiskallashtirilganini aniqlash imkonini berishi kerak. Rekvizitlar roʻyxati 943-son qarorga 1-ilovaning 7-bandida belgilangan. Quyida maydonlar mazmunan guruhlandi; maxsus maydonlar tegishli karta, tovar yoki operatsiyaga taalluqli.

Qogʻoz chek maxsus oq qogʻozga qora belgilar bilan chiqariladi: qogʻoz eni kamida 55 mm, belgilar balandligi kamida 2 mm boʻlishi kerak. QR-kod oʻlchami kamida 30 × 30 mm. Qoʻshimcha rekvizitlar ham kiritilishi mumkin.

Oddiy chekda tovar haqidagi maʼlumot, QR-kod va fiskal belgi majburiy; QQS toʻlovchi soliq stavkasi va summasini ham koʻrsatadi. Shu maʼlumotlar yoʻqligi chekning haqiqiy emasligini bildiradi (PF-5813-son Farmon, 5-band). Biroq «boʻnak», «boʻlib toʻlash» va «kredit» toʻlov turlarida QR-kod va fiskal belgi boʻlmasligi nazarda tutilgan (1-ilova, 7-band). Shu sababli chek faqat kvadrat tasvir borligiga qarab emas, operatsiya turini hisobga olib baholanadi.

Chekdagi QR-kod toʻlov QR-kodidan qanday farq qiladi

Fiskal chekdagi QR-kod chekni tekshirish uchun xizmat qiladi. Toʻlov QR-kodi pul qabul qilish uchun ishlatiladi. Pul oʻtkazish kodi borligi xarid boʻyicha fiskal hujjat shakllantirilganini tasdiqlamaydi.

2026-yil 1-yanvardan chakana savdodagi yakka tartibdagi tadbirkorlar (YTT) va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarda raqamli platformada yaratilgan maxsus toʻlov QR-kodi boʻlishi shart; uning yoʻqligi nazorat-kassa texnikasi yoki hisob-kitob terminalini qoʻllamaslikka tenglashtiriladi (PQ-247-son qaror, 7-band). Maxsus tartib platformada fiskal chek shakllantirishni nazarda tutadi (PQ-247-son qaror, 2-band). Demak, oʻzini oʻzi band qilganlik maqomi operatsiya uchun belgilangan chekni bermaslikka mustaqil asos boʻla olmaydi.

Savdo va xizmat koʻrsatishdagi yuridik shaxslar uchun 2026-yil 1-iyuldan yagona QR-kod orqali toʻlov qabul qilish majburiy; undan foydalanmaslik savdo qoidalarini buzish deb belgilangan (PF-246-son Farmon, 3-band). Bu YTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga qoʻyilgan talabdan alohida norma.

PQ-247-son qarorning 2, 3, 4 va 7-bandlari soliq tizimlariga integratsiya qilingan elektron platformali agregatorlar orqali ishlaydigan, oʻzini oʻzi band qilgan yoʻlovchi tashuvchilar va tovar yetkazib beruvchilarga tatbiq etilmaydi (PQ-247-son qaror, 8-band). Bu muayyan toifaga oid istisno, barcha oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga taalluqli emas.

Uzilish, qaytarish va chekdagi xatoda nima qilish kerak

Aloqa uzilishi va kassa nosozligi turlicha rasmiylashtiriladi. Aloqa boʻlmaganda oflayn chek berish mumkin, kassa buzilganda esa TXKMga xabar berish va hisob-kitoblarni belgilangan tartibda hujjatlashtirish kerak.

Oflayn maʼlumotlarni uzatish uchun manbalarda turli muddatlar koʻrsatilgan: PF-5813-son Farmonda 24 soat saqlanib qolgan (5-band), 943-son qarorga 1-ilovaning 2026-yil yanvarida oʻzgartirilgan 31-bandida esa birinchi oflayn chek uchun 48 soat belgilangan. Ikki hujjat oʻrtasida tafovut bor; ikkinchi muddatning mavjudligi birinchisi bekor qilinganini oʻz-oʻzidan tasdiqlamaydi. Har ikkala norma ham internet uzilgani sababli cheksiz savdo qilishga ruxsat bermaydi.

Nosozlikda tadbirkor TXKMni telefon, shaxsan murojaat yoki shaxsiy kabinet orqali xabardor qiladi. TXKM maʼlumot olgach bir soatda soliq organiga xabar beradi (1-ilova, 32-band); nosozlik, yoʻqotish yoki oʻgʻirlanishda zaxira kassani bir kun ichida oʻrnatadi (1-ilova, 11-band).

Zaxira kassa oʻrnatilguncha hisob-kitoblar roʻyxatdan oʻtkazilgan maxsus kvitansiya daftari asosida yuritiladi (1-ilova, 33-band). Taʼmirdan yoki zaxira kassa oʻrnatilgandan keyin bunday savdolar haqidagi maʼlumotlar bir ish kuni ichida kassa tizimiga kiritiladi. Ixtiyoriy shakldagi tilxat bu normada nazarda tutilgan daftar hisoblanmaydi.

Pulni qaytarish chek yoki unga tenglashtirilgan hujjat asosida rasmiylashtiriladi (1-ilova, 35–37-bandlar): qaytarilgan tovar uchun ikki nusxada yukxati, pulni qaytarish dalolatnomasi, xaridorning yozma arizasi va F.I.O. koʻrsatilgan chiqim kassa orderi tuziladi. Nizomda tasvirlangan hisob-kitob hisobvaragʻidan zarur mablagʻni olish uchun bir bank kunidan oshmaydigan vaqt belgilangan. Tegishli sifatdagi tovar qaytarilganda qonun, taraflar boshqacha kelishmagan boʻlsa, pulni toʻlov amalga oshirilgan shaklda qaytarishni saqlaydi («Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun, 18-modda).

Tovar toʻliq yoki qisman qaytarilganda qaytarish kassa cheki shakllantiriladi va tushum qaytarish davrida tuzatiladi (1-ilova, 38-band). Xatoni tuzatish alohida tartibga ega: katalog kodlari, oʻlchov birligi, miqdor, summa va QQSdagi tafovutlar aniqlangan oy uchun tegishli soliq hisoboti muddatigacha tuzatilishi mumkin (1-ilova, 38-1-band).

Soliq bazasiga tuzatish kiritish hollari bundan ajratilgan: tovarni qaytarish, xizmatdan voz kechish, bitim shartlarini oʻzgartirish va shartnoma yoki narx siyosatida belgilangan chegirma. Bular uchun SKda bir yillik yoki kafolat muddati (SK 257-moddasi), agar tovar yoki xizmatga kafolat belgilangan boʻlsa, nazarda tutilgan. Bitimni oʻzgartirish bilan dastlabki xatoni tuzatishni bir xil operatsiya sifatida rasmiylashtirish kerak emas.

Chek bermaslik va boshqa buzilishlar uchun jarima qancha

Moliyaviy sanksiya huquqbuzarlik tarkibiga bogʻliq. Jadvalda Soliq kodeksining 221-moddasida nazarda tutilgan barcha toʻrtta tarkib va soliq toʻlovchi uchun jarimalarning asosiy miqdorlari berilgan.

Ayb tan olinib, soliq organi qarori olinganidan oʻn kun ichida (SK 218-moddasi) sanksiya ixtiyoriy toʻlansa, jarima ikki baravar kamaytiriladi. Shu modda yengillashtiruvchi holat boʻlganda jarimani ikki baravar kamaytirishni, ogʻirlashtiruvchi holat aniqlanganda esa ikki baravar oshirishni alohida nazarda tutadi. Bu qoida uchun takroriylik — javobgarlikka tortilgandan keyin yana shunga oʻxshash huquqbuzarlik sodir etish; bir yil shunday buzilishsiz oʻtsa (SK 216-moddasi), shaxs javobgarlikka tortilmagan deb hisoblanadi. Ogʻir shaxsiy yoki oilaviy sharoit, tahdid, majburlash yoxud qaramlik, shuningdek, sud yoki soliq organi tan olgan boshqa holatlar yengillashtiruvchi boʻlishi mumkin.

Misol. Majburiy chekni bermaslik uchun asosiy jarima tayinlangan, soliq toʻlovchi aybini tan olgan va ixtiyoriy toʻlash shartini bajargan boʻlsa: 5 000 000 / 2 = 2 500 000 soʻm. Bu muayyan summaga kamaytirish qoidasini qoʻllashdir, chek uchun alohida tarif emas.

Fiskal belgilar, integratsiya yoki majburiy raqamli markirovka talablarini buzish alohida tarkibga ega: realizatsiya boʻlgan oxirgi hisobot choragidagi sof tushumning 2 foizi (SK 227-1-moddasi), jarimadan keyin bir yil ichida takroran sodir etilganda esa 20 foizi. Har qanday chek bermaslikni avtomatik ravishda shu tarkib bilan almashtirib boʻlmaydi. Misol. Shartli sof tushum 100 000 000 soʻm boʻlsa: 100 000 000 × 2% = 2 000 000 soʻm; shu normadagi takroriy holatda — 100 000 000 × 20% = 20 000 000 soʻm.

Qachon avval ogohlantirish beriladi

Soliq xodimlari oʻzlariga biriktirilgan korxonalar yoki mahallalarda 221-moddaning birinchi qismi doirasidagi huquqbuzarlikni aniqlaganda shaxsiy kabinet orqali rasmiy ogohlantirish (SK 159-1-moddasi) beriladi. Ogohlantirishdan keyin uch kunda buzilish bartaraf etilmasa yoki takroran sodir etilgani aniqlansa, sayyor soliq tekshiruvi oʻtkaziladi. Bu koʻrsatilgan shartlarga bogʻliq maxsus tartib, birinchi holatdagi barcha kassa jarimalaridan ozod qilish emas.

Shunday kassa huquqbuzarligi boʻyicha dalolatnoma asosida qaror dalolatnoma tuzilganidan bir kun oʻtgach, lekin uch kundan kechiktirmay qabul qilinadi. Qaror shaxsga yoki uning vakiliga topshirilganidan yoxud elektron hujjat shaxsiy kabinetga yuborilganidan uch kun oʻtgach kuchga kiradi. Bu muddatlar shikoyat berish muddatini almashtirmaydi.

Kassa qoʻllanishini nazorat qilish nazorat xaridi, solishtirish va ekspertizani oʻz ichiga olishi mumkin (943-son qarorga 1-ilova, 40-band): shakllantirilgan cheklar uzatilgan fiskal maʼlumotlar bilan solishtiriladi, uskunaning texnik talablarga muvofiqligi tekshiriladi. Chek boʻyicha nizoda operatsiya hujjatlari va kassa tizimidagi maʼlumotlar ahamiyatga ega.

Bu yerda kassa huquqbuzarligi va maxsus ogohlantirish tartibi bayon etilgan. Soliq tekshiruvlari haqidagi maqolada tekshiruvchilarni kiritish, materiallarni rasmiylashtirish va eʼtiroz bildirishning umumiy qoidalari yoritilgan. Tekshiruv bitta kassa operatsiyasidan kengroq masalalarni qamrasa, shu qoidalar kerak boʻladi.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2025-yil 12-avgustdagi PQ-247-son qaror 2026-yil 1-yanvardan chakana savdodagi YTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun maxsus toʻlov QR-kodini joriy qildi. 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108-son Qonun yuqoridagi rasmiy ogohlantirish tartibini kiritdi.
• 2026-yil 23-yanvardagi 23-son qaror onlayn kassa qoidalarini oʻzgartirdi; amaldagi matn fiskal hujjatlarni elektron yuborish va yangilangan tuzatish tartibini nazarda tutadi. Oflayn uzatish muddatlari turli hujjatlarda yuqorida koʻrsatilganidek farq qiladi.
• 2025-yil 10-dekabrdagi PF-246-son Farmon 2026-yil 1-iyuldan savdo va xizmat koʻrsatishdagi yuridik shaxslar uchun yagona QR-kod orqali toʻlov qabul qilishni majburiy qildi.
• 2026-yil 20-iyuldagi 393-son qaror toʻlov shakli rekvizitida QR-kodli toʻlovni alohida koʻrsatadi. Aynan shu oʻzgarish 2026-yil 22-oktabrda kuchga kiradi; maqola yangilangan sanada u hali amal qilmaydi.

Ijtimoiy karta maydonlari 2025-yil 29-sentabrdagi 610-son qaror bilan kiritilgan: karta turi, uning birinchi va oxirgi toʻrtta raqami hamda tranzaksiyaning unikal raqami yuqoridagi rekvizitlar roʻyxatida koʻrsatildi.

Kassa huquqbuzarligi uchun jarima ustidan qanday shikoyat qilinadi

Sayyor tekshiruv natijasidagi qaror ustidan yuqori turuvchi soliq organiga huquq buzilganini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan kundan bir oy ichida (SK 232-moddasi) shikoyat qilish mumkin. Shikoyat qarorni qabul qilgan organ orqali beriladi; u hujjatni materiallar bilan uch kun ichida yuboradi. Uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan muddat iltimosnoma boʻyicha tiklanishi mumkin.

Yozma yoki elektron shikoyatda majburiy maʼlumotlar (SK 233-moddasi) koʻrsatiladi:

1. Jismoniy shaxsning F.I.O. va yashash joyi yoki tashkilotning nomi va manzili.
2. Shikoyat qilinayotgan hujjat, harakat yoki harakatsizlik.
3. Tegishli soliq organining nomi.
4. Arizachi oʻz huquqlari buzilgan deb hisoblashining asoslari.
5. Arizachining talablari.

Shikoyatni arizachi yoki vakil imzolaydi; vakilning vakolatlari hujjatlar bilan tasdiqlanadi. Kassa operatsiyasiga oid vajlarga chek, maʼlumotlar uzatilgani haqidagi qaydlar, kassani roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari, TXKMga murojaat va olingan ogohlantirish ilova qilinishi mumkin — nizoning mazmuniga qarab.

Yuqori turuvchi organ yoki sudga shikoyat berish nizoli qaror ijrosini toʻxtatib turadi (SK 231-moddasi), shu jumladan moliyaviy sanksiyalarni ham. Soliq toʻlovchi qarori nizolashilayotgan organni xabardor qilishi va shikoyat berilganini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilishi shart. Toʻxtatib turish tegishlicha yuqori organ qarorigacha yoki sud qarori qonuniy kuchga kirguncha davom etadi.

Soliq auditi natijasidagi alohida koʻrsatilgan qarorlar toifasiga kirmaydigan shikoyatlar olinganidan 15 kun ichida (SK 235-moddasi) koʻrib chiqiladi; muddat koʻpi bilan yana 15 kunga uzaytirilishi mumkin. Shu moddada koʻrsatilgan soliq auditi qarori uchun muddat bir oy, uni uzaytirish esa 15 kungacha. Yakuniy qaror uch kun ichida topshiriladi yoki yuboriladi.

Maʼmuriy sudga murojaat qilishning umumiy muddati — huquq buzilganini bilgan paytdan olti oy, agar qonunda boshqa muddat boʻlmasa (Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeks, 186-modda). Uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin. Agar Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks (MJtK) boʻyicha shaxsiy maʼmuriy jazo toʻgʻrisida qaror chiqarilgan boʻlsa, boshqa sud va muddat amal qiladi: jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudi (MJtK 315-moddasi) hamda suddan tashqari chiqarilgan qaror uchun nusxa olinganidan oʻn kun (MJtK 316-moddasi).

Bu maqola kassa huquqbuzarligi ustidan shikoyat qilishga bagʻishlangan. Soliq organi ustidan shikoyat haqidagi material umumiy asoslar, protsessual farqlar va sud xarajatlarini tushuntiradi. Toʻliq murojaat tayyorlash va himoya tartibini tanlashda shu maʼlumotlar kerak boʻladi.

Koʻp beriladigan savollar

Xaridor karta bilan toʻlasa ham chek berish kerakmi?

Ha. Terminal orqali toʻlanganda sotuvchi bank cheki bilan fiskal chekni ham beradi (943-son qarorga 1-ilova, 6-band). Terminal cheki terminaldagi operatsiyani tasdiqlaydi, ammo kassa hujjatining oʻrnini bosmaydi. Bu joyida qilingan elektron toʻlovga ham tegishli. Hujjatlar texnik jihatdan birlashtirilgan boʻlsa, berilgan hujjatda belgilangan kassa maʼlumotlari saqlanishi kerak.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs cheksiz toʻlov qabul qilishi mumkinmi?

Maqomning oʻzi barcha holatlar uchun istisno bermaydi. Chakana hisob-kitoblarda 2026-yil 1-yanvardan maxsus toʻlov QR-kodi belgilangan (PQ-247-son qaror, 7-band), raqamli platforma esa fiskal cheklar shakllantirishni nazarda tutadi. Muayyan istisnoni qoʻllash mumkinligi faqat soliq maqomi nomiga qarab emas, faoliyat turi va roʻyxatdagi shartlar boʻyicha baholanadi.

QR-kodsiz chek har doim haqiqiy emasmi?

Oddiy fiskal chekda QR-kod va fiskal belgi majburiy, biroq nizomda boʻnak, boʻlib toʻlash va kredit alohida koʻrsatilgan (943-son qarorga 1-ilova, 7-band). Shu turdagi cheklarda QR-kod va fiskal belgi boʻlmaydi. Shuning uchun avval toʻlov turi aniqlanadi, keyin hujjat aynan shu operatsiya turiga qoʻyilgan talablar bilan solishtiriladi.

Birinchi marta chek bermaganlik uchun darhol jarima solinadimi?

Qonunda nazarda tutilgan holatlarda avval rasmiy ogohlantirish yuboriladi (SK 159-1-moddasi). Biroq qoida shu moddada koʻrsatilgan tarkiblar va aniqlash tartibi bilan cheklangan. U kassa texnikasiga oid barcha buzilishlarga avtomatik tatbiq etilmaydi. Qarorni baholash uchun huquqbuzarlikning tasnifi, aniqlanish holatlari, ogohlantirish mavjudligi va keyingi tartibga rioya etilganini tekshirish kerak.

Shikoyat jarimani avtomatik bekor qiladimi?

Yoʻq. Shikoyat berish nizolashilayotgan qaror ijrosini toʻxtatib turadi (SK 231-moddasi), lekin uni bekor qilmaydi. Qaror chiqargan organ shikoyat berilganidan tasdiqlovchi hujjatlar bilan xabardor qilinishi kerak. Bekor qilish yoki oʻzgartirish yuqori turuvchi soliq organi yoxud sudning koʻrib chiqish natijasiga bogʻliq. Undirish boshlangan yoki boshlanmaganidan qatʼi nazar, shikoyat muddati ahamiyatini saqlaydi.