Oʻzbekistonda E-auksion orqali yer olish: bosqichlar va xarajatlar

Biznes uchun qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan boʻsh yer sotib olish uchun E-auksion orqali lot tanlang, shartlarini tekshiring, zakalat kiriting, savdoda yuting va huquqni rasmiylashtiring. Boʻsh yer uchastkalari elektron onlayn-auksion orqali (25-modda) xususiylashtiriladi. Toʻlovga odatda 10 yoki 15 ish kuni beriladi; qonunchilikdagi istisnolar hisobga olinadi. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchun boʻlib toʻlash va muddatidan oldin toʻlash shartlari bajarilganda 20% chegirma nazarda tutilgan.

Qisqacha:

• Kartochkada nima sotilayotgani aniq koʻrsatilishi kerak: yerga mulk huquqimi yoki ijara huquqimi. Chet ellik talabgorlarga yer berishning alohida tartibi bor.
• Xabarnoma odatda savdodan 30 kun oldin eʼlon qilinadi; arizalar auksion kuni Toshkent vaqti bilan 09:00 gacha qabul qilinadi.
• Zakalat narx va lot qoidalariga bogʻliq. Boshlangʻich narxi 4.400.000.000 soʻmgacha boʻlgan uchastkalarda uchinchi qadamdan boshlab zakalat taklif etilayotgan narxga yetarli boʻlishi kerak.
• Boʻlib toʻlashda Toshkent, Nukus va viloyat markazlarida dastlab kamida 35%, qolgan koʻrsatilgan hududlarda kamida 15% toʻlanadi.
• Xaridor uchastkadan foydalanish shartlari bilan birga huquq oladi: ruxsat etilgan faoliyat va qurilish muddatlari kelajakdagi loyihaning bir qismi boʻladi.

Yangilangan: 2026-yil 07-sentyabr

Nima sotiladi va qanday huquq olasiz

Mulk yoki ijara

Oddiy biznes lotida yer uchastkasiga mulk huquqi yoki ijara huquqi sotiladi. Xususiylashtirish subyektlari — Oʻzbekiston fuqarolari va yuridik shaxslari (13-modda). Biroq chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, chet el yuridik shaxslari, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, davlat organlari, muassasalari, korxonalari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari xususiylashtirish subyekti hisoblanmaydi (13-modda).

Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer ijarasining umumiy eng uzoq muddati — 100 yil (Yer kodeksi 24-modda). Oddiy auksion uchastkalari uchun hudud toifasiga qarab eng kam ijara muddatlari ham belgilangan: 25, 20 yoki 15 yil. Birinchi va ikkinchi toifalarda kamida 25 yil, uchinchi toifada kamida 20 yil, toʻrtinchi va beshinchi toifalarda kamida 15 yil. Bu qoidadan kichik sanoat zonalari mustasno. Muayyan huquqning muddati lot va shartnomada koʻrsatiladi.

Chet el jismoniy va yuridik shaxslariga, xalqaro birlashmalar va tashkilotlarga hamda chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarga yer 25 yilgacha ijaraga (Yer kodeksi 24-modda) beriladi. Bunday ijarani Vazirlar Mahkamasi beradi, biznes lotlari boʻyicha oddiy nizom esa bu shaxslarga tatbiq etilmaydi; chet ellik platformada roʻyxatdan oʻtishi mumkin, lekin oddiy biznes uchastkasi savdosida qatnasha olmaydi.

Shaharsozlik hujjatlari mavjud boʻlmasa yoki uchastka ularga mos kelmasa, yer ijara huquqi asosida savdoga qoʻyiladi. Koʻp kvartirali uy qurish uchun yer ijarasi auksionida alohida talab bor: ishtirokchilar QQS toʻlovchi yuridik shaxslar boʻlishi kerak. QQS — qoʻshilgan qiymat soligʻi.

Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar alohida tartibga ega. 2026-yil 1-maydan ularni realizatsiya qilishning yangi tizimi barcha hududlarda amal qiladi. Bunday lotlarning maydoniga alohida talablar qoʻyiladi. Hudud rahbarlari taklifiga asosan sanoat plantatsiyalari va chorvachilik uchun 50 gektardan 500 gektargacha uchastkalarni ruxsat etilgan foydalanish turini belgilagan holda savdoga chiqarish mumkin.

Chet el investorlariga qishloq xoʻjaligi yerlari toʻgʻridan-toʻgʻri ijaraga berilmaydi. Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, xorijiy yuridik va jismoniy shaxslarning bunday yerlarni ijaraga berish auksionlarida ishtirok etishi taqiqlangan; ular bunday uchastkalarni qayta ijaraga ham ololmaydi. Quyida biznes uchun qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan boʻsh yerni sotib olish tartibi bayon qilinadi.

Boshlangʻich narx qanday belgilanadi

Mulk huquqi sotilganda boshlangʻich narx uchastkaning bozor qiymatidan kelib chiqadi (28-modda). Ijara huquqi uchun hisoblash formulasi qoʻllaniladi: C = S × T × B × G × F × M + E. Bunda S — maydon; T — hudud toifasi koeffitsiyenti; B — mahalliy koeffitsiyentlar hisobga olingan bir kvadrat metr uchun yer soligʻi stavkasi; G — muhandislik tarmoqlari koeffitsiyenti; F — ruxsat etilgan foydalanish koeffitsiyenti; M — maydon koeffitsiyenti; E — materiallarni tayyorlash va roʻyxatdan oʻtkazish xarajatlari.

Foydalanish koeffitsiyentlariga ayrim misollar: 3.0 kodli «Biznes boshqaruvi, savdo, umumiy ovqatlanish va xizmatlar koʻrsatish» guruhi uchun — 1,4; 4.0 kodli ishlab chiqarish faoliyati uchun — 0,9; 4.2.4 va 4.2.7 kodli farmatsevtika va oziq-ovqat sanoati uchun — 0,8. Ayrim xizmat turlarining koeffitsiyenti boshqacha: loyiha nomini foydalanish kodi bilan solishtirish kerak.

Misol. Maydon 800 m², T = 15, B stavkasi har bir m² uchun 1 000 soʻm, G = 1, F = 0,9, M = 1, E xarajatlari esa 2 000 000 soʻm deb olaylik. Ijara huquqining boshlangʻich narxi: 800 × 15 × 1 000 × 1 × 0,9 × 1 + 2 000 000 = 12 800 000 soʻm. Bu arifmetikani tekshirish uchun shartli maʼlumotlar; muayyan yerning stavkasi va koeffitsiyentlari uning hisob-kitobidan olinadi.

Lot takroran qoʻyilganda tegishli savdo cheklovlarini hisobga olib, boshlangʻich narx pasaytirilishi mumkin. Baholangan qiymat, amaldagi boshlangʻich narx va lot tarixini solishtiring: ular turli koʻrsatkichlardir.

Qanday sotib olish: olti qadam

1-qadam. Lotni topish

E-auksion platformasida tadbirkorlik va shaharsozlik faoliyati uchun yer uchastkalarini qidiring. Viloyat va tuman, yer toifasi, huquq turi, maydon, boshlangʻich narx, auksion sanasi va arizalar muddati boʻyicha solishtiring. Kichik sanoat zonalari, turistik hududlar, yakka tartibdagi uy-joy va qishloq xoʻjaligi uchun lotlar lot tanlash haqidagi maqolada tasvirlangan oʻz tartiblari boʻyicha boradi.

2025-yil dekabrida platformada barcha hududlar boʻyicha tadbirkorlar uchun qariyb 20 000 uchastka qoʻyilgan edi — Qoraqalpogʻistonda 4 676 tadan Toshkent shahrida 258 tagacha. 2026-yil 6-sentabrda biz yuklab olgan 5 000 ta eng yangi lot orasida 337 tasi median boshlangʻich narxi qariyb 16 mln soʻm boʻlgan tadbirkorlik va shaharsozlik uchun uchastkalar edi, ularning zakalati boshlangʻich narxning 1,5% dan 25% gacha boʻlgan.

Tadbirkor kelajakdagi lot uchun joy taklif qilishi mumkin. Faoliyatini kengaytirmoqchi boʻlgan va tayyor loyihasi bor tadbirkorlar taklif etgan uchastkalarga ustuvorlik beriladi. Boʻsh yer haqidagi maʼlumotlar YERELEKTRON orqali shakllantiriladi va kelishiladi; bu yerni savdoga tayyorlash bosqichi; soʻng talabgor hamma qatori savdolashadi.

Hokim boʻsh yer davlat yer kadastrida hisobga olingan kundan oʻn kun ichida savdoga chiqarish choralarini koʻrishi kerak. Muddat tadbirkor taklif yuborgan kundan emas, yer kelishilgandan keyingi kadastr hisobiga olishdan boshlanadi.

2-qadam. Zakalatdan oldin lotni tekshirish

Avval uchastka shartlarini loyihangiz bilan solishtiring. Ishtirokchi obyektni joyida koʻzdan kechirish, hujjatlarni oʻrganish va savdo buyurtmachisidan qoʻshimcha maʼlumot soʻrash huquqiga ega.

Yer loti haqidagi majburiy maʼlumotlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• uchastkaning oʻziga xos raqami, joylashuvi va YERELEKTRON elektron xaritasidagi shakli;
• huquq turi, yer toifasi va ruxsat etilgan foydalanish turi;
• gektardagi maydoni;
• kamida ikki tomondan atrofdagi obyektlarning raqamli fotosuratlari;
• tutash hududlar va obyektlarning maqsadi hamda turlari;
• tashqi muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlariga ulanish mumkin boʻlgan quvvatlar;
• umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarigacha masofa;
• qurishga ruxsat berilgan yoki taqiqlangan obyektlar roʻyxati;
• boshlangʻich narx;
• qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi ishlab chiqarishi nobudgarchiliklari miqdori;
• uchastka yoki undan foydalanish huquqiga qoʻyilgan cheklovlar;
• kichik sanoat, yoshlar sanoat va tadbirkorlik zonalaridagi uchastkalar uchun investitsiya bitimida koʻrsatilgan investitsiya miqdori va ish oʻrinlari soni;
• foydalanish shartlari va tartibi haqidagi boshqa axborot.

Ijara uchun qoʻshimcha ravishda muddat koʻrsatiladi va shartnoma loyihasi ilova qilinadi. Kontur va maydonni kadastr materiallari, ruxsat etilgan foydalanishni kelajakdagi obyekt, tarmoq quvvatlarini isteʼmol, qurilish muddatlarini moliyalashtirish bilan solishtiring. Ulanish haqidagi maʼlumot chegaradagi quvvatni koʻrsatadi; uchastka ichidagi ishlar alohida hisoblanadi.

Maxsus zonalarda investitsiya va ish oʻrinlari talablarini aynan shu lotning shartlari sifatida hisobga oling. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi nobudgarchiliklari satrini ham tekshiring: boshqa yer toifasidan oʻtkazilgan uchastkaning budjetiga bu sezilarli taʼsir qilishi mumkin.

Bu maqolada yerni sotib olish ketma-ketligi tushuntirilgan. E-auksion orqali lot tanlash maqolasi platformadagi toifalar, ilovalarni oʻqish va joyida tekshirish masalalarini yoritadi. U zakalat kiritishdan oldin bir nechta uchastkani solishtirishda kerak boʻladi.

3-qadam. Roʻyxatdan oʻtish, elektron imzo olish, zakalat toʻlash

Elektron raqamli imzo keyingi matnda ERI deb ataladi. Operator — Davlat aktivlarini boshqarish agentligi huzuridagi «Elektron onlayn-auksionlarni tashkil etish» AJ — ishtirokchilarga, jumladan chet el fuqarolariga savdo uchun sertifikatni bepul va masofadan beradi.

Maqoladagi asosiy talabgorlar uchun roʻyxatdan oʻtish maʼlumotlari quyidagicha. Oʻzbekiston fuqarosiga jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JShShIR), zakalatni qaytarish uchun bank hisobvaragʻi yoki karta, manzil, elektron pochta va mobil telefon raqami kerak. Rezident yuridik shaxs hamda yuridik shaxs tashkil etmagan tadbirkorga soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR), bank rekvizitlari va aloqa maʼlumotlari kerak. Maʼlumotlar toʻldirilgach, shaxs identifikatsiya qilinadi va oferta ERI bilan imzolanadi.

Lotga ariza auksion kuni 09:00 gacha (GMT+5) topshiriladi. Shaxsiy hisobvaraqda zakalatga yetadigan mablagʻ boʻlishi kerak. Bazaviy hisoblash miqdori keyingi matnda BHM deb ataladi; chegaralar uchun uning xabarnoma eʼlon qilingan kundagi miqdori olinadi. Jadval summalari amaldagi BHM boʻyicha avtomatik hisoblanadi, shuning uchun eski xabarnomada oʻsha xabarnomaning hisob-kitobini tekshiring.

Lot toifasi uchun maxsus tartib belgilanmagan boʻlsa, umumiy zakalat shkalasi quyidagicha:

Foiz va summani xabarnoma bilan solishtiring: boshqa mol-mulk turlari va maxsus savdolarda shkala farq qilishi mumkin. Qadamga bogʻlanmagan narx taklifi berilganda zakalat taklif etilgan narxdan hisoblanadi. Shuning uchun dastlab qatnashish uchun kiritilgan mablagʻ keyingi taklifga yetmasligi mumkin.

Misol. Shartli boshlangʻich narx 220.000.000 soʻm, zakalat 10% boʻlsa, 22.000.000 soʻm kiritiladi: 220.000.000 × 10% = 22.000.000 soʻm. Zakalat ishtirokni taʼminlaydi va gʻolib narxiga hisoblanadi.

Arizalar qabuli tugaguncha arizani chaqirib olish mumkin. Shu muddatdan keyin savdo tugaguncha chaqirib olishga yoʻl qoʻyilmaydi. Zakalat shaxsiy hisobvaraqqa qaytariladi, soʻrov boʻyicha esa bank hisobvaragʻi yoki kartaga oʻtkaziladi. Oddiy ishtirokchilarga savdo tugagan yoki oʻtkazilmagan deb topilgan kundan uch ish kuni ichida qaytariladi; zaxiradagi gʻolibga esa tartibga qarab asosiy gʻolib pulni toʻlagan yoki shartnoma rasmiylashtirganidan keyin qaytariladi. Qaytarish uchun amaldagi rekvizitlarni kiriting.

4-qadam. Auksion

Auksion koʻrsatilgan sanada soat 10:00 da (GMT+5) boshlanadi. Oddiy sotuv uchun kamida ikki ishtirokchi kerak. Yagona talabgor boʻlsa, auksion oʻtmaydi va lot qayta qoʻyiladi.

Xabarnoma eʼlon qilingan paytdan auksion tugaguncha qadamga bogʻlanmagan oʻz narx taklifingizni kiritish mumkin. U savdo boshlanguncha oshkor etilmaydi, savdo boshlangach esa shu narxda sotib olishga rozilik sifatida hisobga olinadi.

Umumiy auksion qadami boshlangʻich narxning 10% ini, boshlangʻich narx 880.000.000 soʻmdan yuqori boʻlganda 5% ini tashkil etadi; nizomdagi istisnolar hisobga olinadi. Navbatdagi taklifni tasdiqlashga oʻn daqiqa beriladi. Shu vaqt ichida hech kim oxirgi tasdiqlangan narxni oshirmasa, uni tasdiqlagan ishtirokchi gʻolib boʻladi.

Boshlangʻich narxi 4.400.000.000 soʻmgacha boʻlgan yerlar va normada koʻrsatilgan boshqa aktivlarda uchinchi qadamdan boshlab shaxsiy hisobvaraqda taklifga nisbatan amaldagi zakalatdan kam boʻlmagan pul turishi kerak. Misol. Zakalat 10% boʻlib, taklif 300 000 000 soʻmga yetgan boʻlsa, 300 000 000 × 10% = 30 000 000 soʻm taʼminot talab qilinadi. Oldingi kiritilgan pul shu summaga kiradi; faqat yetishmagan qismi toʻldiriladi.

Oldingi taklifni tasdiqlagan ishtirokchi zaxiradagi gʻolib boʻladi. Asosiy gʻolib rad etsa yoki toʻlamasa, zaxiradagi gʻolibga uchastka u tasdiqlagan narxda taklif qilinishi mumkin. Zaxiradagi gʻolib maqomi ham toʻlov majburiyatlari bilan bogʻliq.

Eng yuqori taklifni loyiha iqtisodiyotidan hisoblang: tayyor obyektning kutilayotgan qiymati yoki undan foydalanish daromadidan qurilish, ulanishlar, rasmiylashtirish, soliqlar, moliyalashtirish va zarur foydani ayiring. Boshlangʻich narx — sotuvchining raqami; eng yuqori taklif — sizniki.

5-qadam. Narxni toʻliq yoki boʻlib toʻlash

Toʻliq toʻlashning umumiy muddati — 10 yoki 15 ish kuni: yakuniy narx 2.200.000.000 soʻmdan kam boʻlsa oʻn, shu summaga teng yoki undan yuqori boʻlsa oʻn besh kun. Norma maxsus tartib boʻlishi mumkinligini bevosita nazarda tutadi. Zakalat toʻlovga hisoblanadi, shuning uchun butun narxni zakalat ustiga emas, yetishmagan qismini oʻtkazish kerak.

Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer qiymati oʻn besh ish kunida toʻliq toʻlansa, 20% chegirma beriladi. Boshlangʻich narxi 50% dan ortiqqa pasaytirilgandan keyin sotilgan uchastkaga u qoʻllanilmaydi. Oʻn besh ish kunlik chegirma oynasi va 10 yoki 15 kunlik toʻlov muddati xabarnoma hamda hisob-kitob hujjatlarida birga oʻqiladi.

Misol. Uchastka 200 000 000 soʻmga yutilgan, chegirma qoʻllaniladi, zakalat esa 20 000 000 soʻm. Chegirmali narx: 200 000 000 × 80% = 160 000 000 soʻm. Oʻtkaziladigan qoldiq: 160 000 000 − 20 000 000 = 140 000 000 soʻm.

Boʻlib toʻlashda asosiy qiymat har oy teng ulushlarda toʻlanadi; qoldiq summaga Markaziy bankning asosiy stavkasida foiz hisoblanadi. Dastlabki toʻlov oʻn besh ish kuni ichida amalga oshiriladi:

Misol. Narx 200 000 000 soʻm boʻlsa, Toshkentda dastlab kamida 200 000 000 × 35% = 70 000 000 soʻm, tegishli qatordagi boshqa aholi punktlarida kamida 200 000 000 × 15% = 30 000 000 soʻm kerak. Birinchi holatda dastlabki toʻlovdan keyin asosiy qarz 130 000 000 soʻm boʻladi. Qoldiqqa amaldagi stavkada foiz hisoblanadi; foizlar umumiy toʻlovlarni asosiy qarz summasidan oshiradi.

Mulk huquqi boʻlib toʻlash asosida olinsa, orderga toʻliq toʻlovgacha «tasarruf etish huquqisiz» belgisi qoʻyiladi. Ijara uchun ham cheklov davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi. Xaridor rasmiylashtirilgan huquq asosida yerdan foydalanishi mumkin; sotish yoki boshqaga oʻtkazish toʻliq toʻlovni kutadi.

6-qadam. Shartnoma, davlat orderi va roʻyxatga olish

Oddiy toʻliq toʻlovda operator pul toʻlangandan keyin keyingi ish kunidan kechiktirmay bayonnomani rasmiylashtiradi. Platformada toʻliq toʻlash talab etilmaydigan lotlar uchun hujjatlarni rasmiylashtirishning alohida ketma-ketligi bor. Bayonnoma, toʻlov hujjatlari va lot shartlarini saqlang.

Ijarada gʻolib bayonnoma kelganidan 10 ish kuni ichida shaxsiy kabinet orqali shartnomani ERI bilan tasdiqlaydi. Davlat kadastrlari palatasining hududiy boshqarmasi shartnoma tushganidan ikki ish kuni ichida ijarani roʻyxatdan oʻtkazadi.

Mulk huquqida qonun davlat orderi berilishini toʻliq va oʻz vaqtida toʻlov (29-modda) bilan bogʻlaydi va bir ish kuni muddatni belgilaydi. Auksion tartibida hududiy boshqarma bayonnoma kelganidan bir ish kuni ichida orderni rasmiylashtiradi; boʻlib toʻlashda yuqoridagi tasarruf cheklovi belgisi nazarda tutilgan. Order kelganidan ikki ish kuni ichida mulk huquqi roʻyxatdan oʻtkaziladi.

Order yoki ijara shartnomasi asosida uchastka chegaralari joyida uch ish kuni ichida belgilanadi. Huquq chegaralar belgilangan va roʻyxatdan oʻtkazilgandan (Yer kodeksi 31-modda) keyin vujudga keladi; uni davlat reyestridan elektron koʻchirma (33-modda) tasdiqlaydi. Foydalanishni boshlash uchun gʻoliblik xabarining oʻzi yetarli emas. Kadastr organi yer joylashgan hududdagi soliq xizmatiga maʼlumot yuboradi.

Taklif narxidan tashqari qanday xarajatlar bor

Jadvalda asosiy toʻlovlar va ularni kim koʻtarishi koʻrsatilgan; lot tushumidan qoplanadiganlari siz toʻlaydigan narx ichida. Ushbu tartibdagi asosiy toʻlovlar quyidagicha:

Misol. Shartli narx 200 000 000 soʻm boʻlsa, operatorning odatiy xizmat haqi 200 000 000 × 1% = 2 000 000 soʻm va u toʻlov ichiga kiradi. Yuridik shaxsning yer huquqini roʻyxatdan oʻtkazish va chegara dalolatnomasi ushbu tariflarda 2.200.000 + 880.000 = 3.080.000 soʻm, biroq bayon qilingan tartibda lot tushumidan qoplanadi. Ulanish, loyihalash va qurilishning oʻzi har bir loyiha uchun alohida hisoblanadi.

Yer olgan fuqarolar va yuridik shaxslar nazarda tutilgan nobudgarchiliklarni qoplaydi (Yer kodeksi 28-modda). Qishloq xoʻjaligi yoki oʻrmon fondi toifasidan oʻtkazilgan uchastka YERELEKTRON orqali chiqarilganda, hisoblangan nobudgarchiliklar boshlangʻich narxga qoʻshiladi. Miqdor yer sifati va oʻzlashtirish xarajatlariga bogʻliq: olib qoʻyilayotgan yerning sifati, teng qiymatli yangi yerlarni oʻzlashtirish hamda yoʻqotiladigan qishloq xoʻjaligi mahsuloti hisobga olinadi. Miqdor lot materiallarida koʻrsatiladi va YERELEKTRON orqali chiqarilgan uchastkaning boshlangʻich narxiga allaqachon kiritilgan boʻladi.

Bu yerda uchastkani sotib olish xarajatlari koʻrsatilgan. Yer soligʻi haqidagi maqola keyingi hisoblashlar, stavkalar va toʻlash muddatlarini tushuntiradi. U huquq rasmiylashtirilgandan keyin yerga egalik qilish xarajatlarini hisoblash uchun kerak boʻladi.

Rad etish yoki toʻlamaslik oqibatlari

Gʻolib lotni muddatida toʻlamasa yoki zarur shartnomani tuzishdan bosh tortsa, natijalar bekor qilinadi, zakalat qaytarilmaydi va operator tasarrufida qoladi. Xavf kiritilgan taʼminotning butun summasiga tegishli. Masalan, zakalat 30 000 000 soʻmga yetkazilgan boʻlsa, xavf ostidagi mablagʻ 30 000 000 soʻm boʻladi.

Gʻolib nohalol ishtirokchi sifatida bir yilga, takroran muddatsiz savdodan chetlatiladi. Cheklov uning bevosita taʼsischilari, ular tashkil etgan tadbirkorlar va boshqa subyektlarga ham taalluqli; aksiyadorlik jamiyatlari aksiyadorlari uchun istisno bor. Demak, toʻlamaslikning narxi — zakalat va gʻolib hamda uning taʼsischilari uchun savdolarsiz bir yil.

Auksion quyidagi hollarda oʻtkazilmagan deb topiladi: ariza yoʻq; bitta ariza kelgan; birorta taklif tasdiqlanmagan, bunda qadamga bogʻlanmagan narx taklifiga oid istisno hisobga olinadi; gʻolib va zaxiradagi gʻolib toʻlov yoki shartnomani rasmiylashtirish talablarini bajarmagan; obyektda bartaraf etib boʻlmaydigan nuqson topilgan. Sabab xabarnomada koʻrsatiladi, soʻng takroriy savdo tartibi qoʻllaniladi.

2025–2026-yillarda nima oʻzgardi

• 2025-yil 22-noyabrdan Prezidentning 2025-yil 21-noyabrdagi PF-223 farmoni bilan oʻzgartirilgan chegirma qoidasi amal qiladi: qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchun toʻliq toʻlov chegirmasi saqlangan, boshlangʻich narx yarmidan koʻpga tushirilgan holatlar mustasno.
• 2026-yil 1-maydan Prezidentning 2026-yil 24-apreldagi PF-68 farmoni qishloq xoʻjaligi ijarasining yangi tizimini barcha hududlarga tatbiq etdi. U faqat qishloq xoʻjaligi ijarasini tartibga soladi.
• 2026-yil 1-iyuldan Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 15-maydagi 246-son qarori lot maʼlumotlariga qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi ishlab chiqarishi nobudgarchiliklari miqdorini qoʻshdi. Uchastkani tekshirishda qiymatning shu qismini ham oʻrganish kerak.

Xariddan keyin

Muddatida qurish

Loyihalash, qurilishni boshlash va tugatish, obyektni foydalanishga topshirish muddatlari uchastka hujjatlarida koʻrsatiladi. Foydalanishga topshirishning eng uzoq muddati yer ajratilgan kundan hisoblanadi:

Prezident yoki Vazirlar Mahkamasi hujjatlarida boshqa muddatlar belgilanishi mumkin. Maydon oraliqlarining chegarasidagi uchastka uchun hujjatda bevosita belgilangan muddatni tekshiring. Davlat organlarining sud tomonidan noqonuniy deb topilgan harakati yoki harakatsizligi oqibatida yoʻqotilgan vaqt muddatdan chiqarib tashlanadi; fors-major holatida sud muddatni uzaytirishi mumkin. Ushbu qoidalarni qoʻllash uchun ahamiyatli boʻlsa, kechikish sabablarini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang.

Muddatlar buzilsa, hokimlik huquqni bekor qilish va uchastkani qayta realizatsiya qilish uchun sudga daʼvo kiritishi shart. Yer uchun amalda toʻlangan mablagʻ tayyorlash va auksion xarajatlari chegirilgan holda, biroq takroriy savdo tushumi doirasida va shu tushum hisobidan qaytariladi. Hududni tiklash, qurilgan obyektlarni buzish va yerni tozalashni oldingi huquq egasi toʻlaydi.

Misol. Xaridor yer uchun 200 000 000 soʻm oʻtkazgan. Takroriy auksionda 170 000 000 soʻm tushgan, tayyorlash va savdo xarajatlari 5 000 000 soʻm boʻlgan. Shu shartli maʼlumotlarda qaytariladigan pul: 170 000 000 − 5 000 000 = 165 000 000 soʻm. Buzish va tozalash xarajatlari bu misolga kiritilmagan.

Qurilish davridagi yer soligʻi

Xariddan keyin yerdan foydalanish uchun joriy toʻlovlar saqlanadi. Davlat yeri ijarasida ijara haqi yer soligʻiga tenglashtiriladi (Yer kodeksi 28-modda) va uning toʻlovchilari uchun belgilangan tartibda budjetga oʻtkaziladi. Auksionda ijara huquqini sotib olish ushbu joriy toʻlovning oʻrnini bosmaydi.

Toshkent, Nukus va viloyat markazlaridan tashqaridagi yangi realizatsiya qilingan uchastkalarga obyekt foydalanishga topshirilguncha, lekin uch yildan oshmagan davrda yer soligʻi stavkasining 50% i qoʻllaniladi. Obyekt oʻz vaqtida topshirilmasa, imtiyoz toʻliq undiriladi va Markaziy bankning asosiy stavkasida foiz hisoblanadi.

Misol. Tegishli davr uchun odatdagi soliq 12 000 000 soʻm boʻlsa, imtiyoz shartlari bajarilganda 12 000 000 × 50% = 6 000 000 soʻm toʻlanadi. Tejalgan 6 000 000 soʻm foydalanishga topshirish sharti buzilganda, nazarda tutilgan foizlar bilan qaytarib undiriladi.

Huquqni oʻtkazish yoki keyin xususiylashtirish

Auksion orqali ijaraga olingan qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer boʻyicha huquq va majburiyatlarni boshqa shaxsga ijara muddati doirasida (Yer kodeksi 24-modda) oʻtkazish mumkin. Qurilish muddatlari yangidan boshlanmaydi: ularga rioya qilish majburiyati yangi huquq egasiga oʻtadi. Boʻlib toʻlashdagi toʻlanmagan qarz bilan bogʻliq cheklovlar ham hisobga olinadi.

Auksionda ijaraga olingan uchastkani keyinchalik xususiylashtirishga qiymati toʻliq toʻlangandan soʻng, yer sotuvdan keyin tasdiqlangan shaharsozlik hujjatlariga mos boʻlsa va ijara shartnomasida boshqa shartlar boʻlmasa, yoʻl qoʻyiladi. Imkoniyat xususiylashtirish subyektlariga qoʻyilgan talablarga javob beradigan Oʻzbekiston fuqarolari va yuridik shaxslariga — ariza asosida va sotib olish narxi evaziga ochiq.

Yer sotib olish va obyekt qurish turli tartib-taomillardan oʻtadi. Biznes uchun yer va qurilish maqolasi arxitektura-rejalashtirish topshirigʻi, loyiha, ekspertiza va foydalanishga topshirish masalalarini yoritadi. U yer huquqi roʻyxatdan oʻtkazilgach, qurilishga kirishishdan oldin kerak boʻladi.

Koʻp beriladigan savollar

Chet ellik E-auksion orqali yer sotib ola oladimi?

Chet el fuqarolari, chet el yuridik shaxslari va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar xususiylashtirish subyekti hisoblanmaydi. Yer kodeksi koʻrsatilgan chet el shaxslariga Vazirlar Mahkamasi orqali ijara berishning alohida tartibini nazarda tutadi. E-auksion orqali roʻyxatdan oʻtish va ERI sertifikati chet elliklarga ochiq; muayyan yer lotida qatnashish huquqini lot qoidalari belgilaydi. Qishloq xoʻjaligi auksionlari va bunday yerlarni qayta ijaraga olish ham ular uchun cheklangan.

Yer loti uchun zakalat qancha?

Summa va foiz xabarnomada koʻrsatiladi, umumiy zakalat shkalasi esa boshlangʻich qiymatga bogʻliq. Ayrim toifalarning oʻz shkalalari bor; ular lot tanlash haqidagi maqolada keltirilgan. Qadamga bogʻlanmagan taklif va narxning keyingi oshishi taʼminotni koʻpaytirishni talab qilishi mumkin. Gʻolib zakalati toʻlovga kiradi; boshqalarga savdo yakuni qoidalari boʻyicha, zaxiradagi gʻolibga esa asosiy gʻolib tegishli shartlarni bajargach qaytariladi.

Gʻalabadan keyin toʻlash uchun qancha vaqt bor?

Umumiy qoida — 10 yoki 15 ish kuni: yakuniy narx 2.200.000.000 soʻmdan kam boʻlsa oʻn, shu chegaraga teng yoki yuqori boʻlsa oʻn besh kun. Qonunchilik va lot hujjatlarida maxsus tartib belgilanishi mumkin. Yer chegirmasi uchun belgilangan muddatda toʻliq toʻlov va boshlangʻich narx pasayishi tarixi, boʻlib toʻlash uchun esa dastlabki toʻlov miqdori hamda muddati tekshiriladi.

Yer uchun boʻlib toʻlash bormi?

Ha. Toshkentda bir yil, Nukus va viloyat markazlarida uch yil, dastlab kamida 35% toʻlash sharti bilan. Boshqa aholi punktlarida besh yil, toʻrtinchi va beshinchi toifadagi tumanlarda oʻn yil, dastlab kamida 15% toʻlash sharti bilan. Dastlabki toʻlov oʻn besh ish kuni ichida amalga oshiriladi. Qarz qoldigʻiga foiz hisoblanadi, toʻliq toʻlanguncha tasarruf etish cheklovlari amal qiladi.

Yutib, toʻlamasam nima boʻladi?

Natijalar bekor qilinishi, kiritilgan zakalat qaytarilmasligi, lot esa tegishli tartibda zaxiradagi gʻolibga taklif qilinishi yoki qayta chiqarilishi mumkin. Qoʻshimcha ravishda savdodan chetlatish qoʻllaniladi; bu gʻolib bilan bogʻliq taʼsischilar va korxonalarga ham taʼsir qilishi mumkin. Rad etgan yoki toʻlamagan zaxiradagi gʻolib ham oʻz taʼminotini yoʻqotadi.

Uchastkadan qachon foydalanishni boshlash mumkin?

Rasmiylashtirishning zarur shartlari bajarilgach: chegaralar belgilanib, huquq roʻyxatdan oʻtkazilgach (Yer kodeksi 31-modda). Ijara shartnomasi yoki davlat orderi hamda reyestrdan koʻchirmani oling, boʻlib toʻlash cheklovlari va ruxsat etilgan foydalanishni tekshiring. Qurilish uchun obyektga tegishli ruxsat berish tartib-taomillari ham bajariladi. Auksion bayonnomasi natijani qayd etadi; huquq roʻyxatdan koʻchirma bilan vujudga keladi.