Soliq organlari harakatlari ustidan shikoyat qilish

Soliq organining qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan yuqori turuvchi soliq organiga yoxud maʼmuriy sudga shikoyat qilish mumkin. Shikoyat nizolashilayotgan qarorning ijrosini toʻxtatib turadi. Soliq auditi yoki sayyor soliq tekshiruvi qarori boʻyicha maʼmuriy shikoyat bir oy ichida, sudga murojaat esa umumiy qoida boʻyicha olti oy ichida beriladi.

Qisqacha:

• Shaxs oʻz huquqlarini buzmoqda deb hisoblagan normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjat, qaror, harakat yoki harakatsizlik ustidan shikoyat qilishi mumkin.
• Audit yoki sayyor tekshiruv qarori boʻyicha shikoyat qarorni qabul qilgan organ orqali bir oy ichida (Soliq kodeksining 232-moddasi) beriladi.
• Shikoyat yozma yoki elektron shaklda tuziladi; unda arizachi, nizolashilayotgan hujjat yoki harakat, organ, asoslar va talablar koʻrsatiladi.
• Yuqori turuvchi organga shikoyat bepul; tadbirkorlar va jismoniy shaxslar maʼmuriy sudga murojaat qilishda davlat bojidan ozod etilgan.
• Roʻyxatdan oʻtkazilgan shikoyat nizo hal etilguniga qadar nizolashilayotgan qoʻshimcha hisoblangan summalar va sanksiyalar undirilishini toʻxtatadi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Nimalar ustidan shikoyat qilish mumkin

Oʻz huquqlari buzilgan deb hisoblagan har bir shaxs shikoyat qilishga haqli. Soliq kodeksi normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjatlar (Soliq kodeksining 230-moddasi), qarorlar, soliq organlari mansabdor shaxslarining harakatlari va harakatsizligini qamrab oladi. Normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjat — bir yoki bir nechta shaxsga qaratilgan hamda yuridik ahamiyatga molik harakatlarni sodir etishga undovchi koʻrsatma mavjud boʻlgan hujjat.

Amaliyotda shikoyat qoʻshimcha soliq va moliyaviy sanksiya hisoblash, qonunda nazarda tutilgan harakatni bajarishni rad etish, noqonuniy undiruv, hujjatlarni taqdim etish talabi yoki tekshiruv materiallarini koʻrib chiqish tartib-taomilining buzilishiga taalluqli boʻlishi mumkin. Soliq organining normativ-huquqiy hujjati ustidan ham shikoyat qilish mumkin, biroq bunda idoraviy normativ-huquqiy hujjatni sudda nizolash tartibi qoʻllaniladi.

Yuqori turuvchi organ yoki sud sayyor tekshiruv yoxud soliq auditi natijasi boʻyicha qarorni bekor qilsa, undirilgan yoki ixtiyoriy toʻlangan summalar foizlari bilan (Soliq kodeksining 230-moddasi) qaytarilishi yoki hisobga olinishi kerak. Foizlar undiruv yoki toʻlov davrida amalda boʻlgan Markaziy bankning qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha hisoblanadi.

Bu maqolada tekshiruv turlari, nazorat tadbirlariga qoʻyilgan cheklovlar va bank operatsiyalarini mustaqil chora sifatida toʻxtatib turish yoritilmagan. Soliq tekshiruvlari haqidagi maqola soliq organi qaysi tekshiruvlarni oʻtkazishi va ularning natijalarini qanday rasmiylashtirishini tushuntiradi. Nizo qaror qabul qilinishidan oldin boshlanganida oʻsha maqola kerak boʻladi.

Shikoyatni qayerga berish kerak

Arizachi maʼmuriy tartibda shikoyat qilishni yoki sudga murojaat etishni tanlashi mumkin. Soliq kodeksi shikoyatni yuqori turuvchi organ yoki sudga (Soliq kodeksining 231-moddasi) berishga ruxsat etadi; amaldagi norma ushbu toifadagi nizolar uchun avval yuqori turuvchi soliq organiga murojaat qilishni majburiy shart deb belgilamaydi.

Maʼmuriy tizimda tuman yoki shahar inspeksiyasining qarori yuqori turuvchi soliq organida nizolashiladi. Tuman inspeksiyasi yoki hududiy boshqarmaning shikoyatni koʻrib chiqish yakuni boʻyicha qabul qilgan normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjati ustidan keyin Soliq qoʻmitasiga ham shikoyat qilish mumkin. Soliq qoʻmitasining oʻz hujjati, uning mansabdor shaxsi harakati yoki harakatsizligi esa sudda nizolashiladi.

Tanlangan yoʻl keyingi tartibga taʼsir qiladi. Soliq toʻlovchi ayni masala boʻyicha sudga murojaat qilgan boʻlsa, yuqori turuvchi soliq organi maʼmuriy shikoyatni koʻrmasdan qoldiradi. Shu sababli ayni talablarni ikki yoʻl orqali bir paytda koʻrib chiqishga topshirish kerak emas, ammo ijroni toʻxtatish uchun sudga shikoyat berilganligi haqida soliq organini oʻz vaqtida xabardor qilish zarur.

Qanday muddatlar amal qiladi

Muddat shikoyat predmeti va tanlangan yoʻlga bogʻliq. Soliq auditi yoki sayyor tekshiruv natijasi boʻyicha qarorga maxsus bir oylik muddat tatbiq etiladi; boshqa maʼmuriy hujjatlar va harakatlarga esa maxsus norma boshqa muddat belgilamagan boʻlsa, umumiy muddat qoʻllaniladi.

Audit yoki sayyor tekshiruv qarori odatda topshirilganidan bir oy oʻtgach kuchga kiradi. Qaror qabul qilinganidan keyin ikki kun ichida topshirilishi kerak; buyurtma xat yuborilgan kundan eʼtiboran beshinchi kun topshirilgan sana deb hisoblanadi. Ushbu topshirish sanasi qoidalari (Soliq kodeksining 160-moddasi) muddat boshlanishini aniqlashga yordam beradi, biroq hujjat oldinroq oʻqilgan boʻlsa, tasdiqlash mumkin boʻlgan eng dastlabki sanadan kelib chiqiladi.

Sudga murojaat qilishda yuqori turuvchi organning javobini olti oylik muddatdan ortiq kutmaslik kerak. Oliy sud Plenumi maʼmuriy shikoyat berilganda sud muddati yuqori turuvchi organning javobi sanasidan emas, quyi organning qarori sanasidan hisoblanishda davom etishini tushuntirgan. Soliq kodeksining 234-moddasi boʻyicha koʻrmasdan qoldirilgan shikoyat (Oliy sud Plenumining 4-son qarori 20-bandi) bundan mustasno.

Oʻtkazib yuborilgan muddat uzrli sabab boʻlsa tiklanishi mumkin. Maʼmuriy shikoyat uchun muddatni tiklash haqidagi iltimosnoma shikoyatning oʻziga kiritiladi va sababni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi. Sudga murojaat muddatini sud tiklaydi; muddat oʻtganining oʻzi arizani qabul qilmaslikka sabab boʻlmaydi, lekin muddatni tiklash rad etilsa, talablar qanoatlantirilmaydi.

Muddatni hisoblash misoli

Kompaniya shaxsiy kabinetdagi qarorni 8-sentabrda oʻqidi. Maʼmuriy shikoyat uchun bir oylik muddat huquq buzilganligi maʼlum boʻlgan tasdiqlangan sanadan boshlanadi va keyingi oyning tegishli kunida tugaydi. Kompaniya avval maʼmuriy shikoyat bersa, olti oylik sud muddatini ham dastlabki sanadan hisoblashda davom etadi; yuqori turuvchi organning javobi yangi olti oylik muddatni boshlamaydi.

Shikoyat berishdan oldin nima qilish kerak

Avval tekshiruv dalolatnomasiga eʼtirozni yakuniy qaror ustidan shikoyatdan ajratish kerak. Soliq toʻlovchining audit dalolatnomasini olganligi haqidagi imzosi natijalarga roziligini bildirmaydi. Yozma eʼtiroz oʻn kun ichida (Soliq kodeksining 156-moddasi) beriladi; unga tekshiruvchilar xulosalarini rad etuvchi hujjatlar ilova qilinishi mumkin.

Audit yoki sayyor tekshiruv materiallari dalolatnoma tuzilganidan oʻn kun oʻtgach, lekin oʻn besh kundan kechiktirmay koʻrib chiqiladi. Soliq organi soliq toʻlovchini koʻrib chiqishdan kamida ikki ish kuni oldin (Soliq kodeksining 158-moddasi) xabardor qiladi. Soliq toʻlovchi shaxsan yoki vakili orqali qatnashishi, tushuntirish berishi va hujjatlarni, shu jumladan belgilangan muddatdan keyin olingan hujjatlarni taqdim etishi mumkin.

Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliq organi bilan hujjatlarni soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali almashadi. Elektron hujjat oʻqilgandan keyin, biroq yuborilganidan uch kundan kechiktirmay (Soliq kodeksining 19-moddasi) olingan deb hisoblanadi. Soliq toʻlovchi shaxsiy kabinet orqali yuborgan hujjat esa joʻnatilgan kun soliq organi tomonidan olingan hisoblanadi. Shikoyatdan oldin qaror, xabarnoma, oʻqish sanasi, yuborish kvitansiyasi, ilovalar va yetkazilganlik holati tasvirini saqlash kerak.

Shikoyatni qanday tuzish va berish kerak

Sayyor tekshiruv yoki audit qarori ustidan shikoyat yuqori turuvchi soliq organiga yoʻllanadi, lekin qarorni qabul qilgan organ orqali beriladi. Ushbu organ shikoyatni barcha materiallar bilan uch kun ichida yuborishi (Soliq kodeksining 232-moddasi) shart.

Shikoyat va ilovalar yozma yoki elektron shaklda berilishi mumkin. Uni arizachi yoki vakil imzolaydi. Soliq kodeksi besh guruh maʼlumotni (Soliq kodeksining 233-moddasi) talab qiladi:

1. jismoniy shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi va yashash joyi yoki yuridik shaxsning nomi va manzili;
2. nizolashilayotgan normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjat, qaror, harakat yoki harakatsizlik;
3. hujjati yoki xatti-harakati nizolashilayotgan soliq organining nomi;
4. arizachi oʻz huquqlari buzilgan deb hisoblashining asoslari;
5. arizachining talablari.

Telefon raqami, elektron pochta manzili va aloqa uchun boshqa maʼlumotlarni ham koʻrsatish mumkin. Vakil oʻz vakolatini tasdiqlovchi hujjatni ilova qiladi. Dalillar majburiy ilova sifatida koʻrsatilmagan, biroq ular faktlarni asoslar bilan bogʻlaydi: tekshiruv dalolatnomasi va qaror, hisob-kitoblar, birlamchi hujjatlar, yozishmalar, shaxsiy kabinet kvitansiyalari, dalolatnomaga eʼtiroz va materiallarni koʻrib chiqish bayonnomasi.

Talablar organning vakolatlari doirasida ifodalanadi: normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjatni bekor qilish, qarorni toʻliq yoki qisman bekor qilish, yangi qaror qabul qilish yoxud harakat yoki harakatsizlikni noqonuniy deb eʼtirof etib, masalani mazmunan hal qilish. Nizolashilayotgan qoʻshimcha hisoblangan summa yoki sanksiya qarorning nizolashilmayotgan qismidan alohida koʻrsatiladi.

Shikoyat qachon koʻrmasdan qoldiriladi

Yuqori turuvchi soliq organi sakkiz asosdan biri (Soliq kodeksining 234-moddasi) aniqlansa, nizoni mazmunan koʻrib chiqmaydi:

1. arizachi yoki vakilning imzosi yoʻq yoxud vakilning vakolati tasdiqlanmagan;
2. muddat oʻtgan, uni tiklash haqida iltimosnoma berilmagan yoki tiklash rad etilgan;
3. arizachi shikoyatni toʻliq yoki qisman chaqirib olgan;
4. ayni asoslar boʻyicha avval shikoyat berilgan;
5. qaror Soliq kodeksida belgilangan tartibda avval nizolashilgan;
6. tekshiruv qarorini qabul qilgan organ orqali berish tartibi buzilgan;
7. shikoyat shakl va mazmun talablariga mos emas;
8. shikoyat qoʻzgʻatilgan jinoyat ishi bilan bogʻliq yoki soliq toʻlovchi ayni masala boʻyicha sudga murojaat qilgan.

Shikoyatni koʻrmasdan qoldirish haqidagi qaror shikoyat yoki uni chaqirib olish arizasi olinganidan keyin besh kun ichida qabul qilinadi. Bu haqda uch kun ichida yozma xabar beriladi. Kamchilik bartaraf etilgach, dastlabki muddatning qolgan qismida takroran murojaat qilish mumkin, shikoyatni chaqirib olish va ayni asoslarda avval shikoyat berilgan holatlar bundan mustasno.

Shikoyat berilgach nima oʻzgaradi

Yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga shikoyat berish nizolashilayotgan qaror yoki harakat ijrosini toʻxtatib turadi (Soliq kodeksining 231-moddasi). Bu qoʻshimcha hisoblangan soliqlar va yigʻimlarni undirish hamda moliyaviy sanksiyalar qoʻllanilishini qamrab oladi. Maʼmuriy shikoyatda toʻxtatish yuqori turuvchi organ qaroriga qadar, sud shikoyatida esa sud qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar amal qiladi.

Soliq toʻlovchi qarori yoki harakati nizolashilayotgan organni xabardor qilishi va shikoyat berilganligini tasdiqlovchi hujjatni ilova etishi shart. Amalda bu roʻyxatga olish raqami, shaxsiy kabinet kvitansiyasi yoki sud tasdigʻi koʻrsatilgan alohida xabarnomani anglatadi. Bunday tasdiqsiz organda ijroni toʻxtatish uchun zarur maʼlumot boʻlmasligi mumkin.

Maʼmuriy koʻrib chiqishdan keyin dastlabki qaror yuqori turuvchi organ bekor qilmagan va nizolashilmagan qismida uning qarori qabul qilingan kundan kuchga kiradi. Yuqori turuvchi organning yangi qarori qabul qilingan kundan amal qiladi. Shikoyat koʻrmasdan qoldirilsa, quyi organning qarori shu qaror qabul qilingan kundan (Soliq kodeksining 163-moddasi), lekin shikoyat muddati tugashidan oldin emas, kuchga kiradi.

Shikoyat qanday koʻrib chiqiladi

Arizachi qaror qabul qilinguniga qadar qoʻshimcha hujjatlar taqdim etishi mumkin. Yuqori turuvchi organ shikoyatni, arizachining dalillarini va quyi organning materiallarini oʻrganadi hamda oʻz tashabbusi yoki arizachining iltimosi bilan shikoyatni eshitishni tashkil etishi (Soliq kodeksining 235-moddasi) mumkin.

Organ besh natijadan birini tanlaydi:

1. shikoyatni qanoatlantirmasdan qoldirish;
2. normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjatni bekor qilish;
3. qarorni toʻliq yoki qisman bekor qilish;
4. qarorni toʻliq bekor qilib, yangi qaror qabul qilish;
5. mansabdor shaxsning harakati yoki harakatsizligini noqonuniy deb eʼtirof etib, masalani mazmunan hal qilish.

Qoʻshimcha hisoblash yoki javobgarlik qaroriga doir hujjatlar quyi organga nega oʻz vaqtida taqdim etilmaganligi tushuntirilsa, ular koʻrib chiqiladi. Tekshiruv materiallarini koʻrib chiqish tartib-taomilining muhim shartlari buzilishi ham qarorni bekor qilish va materiallar, vajlar hamda hujjatlarni qayta koʻrib chiqishga asos boʻladi.

Muddat quyi organlardan hujjat yoki axborot olish uchun yoxud arizachi qoʻshimcha hujjat taqdim etganda uzaytirilishi mumkin. Muddatni uzaytirish haqidagi qaror ham arizachiga uch kun ichida yuboriladi.

Shikoyat qaror qabul qilinguniga qadar yozma ariza bilan toʻliq yoki qisman chaqirib olinishi mumkin. Biroq chaqirib olish takroriy murojaatni istisno qiladi (Soliq kodeksining 231-moddasi), shu sababli ariza berishdan oldin bu protsessual oqibat hisobga olinadi.

Shikoyat qilish qancha turadi

Yuqori turuvchi soliq organiga maʼmuriy shikoyat bepul: qonun maʼmuriy shikoyatlar uchun boj undirmaydi (40-modda) va yigʻim ham belgilamaydi.

Maʼmuriy sudga murojaat qilishda imtiyoz mavjud. Tadbirkorlik subyektlari oʻz tadbirkorlik faoliyatiga daxldor davlat organi qarori, harakati yoki harakatsizligini nizolashda, jismoniy shaxslar esa shunday murojaatda boj toʻlashdan ozod etiladi (10-modda). Bu sud xarajatlari xavfi umuman yoʻq degani emas: tadbirkorning talablari toʻliq yoki qisman rad etilsa, boj ish natijasiga koʻra rad etilgan talablar ulushida undiriladi; kichik biznes yoki jismoniy shaxsning talabi qanoatlantirilsa, javobgar ozod etilmagan boʻlsa, boj undan undiriladi.

Qonun ilovasida ehtimoliy bojni aniqlash uchun asosiy stavkalar berilgan.

Xarajatlarni taqsimlashning umumiy qoidasi ularni nizoda yutqazgan taraf zimmasiga yuklaydi. Plenum natijaga koʻra undirishni (Oliy sud Plenumining 20-son qarori 16-bandi) tushuntiradi; davlat bojidan tashqari pochta va boshqa tasdiqlangan sud chiqimlari ham yuzaga kelishi mumkin.

Misol. Masʼuliyati cheklangan jamiyat biznesga bogʻliq soliq qarorini nizolaydi va ariza berishda boj toʻlamaydi. Sud talablarni toʻliq rad etib, yuridik shaxs uchun asosiy stavkani qoʻllasa, hisob 10 × 1 BHM = 4.400.000 soʻm boʻladi. Jismoniy shaxs uchun asosiy stavka 0,7 × 1 BHM = 308.000 soʻm. Yakuniy taqsimotni ish natijasi va imtiyozlarni hisobga olgan holda sud belgilaydi.

Qarorni sudda qanday nizolash kerak

Soliq organining qarorini haqiqiy emas, harakati yoki harakatsizligini noqonuniy deb topish haqidagi nizoni maʼmuriy sud koʻradi. Oliy sud bunday soliq nizolari maʼmuriy sudga taalluqli (Oliy sud Plenumining 4-son qarori 10-bandi) ekanini alohida tushuntirgan. Soliq qarzdorligini undirish yoki pulni qaytarish haqidagi mustaqil talab iqtisodiy yoxud fuqarolik ishlari boʻyicha sudga taalluqli boʻlishi mumkin, shu sababli talab predmetini farqlash lozim.

Ariza organ joylashgan yoki mansabdor shaxs ishlaydigan joydagi tumanlararo maʼmuriy sudga (Oliy sud Plenumining 24-son qarori 13-bandi) beriladi. Turli joyda boʻlgan bir nechta javobgar mavjud boʻlsa, arizachi ulardan biri joylashgan joydagi sudni tanlaydi.

Sud shikoyatida organ yoki mansabdor shaxs, qaror rekvizitlari yoxud harakat sanasi va joyi, buzilgan huquqlar, qaror yoki xatti-harakat zid deb hisoblangan normalar hamda arizachining talabi koʻrsatiladi. Protsessual hujjatlar va nizolashilayotgan qaror matni (MSIYUtKning 187-moddasi) ilova qilinadi. Qaror nusxasi arizachida boʻlmasa, buning oʻzi murojaatga toʻsqinlik qilmaydi; suddan uni soliq organidan talab qilib olish soʻralishi mumkin.

Qaror yoki xatti-harakat qonunchilikka zid boʻlib, arizachining huquqlarini buzsa, sud qarorni toʻliq yoki qisman haqiqiy emas yoxud harakat yoki harakatsizlikni noqonuniy deb topadi. Sud organga qonunda nazarda tutilgan qarorni qabul qilish, harakatni bajarish yoki huquqbuzarlikni boshqa usulda bartaraf etish hamda sud qarori qonuniy kuchga kirgach bir oy ichida sud va arizachiga ijro haqida xabar berish (MSIYUtKning 189-moddasi) majburiyatini yuklashi mumkin.

Maʼmuriy jarimaga qaysi tartib qoʻllaniladi

Soliq organining maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha qarori Soliq kodeksining 30-bobi boʻyicha nizolashilmaydi. Uning ustidan yuqori turuvchi organga yoki jinoyat ishlari boʻyicha tuman yoxud shahar sudiga shikoyat qilish mumkin. Shikoyat qarorni chiqargan organ orqali yoki bevosita sudga beriladi va arizachi davlat bojidan ozod etiladi (MJtKning 315-moddasi).

Bu alohida tartibni soliq tekshiruvi qaroriga kiritilgan moliyaviy sanksiyadan farqlash muhim. Maʼmuriy huquqbuzarlik qarori uchun muddat nusxa olinganidan keyin oʻn kun. Audit yoki sayyor tekshiruv qarori uchun esa maʼmuriy shikoyatning bir oylik muddati va yuqorida bayon etilgan ijroni toʻxtatish qoidalari amal qiladi.

Soliqqa oid nizolar boʻyicha ekspert kengashi nima beradi

Soliq organi qaroridan norozi tadbirkorlik subyekti Savdo-sanoat palatasi huzuridagi Soliqqa oid nizolar boʻyicha ekspert kengashiga murojaat qilishi mumkin. Kengash jinoyat ishi doirasidagi yoki sudda koʻrilayotgan nizoni koʻrmaydi. U xulosa qabul qiladi va uni soliq yoki boshqa davlat organiga majburiy koʻrib chiqish uchun (2025-yil 11-iyuldagi PQ-223-son qarorning 5-bandi) yuboradi.

Qarorda Kengash xulosasi Soliq kodeksining 30-bobi boʻyicha yuqori turuvchi soliq organining qarori deb belgilanmagan. Shu sababli Kengashga murojaatni rasmiy maʼmuriy shikoyatdan farqlash kerak: Soliq kodeksi va MSIYUtK muddatlari alohida nazorat qilinadi, ijroni toʻxtatish esa yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga shikoyat berilishi bilan bogʻlangan.

2026-yilda nimalar oʻzgardi

• Oliy sud Plenumining 2026-yil 3-iyuldagi 19-son qarori sudya sudga murojaat qilingach soliq organi nizolashilayotgan hujjat ijrosini toʻxtatgan-toʻxtatmaganligini tekshirishi shartligini tushuntirdi. Ijro toʻxtatilmagan boʻlsa, sud buni oʻz tashabbusi bilan amalga oshiradi.
• 2026-yil 15-apreldagi PQ-138-son qaror 2027-yil 1-aprelga qadar tadbirkorlik subyektlariga vakolatli organlarning moliyaviy jarima haqidagi qarorlari ustidan soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali sudga onlayn shikoyat berish imkoniyatini yaratishni topshirdi. Sud ish yurituviga qabul qilingan shikoyat boʻyicha ijro toʻxtatilgani haqida manfaatdor organlarni avtomatik xabardor qilishi kerak. Bu kelgusidagi raqamli tartib boʻlib, ishga tushguniga qadar amaldagi topshirish usullari qoʻllaniladi.

Shikoyat qilish huquqini qanday saqlab qolish kerak

Muddatni nazorat qilish uchun asosiy hujjat — arizachi qarorni olgan yoki harakat yoxud harakatsizlik haqida bilgan sanani tasdiqlovchi dalil. Biznes uchun bu odatda soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidagi qayddir. Qaror bilan birga tekshiruv dalolatnomasi, eʼtirozlar, materiallarni koʻrib chiqish xabarnomasi, bayonnoma, hisob-kitoblar, ilovalar va yuborish kvitansiyalarini saqlash kerak.

Shikoyatda faktlar, normalar va talablar ajratib yoziladi. Har bir nizoli holat boʻyicha organ nima qilgani yoki qilmagani, qaysi norma buzilgani, bu arizachining huquqiga qanday taʼsir qilgani va qanday natija soʻralayotgani koʻrsatiladi. Nizolashilayotgan summa hisob-kitobi huquqiy vajlar bilan arifmetika aralashib ketmasligi uchun alohida ilova qilinadi.

Shikoyat berilgach, roʻyxatga olinganlik tasdigʻini olish, quyi soliq organini xabardor qilish va undiruv toʻxtaganini tekshirish kerak. Maʼmuriy yoʻl tanlansa, olti oylik sud muddati dastlabki qarordan boshlab nazorat qilinadi. Shikoyat bartaraf etish mumkin boʻlgan kamchilik sababli koʻrmasdan qoldirilsa, kamchilik tuzatiladi va dastlabki muddat tugashidan oldin qayta shikoyat beriladi.

Koʻp beriladigan savollar

Soliq organi ustidan darhol sudga murojaat qilish mumkinmi?

Ha. Soliq kodeksi normativ xususiyatga ega boʻlmagan hujjat, qaror, harakat yoki harakatsizlik ustidan yuqori turuvchi soliq organiga yoxud sudga shikoyat qilishga ruxsat beradi. Soliq qarori uchun avval maʼmuriy shikoyat berish majburiy deb belgilanmagan. Biroq nizoni toʻgʻri tasniflash zarur: soliq organi qarori yoki xatti-harakati maʼmuriy sudda, maʼmuriy huquqbuzarlik haqidagi qaror esa MJtKning alohida tartibida nizolashiladi.

Shikoyat qoʻshimcha hisoblangan soliq undiruvini toʻxtatadimi?

Ha. Yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga shikoyat berish nizolashilayotgan qaror yoki harakat ijrosini, shu jumladan qoʻshimcha hisoblangan soliqlar va yigʻimlar undirilishi hamda moliyaviy sanksiyalar qoʻllanilishini toʻxtatib turadi. Soliq toʻlovchi qarori nizolashilayotgan organni xabardor qilishi va shikoyat berilganligi tasdigʻini ilova etishi kerak. Sud shikoyatida toʻxtatish sud qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar amal qiladi.

Shikoyat berilgach yangi hujjatlar taqdim etish mumkinmi?

Ha. Qoʻshimcha hujjatlar shikoyat boʻyicha qaror qabul qilinguniga qadar taqdim etilishi mumkin. Qoʻshimcha hisoblash yoki javobgarlik qarori nizolashilayotgan boʻlsa va hujjatlar quyi organga oʻz vaqtida berilmagan boʻlsa, sababini tushuntirish kerak. Oʻz vaqtida taqdim etishning imkoni boʻlmaganligi izohlanganda yuqori turuvchi organ ularni koʻrib chiqadi. Arizachi oʻzi yoki vakili ishtirokida eshituv oʻtkazishni ham soʻrashi mumkin.

Bir oylik muddat oʻtib ketgan boʻlsa nima qilish kerak?

Shikoyat bilan birga muddatni tiklash haqida iltimosnoma beriladi, uzrli sabab bayon etiladi va tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi. Muddatni tiklash masalasini yuqori turuvchi soliq organi hal qiladi. Iltimosnoma boʻlmasa yoki tiklash rad etilsa, shikoyat koʻrmasdan qoldiriladi. Olti oylik sud muddatini ham alohida tekshirish kerak: maʼmuriy shikoyat odatda bu muddatni qaytadan boshlamaydi.

Soliq organi ustidan shikoyat uchun davlat boji toʻlanadimi?

Yuqori turuvchi soliq organiga maʼmuriy shikoyat uchun davlat boji va yigʻim undirilmaydi. Tadbirkorlar tadbirkorlik faoliyatiga daxldor nizolarda va jismoniy shaxslar maʼmuriy sudga ariza berishda bojdan ozod etilgan. Sud talablarni toʻliq yoki qisman rad etsa, boj ish natijasiga koʻra undirilishi mumkin; sud boshqa tasdiqlangan xarajatlarni ham taraflar oʻrtasida taqsimlaydi.