Oʻzbekistonda toʻlov litsenziyasi: kapital, hujjatlar va talablar

Toʻlov tashkiloti ruxsat etilgan toʻlov xizmatlarini koʻrsatadi, operator esa toʻlov tizimining ishlashini taʼminlaydi. Har ikkisiga Markaziy bank litsenziyasi (OʻRQ-578-son Qonunning 21-moddasi), aksiyadorlik jamiyati shakli hamda 20 yoki 50 mlrd soʻm kapital kerak; bu talablar 2023-yil 30-noyabrdagi PQ-381-son qaror bilan belgilangan.

Qisqacha:

• toʻlov tashkiloti foydalanuvchilarning toʻlovlariga xizmat koʻrsatadi, operator esa tizim qoidalarini belgilaydi va uning infratuzilmasini taʼminlaydi
• eng kam kapital toʻlov tashkiloti uchun 20 mlrd soʻm, operator uchun esa 50 mlrd soʻmni tashkil etadi
• Markaziy bank toʻliq hujjatlar toʻplamini olgach, 30 kun ichida (OʻRQ-578-son Qonunning 22-moddasi) qaror qabul qiladi
• arizani koʻrib chiqish uchun 220.000 soʻm, litsenziya berish uchun esa 2.200.000 soʻm davlat boji toʻlanadi
• ariza topshirishdan oldin ikki yillik biznes-reja, ishlaydigan toʻlov modeli, tavakkalchiliklarni boshqarish, AML nazorati va axborot xavfsizligi tizimini tayyorlash kerak

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Biznes modellari va kapital

Toʻlov tashkiloti nima qiladi va operator undan qanday farq qiladi

Toʻlov tashkiloti foydalanuvchilar va toʻlov operatsiyalari bilan ishlaydi, operator esa ishtirokchilar oʻzaro hamkorlik qiladigan qoidalar va texnik muhitni yaratadi. Qonun toʻlov tashkilotini toʻlov xizmatlarini koʻrsatish huquqiga ega bank hisoblanmaydigan yuridik shaxs (OʻRQ-578-son Qonunning 4-moddasi) deb belgilaydi. Operator — tizimning ishlashini taʼminlaydigan (OʻRQ-578-son Qonunning 7-moddasi) yuridik shaxs.

Toʻlov tizimi operator, ishtirokchi banklar va toʻlov tashkilotlarini birlashtiradi; uning ishtirokchilari hisob-kitob banklari (OʻRQ-578-son Qonunning 5-moddasi) hisoblanadi. Qonun besh guruh shaxsni (OʻRQ-578-son Qonunning 13-moddasi) toʻlov xizmatlarini yetkazib beruvchilar qatoriga kiritadi: Markaziy bank, banklar, toʻlov tashkilotlari, toʻlov agentlari va toʻlov subagentlari.

Toʻlov xizmatlarining toʻliq roʻyxati quyidagilarni qamrab oladi:

1. bank hisobvaragʻidan foydalangan holda toʻlovlarni qabul qilish va amalga oshirish;
2. bank hisobvaraqlariga, shu jumladan uchinchi shaxslarning hisobvaraqlariga kiritish uchun naqd pulni qabul qilish;
3. toʻlovchiga hisobvaraq ochmasdan toʻlov uchun naqd pulni qabul qilish;
4. elektron pullarni chiqarish va qoplash;
5. bank kartalarini chiqarish;
6. elektron pullar va bank kartalarini realizatsiya qilish;
7. elektron pullar bilan toʻlovlarni qabul qilish va qayta ishlash;
8. toʻlovni elektron tarzda qayta ishlash va maʼlumotlarni bankka yuborish;
9. pul oʻtkazmalari tizimlari orqali mablagʻlarni qabul qilish va oʻtkazish.

Qonun ushbu toʻqqiz turdagi xizmatni (OʻRQ-578-son Qonunning 14-moddasi) belgilaydi, biroq muayyan yetkazib beruvchiga ularning faqat bir qismiga ruxsat etiladi. Toʻlov tashkiloti bank hisobvaraqlariga kiritish uchun naqd pulni qabul qila olmaydi (OʻRQ-578-son Qonunning 15-moddasi), elektron pullar va bank kartalarini chiqara olmaydi. Bu uch xizmat tegishli vakolatlari doirasida banklar va Markaziy bankka qoldirilgan.

Kompaniya qanday shaklda tuziladi va qancha kapital kerak

Ushbu biznes bilan shugʻullanuvchi oddiy tijorat kompaniyasi aksiyadorlik jamiyati boʻlishi kerak. Talab 2024-yil 1-iyuldan amal qiladi; shu sanadan operatorning eng kam kapitali 50 mlrd soʻm, toʻlov tashkilotiniki esa 2025-yil 1-iyuldan 20 mlrd soʻm etib belgilangan.

Ijro etuvchi organ rahbarlari oliy maʼlumotga, bank-moliya sohasi yoki axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yoʻnalishida kamida ikki yillik tajribaga (OʻRQ-578-son Qonunning 27-moddasi) ega boʻlishi, ularning ishchanlik obroʻsi esa qonun talabiga javob berishi kerak. Ular tavakkalchiliklarni boshqara olishi va vakolatlari doirasida qaror qabul qilishi ham lozim. Talablarga mos kelmaganda Markaziy bank ularni almashtirish haqida koʻrsatma berishi mumkin; koʻrsatma ustidan sudga shikoyat qilish mumkin.

Bu yerda toʻlov biznesi uchun maxsus shartlar bayon qilingan. Aksiyadorlik jamiyatining oʻzini roʻyxatdan oʻtkazish, STIR olish, hisobvaraq ochish va ERI rasmiylashtirish tartibi umumiy biznesni roʻyxatdan oʻtkazish qoidalarida tushuntirilgan. Ushbu harakatlar Markaziy bankka litsenziya hujjatlarini topshirishdan oldin bajariladi.

Litsenziyalash hujjatlari va tartibi

Toʻlov litsenziyasi qanday olinadi

Ariza beruvchi ariza va sohaga oid hujjatlar toʻplamini Markaziy bankka topshiradi. Operator uchun bir vaqtning oʻzida toʻlov tizimining qoidalari kelishiladi, toʻlov tashkiloti esa operator va ishtirokchilar bilan oʻzaro hamkorlik qilish tartibini taqdim etadi. Ijobiy qarordan keyin Markaziy bank kompaniyani tegishli reyestrga kiritadi.

Qaror barcha hujjatlar olingan kundan boshlab 30 kun ichida (OʻRQ-578-son Qonunning 24-moddasi) qabul qilinadi, xabarnoma esa uch ish kuni ichida yuboriladi. Agar rad etish bartaraf qilinadigan sabablarga bogʻliq boʻlsa, ariza beruvchiga qayta topshirish uchun ikki oygacha muddat beriladi; qayta topshirilgan ariza oʻn kun ichida qoʻshimcha yigʻimsiz koʻrib chiqiladi.

Xarajatlar ikki toʻlovdan iborat. Markaziy bank arizani koʻrib chiqish uchun bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) 50 foizini, yaʼni 220.000 soʻm undiradi. Litsenziya berish uchun davlat bojini ariza beruvchi ijobiy qarordan keyin toʻlaydi; operator va toʻlov tashkiloti uchun u 2.200.000 soʻmni tashkil etadi.

Misol. Kompaniya bitta ariza topshirib, bitta litsenziya olsa, yigʻim 220.000 soʻm, davlat boji esa 2.200.000 soʻm boʻladi. Majburiy litsenziya toʻlovlarining jami 2.420.000 soʻmni tashkil etadi. Ustav kapitali bu hisob-kitobga kirmaydi: u davlatga toʻlov emas, kompaniyaning oʻz kapitalidir.

Biznesni litsenziyalashning umumiy qoidalari Markaziy bankning maxsus tartibini almashtirmaydi. Litsenziyalar va ruxsatnomalar haqidagi maqola litsenziya, ruxsatnoma va xabarnoma oʻrtasidagi farqni tushuntiradi; toʻlov tashkiloti va operator uchun muddatlar, hujjatlar hamda rad etish asoslari sohaviy qonun va Markaziy bank hujjatlaridan olinadi.

Markaziy bankka qanday hujjatlar kerak

Hujjatlar toʻplami oʻxshash, biroq operator toʻlov tizimining oʻzi va hisob-kitob modelini qoʻshimcha ravishda bayon qiladi. Hujjatlar Markaziy bankka biznes, mulkdorlar, boshqaruv, barqarorlik, AML jarayonlari va texnik himoyani baholash imkonini berishi kerak.

Bank hisoblanmaydigan operator uchun hujjatlar roʻyxati OʻRQ-578-son Qonunning 22-moddasida, toʻlov tashkiloti uchun esa 24-moddasida belgilangan. Toʻlov tizimini yaratadigan bank qisqartirilgan toʻplamni: boshqaruv qarori, ikki yillik biznes-reja va tizim qoidalarini topshiradi.

Rad etish asoslari yopiq roʻyxatdan iborat: hujjatlarning lozim darajada rasmiylashtirilmagani, notoʻgʻri yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlar yoxud litsenziya talablariga mos kelmaslik. Xabarnomada sabablar koʻrsatilishi kerak. Faoliyatni faqat litsenziya olingandan keyin boshlash mumkin, operator esa qoidalarni ham kelishishi kerak.

Operator qanday qoidalar va tavakkalchilik tizimini tayyorlaydi

Toʻlov tizimining qoidalari operatorning asosiy operatsion hujjatidir. Ularda quyidagilar toʻliq bayon etilishi kerak:

• toʻlov tartibi, xabarlar formatlari va ish grafigi;
• operator xizmatlari va tizimdagi operatsiyalar;
• ishtirok etish shartlari va ishtirokchilar bilan oʻzaro hamkorlik;
• toʻlov farmoyishini chaqirib olish;
• ishtirokchining toʻlovga qobiliyatsizligini tartibga solish;
• axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlik;
• qoidalarni buzgan ishtirokchiga nisbatan choralar.

Bu tizim qoidalarining majburiy tarkibi (OʻRQ-578-son Qonunning 8-moddasi). Bankning boshqa tizimlarda ishtirok etishini cheklash mumkin emas. Qoidalar va tariflar tasdiqlanganidan keyin uch ish kuni ichida operator saytida eʼlon qilinadi va 15 kundan keyin qoʻllaniladi. Qoidalar yoki tariflardagi oʻzgarishlar haqida ular joriy etilishidan kamida 15 ish kuni oldin Markaziy bank xabardor qilinadi.

Alohida tavakkalchiliklarni boshqarish tizimi tayyorlanadi: tavakkalchiliklarni aniqlash, kuzatish va boshqarish, uzluksizlikni taʼminlash va tiklash rejasi. Qonun majburiyatlar limitlari, alohida bank depozitidagi kafolat jamgʻarmasi, farmoyishlar navbati, kun ichidagi hisob-kitob, kiritilgan mablagʻlar doirasidagi hisob-kitob va kredit olish imkoniyatidan foydalanishga ruxsat beradi. Muayyan uygʻunlik tizim modeliga bogʻliq; ushbu usullar toʻplami (OʻRQ-578-son Qonunning 9-moddasi) tavakkalchiliklarni asoslash majburiyatini bekor qilmaydi.

Toʻlov tizimining ishdan chiqishi bozor uchun xavf tugʻdirsa va tizim Markaziy bankning ulush yoki yillik toʻlovlar hajmi boʻyicha mezonlariga mos kelsa, u muhim toʻlov tizimi hisoblanadi. Ushbu muhimlik mezonlari (OʻRQ-578-son Qonunning 6-moddasi) qoʻshimcha majburiyatlarni yuzaga keltiradi. Operator tavakkalchiliklarni boshqarish organini tuzadi, kamida ikki usuldan foydalanadi, har yili birinchi chorakdan kechiktirmay ish tahlilini eʼlon qiladi va har uch yilda oʻzini oʻzi baholaydi (OʻRQ-578-son Qonunning 11-moddasi). Baholash natijalari Markaziy bankka yuboriladi va uch ish kuni ichida eʼlon qilinadi; muhim operatorning barcha majburiyatlari alohida moddada (OʻRQ-578-son Qonunning 10-moddasi) belgilangan.

Pul oluvchi ishtirokchiga mablagʻ kiritilgach, toʻlov tugallangan hisoblanadi. Hisobvaraqni bloklash yoki pulni xatlash haqidagi qaror olinguniga qadar yuborilgan farmoyish chaqirib olinmaydigan va yakuniy (OʻRQ-578-son Qonunning 12-moddasi) boʻlib qoladi.

Foydalanuvchi bilan shartnomada xizmatlar, muddat, komissiyalar, axborot berish, ruxsatsiz toʻlovlardan himoya, rad etish asoslari, shartnomani bekor qilish, talablar, nizolar va zararni qoplash belgilanishi kerak. Ushbu shartnomaning majburiy tarkibi (OʻRQ-578-son Qonunning 16-moddasi) mahsulot ishga tushirilishidan oldin uning haqiqiy ishlash mantigʻiga moslashtiriladi.

Elektron pullar, agentlar va xavfsizlik

Toʻlov tashkiloti elektron pullar chiqara oladimi

Yoʻq. Toʻlov tashkiloti elektron pullar emitenti boʻla olmaydi. Qonun emitent sifatida faqat Markaziy bank va banklarni (OʻRQ-578-son Qonunning 40-moddasi) belgilaydi; mamlakatda chiqarilgan elektron pullar faqat milliy valyutada nominal qiymatga ega boʻladi.

Shu bilan birga, tegishli litsenziyaga ega toʻlov tashkiloti yoki boshqa yuridik shaxs elektron pullar tizimining operatori boʻlishi mumkin. Operator emitent bank bilan tuzilgan shartnoma asosida tizimning ishlashini taʼminlaydi, bank nomidan elektron pullar egalari va agentlar bilan shartnoma tuzishi mumkin hamda ruxsatsiz kirish, xato yoki uzilish tufayli yetkazilgan zarar uchun emitent bilan birga javob beradi. Bunday operator modeli (OʻRQ-578-son Qonunning 41-moddasi) unga emissiya huquqini bermaydi.

Jismoniy shaxslarning operatsiyalariga limitlar qoʻllaniladi: identifikatsiyadan oʻtgan egasi bir operatsiyani [44.000.000 soʻmgacha], identifikatsiyadan oʻtmagan egasi [440.000 soʻmgacha] amalga oshirishi, identifikatsiyasiz esa [2.200.000 soʻmgacha] saqlashi mumkin. Ushbu elektron pul limitlari (OʻRQ-578-son Qonunning 43-moddasi) mahsulot, monitoring va identifikatsiya jarayoniga kiritilishi kerak.

Toʻlov agentlari va subagentlari orqali qanday ishlanadi

Toʻlov tashkiloti agentlarni, agent esa subagentlarni jalb qilishi mumkin. Xizmat bank yoki toʻlov tashkiloti nomidan koʻrsatiladi, foydalanuvchiga tasdiqlovchi hujjat beriladi, xizmat koʻrsatish joyining manzili, prinsipal va vositachi maʼlumotlari, litsenziya raqami hamda haq miqdori oldindan oshkor qilinadi. Toʻliq agentlik tartibi (OʻRQ-578-son Qonunning 19-moddasi) agentlar va subagentlar reyestrini yuritish, maʼlumotlarni Markaziy bankka yuborish va shartnomalarni nazorat qilishni talab qiladi. Prinsipal foydalanuvchi oldida agent va subagent bilan solidar javob beradi.

Toʻlov tashkiloti toʻlov xizmatlariga aloqador boʻlmagan faoliyat bilan shugʻullanishga haqli emas. Qonun reklama, marketing, maslahat va axborot xizmatlari; dasturiy taʼminotni ishlab chiqish va qoʻllab-quvvatlash; AKT, maʼlumotlar va bazalarni qayta ishlash; tizimlar va tarmoqlar xavfsizligi; kriptografik himoya; pochta aloqasi; mikromoliyalashtirish uchun istisno belgilaydi. Ushbu istisnolarning yopiq roʻyxati (OʻRQ-578-son Qonunning 18-moddasi) qoʻshimcha yoʻnalish uchun alohida litsenziya kerak boʻlsa, uning oʻrnini bosmaydi.

Mikromoliyalashtirish uchun toʻlov litsenziyasidan tashqari Markaziy bankda hisob roʻyxatidan oʻtish (OʻRQ-765-son Qonunning 11-moddasi) talab etiladi. Shundan keyin kompaniyaga mikromoliya tashkilotlarining tuzilishi, ishtirokchilari, roʻyxatdan oʻtishi, prudensial normativlari, nazorati va mijozlarni himoya qilishga oid qoidalar tatbiq etiladi.

Xavfsizlik va ichki nazoratga qanday talablar qoʻyiladi

Ishga tushirishdan oldin AML jarayonlari, axborotni himoya qilish, kirishni boshqarish va hodisalarga javob berish amalda ishlashi kerak. Yetkazib beruvchi mijozni lozim darajada tekshiradi va identifikatsiyadan oʻtkazadi, toʻlov hujjatiga toʻlovchi va oluvchining majburiy maʼlumotlarini kiritadi hamda identifikatsiya maʼlumotlarini kamida besh yil (OʻRQ-578-son Qonunning 17-moddasi) saqlaydi.

Operator va yetkazib beruvchi toʻlov maʼlumotlarini yaratish, qayta ishlash, uzatish va saqlash bosqichlarida himoya qiladi. Vakolatlarni ajratish, tarmoqlar, serverlar va kanallarni himoya qilish, kirishni kuzatish, hodisalarni aniqlash, javob berish va sabablarni tahlil qilish talab etiladi. Qonun koʻp omilli autentifikatsiya, himoyalangan kanal, hodisalar jurnali va litsenziyalangan vositalar bilan shifrlashni alohida talab qiladi; butun himoya majmui (OʻRQ-578-son Qonunning 53-moddasi) mahsulot arxitekturasiga mos boʻlishi kerak.

Xavfsizlik holati haqidagi hisobot har yili 1-apreldan kechiktirmay (OʻRQ-578-son Qonunning 55-moddasi) Markaziy bankka topshiriladi. Aniqlangan axborot xavfsizligi yoki kiberxavfsizlik buzilishi, uning oqibatlarini kamaytirish choralari bilan birga, Markaziy bankka tezkor ravishda xabar qilinishi (OʻRQ-578-son Qonunning 57-moddasi) kerak.

Operator va yetkazib beruvchi himoya talablariga rioya etilishi uchun javob beradi. Agar ruxsatsiz toʻlov foydalanuvchining firibgarligi yoki identifikatorlarni saqlash choralarini koʻrmagani sababli yuz bergan boʻlsa, zarar xavfi foydalanuvchining zimmasida boʻladi; bunday javobgarlik taqsimoti (OʻRQ-578-son Qonunning 56-moddasi) shartnoma va mijoz uchun yoʻriqnomalarda toʻgʻri aks ettirilishi kerak.

Hisobot, nazorat va faoliyatni tugatish

Markaziy bankka nima va qachon xabar qilinadi

Xabarnomalar va hisobotlar litsenziya rejimining tarkibiy qismi boʻlib, tekshiruv oʻtkazilishidan qatʼi nazar bajariladi. Asosiy muddatlar quyidagi jadvalda jamlangan.

Markaziy bank maʼlumotlarni, shu jumladan shaxsga doir maʼlumotlarni soʻrashi, hisobot shakllari va muddatlarini belgilashi hamda ularni tahlil qilishi mumkin. Ushbu nazorat vakolatlari (OʻRQ-578-son Qonunning 28-moddasi) reyestr maʼlumotlari, shartnomalar, jurnallar, hisobotlar va axborot tizimining amaldagi ishlashi bir-biriga mos boʻlishi kerakligini anglatadi.

Tekshiruvlar qanday oʻtadi va Markaziy bank qanday sanksiyalar qoʻllaydi

Rejali inspeksiya koʻpi bilan yiliga bir marta, rejadan tashqari inspeksiya esa muhim tizimning uzluksiz ishlashi buzilganda oʻtkazilishi mumkin. Tekshiruv mavzuli yoki kompleks boʻladi va 30 kundan oshmaydi (OʻRQ-578-son Qonunning 29-moddasi). Markaziy bank vakillari hujjatlar va tushuntirishlarni oladi, ish joylariga kiradi va dasturlarning boshlangʻich kodidan tashqari axborot tizimlaridan foydalanish huquqiga ega boʻladi.

Agar buzilish uzluksizlikka bevosita taʼsir qilmasa, Markaziy bank boshqaruv organlarini xabardor qiladi va uni bartaraf etish uchun kamida oʻn ish kuni beradi. Salbiy taʼsir boʻlsa, ayni eng kam muddatni koʻrsatgan holda koʻrsatma beradi. Koʻrsatmani bajarmaslik yoki AML qonunchiligini buzish uchun Markaziy bank quyidagi sanksiyalardan bittasini qoʻllashi mumkin: 2.200.000.000 soʻmgacha jarima (OʻRQ-578-son Qonunning 30-moddasi), ayrim xizmatlar yoki operatsiyalarni olti oygacha cheklash yoxud litsenziyaning amal qilishini oʻn ish kunigacha toʻxtatib turish.

Toʻlovchi oldida alohida javobgarlik yuzaga keladi. Toʻlovni kechiktirgani uchun yetkazib beruvchi har kun uchun 0,1 foiz (OʻRQ-578-son Qonunning 58-moddasi), biroq kechiktirilgan toʻlov summasining 10 foizidan ortiq boʻlmagan penya toʻlaydi. Yetkazib beruvchining aybi bilan notoʻgʻri toʻlov keyingi ish kunidan kechiktirmay tuzatilmasa, ayni formula qoʻllaniladi.

Misol. 100 000 000 soʻmlik toʻlov 12 kunga kechiktirildi. Penya 100 000 000 × 0,1% × 12 = 1 200 000 soʻmga teng. Bu 10 000 000 soʻmlik yuqori chegaradan kam, shu sababli cheklov natijani kamaytirmaydi.

Faoliyat qanday qayta tashkil etiladi yoki tugatiladi

Toʻlov tashkiloti aksiyadorlar qarori bilan va Markaziy bankni xabardor qilgan holda qayta tashkil etiladi. Qaror bilan birga qayta tashkil etishning shartlari, shakli, tartibi va muddatlari, moliyaviy prognoz, auditorlik hisoboti, yangi tashkilotning ikki yillik biznes-rejasi va uning ishtirokchilar bilan oʻzaro hamkorlik tartibi taqdim etiladi. Markaziy bank 15 ish kuni ichida (OʻRQ-578-son Qonunning 26-moddasi) tavsiyalar berishi mumkin. Maʼlumotlar topshirilgach, tashkilot 15 kalendar kun ichida OAV va oʻz saytida xabar eʼlon qiladi; vujudga kelgan kompaniya yangidan litsenziya oladi.

Operator faoliyatni ixtiyoriy tugatishda litsenziyani chaqirib olish haqida ariza beradi. Tugatish uchun sabablari koʻrsatilgan qaror, ishtirokchilar va kreditorlar oldidagi majburiyatlarni bajarish rejasi, mablagʻlar mavjudligini tasdiqlovchi balans hamda tugatuvchi haqidagi maʼlumot kerak. Ushbu operator hujjatlari (OʻRQ-578-son Qonunning 23-moddasi) operatsiyalar va hisob-kitoblar qanday yakunlanishini koʻrsatishi kerak.

Litsenziya chaqirib olingach, toʻlov tashkiloti xizmatlarni toʻxtatadi, litsenziyani oʻn kun ichida qaytaradi va bir oy ichida oʻz nomidan «toʻlov tashkiloti» soʻzlarini chiqaradi. Markaziy bank qarorni bir kun ichida eʼlon qiladi; ushbu chaqirib olish oqibatlari (OʻRQ-578-son Qonunning 25-moddasi) qaror qabul qilingan sanadan amal qiladi. Qaror ustidan sudga shikoyat qilish mumkin.

Soliqlar, oʻzgarishlar va arizani tekshirish

Qanday soliq va qoʻshimcha rejimlarni hisobga olish kerak

Toʻlov litsenziyasi butun soliq rejimini belgilamaydi. Tranzaksiyalar va komissiyani toʻlov ishtirokchilari oʻrtasida bir vaqtda taqsimlash bilan bogʻliq toʻlov tizimlarining moliyaviy xizmatlari (Soliq kodeksining 244-moddasi) QQSdan ozod etiladi. Boshqa xizmatlar va qatʼiy haq boʻyicha aylanma Soliq kodeksiga muvofiq alohida tasniflanishi kerak.

2030-yil 31-dekabrgacha toʻlov tashkilotlarining YTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun raqamli platformalariga maxsus rejim amal qiladi. Rejim roʻyxatdan oʻtkazish, soliqlarni avtomatik hisoblash, hujjatlar, hamyonlar, hisobvaraqlar, hisob-kitoblar va hisobotlarni qamrab oladi; platformaning toʻliq funksiyalar toʻplami 2025-yil 12-avgustdagi PQ-247-son qarorda belgilangan. Bunday platforma orqali 1 mlrd soʻmgacha olingan daromad boʻyicha toʻlov tashkiloti soliq agenti (Soliq kodeksining 465-moddasi) hisoblanadi. 2026-yil 1-yanvardan boshlab rejim doirasida hisobotni shakllantirish va soliqni toʻlash ham uning zimmasiga yuklatilgan.

2026-yil 1-apreldan toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimining operatorlari, shu jumladan IT Park rejimidagi texnopark imtiyozlarini olmaydi. Bu cheklov dasturiy taʼminot ishlab chiqishni ruxsat etilgan qoʻshimcha faoliyat sifatida yuritish imkoniyatiga emas, soliq va bojxona imtiyozlariga taalluqli.

Bu maqolada barcha operatsiyalar boʻyicha soliqlar hisoblanmaydi. Rejimning umumiy qoidalari va hisobot muddatlari aylanmadan olinadigan soliq haqidagi materialda, maqom shartlari va imtiyozlar roʻyxati esa IT Park rezidentligi haqidagi maqolada tushuntirilgan. Ushbu materiallar moliyaviy modelni tuzishda kerak, biroq sohaviy litsenziyaning oʻrnini bosmaydi.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2025-yil 27-noyabrdagi PQ-359-son qaror Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markaziga davlat xizmatlari uchun toʻlovlarni aksiyadorlik jamiyati shakli va eng kam kapitalsiz toʻlov tashkiloti sifatida oʻtkazishga ruxsat berdi. Bu nomi koʻrsatilgan davlat muassasasi uchun maxsus istisnodir.
• 2025-yil 26-dekabrdagi PQ-388-son qaror 2026-yil 1-apreldan toʻlov tashkilotlari va operatorlar uchun texnoparklarning soliq va bojxona imtiyozlarini bekor qildi.
• 2026-yil 21-yanvarda 3759-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan nizom 2026-yil 22-apreldan jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmat koʻrsatishda axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikning eng kam talablarini hamda firibgarlikka qarshi choralarni belgiladi.
• 2026-yil 15-aprelda 3817-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan qoidalar 2026-yil 16-apreldan yagona QR-kodni joriy etdi: toʻlov tashkiloti ekvayer agenti va toʻlov tashabbuskori sifatida ishtirok etishi mumkin.

Ariza topshirishdan oldin nimani tekshirish kerak

Ariza topshirishdan oldin hujjatlar toʻplami va biznesning bayon qilingan model boʻyicha amalda ishlashga tayyorligi tekshiriladi.

1. Aksiyadorlik jamiyati tuzilgan, kapital esa tanlangan vazifaga — toʻlov tashkiloti yoki operator maqomiga mos.
2. Rahbarlar maʼlumoti, tegishli tajribasi va ishchanlik obroʻsini tasdiqlaydi.
3. Ikki yillik biznes-reja moliyaviy model, xizmat turlari va banklar bilan shartnomalarga moslashtirilgan.
4. Operator tizim qoidalari va hisob-kitob bankining roziligini, toʻlov tashkiloti esa operator va ishtirokchilar bilan oʻzaro hamkorlik tartibini tayyorlagan.
5. Xavfsizlik siyosatida arxitektura, kirish, antifrod, shaxsga doir maʼlumotlar, jurnallar va hodisalarga javob berish bayon qilingan.
6. AML jarayonlari amalda ishlaydi: identifikatsiya, tekshirish, monitoring, maʼlumotlarni saqlash va shubhali operatsiya aniqlanganda bajariladigan harakatlar.
7. Komplayens taqvimida agentlar reyestri, maʼlumotlarning oʻzgarishi, xavfsizlik hisoboti, qoidalarni eʼlon qilish va Markaziy bankka xabarnomalar hisobga olingan.
8. Qoʻshimcha yoʻnalishlar — mikromoliyalashtirish, kriptografiya yoki boshqa litsenziyalanadigan faoliyat — oʻz huquqiy asosiga ega.

Koʻp beriladigan savollar

Toʻlov tashkiloti toʻlov tizimining operatoridan qanday farq qiladi?

Toʻlov tashkiloti foydalanuvchilarga bevosita ruxsat etilgan toʻlov xizmatlarini koʻrsatadi. Operator toʻlov tizimini yaratadi va ishlatadi: qoidalarni belgilaydi, ishtirokchilar bilan shartnoma tuzadi, xabarlar yoki kliringni qayta ishlaydi, infratuzilma, uzluksizlik va xavfsizlikni taʼminlaydi. Bular litsenziyalanadigan turli vazifalardir. Kompaniya toʻlov tashkiloti litsenziyasini avtomatik ravishda operator faoliyatiga ruxsat deb yoki aksincha hisoblamasligi kerak.

Toʻlov tashkilotini MChJ shaklida ochish mumkinmi?

Umumiy qoida boʻyicha mumkin emas. 2024-yil 1-iyuldan toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimining operatorlari aksiyadorlik jamiyati shaklida tuzilishi va ishlashi kerak. PQ-359-son qaror davlat xizmatlari uchun toʻlovlarni amalga oshiradigan davlat Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazi uchun alohida istisno belgiladi. Ushbu aniq istisno xususiy ariza beruvchilarga tatbiq etilmaydi.

Toʻlov tashkiloti elektron pullar chiqara oladimi?

Yoʻq. Elektron pullarni Markaziy bank va banklar chiqarishi mumkin. Toʻlov tashkiloti boshqa vazifada ishtirok etishi mumkin: tegishli litsenziya boʻlsa, elektron pullar tizimining ishlashini taʼminlash, emitent bank bilan shartnoma asosida ishlash, uning nomidan shartnomalar tuzish va tizim ichidagi operatsiyalarni tashkil qilish mumkin. Elektron pullarni chiqarish huquqi operatorga oʻtmaydi.

Ariza qancha muddatda koʻrib chiqiladi va litsenziya qancha turadi?

Markaziy bank toʻliq hujjatlar toʻplamini olgach, 30 kun ichida qaror qabul qiladi va bu haqda uch ish kuni ichida xabar beradi. Arizani koʻrib chiqish 220.000 soʻm, bitta litsenziya berish uchun davlat boji esa 2.200.000 soʻm turadi. Agar bartaraf etiladigan sabablar rad etishga olib kelgan boʻlsa, hujjatlarni koʻrsatilgan ikki oygacha muddat ichida qayta topshirish mumkin; qayta koʻrib chiqish oʻn kun davom etadi va alohida yigʻim undirilmaydi.

Toʻlov xizmatlari va mikromoliyalashtirishni birga olib borish mumkinmi?

Ha, biroq toʻlov litsenziyasidan tashqari Markaziy bankda hisob roʻyxatidan oʻtish talab etiladi. Toʻlov tashkiloti mikromoliyalashtirish faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilot sifatida roʻyxatdan oʻtishi kerak. Roʻyxatdan oʻtgach, ishtirokchilar, faoliyat, prudensial normativlar, nazorat va mijozlarni himoya qilish boʻyicha maxsus talablar qoʻllaniladi. Toʻlov litsenziyasining chaqirib olinishi kompaniyaning mikromoliya reyestridagi holatiga ham taʼsir qiladi.