Oʻzbekistonda NNT va jamoat fondlari: roʻyxatdan oʻtish va hisobot

Nodavlat notijorat tashkiloti foydani taqsimlash uchun emas, balki jamoat, homiylik, ijtimoiy, madaniy va boshqa ustav maqsadlari uchun tuziladi. Oʻzbekistonda buning uchun odatda jamoat birlashmasi, jamoat fondi, muassasa yoki NNTlar uyushmasi tanlanadi. Tanlangan shakl muassislar, boshqaruv, mol-mulk, roʻyxatdan oʻtkazish va hisobot qoidalarini belgilaydi.

Qisqacha:

• NNT ehsonlar, grantlar va ruxsat etilgan tadbirkorlik daromadini olishi mumkin, lekin foydani ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlamaydi.
• Jamoat fondida aʼzolik boʻlmaydi va u mulkiy badallar asosida tuziladi; mahalliy fond uchun kamida 44.000.000 soʻm dastlabki pul mablagʻi kerak.
• NNTni Adliya vazirligi yoki uning hududiy organi roʻyxatdan oʻtkazadi; taʼsis qaroridan keyin hujjat topshirish muddati cheklangan.
• Maqsadli tushumlar alohida hisobga olinsa va belgilangan maqsadda ishlatilsa, foyda soligʻi bazasiga kiritilmaydi.
• Ustavni yozishdan oldin shaklni tanlang: fond aʼzolarsiz mol-mulk va loyihalar uchun, birlashma aʼzolik tashkiloti uchun, muassasa esa bitta mulkdorning vazifalari uchun mos.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

NNT shakllari va taʼsischilar

NNT va jamoat fondi nima

Nodavlat notijorat tashkiloti, yaʼni NNT, ixtiyoriy ravishda tuzilgan va oʻzini oʻzi boshqaradigan yuridik shaxsdir. Daromad olish uning asosiy maqsadi emas, olingan daromad esa ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlanmaydi. Demak, notijorat maqomi pulli xizmat yoki boshqa daromadli faoliyatni butunlay taqiqlamaydi; u tashkilotning asosiy maqsadi va daromaddan foydalanish usulini belgilaydi.

NNT jamoat birlashmasi, jamoat fondi, muassasa yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa shaklda tuzilishi mumkin. Mavjud NNTlar ishini muvofiqlashtirish va umumiy manfaatlarini himoya qilish uchun uyushma yoki ittifoq ham tuzishi mumkin.

Jamoat fondi aʼzoligi boʻlmagan NNTning alohida shaklidir. U ixtiyoriy mulkiy badallar asosida tuziladi va homiylik, ijtimoiy, madaniy, maʼrifiy yoki boshqa ijtimoiy foydali maqsadlarni koʻzlaydi. U investitsiya fondi ham, oddiy tijorat kompaniyasi ham emas.

NNTning qaysi shaklini tanlash kerak

Tanlov uch savoldan boshlanadi: tashkilotga aʼzolar kerakmi, mol-mulkni kim beradi va rahbariyatni kim nazorat qiladi. Amaliy farqlar quyidagicha:

Yangi aʼzolarni qabul qilish va ularning ovoz berishi rejalashtirilsa, jamoat birlashmasi odatda mos keladi. Mol-mulkni mustaqil boshqaruvga berish va dasturlarni moliyalashtirish rejalashtirilsa, fond koʻproq mos keladi. Muassasa bitta mulkdor bilan yaqin aloqani, shu jumladan uning qoʻshimcha mulkiy javobgarligini saqlaydi.

NNTni kim tuzishi va ustavda nimalar boʻlishi kerak

Jamoat birlashmasi kamida oʻn nafar fuqaro tashabbusi bilan tuziladi. Jamoat fondini bitta jismoniy yoki yuridik shaxs yoxud bir nechta shaxs tuzishi mumkin. Oʻzlashtirish, rastrata yoki firibgarlik uchun sudlanganligi tugallanmagan yoki olib tashlanmagan shaxs fond muassisi boʻla olmaydi va uning rahbar organiga kira olmaydi.

Umumiy qoida boʻyicha chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar Oʻzbekiston fuqarolari bilan teng ravishda NNT muassisi yoki aʼzosi boʻlishi mumkin. Qonun yoki xalqaro shartnoma istisno belgilashi mumkin, shuning uchun xorijiy muassis tanlangan shakl va faoliyat sohasi uchun maxsus cheklovlarni tekshirishi kerak.

Homiylik tashkiloti uchun alohida cheklov bor: davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, davlat muassasalari va tashkilotlari uning muassisi boʻla olmaydi. Homiylik maqomi dasturlar, xarajatlar va oshkoralik boʻyicha maxsus qoidalarni ham keltirib chiqaradi.

NNT ustavida nomi, maqsad va vazifalari, tashkiliy-huquqiy shakli, faoliyat hududi, rahbar organlari, ularning vakolatlari va vakolat muddati koʻrsatiladi. Ustav aʼzolikni, mol-mulk manbalarini, boʻlinmalarni boshqarishni, qayta tashkil etish va tugatishni hamda oʻzgartirish kiritish tartibini belgilaydi. Maqsadlarni aniq yozish kerak, chunki keyinchalik xarajatlar va tadbirkorlik faoliyati shu maqsadlar bilan solishtiriladi.

Fond ustavi vasiylik kengashi, boshqaruv va taftish komissiyasi vakolatlarini qoʻshimcha ravishda taqsimlaydi, filiallar va tugatish paytida mol-mulkdan foydalanishni tartibga soladi. Fond nomida «jamoat fondi» soʻzlari boʻlishi kerak. Vakolatlarning aniq taqsimlanishi muassislar va fond organlari oʻrtasidagi nizolarni hal qilishga yordam beradi.

Roʻyxatdan oʻtkazish va boshqaruv

NNT yoki jamoat fondini qanday roʻyxatdan oʻtkazish kerak

Xalqaro, xorijiy va respublika NNTlarini Adliya vazirligi roʻyxatdan oʻtkazadi. Hududiy NNTlar faoliyat hududiga qarab Qoraqalpogʻiston Respublikasi Adliya vazirligiga, viloyat yoki Toshkent shahar adliya boshqarmasiga hujjat topshiradi.

Asosiy toʻplamga ariza, ustav, taʼsis yigʻilishi yoki muassis qarori, manzilni tasdiqlovchi hujjat va muassislar haqidagi maʼlumot kiradi. Tanlangan shakl uchun qoʻshimcha hujjatlar talab qilinadi; masalan, fond dastlabki pul mablagʻi kiritilganini tasdiqlaydi. Toʻliq toʻplam qarordan keyin ikki oy ichida, jamoat birlashmasi uchun esa taʼsis syezdi yoki yigʻilishidan keyin bir oy ichida topshiriladi.

Adliya organi bir oy ichida qaror qabul qiladi. Guvohnoma yoki asoslantirilgan rad javobi qarordan keyin uch kundan kechiktirmay beriladi. Rad etish yoki muddat buzilishi sudda shikoyat qilinishi mumkin; murojaatdan oldin ustav, bayonnoma, manzil va imzolovchi vakolatlarini ko‘rsatilgan eʼtirozlar bilan solishtirish lozim.

Davlat boji tashkilot maqomi va hududiga bogʻliq:

Jamoat fondi uchun davlat boji yagona boshlangʻich xarajat emas. Xalqaro yoki respublika fondining dastlabki pul mablagʻi kamida 220.000.000 soʻm, mahalliy fondniki esa kamida 44.000.000 soʻm boʻlishi kerak; u roʻyxatdan oʻtkazishgacha faqat pul shaklida kiritiladi.

Misol. Amaldagi BHM boʻyicha xalqaro yoki respublika fondi uchun dastlabki mablagʻ 220.000.000 soʻm, mahalliy fond uchun 44.000.000 soʻmni tashkil etadi. Hisob qonunda belgilangan BHM sonini toʻlov kunidagi bitta BHMga koʻpaytirish orqali chiqariladi.

Davlat qayta roʻyxatidan oʻtkazishni talab qiladigan ustav oʻzgartirishlari shu jarayondan keyin kuchga kiradi. Qonun oʻzgartirishni qayta roʻyxatdan oʻtkazish doirasiga kiritsa, NNT organining qarori oʻzi yetarli emas.

Jamoat fondi qanday boshqariladi

Fondda aʼzolarning umumiy yigʻilishi boʻlmaydi. Uning nazorat organi kamida uch kishidan iborat vasiylik kengashidir. Kengash budjet va hisobotlarni tasdiqlaydi, boshqaruv hamda taftish komissiyasini tuzadi, mol-mulkni nazorat qiladi va ustavga zid boshqaruv qarorini toʻxtatishi mumkin.

Boshqaruv fondning joriy faoliyatini yuritadigan ijroiya organi boʻlib, vasiylik kengashi tomonidan tuziladi. U kengashga yiliga kamida bir marta hisobot beradi. Ustavda bitim limitlari, toʻlov hujjatlarini imzolash, xaridlar, xodimlarni ishga olish va katta xarajatlarni tasdiqlash alohida belgilanadi.

Taftish komissiyasi moliyaviy faoliyatni, pul sarfini va mol-mulkdan foydalanishni tekshiradi. U kamida uch kishidan iborat boʻlib, aʼzolari bir vaqtda vasiylik kengashi yoki boshqaruv tarkibida boʻla olmaydi. Vakolatlarning bunday ajratilishi hujjatlarda ham, amaldagi qarorlarda ham saqlanishi kerak.

Fond har yili auditorlik tekshiruvidan oʻtadi. Butun kalendar yil davomida bank hisobvaraqlarida aylanma boʻlmasa, audit ixtiyoriy boʻlishi mumkin. Bu istisno buxgalteriya hisobi, ichki tekshiruv va boshqa majburiy hisobotlarni bekor qilmaydi.

Fondga aloqador shaxs bilan bitim vasiylik kengashi roziligini talab qiladi va oddiy shartlarga qaraganda bunday shaxs uchun foydaliroq boʻlmasligi kerak. Kengash aʼzosi bilan bitimga umumiy qoida boʻyicha yoʻl qoʻyilmaydi. Manfaatlar toʻqnashuvi reyestri va yozma qarorlar talab bajarilganini koʻrsatishga yordam beradi.

Moliyalashtirish va tadbirkorlik faoliyati

NNT va fond mablagʻlari qayerdan keladi

NNT mol-mulki kirish va aʼzolik badallari, muassis va ishtirokchilardan tushumlar, xorijiy mablagʻlar, ixtiyoriy mulkiy badallar, ehsonlar va ruxsat etilgan tadbirkorlik daromadidan shakllanishi mumkin. Daromad faqat ustav maqsadlariga ishlatiladi, manbalar esa tashkilot ustaviga mos boʻlishi kerak.

Fond uchun qonun muassis tushumlari, meros, ehsonlar, grantlar, tadbirkorlik daromadi va boshqa qonuniy manbalarni bevosita koʻrsatadi. Yirik mol-mulkni qabul qilishdan oldin fond beruvchining cheklovlarini, topshirish maqsadi va baholash tartibini tekshiradi hamda manbani fond mol-mulki sifatida hisobga oladi.

Tashqi manbalardan tushumlar alohida tartibga ega. NNT bir kalendar yilda bitta tashqi manbadan 44.000.000 soʻmdan ortiq pul yoki mol-mulk olmoqchi boʻlsa, buni oldindan roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ bilan kelishadi. Murojaat oldindan berilib, manba, loyiha, budjet va mablagʻ ishlatilishi haqidagi maʼlumot ilova qilinadi.

44.000.000 soʻmgacha tushumlar va belgilangan istisnolar uchun kelishish talab qilinmaydi, lekin NNT pul yoki mol-mulkni olishdan kamida uch ish kuni oldin adliya organini xabardor qiladi. Chegara kalendar yilida har bir tashqi manba boʻyicha alohida qoʻllanadi, shu sabab uni faqat bitta toʻlov boʻyicha baholab boʻlmaydi.

Tashqi manba moliyalashtirgan loyiha tugagach, NNT uning natijasini NNT elektron portalida bir oy ichida eʼlon qiladi. Xorijiy pul va mol-mulk manbalari hamda ulardan foydalanish maqsadi har chorakda oshkor qilinadi. Har bir donor uchun kelishish, xabarnoma va eʼlonlar kalendarini yuritish maqsadga muvofiq.

NNT tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi mumkinmi

Ha. NNT pulli xizmat koʻrsatishi, tovar sotishi yoki boshqa tadbirkorlik daromadini olishi mumkin, agar faoliyat ustav maqsadlariga mos boʻlsa. Daromad tashkilotda qoladi va uning vazifalariga sarflanadi; muassislar, ishtirokchilar va organ aʼzolari uni dividend sifatida olmaydi.

Tanlangan faoliyat litsenziyalanadigan turlar roʻyxatiga kirsa, NNT maqomi litsenziyaning oʻrnini bosmaydi. Tashkilot ishni faqat zarur litsenziyani olgach va soha talablarini bajargach boshlashi mumkin.

Jamoat fondi uchun qoʻshimcha investitsiya cheklovlari bor. Fond tijorat tashkiloti kapitalida qatnashmaydi, aksiyadorlik jamiyati aksiyalarini ochiq savdoda sotib olish bundan mustasno; bitta jamiyatdagi ulush va bunday aksiyalarning jami qiymati yigirma foiz bilan cheklanadi. Investitsiya siyosati ikkala chegaraga ham mos boʻlishi kerak.

NNTning tadbirkorlik daromadi va maqsadli tushumlari turli soliq qoidalariga ega; stavkalar va soliq bazasi foyda soligʻi haqidagi maqolada izohlangan. Tartibga solinadigan xizmatni boshlashdan oldin litsenziya talab qilinadigan faoliyatlarni tekshiring. Ustav maqsadi majburiy litsenziyasiz ishlash huquqini bermaydi.

Soliqlar, hisobot va davlat yordami

Qanday soliqlar va hisobot qoidalari qoʻllanadi

NNT maqomi barcha operatsiyalarni avtomatik ravishda soliqlardan ozod qilmaydi. Tashkilot maqsadli tushumlarni tadbirkorlik va boshqa soliqqa tortiladigan daromaddan ajratishi kerak. Maqsadli tushumlarga badallar, ehsonlar, bepul xizmatlar, meros, budjet mablagʻlari va homiylik uchun mablagʻlar kiradi, agar ular belgilangan maqsadda ishlatilsa.

NNTni saqlash va ustav faoliyati uchun maqsadli tushumlar foyda soligʻi bazasiga kiritilmaydi. Boshqa daromad umumiy tartibda soliqqa tortiladi; alohida hisob boʻlmasa yoki mablagʻ boshqa maqsadda ishlatilsa, maqsadli summa jami daromadga kiritiladi. Shu sabab har bir grant yoki ehson uchun budjet, boshlangʻich hujjatlar va xarajatlarning tahliliy hisobi kerak.

Maxsus stavka belgilanmagan soliqqa tortiladigan foydaga umumiy oʻn besh foizlik stavka qoʻllanadi. Isteʼmol kooperativlaridan tashqari NNT foyda soligʻi hisobotini yil yakuni boʻyicha topshiradi; jami daromad boʻlmasa, hisobot talab qilinmaydi. Boshqa soliqlar tashkilot operatsiyalari, xodimlari va mol-mulkiga qarab aniqlanadi.

Jamoat fondi har yili faoliyat hisoboti va auditorlik xulosasi ilova qilingan moliyaviy hisobotni, shuningdek tushumlar, daromadlar va xarajatlar haqidagi maʼlumotni eʼlon qiladi. Eʼlon mol-mulk qanday ishlatilganini koʻrsatishi kerak, chunki qonun asosiy koʻrsatkichlarni oshkor etishni talab qiladi.

Fondning jami maʼmuriy xarajatlari va uning organlariga toʻlovlar barcha xarajatlarning oʻttiz foizidan oshmasligi kerak. Homiylik dasturida bevosita qatnashgan shaxslar mehnatiga haq toʻlash bu limitga kiritilmaydi.

Misol. Jami xarajat yuz million soʻm boʻlsa, barcha xarajatlar toʻgʻri tasniflangan sharoitda maʼmuriy xarajatning eng katta summasi oʻttiz million soʻm boʻladi.

Homiylik tashkiloti uchun oʻxshash, lekin alohida qoida amal qiladi: uni saqlashga yillik xarajatlarning oʻttiz foizidan koʻp sarflanmaydi va ehsonlar saqlash xarajatiga yoʻnaltirilmaydi. Ruxsat etilgan tadbirkorlik daromadini ham qoʻshgan holda yillik daromadning kamida yetmish foizi homiylik dasturlariga sarflanadi.

Misol. Yillik daromad yuz million soʻm boʻlsa, homiylik dasturlari uchun kamida yetmish million soʻm rejalashtiriladi.

Davlat koʻmagini qanday olish mumkin

NNTlarga davlat koʻmagi subsidiyalar, grantlar va ijtimoiy buyurtmalar shaklida beriladi. Ularning vazifasi har xil: subsidiya belgilangan xarajatlarni qoplaydi, grant tanlangan ijtimoiy foydali loyihani moliyalashtiradi, ijtimoiy buyurtma esa NNTga aniq davlat vazifasini shartnoma asosida topshiradi.

Davlat granti NNTga tanlov asosida beriladi. Ariza odatda ijtimoiy muammo, oʻlchanadigan natija, budjet, jamoa va manfaatlar toʻqnashuvini koʻrsatadi; huquqiy jihatdan bu vosita ijtimoiy foydali loyihani moliyalashtiradi, tashkilot mol-mulkini erkin toʻldirmaydi.

Davlat ijtimoiy buyurtmasi NNT shartnoma boʻyicha bajaradigan ijtimoiy ahamiyatga molik ish yoki tadbirlar topshirigʻidir. Grantdan farqli ravishda unda natijalar oldindan belgilanadi va bajarilgan tadbirlar shartnoma asosida qabul qilinadi. Taklif yuborishdan oldin topshiriqni ustav maqsadlari va tashkilot resurslari bilan solishtirish kerak.

Nazorat va faoliyatni tugatish

Xabarnomalar, nazorat va javobgarlik

Oʻzbekistonda xorijiy ishtirokchilarsiz oʻtkaziladigan tadbir haqida NNT roʻyxatdan oʻtkazuvchi organni kamida oʻn kun oldin xabardor qiladi. Xorijliklar qatnashsa yoki tadbir chet elda oʻtkazilsa, eng kam muddat yigirma kun boʻladi. Ichki kalendarda xat yuborilgan sana va tadbir sanasi alohida koʻrsatiladi.

Adliya yoki prokuratura taqdimnomasidan keyin buzilish bartaraf etilmasa, sud NNT faoliyatini olti oygacha toʻxtatib turishi mumkin. Bu davrda ommaviy tadbirlar va koʻpchilik bank operatsiyalari taqiqlanadi; xoʻjalik va mehnat xarajatlari, zararni qoplash hamda jarimalarni toʻlash mumkin.

NNTni roʻyxatdan oʻtkazmasdan ishlatish, tadbir xabarnomasi tartibini buzish, tashqi mablagʻni kelishmasdan olish yoki talab qilingan maʼlumotni eʼlon qilmaslik maʼmuriy javobgarlikka sabab boʻlishi mumkin. Qoidabuzarlikka qarab mansabdor shaxslar uchun jarimalar 4.400.000–11.000.000 va 8.800.000–17.600.000 soʻm oraligʻigacha yetadi.

Fondning maʼmuriy xarajat limitidan oshishi alohida jazolanadi va ortiqcha summa musodara qilinishi mumkin. Yillik hisobotni eʼlon qilmaslik ham jarimaga sabab boʻladi; tegishli oraliqlar 8.800.000–17.600.000 va 4.400.000–11.000.000 soʻmni tashkil etadi. Yilni yopishdan oldin limitlar va eʼlon qilinadigan hujjatlar toʻplami tekshiriladi.

NNTni qayta tashkil etish yoki tugatish

Oddiy NNT yuqori organi yoki sud qarori bilan tugatiladi. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ bilan kelishilgan tugatish komissiyasi kreditorlar bilan hisob-kitob qiladi va qolgan mol-mulkni topshirishni rasmiylashtiradi; uni muassislar, ishtirokchilar, rahbar organ aʼzolari yoki xodimlar oʻrtasida taqsimlash mumkin emas.

Jamoat fondini qayta tashkil etish cheklangan: faqat boshqa fond bilan qoʻshib yuborish yoki bir fondni boshqa fondga birlashtirish mumkin. Qarorni vasiylik kengashi qabul qiladi, fondni tijorat jamiyatiga aylantirish mumkin emas.

Jamoat fondining oʻzi qonuniy asos mavjud boʻlsa, manfaatdor shaxs arizasiga koʻra sud tomonidan tugatiladi. Kreditorlar bilan hisob-kitobdan keyin qolgan mol-mulk fond maqsadlari yoki homiylikka yoʻnaltiriladi va muassislarga berilmaydi. Bunday mol-mulk uchun maqbul yoʻnalish ustavda fond tuzilayotgan paytda belgilanadi.

Oʻzgarishlar va tashkil etishdan oldingi tekshiruv

2026–2028-yillarda nimalar oʻzgaradi

Ikki ming yigirma oltinchi yil toʻrtinchi avgustda NNTlar uchun soddalashtirilgan hisobning yangi milliy moliyaviy hisobot standarti qabul qilindi. U ikki ming yigirma sakkizinchi yil birinchi yanvarda kuchga kiradi; shu vaqtgacha amaldagi tartib saqlanadi. Yangi standart tadbirkorlik operatsiyalarini alohida hisobga olishni nazarda tutadi.

Ikki ming yigirma sakkizinchi yil birinchi yanvardan yangi standart boʻyicha yillik hisobot kamida buxgalteriya balansini, tadbirkorlik faoliyati boʻlsa, moliyaviy natijalar hisobotini ham oʻz ichiga oladi. Jamoat fondi bu hisobotlarni auditorlik xulosasi bilan eʼlon qiladi. Hisob siyosati va dasturiy taʼminotni oʻtishga oldindan tayyorlash mumkin, lekin kelajakdagi qoidani hozir amal qilayotgandek qoʻllash mumkin emas.

NNT yoki fond tuzishdan oldin nimalarni tekshirish kerak

Avval ijtimoiy foydali maqsadni yozing va haqiqiy ishtirok hamda boshqaruv modeliga mos shaklni tanlang. Keyin muassislar, faoliyat hududi, rahbar organlar, manzil, moliyalashtirish manbalari, litsenziyalar va tashqi mablagʻ tartibini tekshiring. Fond uchun dastlabki pul, maʼmuriy limit, audit va yillik eʼlon jarayonini alohida hisoblang.

Hujjat topshirishdan oldin vakolatlar matritsasini tayyorlang: budjetni kim tasdiqlaydi, shartnomani kim imzolaydi, ehsonni kim qabul qiladi, aloqador shaxs bilan bitimni kim maʼqullaydi va har bir hisobot uchun kim javob beradi. Roʻyxatdan oʻtgach soliq, moliyaviy va tartibga soluvchi hisobotlar uchun yagona kalendar yuriting. Bu mablagʻning maqsadli xususiyatini saqlaydi va NNTni tijorat kompaniyasi kabi boshqarishning oldini oladi.

Koʻp beriladigan savollar

Bitta shaxs jamoat fondini tuzishi mumkinmi?

Ha. Jamoat fondini bitta jismoniy yoki yuridik shaxs tuzishi mumkin, muassislar bir nechta ham boʻlishi mumkin. Muassis fond aʼzosiga aylanmaydi va topshirilgan mol-mulkdagi ulushini kompaniya ishtirokchisi kabi saqlab qolmaydi. Roʻyxatdan oʻtgach fondni qonun va ustavda nazarda tutilgan organlar, avvalo vasiylik kengashi, boshqaruv va taftish komissiyasi boshqaradi.

NNT foyda olishi mumkinmi?

NNT ustav maqsadlariga mos faoliyatdan daromad olishi, ehsonlar, grantlar va boshqa qonuniy tushumlarni qabul qilishi mumkin. Asosiy cheklov daromadning yoʻqligi emas, balki uni ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlash taqiqlanganidir. Tadbirkorlik daromadi tashkilot maqsadlariga sarflanadi, maqsadli tushumlardan alohida hisobga olinadi va zarur boʻlsa soliqqa tortiladi.

Jamoat fondi homiylik tashkilotidan nimasi bilan farq qiladi?

Jamoat fondi mulkiy badallarga asoslangan va aʼzoligi boʻlmagan tashkiliy-huquqiy shakldir. Homiylik tashkiloti esa faoliyat yoʻnalishi va homiylik dasturlari, xarajatlar hamda oshkoralik boʻyicha maxsus qoidalarga rioya qilishi bilan aniqlanadi. Fond homiylik faoliyatini yuritishi mumkin, ammo har bir fond avtomatik ravishda homiylik tashkilotiga aylanmaydi; maqsadlar, dasturlar va mablagʻdan amalda foydalanish bunga mos boʻlishi kerak.

NNTga pulli xizmat uchun litsenziya kerakmi?

Pulli xizmat litsenziyalanadigan faoliyatga kirsa, NNTga ham boshqa ijrochi kabi litsenziya kerak. NNTning davlat roʻyxatidan oʻtishi va maqsadning ustavga yozilishi sohaviy ruxsat oʻrnini bosmaydi. Shartnoma tuzishdan oldin litsenziya roʻyxati, xodimlar va xonalarga talablar hamda tushumning soliq hisobini tekshirish lozim.

Tugatishdan keyin mol-mulk nima boʻladi?

Tugatish komissiyasi avval kreditorlar bilan hisob-kitob qiladi va tashkilot majburiyatlarini bajaradi. Qolgan mol-mulk muassislar, ishtirokchilar, organ aʼzolari yoki xodimlar oʻrtasida boʻlinmaydi. U tugatish qarori va ustavda koʻrsatilgan yoʻnalishda ishlatiladi yoki oʻxshash notijorat maqsadli tashkilotga beriladi; fond uchun qonun uni ustav yoki homiylik maqsadlariga yoʻnaltiradi.