Oʻzbekistonda xizmat safarlari: hujjatlar, xarajatlar va soliqlar

Xizmat safari — xodimning ish beruvchi topshirigʻi bilan boshqa joyga maʼlum muddatga borib xizmat vazifasini bajarishidir. Ish beruvchi mehnat kafolatlarini saqlaydi hamda yoʻl, turar joy, sutkalik va kelishilgan boshqa xarajatlarni qoplaydi. Rasmiylashtirish va soliq oqibati hujjatlar, toʻlov miqdori hamda tashkilot davlat sektoriga kirishiga bogʻliq. Xizmat safari tushunchasi (MK 287-moddasi)

Qisqacha:

• joʻnashdan oldin topshiriq, manzil, muddat, ish rejimi va budjetni belgilang, soʻng buyruq chiqaring va boʻnak bering;
• 424-son nizom budjet va davlat nazoratidagi tashkilotlar uchun majburiy, boshqa ish beruvchilar uchun tavsiyaviy;
• hujjat bilan tasdiqlangan toʻlovlar hamda meʼyor doirasidagi sutkalik xodim daromadi boʻlmaydi, meʼyordan ortiq sutkalik esa mehnatga haq toʻlash daromadiga kiradi;
• xodim qaytgach, boʻnak hisoboti, chipta, turar joy hisobi va qoʻshimcha xarajatlar dalillarini yigʻing;
• ish beruvchi xizmat safari tartibini ichki hujjatda bir xil belgilashi va har bir hisob-kitobni toʻlovdan oldin tekshirishi kerak.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Rasmiylashtirish, rozilik va ish vaqti

Xizmat safari deb nima hisoblanadi

Uchta asosiy belgi bor: ish beruvchining topshirigʻi, doimiy ish joyidan boshqa joyga borish va maʼlum muddatli aniq xizmat vazifasi. Doimiy ish joyi odatda mehnat shartnomasidan aniqlanadi. Xodim doimiy ishlaydigan boʻlinma yoki filial boshqa hududda boʻlsa, aynan shu boʻlinma safarning boshlangʻich nuqtasi hisoblanadi.

Doimiy ishi koʻchib yurish yoki sayyor xususiyatga ega xodimning odatiy qatnovlari xizmat safari hisoblanmaydi. Bunday ish uchun shartnoma sayyor ishga tegishli shartlar va kompensatsiyani nazarda tutishi kerak; xizmat safari qoidalari avtomatik qoʻllanmaydi. Bu farq maxsus qoida (MK 287-moddasi) bilan belgilangan.

Masofadan ishlovchi xodim ham xizmat safariga yuborilishi mumkin. Ish beruvchi buyrugʻi bilan uning joylashgan manziliga borish, agar xodim har kuni yashash joyiga qayta olmasa, xizmat safari boʻladi. Masofaviy ish qoidasi (MK 459-moddasi)

Oddiy xizmat safarini boshqa ish beruvchiga vaqtincha xizmat safariga yuborish bilan aralashtirmang. Ikkinchi holatda mehnatni tashkil qiluvchi ish beruvchi oʻzgaradi, alohida muddatli shartnoma tuziladi va xodimning yozma roziligi olinadi. Qisqa xizmat safarida bunday oqibatlar yuzaga kelmaydi.

Xizmat safarini qanday rasmiylashtirish kerak

Avval qaysi tartib qoʻllanishini aniqlang. 424-son nizom budjet tashkilotlari, davlat maqsadli jamgʻarmalari, budjet hisobidan moliyalashtiriladigan boshqa jamgʻarmalar hamda davlat ulushi kamida 50% boʻlgan yuridik shaxslar uchun majburiy. Boshqa tashkilot va tadbirkorlik subyektlari uchun u tavsiyaviydir. 424-son nizom doirasi

Mehnat kodeksi esa barcha ish beruvchilar uchun majburiy. Xarajatlarni qoplash miqdori jamoa shartnomasida yoki kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan ichki hujjatda belgilanadi. Miqdorlar budjet tashkilotlari uchun hukumat belgilagan darajadan kam boʻlishi mumkin emas. Eng kam kafolat (MK 287-moddasi)

Davlat va budjet sektori uchun odatiy hujjatlar toʻplamiga ish rejasi, buyruq, qaror yoki farmoyish va xizmat safari guvohnomasi kiradi. Hujjatlar toʻplami Belgilangan shakllar xususiy kompaniya uchun tavsiyaviy boʻlsa ham, u xizmat maqsadi va safar sanalarini isbotlash uchun xuddi shu hujjat yoʻlidan foydalanishi maqsadga muvofiq.

Sanalar, yoʻnalish yoki topshiriq oʻzgarsa, faqat yozishmalarga tayanmang. Muddatni uzaytirish, xodimni chaqirib olish yoki safarni muddatidan oldin tugatish yangi buyruq, qaror yoki farmoyish bilan rasmiylashtiriladi. Muddatni oʻzgartirish

Kimlarni roziligisiz yuborib boʻlmaydi

Homilador xodimni, shuningdek 14 yoshga toʻlmagan bolaning yoki 16 yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasidan birini yoxud uning oʻrnini bosuvchi shaxsni faqat yozma rozilik bilan yuborish mumkin. Ish beruvchi avval safardan voz kechish huquqi haqida xabar berishi shart. Yozma rozilik qoidasi (MK 396-moddasi)

Nogironligi boʻlgan xodim faqat roziligi bilan va safar tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalarida taqiqlanmagan boʻlsa yuboriladi. Nogironlik sharti (MK 428-moddasi) Rozilikni aynan mazkur safar uchun oling va qaytarilmaydigan chipta xarididan oldin tavsiyalarni tekshiring.

18 yoshga toʻlmagan xodimlarni odatda xizmat safariga yuborish mumkin emas. Hukumat roʻyxatidagi ayrim ijodiy, ommaviy axborot, kino, teatr va sport kasblari uchun cheklangan istisno mavjud. Voyaga yetmaganlar qoidasi (MK 417-moddasi)

Mazkur toifalarga kirmaydigan voyaga yetgan xodimning roziligi har bir safar uchun umumiy qonuniy shart sifatida belgilanmagan. Shunga qaramay, ish beruvchi mehnat vazifasi, doimiy ish joyi, sogʻliq cheklovlari, himoyalangan maqom va ichki tartibni tekshiradi. Topshiriq doimiy oʻtkazish yoki shartnomada belgilanmagan ishga aylanmasligi kerak.

Muddat va ish vaqtini qanday belgilash kerak

424-son nizomni majburiy qoʻllaydigan ish beruvchilar uchun ichki xizmat safarining yoʻlda boʻlish vaqtini hisobga olmagan umumiy muddati odatda 30 kalendar kundan oshmaydi. Ayrim ishlar uchun uzunroq maxsus muddatlar mavjud, lekin ularni har bir safarga avtomatik tatbiq etib boʻlmaydi. Umumiy muddat chegarasi

Ish rejimi topshiriq maqsadiga qarab tanlanadi: qabul qiluvchi ish beruvchining rejimi qoʻllanadi yoki yuborgan ish beruvchi topshiriqda alohida rejimni tasdiqlaydi. Safardagi ish rejimi (MK 196-moddasi) Shu sababli buyruqda qabul qiluvchi tomon jadvali amal qilishi va dam olish kunida ishlash topshirigʻi bor-yoʻqligi koʻrsatilishi kerak.

Dam olish kunida boshqa shaharda boʻlishning oʻzi ish bajarilganini anglatmaydi. Xodim dam olish yoki bayram kunida amalda ishlagan boʻlsa, haq kamida ikki hissa miqdorida toʻlanadi. Xodim xohlasa, boshqa dam olish kuni va kamida bir hissa haq berilishi mumkin; qoʻshimcha dam olish kuni toʻlanmaydi. Dam olish kuni haqi (MK 263-moddasi)

Xizmat safari vaqti tabelda ishlangan vaqt tarkibida alohida qayd etiladi. Alohida vaqt hisobi (MK 200-moddasi) Joʻnash va qaytish kunlari, yoʻlda ishlash hamda dam olish kunidagi amaldagi ish buyruq, chipta, topshiriq va tasdiqlangan jadval bilan asoslanishi kerak.

Xarajatlarni qoplash va hisob-kitob

Ish beruvchi qaysi xarajatlarni qoplaydi

Majburiy tarkib manzilga borish va qaytish yoʻli, turar joy ijarasi, doimiy yashash joyidan tashqarida boʻlish bilan bogʻliq sutkalik va ish beruvchining ruxsati yoki roziligi bilan qilingan boshqa xarajatlardan iborat. Qoplash majburiyati (MK 287-moddasi)

424-son nizom doirasida yoʻl xarajatiga hujjatli chipta, band qilish, yoʻlovchining majburiy sugʻurtasi, ruxsat etilgan bagaj hamda vokzal yoki aeroportdan aholi punktigacha nazarda tutilgan transport kiradi. Yoʻl xarajatlari tarkibi Shahar ichidagi taksi avtomatik qoplanmaydi: sabab, vaqt, jamoat transporti mavjudligi va oldindan berilgan ruxsatni tekshiring.

Hujjatning yoʻqligi har doim toʻlovni bekor qilmaydi, lekin miqdor va soliq xavfini oʻzgartiradi. 424-son nizom doirasida chiptasiz yoʻl uchun har kilometrga BHMning 440 qismi toʻlanadi. Chiptasiz hisob Xususiy ish beruvchi qoidani jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasida amaldagi kafolatdan past belgilamasdan qayd etadi.

Davlat yoki budjet sektoridagi oddiy xodim uchun hujjatli turar joy xarajati bir sutkaga BHMning 660.000 qismi doirasida qoplanadi. Turar joy chegarasi Hujjat boʻlmasa, bir sutkaga BHMning 88.000 qismi toʻlanadi. Hujjatsiz turar joy Xususiy ish beruvchi hujjatli limit, ortiqcha summani tasdiqlash va hujjatsiz stavkani alohida belgilashi kerak.

Masofa, transport va topshiriq xodimga har kuni doimiy yashash joyiga qaytish imkonini bersa, sutkalik toʻlanmaydi. Qarorni rahbar aniq sharoitlarni hisobga olib qabul qiladi. Har kuni qaytish qoidasi

Ichki xizmat safari xarajatlarini hisoblash

Barcha toʻlovlarni bitta summaga birlashtirmang. Yoʻl, turar joy, sutkalik, mehnat haqi va tasdiqlangan qoʻshimcha xarajatlarni alohida hisoblang. 424-son nizom doirasida sutkalik miqdori bir kunga BHMning 154.000 qismigacha, jumladan hujjatli ovqatlanish uchun 110.000 qismigacha va boshqa xarajatlar uchun 44.000 qismigacha belgilanadi. Sutkalik tarkibi

Xizmat safari ish beruvchi kafolat toʻlovlarini amalga oshiradigan davrga kiradi. Kafolat toʻlovi (MK 280-moddasi) 424-son nizom xodimning ish joyi, lavozimi va mehnatga haq toʻlash shartlari, ishbay tizimdagi xodim uchun esa oʻrtacha ish haqi saqlanishini aniqlashtiradi. Mehnatga haq toʻlash tizimini tekshirmasdan barcha xodimlarga oʻrtacha ish haqini qoʻllamang.

Qonunchilik yoki ichki hujjat oʻrtacha ish haqini talab qilsa, hisob davri hisoblash oyidan oldingi 12 kalendar oydir. Oʻrtacha kunlik ish haqi 25,3 ish kuni koʻrsatkichi qoʻllanadigan qonuniy usulda hisoblanadi. Oʻrtacha ish haqi hisobi (MK 257-moddasi)

Hisoblash misoli

Budjet tashkiloti xodimi toʻrt kalendar kunga yuborildi. Chiptalar 600 000 soʻm, hujjat bilan tasdiqlangan turar joy uch kecha uchun har kechaga 500 000 soʻm, qoʻshimcha xarajat yoʻq. Barcha summalar amaldagi chegaralarga sigʻadi deb olamiz.

Ish kunlari uchun mehnat haqi alohida qoʻshiladi. Kunlardan biri dam olish kuni boʻlib, xodim amalda topshiriqni bajargan boʻlsa, buxgalteriya oshirilgan haq yoki rasmiylashtirilgan boshqa dam olish kuni qoidasini ham qoʻllaydi.

Xorijiy xizmat safarini rasmiylashtirish

Chet elga safar uchun avval ish beruvchi maqomini aniqlang. 2730-son bilan roʻyxatdan oʻtgan umumiy nizom yangi maxsus davlat rejimiga kirmaydigan tashkilotlar uchun chet el valyutasidagi toʻlovlar, sutkalik, turar joy, yoʻl va hisobotni tartibga soladi. Xorijiy safar tartibi

Buyruqda mamlakat va shaharlar, chegaradan oʻtish sanalari, maqsad, qabul qiluvchi tomon, toʻlov manbalari, boʻnak valyutasi va qabul qiluvchi tomon qoplaydigan xarajatlarni koʻrsating. Viza yigʻimi, tibbiy sugʻurta, bagaj, roʻyxatdan oʻtish toʻlovlari va valyutani qayta hisoblashni tekshiring. Qabul qiluvchi tomon bergan ovqat yoki turar joy xodim toʻloviga taʼsir qiladi va hujjatlashtirilishi shart.

Umumiy xorijiy tartibda boʻnak hisoboti qaytilgandan keyin uch ish kunidan kechiktirmay buxgalteriyaga va olingan boʻnak valyutasida topshiriladi. Xorijiy hisobot muddati Xarajat qilingan davlat qoidalari asosida tuzilgan hujjatlar operatsiya mazmuni, summa va xizmat aloqasini aniqlashga imkon bersa, soliq hisobi uchun ishlatilishi mumkin.

Davlat sektori uchun 2026-yildan alohida tartib amal qiladi va u quyida bayon etilgan. Xususiy kompaniya faqat ayni mamlakatga borayotgani sababli davlat sektorining yuqoriroq meʼyorlarini qoʻllay olmaydi.

Avans hisoboti, soliqlar va xodim himoyasi

Boʻnakni yopish va soliqlarni hisobga olish

424-son nizom boʻyicha ichki safarda yoʻl, sutkalik va turar joy boʻnagi joʻnashdan oldin beriladi. Safardan oldingi boʻnak Qaytgandan keyin uch ish kuni ichida xodim boʻnak hisoboti, xizmat safari guvohnomasi va xarajat hujjatlarini topshiradi. Ichki hisobot muddati

Ish beruvchi oʻz vaqtida qaytarilmagan boʻnak qoldigʻini alohida yozma roziliksiz ushlab qolishi mumkin. Ushlab qolish buyrugʻi qaytarish muddati tugaganidan keyin bir oy ichida chiqarilishi kerak. Muddat oʻtkazilsa yoki xodim asos yoxud summaga eʼtiroz bildirsa, qarz sud orqali undiriladi. Boʻnakni qaytarish (MK 269-moddasi) Har bir toʻlovdagi jami ushlab qolish odatda hisoblangan ish haqining 50% qismidan oshmaydi. Ushlab qolish chegarasi (MK 270-moddasi)

Soliq natijasini toʻrt qismda tekshirish mumkin:

Xodim daromadidan chiqarish kompensatsiyalar roʻyxati (SK 369-moddasi) bilan belgilangan. Meʼyordan ortiq sutkalik ortiqcha toʻlov qoidasi (SK 373-moddasi) asosida mehnatga haq toʻlash daromadiga kiradi. Ijtimoiy soliq obyekti mehnatga haq toʻlash xarajatlari boʻlgani uchun, ortiqcha qism ushbu bazaga ham kiradi; bu qoidalarni birga qoʻllashdan kelib chiqadigan xulosadir. Ijtimoiy soliq obyekti (SK 403-moddasi)

Foyda soligʻi uchun xizmat safari buyrugʻi, yoʻl hujjatlari va xizmat hisoboti dalil sifatida bevosita tan olingan, ammo ular xarajatning daromad olish faoliyati bilan iqtisodiy aloqasini koʻrsatishi kerak. Chegiriladigan xarajat (SK 305-moddasi) Aylanmadan olinadigan soliq bazasi belgilangan tuzatishlar bilan jami daromaddan tuziladi, shu sababli oddiy xizmat safari xarajatlari uni kamaytirmaydi. Aylanma soliq bazasi (SK 464-moddasi)

Javobgarlik va xodim himoyasi

Ish beruvchi oʻz vaqtida rasmiylashtirish va toʻlovlar, xodim hisobot va qoldiqni qaytarish, buxgalteriya esa hujjatlar hamda soliq tasnifini tekshirish uchun javob beradi. Ichki hujjatda safarni tasdiqlash, pul berish va keyingi nazoratni ajrating, shunda butun jarayon bitta shaxs nazoratida qolmaydi.

Ish beruvchi xodimga tegishli toʻlovni kechiktirsa, toʻlov muddatidan keyingi kundan haqiqiy hisob-kitob kunigacha har bir kun uchun pul kompensatsiyasi hisoblanadi. Majburiyat ish beruvchining aybi bor-yoʻqligidan qatʼi nazar yuzaga keladi. Kechikish kompensatsiyasi (MK 333-moddasi)

Xizmat safari davrida ish beruvchi odatda oʻz tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qila olmaydi. Istisnolar asosan tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyati qonunda nazarda tutilgan holatda tugashiga taalluqli. Ishdan boʻshatish himoyasi (MK 163-moddasi)

Shuningdek qarang. Toʻlovni saqlash va oʻrtacha ish haqini hisoblash ish haqi qoidalarida, kunlarni qayd etish esa ish vaqti qoidalarida tushuntirilgan. Safar paytida shartnomani bekor qilish nizosi uchun ishdan boʻshatish qoidalarini tekshiring.

Oʻzgarishlar va toʻlovdan oldingi tekshiruv

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

2026-yil 12-iyundan davlat organlari, davlat tashkilotlari va davlat ulushi kamida 50% boʻlgan xoʻjalik birlashmalarining xorijiy safarlari uchun Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 11-iyundagi 303-son qarori asosida alohida tartib amal qiladi. U maxsus rasmiylashtirish, mamlakatlar jadvali, boʻnak va hisobot qoidalarini joriy etdi. Yangi davlat tartibi

Mazkur tartibda boʻnak hisoboti qaytilgandan keyin uch ish kunidan kechiktirmay topshiriladi. Boʻnak chet el valyutasida berilgan boʻlsa, muddati oʻtgan qoldiqni undirishda boʻnak berilgan kundagi Markaziy bank kursi qoʻllanadi. Davlat hisoboti qoidasi Ishlatilmagan qoldiq hisobot topshirilgandan keyin ikki bank kuni ichida qaytariladi. Qoldiqni qaytarish muddati

Amaliy natija shuki, har bir xorijiy safardan oldin ish beruvchining joriy maqomi va tegishli mamlakat jadvalini tekshirish zarur. Xususiy kompaniya umumiy tartibni, davlat subyekti esa yangi maxsus tartibni qoʻllaydi. Qoidalarni aralashtirish ortiqcha yoki kam toʻlov va notoʻgʻri soliqqa olib kelishi mumkin.

Toʻlovdan oldingi ish beruvchi roʻyxati

Joʻnashdan oldin xizmat maqsadi, ish beruvchi maqomi, xodim vazifasi, cheklov va roziliklar, sanalar, yoʻnalish, ish rejimi, budjet, valyuta va qabul qiluvchi tomonni tekshiring. Buyruq chiqaring, topshiriqni tasdiqlang, boʻnak bering va xodimga dalillar roʻyxatini topshiring.

Qaytgandan keyin hisobotni buyruq va amaldagi yoʻnalish bilan solishtiring. Chipta va bort taloni, turar joy, sutkalik kunlari, dam olish kunidagi ish, shaxsiy yoʻnalish chetlanishlari, valyuta kursi, qabul qiluvchi tomon xarajatlari va qaytarilgan qoldiqni alohida tekshiring. Keyin soliqdan ozod kompensatsiya, mehnat haqi va meʼyordan ortiq qismni ajrating.

Buyruq, topshiriq, roziliklar, boʻnak hisoboti, toʻlov dalillari va buxgalteriya hisobini bitta jildda saqlang. Xarajat tasdiqlanmagan yoki oldindan kelishilmagan boʻlsa, yakuniy hisob-kitobdan oldin ish beruvchi qarorini yozma qayd eting; toʻlov maqsadini keyinroq sunʼiy ravishda oʻzgartirmang.

Koʻp beriladigan savollar

Xodim xizmat safaridan voz kechishi mumkinmi?

Har qanday qonuniy xizmat topshirigʻidan voz kechish uchun umumiy huquq mavjud emas. Homilador xodim, 14 yoshga toʻlmagan bolaning yoki 16 yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasidan biri, shuningdek nogironligi boʻlgan xodim uchun yozma rozilik kerak. Voyaga yetmaganlarni odatda yuborib boʻlmaydi. Topshiriq mehnat vazifasiga mos va tibbiy cheklovlarga rioya qilingan boʻlishi shart.

Xususiy kompaniya xizmat safari guvohnomasini berishi shartmi?

424-son nizomdagi shakl koʻrsatilgan davlat va budjet doirasi uchun bevosita majburiy, boshqa ish beruvchilar uchun tavsiyaviy. Xususiy kompaniya baribir guvohnoma yoki unga teng hujjatni rasmiylashtirishi maqsadga muvofiq. U buyruq, topshiriq, chipta va hisobot bilan birga sana, yoʻnalish va xizmat maqsadini isbotlaydi.

Bir kunlik safar uchun sutkalik toʻlanadimi?

Transport va topshiriq xodimga har kuni doimiy yashash joyiga qaytish imkonini bersa, 424-son nizom sutkalik toʻlashni nazarda tutmaydi. Rahbar masofa, transport, topshiriq va dam olish imkonini hisobga olib qaror qiladi. Yoʻl va boshqa tasdiqlangan xarajatlar qoplanishi mumkin.

Chipta yoki mehmonxona hisobi yoʻqolsa nima qilish kerak?

Avval tashuvchi yoki mehmonxonadan dublikat yoxud elektron tasdiq soʻrang. Hujjatni tiklab boʻlmasa, hujjatsiz xarajatlar uchun maxsus stavkalar va ish beruvchining ichki tartibini qoʻllang. Soxta chek tuzmang: dalilning yoʻqligi qoplash va soliq tasnifiga taʼsir qiladi hamda toʻgʻri qayd etilishi kerak.

Xodimni safar paytida ishdan boʻshatish mumkinmi?

Ish beruvchi tashabbusi bilan odatda mumkin emas. Himoya xizmat safarining butun davrida amal qiladi; tor istisnolar tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyati tugashiga bogʻliq. Taraflar kelishuvi yoki xodim tashabbusi kabi boshqa asosda bekor qilish iroda va tartibni alohida tekshirishni talab qiladi.