Mehnat nizolari

Xodim mehnat nizolari boʻyicha komissiyani tanlashi yoki bevosita sudga murojaat qilishi mumkin. Komissiya arizani 10 kalendar kun ichida (Mehnat kodeksining 551-moddasi) koʻrib chiqadi, sudga murojaat qilish muddati esa talabga bogʻliq: ishga tiklash uchun 3 oy, boshqa nizolar uchun, odatda, 6 oy.

Qisqacha:

• Xodim komissiyaga murojaat qilmasdan bevosita sudga (Mehnat kodeksining 545-moddasi) borishi mumkin.
• Ishga tiklash talabi uchun 3 oy (Mehnat kodeksining 560-moddasi), aksariyat boshqa talablar uchun 6 oy beriladi.
• Yakka tartibdagi mehnat nizosi boʻyicha sudga murojaat qilgan xodim sud xarajatlaridan ozod qilinadi (Mehnat kodeksining 562-moddasi).
• Ishga tiklash haqidagi qaror darhol ijro etiladi (Mehnat kodeksining 569-moddasi).
• Avval talabni aniqlang, huquqbuzarlik sanasini qayd eting va hujjatlarni yigʻing: aynan talab nizoni qaysi organ koʻrishini, muddatni va natijani belgilaydi.

Yangilangan: 2026-yil 04-sentyabr

Mehnat nizosi deb nima hisoblanadi

Mehnat nizosi — mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikni, mehnatni muhofaza qilish qoidalarini yoki mehnat shartnomasini qoʻllash, shuningdek yangi mehnat shartlarini belgilash yoxud mavjud shartlarni oʻzgartirish yuzasidan kelib chiqqan tartibga solinmagan kelishmovchilik (Mehnat kodeksining 541-moddasi).

Nizolar yakka tartibdagi yoki jamoaviy (Mehnat kodeksining 542-moddasi), mazmuniga koʻra esa daʼvo xususiyatiga yoki daʼvosiz xususiyatga ega boʻladi. Huquq toʻgʻrisidagi nizo mavjud huquq, masalan, toʻlanmagan ish haqi, gʻayriqonuniy oʻtkazish yoki ishdan boʻshatish bilan bogʻliq. Manfaat toʻgʻrisidagi nizo natijani belgilaydigan tayyor norma boʻlmagan yangi yoki oʻzgartirilayotgan mehnat shartlariga taalluqlidir.

Yakka tartibdagi nizoda ish beruvchining qarshi tarafi xodim, sobiq xodim yoki ishga qabul qilinishi rad etilgan shaxs boʻlishi mumkin. Har bir taraf vakil jalb etishga (Mehnat kodeksining 544-moddasi) haqli. Yangi yakka tartibdagi mehnat shartlari haqidagi daʼvosiz nizoni ish beruvchi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi (Mehnat kodeksining 543-moddasi), buzilgan huquq haqidagi nizoni esa komissiya yoki sud hal qiladi.

Mehnat nizosi bilan qayerga murojaat qilinadi

Yakka tartibdagi nizo boʻyicha asosiy tanlov — mehnat nizolari boʻyicha komissiya yoki sud. Mehnat kodeksi oʻzini oʻzi himoya qilish, davlat va jamoatchilik nazorati, yarashtiruv tartib-taomillari hamda nizoni koʻruvchi organlarga murojaat qilishni ham himoya usullari qatoriga kiritadi; xodim qonunda taqiqlanmagan usulni (Mehnat kodeksining 529-moddasi) tanlashi mumkin.

Mediatsiyani yakka tartibdagi nizo komissiyada yoki sudda koʻrilayotgan har qanday bosqichda, sud qaror qabul qilish uchun maslahatxonaga kirguniga qadar boshlash mumkin. Mediatsiya davomida murojaat qilish muddatining oʻtishi toʻxtatib turiladi.

Mehnat nizolari boʻyicha komissiya qanday ishlaydi

Komissiya davlat inspeksiyasi emas, balki tashkilot ichidagi teng vakillik asosida tuziladigan organdir. Uni tuzish jamoa shartnomasida nazarda tutilishi mumkin, bunday shartnoma boʻlmasa, ish beruvchi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi komissiya tuzishga kelishadi. Har ikki taraf teng miqdorda vakil (Mehnat kodeksining 547-moddasi) beradi, ish beruvchi esa komissiyaning tashkiliy-texnik faoliyatini taʼminlaydi.

Komissiya mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikni, boshqa mehnat hujjatlarini va mehnat shartnomasini qoʻllash haqidagi nizolarni koʻradi, bevosita sud vakolatidagi ishlar (Mehnat kodeksining 548-moddasi) bundan mustasno. Tashkilotda komissiya boʻlmasa, xodim sudga murojaat qiladi.

Ariza erkin shaklda tuziladi, ammo unda xodim muddat boshlanishini bogʻlayotgan sana, mavjud dalillar, talablar va ilovalar roʻyxati boʻlishi kerak. Har bir ariza majburiy ravishda roʻyxatdan oʻtkaziladi (Mehnat kodeksining 549-moddasi). Majlisgacha komissiya muhim holatlarni, qoʻllanadigan normalarni, ishtirokchilarni va har bir taraf taqdim etadigan dalillarni (Mehnat kodeksining 550-moddasi) aniqlaydi.

Aynan shu nizo komissiyada yoki sudda koʻrilayotgan boʻlsa, arizani vakolatsiz shaxs bergan boʻlsa yoki masala komissiya vakolatiga kirmasa, komissiya arizani qabul qilishni rad etishi mumkin. Asoslantirilgan rad javobi 3 kun ichida (Mehnat kodeksining 553-moddasi) beriladi.

Majlisda har bir tarafdan aʼzolarning kamida yarmi va ish beruvchi bilan kasaba uyushmasidan teng miqdordagi vakillar qatnashishi kerak. Ish beruvchi komissiya talab qilgan hujjatlarni taqdim etishi shart. Komissiya aʼzosi boʻlgan xodimlar tayyorgarlik va majlis vaqtida oʻrtacha ish haqi saqlangan holda ishdan ozod qilinadi; maxsus himoya qoidasi (Mehnat kodeksining 557-moddasi) tugatish holatidan tashqari, ish haqini pasaytirish va ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan boʻshatishga yoʻl qoʻymaydi.

Mehnat nizosini sud qachon koʻradi

Xodim har qanday yakka tartibdagi mehnat nizosi uchun sudni tanlashi mumkin. Qonun sud bevosita koʻradigan ishlarni ham alohida sanab oʻtadi; komissiyaning oldindan qarori yoʻqligi rad etish uchun asos boʻla olmaydi.

Quyidagi 9 toifa (Mehnat kodeksining 558-moddasi) bevosita sudda koʻriladi:

1. ish joyida mehnat nizolari boʻyicha komissiya tuzilmagan boʻlsa;
2. ishga tiklash, ishdan boʻshatish sanasi yoki asosi taʼrifini oʻzgartirish, majburiy progul yoki kam haq toʻlanadigan ish uchun haq undirish;
3. mehnatda mayib boʻlish yoki kasb kasalligi tufayli ziyon va xodim mol-mulkiga yetkazilgan zarar oʻrnini qoplash;
4. ish beruvchi yetkazgan maʼnaviy ziyonni kompensatsiya qilish;
5. ishga qabul qilishni rad etish;
6. ish beruvchi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib oldindan hal qilgan masala;
7. xodim va jismoniy shaxs boʻlgan ish beruvchi oʻrtasidagi nizo;
8. mehnat qilish va mashgʻulotlar sohasidagi kamsitish;
9. xodim ish beruvchiga yetkazgan moddiy zararning oʻrnini qoplash.

Sudga faqat xodim murojaat qilmaydi. Kasaba uyushmalari, Davlat mehnat inspeksiyasi mansabdor shaxslari, adliya organlari va prokuror ham bunday huquqqa ega. Ish beruvchi komissiya qaroridan norozi boʻlsa yoki xodim yetkazgan zararni undirmoqchi boʻlsa murojaat qiladi. Ariza beruvchilarning toʻliq roʻyxati Mehnat kodeksida (559-modda) berilgan.

Fuqaro ishtirokidagi mehnat ishlari fuqarolik sudlariga (Fuqarolik protsessual kodeksining 26-moddasi) taalluqli boʻlib, odatda fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman yoki shahar sudi (Fuqarolik protsessual kodeksining 28-moddasi) tomonidan koʻriladi.

Bu maqolada mehnat shartnomasini bekor qilish asoslari va hujjatlari tahlil qilinmagan. Xodimni ishdan boʻshatish haqidagi maqola sud qaysi hujjatlar va tartib-taomillarni tekshirishini tushuntiradi. Nizo ishdan boʻshatish haqidagi buyruqdan kelib chiqqan boʻlsa, shu maqoladan foydalaning.

Mehnat nizosi boʻyicha daʼvo qanday beriladi

Umumiy qoidaga koʻra, tashkilotga nisbatan daʼvo uning davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan joydagi, jismoniy shaxsga nisbatan daʼvo esa uning yashash yoki doimiy mashgʻulot joyidagi sudga beriladi. Bu sudlovga tegishlilikning umumiy qoidasi (Fuqarolik protsessual kodeksining 33-moddasi); ayrim talablar uchun kodeks daʼvogarga boshqa variantlarni ham beradi.

Daʼvo arizasida quyidagilar koʻrsatiladi:

• sudning nomi;
• daʼvogar va javobgarning maʼlumotlari hamda manzillari;
• talab va, baholanishi lozim boʻlsa, daʼvo bahosi;
• huquqbuzarlik holatlari va ularni tasdiqlovchi dalillar;
• majburiy sudgacha tartib mavjud boʻlsa, unga rioya etilganligi;
• ilova qilinayotgan hujjatlar roʻyxati.

Bu maʼlumotlar ariza uchun majburiy (Fuqarolik protsessual kodeksining 189-moddasi). Arizani daʼvogar yoki vakil imzolaydi; vakil ishonchnoma yoki vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjatni ilova qiladi. Qogʻozdagi daʼvo javobgarlar soniga qarab nusxalar bilan (Fuqarolik protsessual kodeksining 190-moddasi) beriladi, elektron ariza uchun bu istisno qoʻllanadi.

Arizaga holatlarni, majburiy sudgacha tartibga rioya etilganini va imzolovchi vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi. Fuqarolik protsessual kodeksi boj va pochta xarajatlari toʻlanganini tasdiqlovchi hujjatlarni ham sanaydi, biroq mehnat talablari boʻyicha xodimga imtiyoz berilgan. Ilovalar roʻyxati Fuqarolik protsessual kodeksining 191-moddasida belgilangan.

Amalda mehnat shartnomasi, buyruqlar, hisob-kitob varaqalari, yozishmalar, ish vaqtini hisobga olish hujjatlari, komissiya materiallari va talab summasi hisob-kitobini ilova qilish foydali. Yozma arizaga koʻra ish beruvchi ishga oid hujjatlarni bepul berishi (Mehnat kodeksining 117-moddasi) shart, buning uchun 3 ish kuni beriladi.

Qaysi muddatlarni oʻtkazib yubormaslik kerak

Muddat «mehnat nizosi» degan umumiy nomga emas, talabga bogʻliq. Mehnat kodeksi sud uchun turli muddatlarni (560-modda) belgilaydi:

Oliy sud ishga tiklash uchun 3 oylik muddat xodim manfaatida kasaba uyushmasi, inspeksiya, adliya organi yoki prokuror bergan daʼvoga ham tatbiq etilishini tushuntirgan. Mediatsiya muddat oʻtishini toʻxtatib turadi; mazkur tushuntirish Oliy sud Plenumining 2023-yil 20-noyabrdagi 26-son qarori 7-bandida berilgan.

Komissiya uchun alohida 6 oylik muddat amal qiladi va uzrli sabab boʻlsa, komissiya uni tiklashi mumkin. Muddat yakunlanayotgan boʻlsa, ish beruvchiga murojaat qilish yoki hujjat yigʻishning oʻzi muddatni toʻxtatish asosi sifatida koʻrsatilmagan.

Sudga murojaat qilish uchun toʻlov kerakmi

Yakka tartibdagi mehnat munosabatlaridan kelib chiqadigan talablar bilan murojaat qilgan xodim davlat boji va boshqa sud xarajatlarini oldindan toʻlamaydi. Davlat bojidan ozod qilish mehnat daʼvolari uchun (Davlat boji toʻgʻrisidagi qonunning 8-moddasi) alohida mustahkamlangan.

Daʼvo berishdagi imtiyoz vakil xizmati har doim bepul degani emas. Taraf ishni yutsa, sud boshqa tarafdan vakilga toʻlangan oqilona xarajatlarni (Fuqarolik protsessual kodeksining 136-moddasi) undirishga haqli. Oliy sud Plenumi bojdan ozod qilingan daʼvogarning talabi qanoatlantirilsa, boj undan ozod qilinmagan javobgardan talab qanoatlantirilgan qismga mutanosib ravishda undirilishini, umumiy qoidaga koʻra xarajatlarni nizoda nohaq chiqqan taraf (2024-yil 16-dekabrdagi 37-son qarorning 22–23-bandlari) koʻtarishini tushuntirgan.

Nimalarni undirish va ishga qanday tiklanish mumkin

Himoya usuli huquqbuzarlikka bogʻliq. Mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy bekor qilinganda, xodim gʻayriqonuniy oʻtkazilganda, mehnat shartlari oʻzgartirilganda yoki xodim ishdan chetlashtirilganda nizoni koʻruvchi organ avvalgi ish va shartlarni tiklaydi, sud esa majburiy progul uchun butun davrga oʻrtacha ish haqini (Mehnat kodeksining 561-moddasi) yoki kam haq toʻlanadigan ish bajarilgan butun davr uchun farqni undiradi.

Gʻayriqonuniy ishdan boʻshatilgan xodim quyidagilarni talab qilishi mumkin:

• avvalgi ishiga tiklashni;
• majburiy progulning butun vaqti uchun haq toʻlashni;
• shikoyat bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlarni qoplashni;
• kamida bir oylik oʻrtacha ish haqi miqdorida maʼnaviy ziyon kompensatsiyasini;
• xodimning iltimosiga koʻra, ishga tiklash oʻrniga kamida uch oylik ish haqi miqdorida qoʻshimcha kompensatsiyani.

Ishdan boʻshatish qonuniyligini isbotlash majburiyati ish beruvchiga yuklatilishi va bu oqibatlar Mehnat kodeksining 174-moddasida belgilangan. Oliy sud ham xuddi shu kompensatsiya tarkibini (2023-yil 20-noyabrdagi 26-son qarorning 62-bandi) qoʻllaydi va maʼnaviy ziyon miqdori moddiy zarar summasiga bogʻliq emasligini taʼkidlaydi.

Ish beruvchi ishga qabul qilishni gʻayriqonuniy rad etish, gʻayriqonuniy oʻtkazish yoki chetlashtirish, mehnat daftarchasini kechiktirish yoxud ishga tiklash qarorini oʻz vaqtida bajarmaslik oqibatida olinmagan ish haqini ham qoplaydi. Toʻliq roʻyxat Mehnat kodeksining 320-moddasida berilgan. Ishdan boʻshatish asosi qonunga mos ifodalanmagan boʻlsa, sud asos taʼrifini tuzatadi (Mehnat kodeksining 568-moddasi) hamda kafolatlar, ishdan boʻshatish nafaqasi va maʼnaviy ziyon masalalarini hal qiladi.

Komissiya yoki sud asosli deb topgan pulga oid talab toʻliq miqdorda (Mehnat kodeksining 546-moddasi) qanoatlantiriladi, daʼvo summasi va daʼvoni taʼminlashga cheklov belgilanmaydi (Mehnat kodeksining 563-moddasi). Maʼnaviy ziyon haqidagi umumiy talab boʻyicha uning mavjudligi va miqdorini sud mustaqil ravishda (Mehnat kodeksining 335-moddasi), moddiy zarardan qatʼi nazar aniqlaydi.

Misol. Xodimga 12 oylik hisob-kitob davrida 91 080 000 soʻm hisoblangan, demak oʻrtacha oylik ish haqi 7 590 000 soʻm. Oʻrtacha kunlik ish haqi 7 590 000 / 25,3 (Mehnat kodeksining 257-moddasi) = 300 000 soʻm. Majburiy progul 30 ish kuni boʻlsa, hisoblangan toʻlov 300 000 × 30 = 9 000 000 soʻm. Gʻayriqonuniy ishdan boʻshatish uchun maʼnaviy ziyonning eng kam miqdori 7 590 000 soʻm, ishga tiklash oʻrniga qoʻshimcha kompensatsiya esa kamida 7 590 000 × 3 = 22 770 000 soʻm boʻladi. Amaldagi hisob-kitob inobatga olinadigan toʻlovlar va ishlangan davrga bogʻliq.

Bu maqolada odatdagi ish haqi hisob-kitobi va toʻlov kechiktirilgani uchun kompensatsiya yoritilmagan. Ish haqi haqidagi maqola toʻlov muddatlari, ushlab qolishlar va qarzdorlik hisobini tushuntiradi. Nizoning asosiy predmeti ishga tiklash yoki tartib-taomil emas, balki hisob-kitob boʻlsa, shu maqoladan foydalaning.

Jamoaviy mehnat nizosi qanday hal qilinadi

Manfaat haqidagi jamoaviy nizo yarashtiruv bosqichlaridan oʻtadi, amaldagi normani qoʻllash haqidagi huquq nizosini esa sud koʻradi. Xodimlar talablarni umumiy yigʻilish yoki konferensiyada tasdiqlaydi, ularni yozma shaklda bayon etadi va vakolatli vakillar orqali ish beruvchiga yuboradi; ish beruvchi xona berishi va yigʻilishga toʻsqinlik qilmasligi (Mehnat kodeksining 571-moddasi) shart.

Ish beruvchi qarorini kasaba uyushmasi qoʻmitasiga 3 ish kuni (Mehnat kodeksining 572-moddasi) ichida maʼlum qiladi. Boshqa darajada ish beruvchilar vakili kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa birlashmasiga bir oy ichida javob beradi. Talab rad etilgan yoki oʻz vaqtida javob berilmagan kundan jamoaviy mehnat nizosi boshlanadi.

Kodeks 3 ketma-ket bosqichni (573-modda) belgilaydi: yarashtirish komissiyasi, mediator va mehnat arbitraji.

Yarashtirish komissiyasining qarori majburiy boʻlib, bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Mehnat arbitraji uchun taraflar qarorning majburiyligi toʻgʻrisida kelishuv tuzadi; qaror keyingi ish kunidan kechiktirmay topshiriladi. Taraf komissiya yoki mediatsiyadan boʻyin tovlasa, boshqa taraf keyingi ish kunidayoq (Mehnat kodeksining 579-moddasi) navbatdagi bosqichga oʻtishni talab qilishi mumkin.

Yarashtirish komissiyasi aʼzolari va mehnat arbitrlari oʻrtacha ish haqi saqlangan holda asosiy ishidan ozod qilinadi. Nizo davomida xodimlar vakillarini ularga vakolat bergan organning oldindan roziligisiz (Mehnat kodeksining 578-moddasi) intizomiy jazoga tortish, boshqa ishga oʻtkazish yoki ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan boʻshatish mumkin emas.

Erishilgan kelishuv yozma shaklda rasmiylashtiriladi, majburiy kuchga ega boʻladi va uning bajarilishi taraflar hamda davlat organlari nazoratida (Mehnat kodeksining 580-moddasi) boʻladi. Qonunchilik, jamoa kelishuvi, jamoa shartnomasi yoki kelishilgan ichki hujjatni qoʻllash haqidagi jamoaviy nizo sud tomonidan koʻriladi (Mehnat kodeksining 581-moddasi) va unga yakka tartibdagi nizolar qoidalari hamda muddatlari tatbiq etiladi.

Ayrim xodimlar uchun alohida qoidalar bormi

Himoya usulini tanlashning umumiy qoidasi koʻpchilik xodimlarga tatbiq etiladi, lekin ayrim toifalar uchun maxsus protsessual qoidalar bor.

• Komissiya 15 yoshdan 16 yoshgacha (Mehnat kodeksining 551-moddasi) boʻlgan xodim nizosini ota-onasidan biri yoki vasiysi ishtirokida koʻradi.
• Yakka tartibdagi tadbirkor (Mehnat kodeksining 513-moddasi) bilan tartibga solinmagan nizo sud tomonidan hal qilinadi.
• Uy xodimi va jismoniy shaxs boʻlgan ish beruvchi (Mehnat kodeksining 520-moddasi) oʻrtasidagi tartibga solinmagan nizo ham sud tomonidan hal qilinadi.
• Chet el fuqarosi, agar xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, fuqarolik protsessida Oʻzbekiston fuqarosi bilan teng protsessual huquqlardan (Fuqarolik protsessual kodeksining 359-moddasi) foydalanadi.
• Davlat fuqarolik xizmatidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda (Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisidagi qonunning 60-moddasi) hal qilinadi; talabni xizmatga oid maxsus qoidalar va umumiy protsessual normalar bilan solishtirish kerak.

Ish beruvchi nima qilishi shart

Ish beruvchi huquqlarni himoya qilishga toʻsqinlik qilmasligi, hujjatlarni berishi, belgilangan tartibda tuzilgan komissiya ishida qatnashishi va qarorlarni bajarishi shart. Xodimning himoyadan voz kechishi haqidagi majburiyati haqiqiy emas, himoyaga toʻsqinlik qilish esa taqiqlangan (Mehnat kodeksining 528-moddasi).

Jamoaviy nizoda ish beruvchi keyingi ish kunidan kechiktirmay davlat organini yozma yoki elektron shaklda xabardor qilishi (Mehnat kodeksining 577-moddasi) shart. U yarashtirish komissiyasi uchun sharoit yaratadi va xodimlar yigʻilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzgan mansabdor shaxsga 2.200.000 dan 4.400.000 soʻmgacha (bazaviy hisoblash miqdorining, yaʼni BHMning 5–10 baravari) jarima solinishi mumkin. Bir yil ichida takroriy huquqbuzarlik uchun 4.400.000 dan 6.600.000 soʻmgacha, voyaga yetmagan shaxsga nisbatan huquqbuzarlik uchun 4.400.000 dan 8.800.000 soʻmgacha jarima qoʻllanadi.

Misol. Amaldagi BHM 440.000 soʻm boʻlganda birinchi huquqbuzarlik uchun jarima oraligʻi 2.200.000–4.400.000 soʻmni tashkil qiladi. Takroriy huquqbuzarlik uchun 4.400.000–6.600.000 soʻm, voyaga yetmagan shaxsga nisbatan huquqbuzarlik uchun esa 4.400.000–8.800.000 soʻm boʻladi.

Ishga tiklash haqidagi ishda sud gʻayriqonuniy buyruq chiqargan mansabdor shaxsni uchinchi shaxs (Fuqarolik protsessual kodeksining 184-moddasi) sifatida jalb qiladi. Sud gʻayriqonuniy ishdan boʻshatish, chetlashtirish, oʻtkazish yoki ishga tiklashni kechiktirish tufayli ish beruvchiga yetkazilgan zararni aybdor mansabdor shaxsdan, lekin 3 oylik maoshdan oshmagan miqdorda (Mehnat kodeksining 564-moddasi) undirishi mumkin.

Qaror ustidan qanday shikoyat qilinadi va u qanday ijro etiladi

Komissiya qarori ustidan koʻchirma nusxa topshirilganidan keyin 10 kun ichida sudga shikoyat qilish mumkin. Komissiya nizoni belgilangan muddatda koʻrib chiqmasa, xodim uni sudga ham oʻtkazishi mumkin. Sud uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan shikoyat muddatini tiklashi mumkin.

Shikoyat qilinmagan komissiya qarorini ish beruvchi 10 kunlik shikoyat muddati tugagach 3 kun ichida (Mehnat kodeksining 566-moddasi) bajaradi. Qaror bajarilmasa, komissiya ijro varaqasi kuchiga ega guvohnoma beradi. Xodim qaror qabul qilinganidan keyin bir oy ichida guvohnomani soʻraydi va uni olganidan keyin 3 oy ichida davlat ijrochisiga taqdim etadi. Ijro toʻgʻrisidagi qonun komissiya guvohnomasi uchun 3 oylik muddatni (27-modda) tasdiqlaydi, sud ijro varaqasi esa 3 yil ichida taqdim etiladi.

Ishga tiklash, ishdan boʻshatish asosi taʼrifini tuzatish, gʻayriqonuniy oʻtkazish yoki chetlashtirishdan keyin avvalgi ishga qaytarish haqidagi qarorlar darhol ijro etiladi. Ish haqini undirish haqidagi qaror ham, lekin koʻpi bilan 3 oylik ish haqi qismida, darhol ijro etiladi. Ishga tiklash kechiktirilsa, xodim butun kechikish davri uchun oʻrtacha ish haqi yoki ish haqi farqini talab qilishi mumkin.

Ish beruvchi gʻayriqonuniy buyruqni bekor qilib, xodimni avvalgi vazifalariga amalda qoʻyganidan (Ijro toʻgʻrisidagi qonunning 72-moddasi) keyin ijro tugallangan hisoblanadi. Keyinchalik bekor qilingan qaror boʻyicha xodimga toʻlangan summa faqat qaror yolgʻon maʼlumot yoki qalbaki hujjatlarga (Mehnat kodeksining 567-moddasi) asoslangan boʻlsa qaytarib undiriladi.

Koʻp beriladigan savollar

Komissiyaga murojaat qilmasdan bevosita sudga borish mumkinmi?

Ha. Xodim komissiyani tanlashi yoki bevosita sudga murojaat qilishi mumkin. Ishga tiklash, ishdan boʻshatish asosini tuzatish, kamsitish, maʼnaviy ziyon va qonunda sanalgan boshqa masalalar bevosita sud vakolatiga ham kiradi. Sud faqat komissiya nizoni oldin koʻrmaganini asos qilib daʼvoni rad eta olmaydi.

Mehnat nizosi boʻyicha sudga murojaat qilish muddati qancha?

Ishga tiklash uchun mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqidagi buyruq koʻchirma nusxasi topshirilganidan keyin 3 oy beriladi. Xodimning boshqa talablari uchun, odatda, huquqbuzarlik maʼlum boʻlgan yoki maʼlum boʻlishi kerak boʻlgan kundan 6 oy beriladi. Ish beruvchi xodim yetkazgan zararni aniqlaganidan keyin 1 yil ichida daʼvo qiladi. Hayot yoki sogʻliqqa ziyon va xodimning maʼnaviy ziyon talabi uchun muddat belgilanmagan.

Mehnat nizolari qoʻmitasi va komissiya bir xilmi?

Mehnat kodeksi «mehnat nizolari boʻyicha komissiya» atamasini ishlatadi. Agar jamoa shartnomasi yoki alohida kelishuvda nazarda tutilgan boʻlsa, komissiya ish beruvchi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi tomonidan teng vakillik asosida tuziladi. Kasaba uyushmasi qoʻmitasi komissiyani tuzishda xodimlar tarafini vakillik qiladi, lekin uning oʻrnini bosmaydi.

Ishga tiklangan xodim nimalarni oladi?

Sud avvalgi ishni tiklaydi va majburiy progulning butun vaqti uchun oʻrtacha ish haqini undiradi. Gʻayriqonuniy ishdan boʻshatishda xodim shikoyat bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlar va maʼnaviy ziyonni ham talab qilishi mumkin. Xodimning iltimosiga koʻra sud ishga tiklash oʻrniga kamida uch oylik ish haqi miqdorida qoʻshimcha kompensatsiya belgilashi mumkin.

Ish beruvchi komissiya qarorini bajarmasa nima qilish kerak?

Shikoyat uchun berilgan 10 kun tugagach, ish beruvchida qarorni bajarish uchun 3 kun boʻladi. Qaror bajarilmasa, xodim komissiyadan ijro varaqasi kuchiga ega guvohnoma soʻraydi. Guvohnoma qaror qabul qilinganidan keyin bir oy ichida soʻralishi va olinganidan keyin 3 oy ichida davlat ijrochisiga taqdim etilishi kerak.