E-auksionda lot tanlash: tekshiruvlar va xavflar

Biznes E-auksion lotini olinadigan huquq, ruxsat etilgan foydalanish turi va loyihaning jami xarajatlariga qarab tanlashi kerak. Past boshlangʻich narx savdo joyi, ijara yoki shartnomaviy huquqqa tegishli boʻlishi mumkin. Zakalat, toʻlov muddati va majburiyatlar toifa hamda sotish asosiga bogʻliq; yer, davlat mulkini xususiylashtirish va ijro hujjatlari boʻyicha sotuvlar uchun turli qoidalar amal qiladi.

Qisqacha:

• Sotilayotgan huquq (mulk, ijara, obyekt joylashtirish yoki shartnoma huquqi) lot kartochkasida koʻrsatiladi; toifa nomi, surat va narx uni koʻrsatmaydi.
• Savdolar orasida boshlangʻich narxni pasaytirish va narxni tushirib borish auksioni — turli mexanizmlar.
• Zakalat sotish tartibiga ergashadi: boshlangʻich narxdan 1–50% umumiy shkala, ijro savdolarida baholangan qiymatning 5% i va xususiylashtirish qonuni boʻyicha 3–15%.
• Kartochka, ilovalar, huquqlar reyestri va joyida koʻrik xaridga oid turli savollarga javob beradi.
• Xaridorning foydasi loyihaga mos obyektning jami qiymati va majburiyatlarni bajara olishiga bogʻliq.

Yangilangan: 2026-yil 07-sentyabr

Platformada aslida nima bor

Platformada mol-mulk va turli huquqlar sotiladi. Shu sababli lotlarning umumiy soni biznes uchun yer va binolar taklifidan ancha katta. E-auksion boʻyicha 2026-yil 6-sentabrdagi dastlabki sharhda 87 823 ta lot qayd etilgan: 85 980 tasi narxni oshirib, 1 843 tasi narxni tushirib borish savdolari. Quyida shu sanadagi 5 000 ta eng yangi lotdan iborat alohida tanlanma tahlili saqlangan.

5 000 ta eng yangi lotdagi toifalar

Kuzatuvlar manbasi — E-auksion kartochkalarining 2026-yil 6-sentabrdagi saqlangan yuklamasi; sonlar va medianlar undagi 5 000 ta yozuv boʻyicha qayta hisoblandi. Jadval butun tanlanmani emas, tanlangan toifalarni qamrab oladi. Birlashtirilgan qatorda toʻrtta toifa medianlarining oraligʻi berilgan. Narxlar yaxlitlangan; zakalat oraligʻi normativ shkala emas, kuzatilgan eng kichik va eng katta miqdorlarni koʻrsatadi.

Bu butun platformadan tasodifiy olingan tanlanma emas, eng yangi eʼlonlar tanlanmasidir. Undan yakuniy narxlar, obyektlarning holati yoki muvaffaqiyatli yakunlangan xaridlar ulushini bilib boʻlmaydi. Biznes uchun yer kartochkalarida 12, 36, 60 va 120 oylik, kichik sanoat zonalarida esa 36, 60 va 120 oylik boʻlib toʻlash muddatlari uchragan. Kartochkadagi maydonni sotish asosi va toʻlov jadvali bilan solishtirish kerak.

Narx oshirish va pasaytirish savdolari

Umumiy tartibda sotuv uchun kamida ikki ishtirokchi talab qilinadi (PQ-5197, 1-band). Ishtirokchi xabarnoma eʼlon qilinganidan savdo yakunigacha qadamga bogʻlanmagan narx taklifini kiritishi mumkin. Koʻrishlar va arizachilar soni qiziqishni koʻrsatadi; sotuv narxi sessiyada belgilanadi.

Lot qayta qoʻyilganda boshlangʻich narxning pasayishi bilan savdo jarayonida narxning tushishini farqlash kerak. Arzonroq narxda qayta qoʻyish tegishli tartib shartlari asosida mumkin (Vazirlar Mahkamasining 18-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom, 40-band). Sessiyaning oʻzi bunda narx oshirish auksioni boʻlib qoladi.

Ijro hujjatlari boʻyicha sotiladigan mol-mulk uchun dastlabki va takroriy savdolar tegishlicha narxni oshirib va tushirib borish tartibida oʻtkaziladi (Nizom, 51-band). Takroriy savdoda eng past narx baholangan qiymatning 80 foizi, qadam esa baholangan qiymatning 2 foizi boʻladi (57-band).

Hech kim taklifni tasdiqlamasa, narx 20 daqiqadan keyin tushiriladi. Tasdiqdan soʻng qolgan ishtirokchilarga boshlangʻich narxga nisbatan 2 foizga oshirilgan taklif beriladi va javob uchun oʻn daqiqa ajratiladi (58-band). Pasaygan narxni birinchi boʻlib tasdiqlash hali gʻalaba degani emas.

Misol. Mol-mulkning shartli baholangan qiymati 100 mln soʻm boʻlsa, takroriy ijro auksionidagi minimum 100 × 80% = 80 mln, qadam esa 100 × 2% = 2 mln boʻladi. Ishtirokchi 90 mlnni tasdiqlasa, keyingi taklif 92 mln boʻlishi mumkin. Bu koʻrsatkichlar ijro tartibiga tegishli; xususiylashtirish va yer lotlarida yuqoridagi va quyidagi qoidalar amal qiladi.

Davlat mulkini xususiylashtirish auksioni narxni oshirib borish shaklida oʻtkaziladi. Takroriy sotish qoidalari har oʻn kunda savdo oʻtkazish, uch oy sotilmagach yangi boshlangʻich narx belgilash va olti oy savdolar boʻlib oʻtmagach boshqa xususiylashtirish usulidan foydalanish imkonini nazarda tutadi (OʻRQ-907, 20-modda).

Arzon nega arzon

Past narx bitim predmeti, obyekt holati, joylashuvi yoki takroriy sotish tartibi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Har bir sabab alohida tekshiriladi.

• Bu boshqa huquq. Savdo joyi, oʻsimliklardan foydalanish huquqi va ulush kiritish shartnomasi tayyor bino xarididan boshqa vazifalarni hal qiladi. Shartnoma predmeti nom yoki suratda emas, kartochkada.
• Kerakli infratuzilma uzoqda. Mijozlar, kirish yoʻllari va tarmoqlardan uzoqlik arzon uchastkani tayyor maydondan qimmatroq qilishi mumkin. Yaqinda tarmoq boʻlsa ham, mavjud quvvat va ulanish narxi tarmoq tashkilotida tasdiqlanadi.
• Majburiyatlar va kelajakdagi xarajatlar bor. Qurilish, binoni jihozlash va sanoat zonasi shartlari narx bilan birga baholanadi. Boʻlib toʻlash uchastka narxini qoplaydi; qurilish alohida moliyalashtiriladi.
• Savdolar oʻtmagach narx tushirilgan. Tarix sotuvchining taklifi qanday oʻzgarganini koʻrsatadi; talab boʻlmaganining sababi ilovalarda.
• Kartochkada muhim shartlar bor. Mol-mulk tarkibi va maydonlarni tekshirish narx jozibador koʻringanda ham hisobni oʻzgartirishi mumkin.

2026-yil 6-sentabrda saqlangan 25251732-son sex kartochkasida umumiy maydon 208,47 m², foydali maydon 59,95 m² deb koʻrsatilgan; obyekt uskunalarsiz taklif etilgan. Sotuvchi aniqlangan kommunal va boshqa qarzlarni xaridor toʻlashi haqidagi shartni ham kiritgan. Bunday shartning asosi va summasi har bir lot boʻyicha tekshiriladi; ijro savdolarida esa, aksincha, qarzlar oʻtmaydi (quyida qarang).

25251983-son ombor kartochkasida bank cheklovi qayd etilgan, amaldagi yer maydoni 1 657 m² boʻlib, hujjatlardagi 1 700 m² dan farq qilgan. 25292130-son ulush kiritish huquqi kartochkasida shartnoma boʻyicha bir oy ichida toʻliq toʻlash va 2026-yil 1-dekabrgacha topshirish belgilangan. Bu misollar tekshiruv sanasidagi aniq kartochka maʼlumotlarini saqlaydi va arizadan oldin nimalarni aniqlash kerakligini koʻrsatadi.

Ijro savdolari uchun alohida qoida bor: mol-mulk qarzlar va taqiqlardan holi topshiriladi, sotuv tushumi yetmasa, qolgan qarz sobiq mulkdor zimmasida qoladi (Nizom, 50-band). Bunday savdo bayonnomasi taqiqni olib tashlash va mol-mulkni roʻyxatdan oʻtkazish uchun asos boʻladi (PQ-5197, 2-band). Shuning uchun ijro lotidagi taqiq savdo bayonnomasi asosida olib tashlanadi; kim va qachon olib tashlashi tekshiriladi.

Tanlangan lotni kim sotib olishi mumkin

Ishtirok etish huquqi huquq turi va maxsus tartibga bogʻliq. Platformada roʻyxatdan oʻtish hammaga ochiq; muayyan obyektga ishtirok huquqi quyidagi qoidalardan kelib chiqadi.

Davlat mulkini xususiylashtirishda jismoniy va nodavlat yuridik shaxslar, shu jumladan chet elliklar, talabgor boʻlishi mumkin (OʻRQ-907, 3-modda). Lekin yerni xususiylashtirish subyektlari boshqacha (OʻRQ-728, 13-modda): Oʻzbekiston fuqarolari va yuridik shaxslari subyekt hisoblanadi; chet ellik fuqarolar, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, chet el yuridik shaxslari, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, davlat organlari, muassasalari, korxonalari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bu doiraga kirmaydi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, xalqaro birlashmalar va tashkilotlar, chet el jismoniy va yuridik shaxslari uchun Yer kodeksida 25 yilgacha ijara (24-modda) belgilangan. Yer berishning maxsus asoslari va muayyan zona shartlari alohida tekshiriladi. Sanoat zonalari auksionlarida faqat yuridik shaxslar qatnashadi (PF-41, 4-band).

Xususiylashtirilayotgan davlat binosi ostidagi yer har doim ham ijarada qolmaydi. Qonun davlat orderi olingach, obyekt egallagan va undan foydalanish uchun zarur yerga mulk huquqining oʻtishini obyekt bilan birga nazarda tutadi; qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yerni xususiylashtirish subyekti boʻlmagan shaxslar bundan mustasno (OʻRQ-907, 32-modda). Binoni olayotgan chet ellik xaridor uchun yer huquqini rasmiylashtirish alohida masaladir.

Qishloq xoʻjaligi yerlari ijarasiga doir cheklovlar 2026-yilda oʻzgardi; ular quyida keltirilgan. Qishloq xoʻjaligi loti — qishloq xoʻjaligida foydalanish uchun ijara; unda ombor qurish avval toifani oʻzgartirishni talab qiladi.

Zakalatdan oldin nimani tekshirish kerak

Tekshiruv kartochkadan boshlanib, ilovalar, reyestr va joyida koʻrik bilan davom etadi. Ishtirokchi qoʻshimcha maʼlumot soʻrash, obyekt va hujjatlar bilan oldindan tanishish huquqiga ega (Nizom, 10-band). Yer boʻyicha xabarnoma eʼlon qilinganidan boshlab oldindan koʻrik imkoniyati taʼminlanadi (PQ-5197, 8-band).

Kartochkada

1. Toifa va guruh: yer, bino, transport, uskuna yoki huquq.
2. Olinadigan huquq: mulk, ijara, obyekt joylashtirish yoki shartnoma tuzish; qatnashishga ruxsat etilgan ishtirokchi toifasi.
3. Savdo turi, boshlangʻich va baholangan narxlar, qadam, eng past narx hamda qayta qoʻyish tarixi.
4. Zakalat foizi, hisoblash bazasi va summasi, ariza muddati, savdo sanasi va vaqti.
5. Boʻlib toʻlash belgisi, oylardagi muddat, dastlabki toʻlov va mavjud boʻlsa, sotuv sanasidan narxni tasdiqlash maydonining shartlari.
6. Sotuvchi va sotish asosi: xususiylashtirish, ijro hujjati yoki kompaniya mulki savdosi; tegishli hujjat raqami va sanasi.
7. Arizachilar va koʻrishlar sonini kelajakdagi narxni taxmin qilmasdan, qiziqish koʻrsatkichi sifatida baholash.

Ilovalar va reyestrlarda

8. Kadastr raqami, manzil, reja, maydon va chegaralar; rejalashtirilgan loyiha yer maqsadiga mosligi. Kapital qurilish obyekti yerning ruxsat etilgan foydalanish turiga mos boʻlishi kerak (PF-135, 6-band).
9. Sotuvchining huquqi, ijara, ipoteka, servitutlar, taqiqlar va boshqa cheklovlar. Huquqlarning oʻzgarishi va oʻtishi davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi (OʻRQ-803, 6-modda). Ayrim roʻyxatga olingan huquqlar haqidagi maʼlumotlar arizachi identifikatsiya qilinganidan keyin (28-modda) koʻchirma shaklida beriladi. Xarita va geolokatsiya yer qayerdaligini, koʻchirma esa huquq va cheklovlarni koʻrsatadi.
10. Tarmoq tashkilotlari maʼlumotlari, ulanish nuqtalari, quvvat, suv taʼminoti, kirish yoʻli va kerakli ishlarning dastlabki smetasi.
11. Sotish qarori, qurilish jadvali va maxsus tartibda belgilangan investitsiya majburiyatlari, ish oʻrinlari yoki faoliyat yoʻnalishini saqlash shartlari.
12. Bino uchun — sotuv tarkibidagi uskuna va boshqa mol-mulk, yer huquqi, ijarachilar, texnik holat, foydali maydon va nizoli hisoblangan summalar.
13. Savdolar tarixi: oldingi boshlangʻich narxlar, savdo oʻtmaganining sabablari va shartlarni oʻzgartirish asoslari.
14. Koʻrik tartibi va pul kiritishdan oldin sotuvchidan yetishmayotgan hujjatlarni olish imkoniyati.

Xususiylashtirish xabarnomasida obyekt tavsiflari va sotish shartlari, jumladan obyekt, maydonlar, texnik holat, tarmoqlar, sana, savdo predmeti va tartibi, ariza, ishtirokchilar mezonlari, boshlangʻich narx hamda boshqa shartlar ochiqlanishi kerak (OʻRQ-907, 35-modda). Aniq tavsiflar roʻyxati obyektga bogʻliq.

Joyida

15. Amaldagi chegaralar, kirish imkoniyati va holatni hujjatlar bilan solishtirish. Qurilish uchun kommunikatsiyalarni oʻrganish va loyihani amalga oshirish imkoniyati muhim; bino uchun esa taʼmir hajmi va maksimal taklifni boshqa yoʻl bilan asoslab boʻlmaganda mustaqil baholash kerak. Hujjatlar suv bosgan yertoʻla yoki taxmin qilingan chegara ichidagi qoʻshni devorini koʻrsatmaydi.

Bu maqola arizagacha obyekt tanlashni tushuntiradi. E-auksion orqali yer sotib olish maqolasida ishtirok, toʻlov va rasmiylashtirish ketma-ketligi berilgan; u mos uchastka tanlangach kerak boʻladi.

Zakalat va eng yuqori taklifni qanday hisoblash kerak

Zakalat sotish tartibi va hisoblash bazasiga bogʻliq: BHM — bazaviy hisoblash miqdori. Nizomning 14-bandidagi umumiy shkala boʻyicha quyidagi miqdorlar amal qiladi; xususiylashtirish, ijro savdolari va ayrim huquqlar boʻyicha maxsus qoidalar alohida tekshiriladi.

Davlat mulkini xususiylashtirish uchun boshqa zakalat shkalasi belgilangan (OʻRQ-907, 20-modda):

Xususiylashtirishda ishtirokchi oʻz narx taklifini kiritsa, zakalat taklif qilingan summadan hisoblanadi. Gʻolibning zakalati sotib olish narxiga kiritiladi; qolgan ishtirokchilarga natija eʼlon qilinganidan keyin besh ish kuni ichida, zaxiradagi gʻolibga esa shartnoma tuzilganidan keyin uch ish kuni ichida qaytariladi. Gʻolib bayonnoma rasmiylashtirilganidan keyin oʻn ish kuni ichida shartnomani imzolashdan bosh tortsa, zakalat qaytarilmaydi; bosh tortgan zaxiradagi gʻolib uchun ham shunday muddat belgilangan.

Ijro hujjatlari boʻyicha sotishda zakalat baholangan qiymatning 5 foizi boʻladi (Nizom, 53-band). Boshlangʻich narxi 4.400.000.000 soʻmgacha boʻlgan davlat aktivlari, yer va davlat ishtirokidagi korxonalar mulkini sotish hamda ijaraga berish savdolarida uchinchi qadamdan taʼminotni toʻldirish talabi amal qiladi: hisobvaraqda narx taklifiga nisbatan tegishli zakalat summasi boʻlishi kerak (28¹-band). Hisobvaraqni dastlab bir marta toʻldirish yetarli boʻlmasligi mumkin.

Misol. Shartli boshlangʻich narx 17.600.000 soʻm boʻlsa, umumiy zakalat: 17.600.000 × 25% = 4.400.000 soʻm. Boshlangʻich narxi 880.000.000 soʻm boʻlgan bino xususiylashtirilsa: 880.000.000 × 5% = 44.000.000 soʻm; oldindan 968.000.000 soʻm taklif qilinsa: 968.000.000 × 5% = 48.400.000 soʻm. Shartli bahosi 100 mln soʻm boʻlgan ijro lotida zakalat 100 × 5% = 5 mln soʻmga teng, hatto boshlangʻich narx bahodan farq qilsa ham.

Umumiy tartibda 2.200.000.000 soʻmdan arzon obyekt uchun 10 ish kuni, shu summaga teng yoki undan yuqori obyekt uchun oʻn besh ish kuni ichida toʻlash nazarda tutilgan, qonunchilikda boshqacha qoida boʻlmasa (PQ-5197, 1-band). Xususiylashtirish va boʻlib toʻlashning maxsus muddatlari quyida tushuntirilgan. Xarid qarori taklifdan oldin qabul qilinadi; muddat toʻlov uchun.

Toʻlovdan bosh tortish savdolardan chetlatishga olib kelishi mumkin: birinchi marta bir yilga, takroran esa muddatsiz (PQ-5197, 1-band). Qoida gʻolib, uning bevosita taʼsischilari, ular tashkil etgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va boshqa tadbirkorlik subyektlarini qamrab oladi; aksiyadorlik jamiyatlari aksiyadorlari uchun istisno bor.

Eng yuqori taklif loyiha budjetidan kelib chiqadi: mavjud mablagʻdan taʼmir, ulanish, jihozlash, rasmiylashtirish, moliyalashtirish va zaxira xarajatlari ayriladi. Misol. Jami budjet 200 mln soʻm, taʼmir 40 mln, ulanish va rasmiylashtirish 15 mln, jihozlash 20 mln, zaxira 25 mln boʻlsa, xarid uchun 200 − 40 − 15 − 20 − 25 = 100 mln soʻm qoladi. Zakalat alohida qator emas, xarid uchun ajratilgan summaning bir qismi.

Boʻlib toʻlash va chegirma: boshlangʻich narx nimani koʻrsatmaydi

Boʻlib toʻlash yaqin muddatdagi toʻlovni kamaytiradi, lekin qarz va loyiha xarajatlarini qoldiradi. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer mulk yoki ijara huquqi asosida olinganda teng oylik toʻlovlar va qoldiq summaga Markaziy bankning asosiy stavkasi boʻyicha foiz hisoblash nazarda tutilgan (PF-135, 1-band).

Shartlar joylashuvga qarab farqlanadi:

• Toshkentda — bir yilgacha; Nukus va viloyat markazlarida — uch yilgacha. Dastlabki toʻlov kamida 35 foiz boʻlib, oʻn besh ish kuni ichida amalga oshiriladi.
• Boshqa aholi punktlarida — besh yilgacha; toʻrtinchi va beshinchi toifa tumanlarda — oʻn yilgacha. Dastlabki toʻlov kamida 15 foiz boʻlib, oʻn besh ish kuni ichida amalga oshiriladi.

Misol. Beshinchi toifa tumandagi yerning shartli narxi 200 mln soʻm. Eng kam dastlabki toʻlov: 200 × 15% = 30 mln; qoldiq — 170 mln. Qoldiqqa foiz alohida hisoblanadi. Shartli yillik stavka 12% boʻlsa, oʻzgarmagan qoldiqqa toʻliq yil uchun 170 × 12% = 20,4 mln soʻm hisoblanar edi; qarz toʻlangani sari qoldiq kamayadi, shuning uchun yakuniy summa jadvalga bogʻliq. 12% stavka faqat arifmetik misol uchun olingan.

Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchun 15 ish kuni ichida toʻliq toʻlansa, 20% chegirma beriladi; boshlangʻich narxi 50% dan ortiqqa pasaytirib sotilgan yerlar bundan mustasno (PF-135, 1-band). Misol. Savdo yakuni 200 mln soʻm boʻlib, istisno qoʻllanmasa, chegirmali narx 200 × 80% = 160 mln boʻladi. Boshlangʻich narx yarmidan koʻproqqa tushirilgan boʻlsa, butun 200 mln toʻlanadi.

Xususiylashtirilayotgan davlat mulkiga alohida toʻlov tartibi tatbiq etiladi (OʻRQ-907, 31-modda). Umumiy qoida — bir oy; qonunchilikdagi uzoqroq muddat, qoida tariqasida, uch yildan oshmasligi kerak. Bir oy ichidagi birinchi toʻlov narxning 35 foizidan kam boʻlsa, qoldiqqa Markaziy bank asosiy stavkasi boʻyicha yillik foizlar hisoblanadi, Prezident qarorlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Maxsus norma boʻlmasa, shu qonundagi umumiy boʻlib toʻlash shkalasi: 3 000 BHMgacha — uch oy; 3 000 dan yuqori, 6 000 BHMgacha — olti; 6 000 dan yuqori, 12 000 BHMgacha — oʻn ikki; 12 000 dan yuqori, 15 000 BHMgacha — oʻn sakkiz; 15 000 dan yuqori, 18 000 BHMgacha — yigirma toʻrt; 18 000 dan yuqori, 20 000 BHMgacha — oʻttiz; 20 000 BHMdan yuqori — oʻttiz olti oy. Yuqori chegaralar oraliqqa kiradi, muddat shartnomadan hisoblanadi, sotuv sanasidagi BHM olinadi.

Misol. Davlat obyektining shartli narxi 2.200.000.000 soʻm boʻlsa, umumiy shkala olti oygacha muddat beradi. 35 foizlik birinchi toʻlov 770.000.000 soʻm, qoldiq 1.430.000.000 soʻm boʻladi. Tanlanmadagi 60 va 120 oylik muddatlar bu shkala boʻyicha davlat mulkiga emas, PF-135 boʻyicha yer lotlariga tegishli.

Bino hujjatlari va sotuvchi bilan hisob-kitob tartibi davlat koʻchmas mulkini auksionda sotib olish maqolasida tushuntirilgan. U lotlar solishtirilgach, alohida yer uchastkasi emas, davlat obyekti tanlanganida kerak boʻladi.

Qurilish va investitsiya majburiyatlari

Narx taklifidan oldin qurilish muddatini moliyalashtirish va ruxsat etilgan foydalanish bilan solishtirish kerak. Umumiy tartib yerlarni investitsiya sharti bilan chiqarishni bekor qiladi (PQ-5197, 8-band), sanoat zonalari direksiyasi esa investitsiya majburiyatlari va muddatlarini alohida belgilaydi (PF-41, 4-band). Lot maʼlumotlaridagi investitsiya maydonlari faqat shunday majburiyatli lotlarda toʻldiriladi.

Yangi ajratiladigan boʻsh, qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yerlar boʻyicha ajratish sanasidan foydalanishga topshirishning eng koʻp muddatlari PF-135ga 4-ilovada belgilangan:

Prezident va Vazirlar Mahkamasi hujjatlarida boshqa muddatlar belgilanishi mumkin (4-ilova, 3-band). Chegaraviy maydonda ajratish hujjatlarida bevosita koʻrsatilgan muddat ayniqsa muhim. Huquqning boshqa shaxsga oʻtishi muddatni yangidan boshlamaydi: majburiyatlar yangi huquq egasiga oʻtadi (5-band).

Muddatlar buzilsa, hokimlik huquqni bekor qilish va yerni qayta sotish haqida sudga daʼvo kiritishi shart (7-band). Sobiq xaridorga mablagʻ takroriy savdo tushumidan qaytarish miqdori cheklangan holda, tayyorlash va auksion xarajatlari chegirilib qaytariladi; hududni tiklash, buzish va tozalash sobiq huquq egasi hisobidan bajariladi (8-band).

Misol. Xaridor 200 mln soʻm toʻlagan, takroriy savdodan 180 mln tushgan, hisobga olinadigan xarajatlar 5 mln boʻlgan. Koʻrsatilgan formula boʻyicha koʻpi bilan 180 − 5 = 175 mln soʻm qaytariladi; hududni tiklash xarajatlari bu misolga kiritilmagan.

Davlat organlari va mansabdor shaxslarning sud noqonuniy deb topgan harakatlari yoki harakatsizligi, shu jumladan ruxsat berish tartib-taomillari jarayonida yoʻqotilgan vaqt muddatdan chiqariladi (9-band). Fors-major holatida sud muddatni uzaytirishi mumkin (10-band). Bu asoslardan tashqarida jadval oʻzgarmaydi.

Maxsus iqtisodiy yoki sanoat zonasida tanlash qaroridan keyin olti oy ichida uzrsiz sabab bilan investitsiya majburiyatlarini bajarishga kirishilmasa, ijara bekor qilinadi va obyektlar direksiyaga qaytariladi (PF-41, 5-band). Muddatning boshlanishi ham, sababga doir shart ham muhim.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

Oʻzgarishlar arzon lot hisob-kitobi va qishloq xoʻjaligi savdolariga qatnashishga taʼsir qiladi:

• 2025-yil 22-noyabrdan 2025-yil 21-noyabrdagi PF-223 kiritgan tahrir barcha turdagi qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yerlar uchun oʻn besh ish kuni ichida toʻliq toʻlanganda 20% chegirmani belgilaydi; boshlangʻich narxi 50% dan ortiqqa tushirilgan yerlar bundan mustasno.
• 2026-yil 1-maydan 2026-yil 24-apreldagi PF-68 chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, chet el yuridik va jismoniy shaxslarining qishloq xoʻjaligi yerlarini ijaraga berish auksionlarida hamda bunday ijara huquqlarini boshqa shaxsdan olishda qatnashishiga yoʻl qoʻymaydi.
• 2026-yil 1-maydan 2026-yil 24-apreldagi PF-68 tegishli qishloq xoʻjaligi lotlarining boshlangʻich narxini normativ qiymatning 50 foizi qilib belgilaydi; takroriy savdolarda narx 10 foizdan boshlangʻich narxning 10 foizigacha, lekin savdoga chiqarish xarajatlaridan kam boʻlmagan miqdorgacha pasaytiriladi. Yaylovlar, pichanzorlar va lalmi yerlarga maxsus hisob qoʻllanadi. Misol. Normativ qiymat shartli 100 mln soʻm boʻlsa, umumiy formula boʻyicha boshlangʻich narx 50 mln, uning oʻndan bir qismi 5 mln boʻladi. Savdoga chiqarish xarajatlari 5 mln dan koʻp boʻlsa, eng past narx shu xarajatlarga teng boʻladi.
• 2026-yil 1-iyuldan 2026-yil 15-maydagi 246-son VMQ kiritgan oʻzgartirish xabarnomada yer boʻyicha qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi ishlab chiqarishi nobudgarchiliklari miqdorini koʻrsatishni talab qiladi. Boshlangʻich narx bosqichma-bosqich tushirilganda bu nobudgarchilik miqdori kamaymaydi. Shu sababli yer qismi tushganda nobudgarchilik qismi oʻzgarmay qoladi.

Yaylovlar, pichanzorlar va lalmi yerlarning boshlangʻich narxi normativ qiymatning 1 foizi, savdoga chiqarish, yerlarni foydalanishga kiritish uchun yer tuzish loyihasi va texnik-iqtisodiy asosni ishlab chiqish xarajatlari hamda ijara huquqini roʻyxatdan oʻtkazish toʻlovidan tashkil topadi (PF-68, 2-band). Misol. Shartli normativ qiymat 100 mln, sanalgan xarajatlar jami 2 mln boʻlsa, boshlangʻich narx 100 × 1% + 2 = 3 mln soʻm. Xarajatlar tarkibi muayyan uchastka hujjatlari boʻyicha tekshiriladi.

Biznes vaqt ajratishi kerak boʻlgan toifalar

Toifa tanlovi biznes vazifasi va muayyan lot shartlarini bajara olishga bogʻliq.

• Tadbirkorlik va shaharsozlik uchun yerlar foydalanish turi, tuman, tarmoqlar va qurilish muddati mos keladigan loyiha uchun toʻgʻri keladi. Boʻlib toʻlash keyingi moliyalashtirish taʼminlangandagina foydali.
• Sanoat zonalari yerlari investitsiya majburiyatlari ishlab chiqarish loyihasiga mos kelganda solishtirishga arziydi. Majburiyatlar bajarilgach xususiylashtirish yoki uzaytirish sharti bilan kamida oʻn yillik ijara nazarda tutilgan (PF-41, 4-band); xususiylashtirish imkoniyati xaridor va yerning maqomiga ham bogʻliq.
• Noturar-joy obyektlari mavjud binoni baholash imkonini beradi: foydali maydon, taʼmir, uskunalar, kirish, ijarachilar va yer huquqi. Sotish asosi qoʻllanadigan toʻlovlar va hujjatlarni belgilaydi.
• Qurilishi tugallanmagan binolar qolgan ishlar hisobini va hujjatlar tekshiruvini talab qiladi; yerga oid dastlabki muddatlar davom etayotgan boʻlishi mumkin.

Savdo nuqtalari chakana savdo operatorlariga, transport, mebel va uskunalar esa tegishli xoʻjalik vazifasi bor xaridorga mos keladi. Talab qilish, oʻsimliklardan foydalanish va ulush kiritish huquqlari predmet hamda ijroni alohida baholashni talab qiladi. Ularning narxlari tayyor tijorat koʻchmas mulki bilan solishtirib boʻlmaydigan darajada boshqacha.

Ishchi roʻyxatda obyekt, olinadigan huquq, tasdiqlangan foydali maydon, foydalanish boshlanguncha xarajatlar, toʻlov jadvali va ochiq savollarni saqlash yetarli. Bunday roʻyxat qaysi obyekt loyiha budjeti va ishga tushirish muddatiga sigʻishini koʻrsatadi.

Koʻp beriladigan savollar

Nega E-auksionda 1 million soʻmdan arzon lotlar shuncha koʻp?

2026-yil 6-sentabrdagi tanlanmada 5 000 lotdan 1 580 tasi koʻchma savdo obyektlari boʻlib, median boshlangʻich narxi 128 ming soʻm edi. Past narx koʻchar mol-mulk yoki cheklangan huquqqa ham tegishli boʻlishi mumkin. Shuning uchun avval xarid predmeti va toʻlovlar tarkibi aniqlanadi. Xuddi shu tanlanmada tijorat yeri va tayyor binolarning median boshlangʻich narxi 16 mln va 837 mln soʻm edi.

Narx pasaytirish auksioni nima?

Bu taklif narxi avval belgilangan qoidalar boʻyicha tushadigan savdo sessiyasidir. Ijro hujjatlari boʻyicha sotiladigan mol-mulkning tushirilgan narxi birinchi marta tasdiqlangach, keyingi oshirish mumkin — Nizomning 58-bandida bunday narx oshirishga oʻtish nazarda tutilgan. Takroriy auksionlar orasida boshlangʻich narxni pasaytirish esa alohida mexanizm. Minimum, qadam va savdo tarixi tanlangan lotning sotish tartibidan oʻqiladi.

Uchastkada kommunikatsiyalar borligini qanday bilish mumkin?

Kartochka va ilovalarni tarmoq tashkilotlari maʼlumotlari hamda joyida koʻrik natijalari bilan solishtiring. Loyiha uchun ulanish nuqtasi, mavjud quvvat, suv taʼminoti imkoniyati, ishlar roʻyxati va narxi muhim. «Yaqinda elektr bor» degan belgi ularning birortasiga javob bermaydi. Eng yuqori narx taklifiga tasdiqlangan ulanish smetasi kiritiladi; ish hajmi nomaʼlum boʻlsa, u arizadan oldin tarmoq tashkilotida aniqlanadi.

Yana kim ariza berganini koʻrish mumkinmi?

Ariza va koʻrishlar hisoblagichlari ishtirokchilarning shaxsini ochiqlamaydi. Operator shaxsiy maʼlumotlar maxfiyligini taʼminlashi kerak (Nizom, 4-band). Takliflar sessiyada koʻrinadi, natija esa arizachilarning ismli roʻyxatisiz eʼlon qilinadi. Arizalar soni qiziqishni koʻrsatadi; gʻolib va narx sessiyada aniqlanadi.

Gʻalabadan keyin kartochkadagi majburiyatlarni qayta koʻrib chiqish mumkinmi?

Yoʻq: yer berish hujjatlari va maxsus tartib yozilganidek qoʻllanadi. Masalan, huquqni boshqa shaxsga oʻtkazish qurilish muddatlarini oʻzgartirmaydi (PF-135ga 4-ilova, 5-band). Sud orqali uzaytirish yoki ayrim davrlarni hisobdan chiqarish uchun maxsus asoslar bor. Shu sababli jadval va investitsiya shartlari narx taklifidan oldin tekshiriladi, oʻzgartirish uchun esa tegishli huquqiy asos kerak.

Taklifdan oldin baholash kerakmi?

Bino yoki katta yer uchastkasi uchun mustaqil baholash xaridning eng yuqori narxini asoslashga yordam beradi, ayniqsa daromadlilik qayta sotish, ijaraga berish yoki katta taʼmirga bogʻliq boʻlsa. Uni hech bir norma talab qilmaydi; bu tanlash vositasi. Kichik va tushunarli obyekt boʻyicha yakunlangan oʻxshash bitimlar va tasdiqlangan smeta moʻljal boʻlishi mumkin. Kartochkadagi boshlangʻich narx va baholash — sotuvchining raqamlari.