Oʻzbekistonda kasallik va homiladorlik nafaqalari: tartib va hisoblash

2026-yilda vaqtincha mehnatga layoqatsizlik hamda homiladorlik va tugʻish nafaqalari elektron tizimlardagi maʼlumotlar asosida proaktiv tayinlanadi. Davlat ijtimoiy sugʻurta jamgʻarmasi homiladorlik nafaqasini 1-yanvardan, kasallik nafaqasini 1-iyuldan toʻlaydi. Summa sugʻurta staji, oʻrtacha sugʻurtalangan ish haqi va toʻlanadigan kunlarga bogʻliq.

Qisqacha:

• Oddiy kasallik nafaqasi uchun kamida 6 oy staj kerak; dastlabki besh kunni ish beruvchi, oltinchi kundan boshlab Jamgʻarma moliyalashtiradi.
• Homiladorlik nafaqasi uchun jami oʻn oylik sugʻurta staji va sugʻurta hodisasidan oldingi olti oylik uzluksiz staj talab qilinadi.
• Odatdagi homiladorlik va tugʻish taʼtili 70 va 56 kun beriladi (Mehnat kodeksining 404-moddasi); tugʻish qiyin kechsa yoki ikki va undan ortiq bola tugʻilsa, keyingi qism 70 kun boʻladi.
• Nafaqa uchun alohida ariza odatda kerak emas: elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi va davlat tizimlaridagi maʼlumotlar jarayonni boshlaydi.
• Kasallik nafaqasidan JShDS ushlanadi, davlat homiladorlik va tugʻish nafaqasi esa JShDSdan ozod.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Ijtimoiy sugʻurta oʻzgarishlari va qamrovi

2026-yilda nimalar oʻzgardi

Yangi tartib ikki sanada joriy etildi. PF-206-son Farmon asosida Jamgʻarma homiladorlik va tugʻish nafaqasini 2026-yil 1-yanvardan, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasini esa 2026-yil 1-iyuldan toʻlay boshladi. Shu sababli nafaqaning butun summasini faqat ish beruvchi hisoblab, toʻlagan eski tartib yangi sugʻurta hodisalari uchun toʻliq qoʻllanmaydi.

Davlat ijtimoiy sugʻurtasi toʻgʻrisidagi Qonun 1-yanvardan kuchga kirdi. U vaqtincha mehnatga layoqatsizlik, homiladorlik va tugʻishni sugʻurta hodisasi, ularga tegishli ikki nafaqani esa sugʻurta toʻlovi deb belgilaydi. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa va kasb kasalligi alohida sugʻurta tartibiga ega va bu maqolada batafsil yoritilmaydi.

2026-yil may oyida hisob-kitobga olinadigan ish haqining eng yuqori chegaralari qayta koʻrib chiqildi. Avgust oyida homiladorlik nafaqasi uchun uzluksiz staj sharti va himoyalangan toifalarga kasallik nafaqasi ustamasi aniqlashtirildi. Quyidagi qoidalar 2026-yil 5-sentabr holatiga keltirilgan.

Davlat ijtimoiy sugʻurtasi kimlarga tatbiq etiladi

Mehnat shartnomasi asosidagi xodimlar, yuridik shaxs rahbarlari hamda fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha ish bajaradigan yoki xizmat koʻrsatadigan jismoniy shaxslar majburiy sugʻurtalanadi. Toifalar va maxsus istisnolar qamrov qoidalarida belgilangan.

Ixtiyoriy sugʻurtaning eng kam oylik badali mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 5 foizi, yaʼni amaldagi eng kam miqdor boʻyicha oyiga 68.000 soʻm. Faqat roʻyxatdan oʻtish avvalgi davr uchun staj yaratmaydi: tizimda hisobga olingan oylar va amalda toʻlangan badallar ahamiyatga ega.

Kasallik nafaqasi uchun kamida olti oylik sugʻurta staji kerak. Homiladorlik nafaqasi uchun jami kamida oʻn oy va sugʻurta hodisasidan bevosita oldin olti oy uzluksiz staj talab qilinadi. Sugʻurta munosabati saqlangan, lekin haq toʻlanmagan davr hamda vaqtincha mehnatga layoqatsizlikning oʻzi uzluksizlikni buzmaydi.

Kasallik varaqasi va mehnatga layoqatsizlik nafaqasi

Elektron kasallik varaqasi qanday rasmiylashtiriladi

Mehnatga layoqatsizlik varaqasini vakolatli tibbiyot muassasasi Yagona tibbiy axborot tizimida rasmiylashtiradi. Elektron varaqa va maʼlumotnomalar Yagona interaktiv davlat xizmatlari portaliga real vaqt rejimida yuboriladi, fuqaro esa ularni shaxsiy kabinetdan yuklaydi.

Varaqa ochilib, yopilgach, maʼlumotlar avtomatik ravishda Ijtimoiy sugʻurta moduliga oʻtadi. Tizim ish joyi, daromad va sugʻurta stajini solishtiradi, qaror qabul qiladi va SMS yuboradi. Belgilangan elektron sxema boʻyicha tibbiyot tashkiloti maʼlumotni mehnatga layoqatsizlik boshlanganidan bir ish kuni ichida kiritadi. Nafaqani tayinlash uchun alohida qogʻoz ariza odatda talab qilinmaydi.

Xodim uchun amaliy tartib:

1. Kasallik yoki jarohat yuz bergan kuni tibbiyot muassasasiga murojaat qilish. Toʻgʻridan toʻgʻri nazarda tutilgan istisnolardan tashqari, oʻtkazib yuborilgan kunlar uchun varaqa berilmaydi.
2. Shaxsiy kabinetda varaqani, xususan JShShIR, ish beruvchi va ishdan ozod etish davrini tekshirish.
3. Varaqa elektron uzatilsa ham, tashkilotning ichki tartibi boʻyicha ishga chiqmaslik haqida ish beruvchini xabardor qilish.
4. Nafaqa tayinlangani haqidagi SMSni hamda ijtimoiy yoki bank karta rekvizitlarini tekshirish.

Kasallik nafaqasi qanday hisoblanadi

Asosiy formula oʻrtacha oylik sugʻurtalangan ish haqini 25,3 ga boʻladi, natijani sugʻurta staji koeffitsiyenti va toʻlanadigan kunlar soniga koʻpaytiradi. Yakshanba va qonundagi ishlanmaydigan bayram kunlari hisobga kiritilmaydi.

Asosiy 60% va 80% koeffitsiyentlar sugʻurta stajiga bogʻliq. I yoki II guruh nogironligi boʻlgan shaxsga, 18 yoshga toʻlmagan toʻrt va undan ortiq qaramogʻidagi shaxsi bor xodimga yoki 18 yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasiga 20 foiz bandi ustama beriladi. Bir nechta asos boʻlsa ham, faqat bitta ustama qoʻllanadi.

Odatdagi yillik chegara bir kalendar yilida 182 kalendar kun. Muayyan davrning dastlabki besh kuni uchun ish beruvchi, oltinchi kundan Jamgʻarma javob beradi. Jamoa shartnomasi yoki lokal hujjat davlat nafaqasidan ortiq qismini ish beruvchi hisobidan qoʻshimcha toʻlashni nazarda tutishi mumkin.

Misol. Xodimning oʻrtacha oylik ish haqi 6 000 000 soʻm, sugʻurta staji 48 oy, shuning uchun koeffitsiyent 60%. Varaqa dushanba kuni toʻqqiz kalendar kunga ochildi va bayram yoʻq: yakshanba chiqarilgach, sakkiz toʻlanadigan kun qoladi. Kunlik summa 6 000 000 ÷ 25,3 × 60% = 142 292,49 soʻm. Ish beruvchi besh toʻlanadigan kun uchun 711 462,45 soʻm, Jamgʻarma uch kun uchun 426 877,47 soʻm moliyalashtiradi. Soliq ushlanishidan oldingi jami summa 1 138 339,92 soʻm.

Kasal bolani parvarishlash qachon toʻlanadi

Elektron varaqa oilaning kasal aʼzosini parvarishlash uchun ishdan ozod etishga ham asos boʻlishi mumkin. 14 yoshga toʻlmagan bolani ambulator sharoitda parvarishlash uchun varaqa odatda 14 kalendar kungacha beriladi; parvarish uzoqroq davom etsa, tibbiyot muassasasi maʼlumotnoma rasmiylashtiradi. Uch yoshga toʻlmagan bola statsionarda davolansa, parvarish qiluvchiga davolanishning butun davri uchun varaqa beriladi. Kattaroq bolaning kasalligi ogʻir kechganda qoʻshimcha parvarish uchun tibbiy xulosa kerak.

Kasal bolani parvarishlashda xodimning yillik kasallik nafaqasi chegarasi bola 14 yoshga toʻlmagan boʻlsa 20 kalendar kunga, 16 yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bola uchun esa 40 kunga oshadi. Bu alohida qatʼiy summa emas, balki sugʻurtalangan shaxsning yillik kunlar chegarasiga qoʻshimcha.

Ish haqi saqlanmaydigan taʼtil, qisman haq saqlanadigan taʼtil va bolani parvarishlash taʼtili hamda roʻyxatda koʻrsatilgan davrlar uchun kasallik nafaqasi toʻlanmaydi. Mehnatga layoqatsizlik bunday davrdan keyin ham davom etsa, nafaqa shaxs ishga qaytishi kerak boʻlgan kundan boshlanadi.

Homiladorlik va tugʻish taʼtili hamda nafaqasi

Homiladorlik taʼtili qachon boshlanadi va qancha davom etadi

Homiladorlik va tugʻish boʻyicha mehnatga layoqatsizlik varaqasi odatda homiladorlikning 30-haftasidan 126 kalendar kunga bir yoʻla rasmiylashtiriladi. Tugʻish qiyin kechsa yoki ikki va undan ortiq bola tugʻilsa, yana 14 kalendar kun qoʻshiladi.

Mehnat kodeksi shu davrni tugʻishdan oldingi 70 kalendar kun va tugʻishdan keyingi 56 kalendar kun deb belgilaydi. Tugʻish qiyin kechsa yoki ikki va undan ortiq bola tugʻilsa, tugʻishdan keyingi davr 70 kun. Taʼtil umumiy hisoblanadi va ayol tugʻishgacha amalda nechta kun foydalanganidan qatʼi nazar, toʻliq beriladi (Mehnat kodeksining 404-moddasi).

Varaqani olish va pul nafaqasiga ega boʻlish bir xil masala emas. Tibbiy hujjat ishdan ozod etish davrini tasdiqlaydi, Jamgʻarma esa sugʻurta staji va daromad maʼlumotlarini alohida tekshiradi. Talab etilgan stajni toʻplamagan ayolning mehnat taʼtili saqlanadi, davlat nafaqasi esa ijtimoiy sugʻurta shartlari boʻyicha belgilanadi.

Homiladorlik nafaqasi qanday hisoblanadi

Hisob-kitobda, odatda, sugʻurta hodisasidan oldingi 12 oylik davr uchun oʻrtacha oylik sugʻurtalangan ish haqi olinadi. U 25,3 ga boʻlinadi va sugʻurta staji koeffitsiyenti hamda varaqadagi toʻlanadigan kunlarga koʻpaytiriladi. Yakshanba va ishlanmaydigan bayram kunlari chiqariladi.

Uch koeffitsiyent hisoblangan ish haqiga qoʻllanadi. Majburiy sugʻurtalangan shaxs uchun hisobga olinadigan ish haqi 13.600.000 soʻm, yaʼni MHTEKMning oʻn baravari bilan cheklanadi. Ixtiyoriy sugʻurtalangan shaxs uchun chegara 6.800.000 soʻm, yaʼni MHTEKMning besh baravari. Saytdagi tokenlar amaldagi MHTEKM boʻyicha summani koʻrsatadi.

Misol. Oʻrtacha oylik sugʻurtalangan ish haqi 6 000 000 soʻm, jami sugʻurta staji 18 oy, shuning uchun koeffitsiyent 75%. Yakshanba va bayramlar chiqarilgach, tizim 105 toʻlanadigan kunni hisobga oldi, deb olaylik. Hisob: 6 000 000 ÷ 25,3 × 75% × 105 = 18 675 889,33 soʻm. Bu tushuntirish misoli: haqiqiy toʻlanadigan kunlar varaqadagi sanalar va rasmiy bayramlarga bogʻliq.

Bola tugʻilgandan keyingi toʻlovlar va ish beruvchi majburiyatlari

Bola tugʻilgandan keyin nima boʻladi

Homiladorlik va tugʻish taʼtilidan keyin ona bola ikki yoshga toʻlguniga qadar belgilangan nafaqa toʻlanadigan parvarishlash taʼtilini, keyin esa bola uch yoshga toʻlguniga qadar ish haqi saqlanmaydigan qoʻshimcha taʼtilni olishi mumkin. Bolani amalda parvarish qiladigan ota, buvi, buva, boshqa qarindosh yoki vasiy taʼtildan toʻliq yoki qismlarga boʻlib foydalanishi mumkin. Toʻliqsiz ish vaqti yoki uyda ishlash parvarishlash qoidalari boʻyicha nafaqani toʻxtatmaydi (Mehnat kodeksining 405-moddasi).

Ijtimoiy taʼtil davrida ish joyi saqlanadi. Ish beruvchi oddiy vaqtincha mehnatga layoqatsizlik paytida, qonundagi istisnolardan tashqari, xodimni oʻz tashabbusi bilan ishdan boʻshata olmaydi. Bu ishdan boʻshatish taqiqida belgilangan (Mehnat kodeksining 163-moddasi). Homilador xodima uchun muddatli shartnomani uzaytirish va maxsus kafolatlar ham mavjud (Mehnat kodeksining 408-moddasi).

Bolani parvarishlash taʼtilini kasal bolaga qarash uchun kasallik varaqasidan farqlash kerak. Birinchisi bola tugʻilgandan keyingi uzoq ijtimoiy taʼtil, ikkinchisi esa bola kasal boʻlganda tibbiy varaqa bilan tasdiqlanadigan vaqtincha ozod etishdir. Boshqa turlar taʼtillar haqidagi maqolada tushuntirilgan.

Soliq, toʻlov muddati va ish beruvchining vazifalari

Soliq kodeksi davlat nafaqalarini JShDSdan ozod qiladi, biroq vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasini bu imtiyozdan chiqaradi. Demak, homiladorlik va tugʻish nafaqasi JShDSdan ozod, kasallik nafaqasi esa soliq istisnosi boʻyicha soliqqa tortiladi (Soliq kodeksining 369-moddasi). Rezident uchun umumiy stavka 12% (Soliq kodeksining 381-moddasi).

Birinchi muddat 15-sanagacha tayinlangan, ikkinchisi esa keyin tayinlangan nafaqa uchun amal qiladi. Bank pulni tegishli sanadan keyin besh ish kuni ichida ijtimoiy yoki bank kartasiga oʻtkazadi.

Ish beruvchi mehnat shartnomasi, daromad va taʼtilni toʻgʻri hamda oʻz vaqtida roʻyxatdan oʻtkazishi shart. 2026-yil 1-yanvardan barcha taʼtillar va fuqarolik-huquqiy shartnomalar Yagona mehnat tizimida roʻyxatga olinadi. Notoʻgʻri JShShIR, roʻyxatdan oʻtmagan shartnoma, xato daromad yoki taʼtil davri avtomatik tayinlashni kechiktirishi mumkin.

Nafaqa rad etilsa yoki notoʻgʻri hisoblansa, xodim Jamgʻarmaning axborot tizimi orqali murojaat qilishi, ish beruvchidan boshlangʻich maʼlumotni tuzatishni talab qilishi va qaror ustidan shikoyat qilishi mumkin. Mansabdor shaxsning qonundagi kasallik yoki homiladorlik nafaqasini toʻlashdan boʻyin tovlashi 10–15 BHM jarimaga sabab boʻladi (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 49-3-moddasi), takroran sodir etilsa 15–30 BHM. Umumiy tartib mehnat nizolari maqolasida tushuntirilgan.

Koʻp beriladigan savollar

Kasallik yoki homiladorlik nafaqasi uchun ariza berish kerakmi?

Odatda kerak emas. Elektron varaqa kelib tushib, tizim maʼlumotlari tekshirilgach, nafaqa proaktiv tayinlanadi. Shunga qaramay, xodim varaqa, ish beruvchi haqidagi maʼlumot va karta rekvizitlarini tekshirishi, xato boʻlsa tuzatishni soʻrashi kerak.

2026-yilda kasallik nafaqasini kim toʻlaydi?

2026-yil 1-iyuldan yuz bergan sugʻurta hodisasida davrning dastlabki besh kunini ish beruvchi moliyalashtiradi, oltinchi kundan Jamgʻarma toʻlaydi. Lokal hujjatda kattaroq summa vaʼda qilingan boʻlsa, davlat nafaqasidan ortiq qismni ish beruvchi toʻlaydi.

Homiladorlik varaqasi qachon beriladi?

Odatda homiladorlikning 30-haftasidan 126 kalendar kunga bir yoʻla beriladi. Tugʻish qiyin kechsa yoki ikki va undan ortiq bola tugʻilsa, yana 14 kalendar kunga uzaytiriladi.

Kasallik va homiladorlik nafaqasidan JShDS olinadimi?

Kasallik nafaqasi umumiy qoidalar boʻyicha JShDSga tortiladi. Davlat homiladorlik va tugʻish nafaqasi esa soliqdan ozod davlat nafaqasi hisoblanadi va undan JShDS olinmaydi.

Toʻlov kelmasa nima qilish kerak?

Elektron varaqa, SMS, bank karta hamda Yagona mehnat tizimida shartnoma va taʼtil roʻyxatdan oʻtganini tekshiring. Xato manbasiga qarab tibbiyot muassasasi yoki ish beruvchidan tuzatish soʻrang, keyin Jamgʻarmaga murojaat yuboring. Masala hal boʻlmasa, qaror ustidan maʼmuriy tartibda yoki sudga shikoyat qilish mumkin.