Xorijiy buyurtmachilar bilan IT-shartnomalar

Oʻzbekistondagi IT-kompaniyaning xorijiy buyurtmachi bilan shartnomasi ish natijasi, uni qabul qilish, haq toʻlash va huquqlarni oʻtkazishni oʻzaro bogʻlaydi. Umumiy qoida boʻyicha ish va xizmatlar tushumi dalolatnoma imzolanganidan keyin 180 kunda kelib tushishi kerak. Fuqarolik kodeksi, mualliflik huquqi, buxgalteriya hisobi, valyutani tartibga solish va xalqaro tijorat arbitraji haqidagi qonunlar hamda tashqi savdo monitoringi qoidalari bu munosabatlarning turli qismlarini tartibga soladi.

Qisqacha:

• Dastur yaratish, uni qoʻllab-quvvatlash va huquqlarni oʻtkazishni aralash shartnomada (FK 354-modda) birlashtirish mumkin.
• Dalolatnoma maʼlumotlari E-kontrakt tizimiga keyingi oyning 20-kunigacha kiritiladi.
• Imzolangan dalolatnoma ish va xizmatlar tushumi kelib tushishi uchun 180 kunlik muddatni boshlab beradi.
• Dastlabki kodni olishning oʻzi mualliflik huquqlarini oʻtkazmaydi (EHM dasturlari haqidagi Qonun, 4-modda).
• Ijrochi kelishilgan natija uchun haq oladi, buyurtmachi esa faqat oʻtkazilgan foydalanish huquqlarini (Mualliflik huquqi haqidagi Qonun, 39-modda) oladi.

Yangilangan: 2026-yil 16-sentyabr

Dastur yaratish va IT-autsorsing shartnomasini tuzish

Shartnomada avvalo buyurtmachi nimani olayotgani belgilanadi: dastur yaratishning tayyor natijasinimi yoki jamoaning davomiy xizmatlarinimi. Pudrat muayyan ishni bajarish va uning natijasini topshirishni (Fuqarolik kodeksi, bundan buyon — FK, 631-modda) nazarda tutadi. Haq evaziga xizmat koʻrsatishda ijrochi kelishilgan harakat yoki faoliyatni (FK 703-modda) amalga oshiradi. Shu sababli alohida modulni yaratish va keyinchalik uni qoʻllab-quvvatlash bitta shartnomaning turli qismlari boʻlishi mumkin.

Muhim shartlar, jumladan shartnoma predmeti (FK 364-modda), kelishilgan boʻlishi lozim. Texnik topshiriqda funksiyalar, integratsiyalar, topshiriladigan fayllar tarkibi va natijani tekshirish tartibini bayon qilish mumkin. Bu predmetni aniqlashtirish usuli boʻlib, qonunda belgilangan alohida IT-shartnoma namunasi emas. Pudrat shartnomasida boshlanish va tugash muddatlari (FK 635-modda) koʻrsatiladi; oraliq muddatlar taraflarning qoʻshimcha kelishuvi bilan belgilanadi.

Tashqi savdo kontraktida asosiy boʻlimlar va maʼlumotlar boʻlishi talab etiladi (Vazirlar Mahkamasining 283-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom, 4-band). Quyida haq pul bilan toʻlanadigan odatiy IT-ishlar va xizmatlar shartnomasiga tegishli talablar keltirilgan. Tovarlar, Inkoterms va barterga oid maxsus maʼlumotlar tegishli operatsiyalarda qoʻllanadi.

Tuzilayotgan paytda summasini aniqlab boʻlmaydigan oʻziga xos ish yoki xizmat shartnomasida umumiy summa koʻrsatilmasligi mumkin. Soatbay haq toʻlashda stavka, vaqt hisobi va ish hajmini tasdiqlash tartibini kelishish mumkin. Pudrat uchun qonun narxni aniqlash usuliga (FK 636-modda) yoʻl qoʻyadi. Smeta taxminiy deb belgilanmagan boʻlsa, qatʼiy hisoblanadi; qoʻshimcha ishlar tufayli taxminiy smeta sezilarli oshishi haqida pudratchi oʻz vaqtida ogohlantiradi.

Narx valyutasi bilan toʻlov valyutasi bir xil boʻlmasa, shartnomada qayta hisoblash kursi va manbasi koʻrsatiladi. Davlat tilidan boshqa tilda tuzilgan kontrakt davlat tiliga tarjima qilinishi va belgilangan tartibda tasdiqlanishi kerak. Ingliz tilidagi matnni kelishishning oʻzi bu talabni bekor qilmaydi.

Oʻzbekiston yuridik shaxsi yoki fuqarosi qatnashgan tashqi iqtisodiy bitim yozma shaklda (FK 1181-modda) tuziladi. Hujjatni yuborgan tarafni aniqlash imkonini beruvchi elektron hujjatlar almashinuvi (FK 366-modda) ham mumkin. Loyiha uchun bu texnik topshiriq, oʻzgartirishlar va qabul qilishni kelishadigan vakillar hamda aloqa kanallarini belgilashni anglatadi.

Qabul qilish dalolatnomasi va toʻlovni rasmiylashtirish

Dalolatnoma qaysi natija topshirilgani va qabul qilinganini qayd etadi. Tashqi savdo monitoringida u tushum muddatining boshlanishiga ham taʼsir qiladi. Buyurtmachi ishni shartnomadagi tartibda koʻzdan kechiradi va qabul qiladi; aniqlangan ochiq kamchiliklar yoki ularga doir talabni keyinroq bildirish huquqi dalolatnomada yoxud boshqa qabul qilish hujjatida qayd etiladi. Yashirin kamchiliklar haqida pudratchi ular aniqlanganidan keyin oʻn kun ichida (FK 646-modda) xabardor qilinadi.

Dalolatnoma boshlangʻich hisob hujjati sifatida quyidagi majburiy rekvizitlarni oʻz ichiga oladi («Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 14-modda):

• buxgalteriya hisobi subyektining nomi;
• hujjatning nomi va raqami, tuzilgan sanasi va joyi;
• xoʻjalik operatsiyasining nomi, mazmuni va miqdor oʻlchovi, natura va pul shaklidagi oʻlchov birliklari;
• operatsiyani bajargan shaxslarning lavozimlari va imzolari, familiyasi va ismi-sharifining bosh harflari yoki ularni identifikatsiya qilish uchun boshqa rekvizitlar.

Hujjat operatsiya amalga oshirilayotgan paytda yoki undan keyin tuziladi; elektron shaklga ham ruxsat beriladi. Dastur yaratishda bu rekvizitlar bosqich, versiya, topshirilgan materiallar, hajm va qiymatni koʻrsatish orqali aniqlashtiriladi. Fayllar roʻyxati yoki kelishilgan versiyaga havola dalolatnomani texnik topshiriq bilan solishtirishga yordam beradi.

Pudratda oldindan haq toʻlash sharti boʻlmasa, buyurtmachi lozim darajada va kelishilgan muddatda bajarilgan ish uchun natija yakuniy topshirilganidan keyin (FK 638-modda) haq toʻlaydi; uning roziligi bilan muddatidan oldin topshirish ham mumkin. Boʻnak talab qilish huquqi va miqdori shartnoma yoki qonunchilikdan kelib chiqishi kerak. Xizmatlar uchun haq shartnomadagi muddatlarda (FK 705-modda) toʻlanadi. Shu sababli har bir bosqich va davriy qoʻllab-quvvatlash uchun toʻlov tartibi alohida belgilanadi.

Natijada kamchiliklar boʻlsa, umumiy qoida boʻyicha buyurtmachi uch talabdan birini (FK 650-modda) tanlaydi: oqilona muddatda bepul tuzatish, narxni mutanosib kamaytirish yoki, shartnomada buyurtmachiga tuzatish huquqi berilgan boʻlsa, tuzatish xarajatlarini qoplash. Kafolat muddati belgilanmaganida kamchiliklar oqilona muddatda, biroq natija topshirilganidan keyin ikki yil doirasida (FK 651-modda) aniqlanishi kerak, agar qonun, shartnoma yoki ish muomalasi odati boshqa muddatni belgilamagan boʻlsa.

Eʼtiroz bildirilmasa ish qabul qilingan deb hisoblash — taraflar kelishadigan ijro mexanizmi. Bunda natija qayerga yuborilishi, tekshirish uchun qancha vaqt berilishi va yetkazish qanday tasdiqlanishi koʻrsatiladi. Bu mexanizmni valyuta monitoringi uchun imzolangan dalolatnomaga avtomatik tenglashtirib boʻlmaydi: maxsus qoidalar dalolatnoma nusxalarini biriktirishni talab qiladi.

Kontraktni E-kontrakt tizimida hisobga qoʻyish

Odatiy IT-kompaniya tashqi savdo kontrakti, dalolatnomalar va invoyslar haqidagi maʼlumotlarni E-kontrakt tizimiga elektron raqamli imzo — ERI bilan kiritadi. Belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar bu majburiyatdan istisno qilingan. Amaldagi tahrirda E-kontrakt nomi ishlatiladi; avvalgi hujjatlarda Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimi — TSOYEAT nomi uchraydi.

Monitoring sxemasi kontrakt va invoys maʼlumotlarini tashqi savdo operatsiyalari boshlanishidan oldin kiritishni nazarda tutadi. Bajarilgan ish yoki koʻrsatilgan xizmat dalolatnomalari haqidagi maʼlumotlar dalolatnoma tuzilgan oydan keyingi oyning 20-kunidan kechiktirmay kiritiladi. Dalolatnoma nusxalari kontrakt pasportiga biriktiriladi. Demak, har bir bosqich alohida hujjatlashtiriladigan voqea boʻlib, maʼlumot faqat butun loyiha tugaganidan keyin kiritilmaydi.

Dalolatnoma haqidagi maʼlumotlar tarkibiga uning raqami va sanasi, ish yoki xizmat turi, oʻlchov birligi, hajmi va qiymati kiradi. Umumiy maʼlumotlarda taraflar, kontrakt, valyutalar, muddatlar, toʻlov shartlari va qoʻshimcha kelishuvlar koʻrsatiladi. Bular tizim maʼlumotlari roʻyxatining bir qismi; faqat shartnomaning skan nusxasini yuklash bilan cheklanilmaydi.

Shartlar oʻzgarsa, ular qoʻshimcha kelishuvda qayd etilib, kontrakt kabi tizimga kiritiladi. Bank kontrakt bilan tizim maʼlumotlari oʻrtasida tafovut boʻlmaganda operatsiyalarni amalga oshiradi. Umumiy qoida boʻyicha hisob-kitoblar Oʻzbekiston bankidagi hisobvaraq orqali bajariladi, agar qonunchilikda istisno belgilanmagan boʻlsa.

Qachon invoys yoki ommaviy oferta yetarli boʻladi

Ish va xizmatlarni alohida eksport kontrakti tuzmasdan, maʼlumotni tizimga kiritgandan keyin invoys asosida eksport qilish mumkin. Invoysdan foydalanishga ruxsat berilgani natija tarkibi, uni qabul qilish va huquqlar masalasini oʻz-oʻzidan hal qilmaydi. Tegishli shartlar shartnoma va mualliflik huquqi qoidalariga muvofiq kelishilishi kerak.

IT-park rezidentlari uchun alohida qoida bor: oʻzlari yaratgan dasturiy mahsulotlar obunasi uchun xorijdan keladigan toʻlovlarni ommaviy oferta asosida, maʼlumotlarni tizimga kiritmasdan qabul qilish mumkin. Qoidada aynan rezident yaratgan dasturiy mahsulotga obuna nazarda tutilgan. Undan buyurtma asosida dastur yaratish yoki jamoa xizmatlarini taqdim etishga oid har qanday kontrakt ozod etilishi kelib chiqmaydi.

Jismoniy tashuvchisiz tarqatiladigan raqamli mahsulotlar uchun elektron tijorat haqidagi qonun bir tomonlama boshlangʻich hisob hujjatini (20-modda) rasmiylashtirishga yoʻl qoʻyadi. Unga qoʻshilish shartnomasi, oferta, litsenziya yoki boshqa shartnomaning elektron nusxalari; kontragentdan olingan invoys yoki boshqa hujjat nusxasi; pul kelib tushgani va toʻlanganini tasdiqlovchi elektron hujjatlar ilova qilinadi. Bu qonunda taʼriflangan operatsiyaning maxsus tartibi boʻlib, har bir IT-loyihada dalolatnoma oʻrnini bosadigan umumiy qoida emas.

IT-park maqomini olish va soliqlar alohida yoritilgan. IT-park rezidentligi haqidagi maqola rezident faoliyatining shartlarini tushuntiradi. U shartnomalarga maxsus qoidalarni qoʻllashdan oldin kompaniya ishlash tartibini tanlashda kerak boʻladi.

Tushumni repatriatsiya qilish muddatini hisoblash

Ish va xizmatlar uchun tushum qabul qilish dalolatnomasi imzolangan kundan 180 kundan kechiktirmay kelib tushishi kerak. Bu normada shartnoma sanasi, invoys berilgan kun yoki yozishmada loyihaning tugagani qayd etilgan kun muddat boshlanishi sifatida koʻrsatilmagan. Shartnomadagi toʻlov muddati buyurtmachining ijrochi oldidagi majburiyatini belgilaydi; kelishilgan kechiktirishning oʻzi valyuta monitoringi muddatini almashtirmaydi.

Repatriatsiya norezident majburiyatining qisman yoki toʻliq bajarilishini anglatadi. Qonunda toʻrtta usul nazarda tutilgan («Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida»gi Qonun, 11-modda): pul yoki tovar kelib tushishi, ish bajarilishi yoxud xizmat koʻrsatilishi; bir turdagi qarshi talabni hisobga olish; ayni taraflar oʻrtasidagi majburiyatni predmeti yoki bajarish usuli boshqa boʻlgan majburiyat bilan almashtirish; sugʻurta toʻlovini olish. Keyinroq toʻlash haqidagi oddiy vaʼda ushbu usullardan biri emas.

Kelib tushayotgan eksport tushumi hisobidan ushlangan korrespondent bank komissiyasi debitorlik qarzi hisoblanmaydi va eksportchining xarajatlariga kiritiladi. Xizmat eksportchisi importchi mamlakatida daromad soligʻini toʻlagan boʻlsa, oʻz bankiga soliq toʻlanganini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etadi; tasdiqlangan summa qarz hisoblanmaydi. Soliq asossiz toʻlangan, kamaytirilgan yoki qaytarilgan boʻlsa, debitorlik qarzi tiklanadi.

Yengib boʻlmaydigan kuch yuzaga kelganda muddat uning amal qilish davriga uzaytiriladi. Holat u yuz bergan mamlakat qonunchiligiga muvofiq vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi. Buyurtmachida pul yoʻqligining oʻzi fors-major hisoblanmaydi (FK 333-modda).

Valyuta nazorati buxgalteriyada operatsiyalarni qayta hisoblash oʻrnini bosmaydi. Xorijiy valyuta hisobi haqidagi maqola operatsiyalar va kurs farqlarini aks ettirishni tushuntiradi. U boʻnak, dalolatnoma va kelib tushgan toʻlovni hisobga olishda kerak boʻladi.

Tushum kechiksa yoki hisobga olish tartibi buzilsa

Repatriatsiya qilinmagan tushum uchun moliyaviy jarimani rezident respublika budjetiga toʻlaydi. Uni qoʻllash shartlari va miqdorlari valyutani tartibga solish haqidagi qonunda (11¹-modda) belgilangan. Jarima dastlabki 180 kun tugaganidan keyin yana 45 kundan ortiq, kichik tadbirkorlik subyektlari uchun esa 90 kundan ortiq kechikish boʻlganda qoʻllanadi. Bu tushumning asosiy muddatini uzaytirmaydi.

Misol. Shartli toʻlanmagan qarz 10 000 dollar boʻlsa, birinchi bosqich 10 000 × 5% = 500 dollar ekvivalentini tashkil etadi. Keyingi bosqich 1 000, uchinchisi 3 500 dollar qoʻshadi. Qarz oʻzgarmasa, barcha bosqichlar jami 5 000 dollar ekvivalenti boʻladi. Hisob-kitob har bir bosqich muddati kelgan va ozod qilish asosi yoʻq deb tuzilgan. Talab summasi u yuborilgan kundagi Markaziy bank kursi boʻyicha soʻmda hisoblanadi.

Xizmat eksportchisi uchun, xususan, quyidagi jarimadan istisnolar (11¹-modda) ahamiyatli: jami muddati oʻtgan eksport qarzi qarz muddati oʻtishidan oldingi 36 oyda taʼminlangan valyuta tushumining 10 foizidan oshmasa; yoxud aktivlar sud jarima haqidagi qarorni chiqarguncha repatriatsiya qilinsa — qaytarilgan summa qismida. Bu qonundagi roʻyxatning bir qismi: qolgan holatlar ayrim import operatsiyalari, tovarlarning yoʻq qilinishi yoki musodara qilinishiga tegishli. Shu davrda 1 000 000 dollar tushgan boʻlsa, chegara 1 000 000 × 10% = 100 000 dollar jami muddati oʻtgan eksport qarziga teng.

Alohida ravishda eksport-import operatsiyalari tartibini buzish mansabdor shaxsga 8–12 bazaviy hisoblash miqdorida jarima solishga sabab boʻladi (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks — MJtK, 171-modda). Bazaviy hisoblash miqdori — BHM; bu 3.520.000–5.280.000 soʻm demakdir. Maʼmuriy jazo qoʻllanganidan keyin bir yil ichida takroriy buzilish — 12–15 BHM yoki 5.280.000–6.600.000 soʻm. Mansabdor shaxsga ushbu jarima repatriatsiya qilinmagan aktivlar uchun rezidentning moliyaviy jarimasidan alohida qoʻllanadi.

Dasturga boʻlgan huquqlarni xorijiy buyurtmachiga oʻtkazish

Dasturga mualliflik huquqi u yaratilgan paytdan yuzaga keladi. Moddiy tashuvchini topshirish mualliflik huquqlarini oʻtkazmaydi («Elektron hisoblash mashinalari uchun yaratilgan dasturlar va maʼlumotlar bazalarining huquqiy himoyasi toʻgʻrisida»gi Qonun, 4-modda; bundan buyon — EHM dasturlari haqidagi Qonun). Shu sababli dastlabki kodni topshirish va undan foydalanish huquqlarini berish alohida bayon qilinadi.

Mulkiy huquqlarni toʻliq yoki qisman yozma shartnoma orqali oʻtkazish mumkin (mazkur Qonun, 7-modda). Majburiy shartlar: dastur yoki maʼlumotlar bazasidan foydalanish hajmi va usullari, haq toʻlash tartibi va mukofot puli miqdori, shartnomaning amal qilish muddati. Loyiha shartnomasida huquqlar oʻtadigan paytni bosqichning qabul qilinishi yoki haq toʻlanishiga bogʻlash mumkin. Bu barcha loyihalar uchun qonunda belgilangan sana emas, balki kelishilgan shartdir.

Oʻtkaziladigan huquqlar odatda mutlaq boʻlmagan huquqlar hisoblanadi («Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 38-modda). Buyurtmachiga mutlaq huquq kerak boʻlsa, bu bevosita yoziladi. Hudud haqidagi shart boʻlmasa, foydalanish huquqi Oʻzbekiston hududi bilan (39-modda) cheklanadi. Oʻtkazilishi bevosita koʻrsatilmagan huquqlar huquq egasida qoladi; ularni keyin boshqa shaxslarga oʻtkazish shartnomada bevosita ruxsat etilganida mumkin.

Shartnoma ilovasida yangi kod, avval yaratilgan modullar va uchinchi shaxslarning qismlarini ajratib, har biri boʻyicha huquqlarni bayon qilish mumkin. Shaxsiy nomulkiy huquqlar muallifda saqlanadi (18-modda); muallifning ularni amalga oshirishdan voz kechishi haqiqiy emas. Shu sababli buyurtmachiga «barcha huquqlar, jumladan mualliflik»ni oʻtkazish haqidagi shart bu qoidaga mos kelmaydi.

Xizmat vazifalarini bajarish tartibida yaratilgan dasturga huquqlar ish beruvchiga tegishli (8-modda), agar muallif bilan shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa. Mukofot miqdori va haq toʻlash tartibi shu shartnomada belgilanadi. Tashqi dasturchidan huquqlarni olish uning shartnomasi orqali rasmiylashtiriladi. Qonun yoki shartnoma ishni shaxsan bajarishni talab qilmasa, pudratchi odatda yordamchi pudratchilarni jalb qilishi (FK 634-modda) mumkin va ularning ijrosi uchun buyurtmachi oldida javob beradi. Haq evaziga xizmat koʻrsatishda esa, shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, shaxsan bajarish talabi (FK 704-modda) amal qiladi.

Muallifning kelajakdagi barcha natijalariga huquqlarni (FK 1037-modda) oʻtkazish majburiyati haqidagi shart haqiqiy emas. Natijani yaratish shartnomasi uning xususiyati va undan foydalanish maqsadlari yoki usullarini belgilashi kerak. Muallifning kelajakda muayyan turdagi yoki sohadagi natijalarni yaratishini taqiqlaydigan shart ham haqiqiy emas.

Shartnomani bekor qilish va loyiha hisob-kitobi

Dastur yaratishni va xizmat koʻrsatishni tugatishning oqibatlari turlicha. Quyidagi FK qoidalari Oʻzbekiston huquqi bilan tartibga solinadigan munosabatlarga tegishli. Huquqni tanlash nizolar haqidagi boʻlimda tushuntirilgan.

Buyurtmachi hujjatlarni bermasa yoki qarshi majburiyatlarini buzib ishga toʻsqinlik qilsa, pudratchi ishni toʻxtatib turishga (FK 644-modda) haqli. Shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, u shartnomadan voz kechib, zararni qoplashni ham talab qilishi mumkin. Shu sababli kirish maʼlumotlari, tizimlarga kirish huquqi va ularni taqdim etish muddati javobgarlikni taqsimlashda ahamiyatli.

Shartnomani taraflar kelishuvi bilan (FK 382-modda) oʻzgartirish yoki bekor qilish mumkin. Bir taraf talabi bilan sud orqali bekor qilishga shartnoma jiddiy buzilganida yoki qonun yoxud shartnomada nazarda tutilgan boshqa asosda yoʻl qoʻyiladi. Kelishuv shartnoma bilan bir xil shaklda tuziladi. Sudga murojaat qilishdan oldin boshqa tarafga taklif yuborilib, rad javobi olinishi yoki belgilangan muddatda javob kelmasligi kerak; muddat belgilanmagan boʻlsa, u 30 kunni (FK 384-modda) tashkil etadi.

Zarar haqiqiy zarar va boy berilgan foydani (FK 14-modda) oʻz ichiga oladi, agar qonun yoki shartnoma qoplashni cheklamagan boʻlsa. Ijrochining xizmat shartnomasini buzishi uchun qoplanadigan zarar xizmat narxining ikki baravari (FK 706-modda) bilan cheklanadi; tadbirkorlik doirasidagi shartnomada oshirilgan javobgarlik belgilanishi mumkin. Bu har bir bekor qilishda qatʼiy summa toʻlash emas, balki qoplash miqdori haqidagi qoidadir.

Misol. Xizmatning shartli narxi 10 000 dollar boʻlsa, oxirgi qoida boʻyicha chegara 10 000 × 2 = 20 000 dollarni tashkil etadi. Isbotlangan zarar 6 000 dollar boʻlsa, shu qoida boʻyicha hisob-kitob 20 000 emas, 6 000 dollarni beradi. Misolda shartnoma bilan javobgarlik oshirilmagan deb olingan.

2026-yilda nimalar oʻzgardi

Yangi qoidalar dasturiy mahsulotlar obunalari va avvalgi muddati oʻtgan qarzlarga tegishli. Kelgusida jarimani kamaytirishning alohida boshlanish sanasi bor.

• 2026-yil 5-martdagi 93-son VMQ IT-park rezidentlariga oʻz dasturiy mahsulotlari obunasi uchun xorijdan keladigan toʻlovlarni ommaviy oferta asosida, tizimga maʼlumot kiritmasdan qabul qilish qoidasini kiritdi. Bu qoida tashqi savdo monitoringi haqidagi amaldagi Nizomga kiritilgan. VMQ — Vazirlar Mahkamasining qarori.
• 2026-yil 27-avgustdagi PF-176-son Farmon 2027-yil 1-yanvargacha bir martalik aksiyani belgiladi: muddati oʻtgan eksport qarzini oʻz mablagʻlari hisobidan qoplash mumkin. U amalda eksport qilingan tovar, ish yoki xizmat uchun farmon kuchga kirguncha yuzaga kelgan va E-kontraktda muddati oʻtgan deb aks ettirilgan qarzga tegishli. Davlat ulushi kamida 50% boʻlgan kompaniyalar hamda bunday tashkilotlarning ulushi kamida 50% boʻlgan kompaniyalar istisno qilingan.
• Aksiya doirasida xizmat koʻrsatuvchi bank kassasi orqali yoʻlovchi bojxona deklaratsiyasi va tegishli ishonchnomasiz naqd xorijiy valyuta kiritish mumkin. Qarz va jarimaning undirilmagan qismi kiritilgan mablagʻga mutanosib kamayadi. Bu mablagʻlar eksport valyuta tushumi hisoblanmaydi hamda qoʻshilgan qiymat soligʻining nol stavkasiga asos boʻlmaydi — 2026-yil 27-avgustdagi PF-176 tartibi.
• 2026-yil 27-avgustdagi PF-176-son Farmon 2027-yil 1-yanvardan kamida bitta asos boʻlsa, sud jarimani ikki baravar kamaytirishini nazarda tutadi: repatriatsiya uchun vijdonan choralar koʻrish, jumladan sud, arbitraj yoki boshqa majburiy undirish vositalaridan foydalanish; aktivlarning 50 foizidan koʻprogʻini qaytarish; yoxud tegishli mamlakatda hammaga maʼlum xalqaro sanksiyalar, bank va toʻlov cheklovlari yoki valyuta operatsiyalari taqiqi sababli repatriatsiya imkoniyatining cheklanishi, belgilangan tartibda tasdiqlangan fors-major bundan mustasno. Yuqorida koʻrsatilgan davlat ishtirokidagi kompaniyalar bu kamaytirishdan ham istisno qilingan.

Qoʻllaniladigan huquq va nizolar tartibini tanlash

Taraflar butun shartnoma yoki uning alohida qismlari uchun muayyan mamlakat huquqini (FK 1189-modda) tanlashi mumkin. Buni shartnoma tuzilganda yoki keyinchalik kelishish mumkin. Biroq tanlangan huquqdan qatʼi nazar amal qiladigan Oʻzbekistonning imperativ normalari (FK 1165-modda) saqlanadi. Shu sababli chet el huquqi haqidagi shart Oʻzbekiston rezidentining majburiy valyuta talablarini bajarishi oʻrnini bosmaydi.

Qoʻllaniladigan huquq va nizoni koʻradigan organ — alohida shartlar. Yozma kelishuvda Oʻzbekiston iqtisodiy sudining vakolati belgilanadi (Iqtisodiy protsessual kodeks — IPK, 241-modda), basharti u chet el sudining mutlaq vakolatini oʻzgartirmasa. Chet el sudini tanlashda ham mutlaq vakolat qoidalari hisobga olinadi. «Nizolar muzokara orqali hal qilinadi» degan jumlaning oʻzi sudni belgilamaydi.

Xalqaro tijorat arbitraji uchun yozma arbitraj kelishuvi tuziladi (tegishli Qonun, 12-modda). Elektron xabardagi maʼlumotdan keyinchalik foydalanish imkoni boʻlsa, u ham bu talabga javob beradi. Shartnomada arbitraj organi, joyi, tili va muhokama tartibini belgilash mumkin. Bular kelishiladigan shart mazmuni boʻlib, har bir IT-nizoni arbitrajga berish majburiyati emas.

Olingan qarorni hali ijro etish kerak. Chet el sudi va arbitraj qarorlari Oʻzbekistonda xalqaro shartnomalar va qonunchilikdagi (IPK 248-modda) asoslar mavjud boʻlsa tan olinadi. Qarorni tan olish va ijroga qaratish uchun umumiy muddat — u qonuniy kuchga kirganidan keyin uch yil, agar xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa. Arbitraj qarori uchun qaror va arbitraj kelishuvi (51-modda) asl nusxada yoki tegishli tasdiqlangan nusxalarda taqdim etiladi; sud talab qilsa, davlat tiliga tasdiqlangan tarjima ham beriladi.

Ijrochi uchun bu shartlarning amaliy mazmuni — shartnoma, texnik topshiriq, dalolatnomalar, oʻzgartirishlar haqidagi yozishmalar va toʻlov hujjatlarini buyurtmachiga nisbatan muayyan talab bilan bogʻlashdir. Huquqni tanlash qarzni qaysi normalar tartibga solishini, nizolar haqidagi shart esa uni qayerda undirishni belgilaydi. Shartnomadagi xabardor qilish tartibi natija, eʼtiroz va toʻlov talabi yuborilganiga doir dalillarni saqlashga yordam beradi.

Koʻp beriladigan savollar

Xorijiy buyurtmachi invoys boʻyicha toʻlasa, alohida shartnoma kerakmi?

Ish va xizmatlarni maʼlumotlarni tizimga kiritgandan keyin invoys boʻyicha eksport qilish mumkin. Biroq invoys predmet, qabul qilish va huquqlarni oʻtkazish masalasini avtomatik hal qilmaydi. Loyihada dastur yaratilsa va buyurtmachi unga huquqlarni olishi kerak boʻlsa, huquqlar hajmi, foydalanish usullari, muddat va mukofot haqidagi yozma shartlar baribir ahamiyatga ega. Ularni invoysga ilova qilinadigan, taraflar kelishuvini tashkil etuvchi hujjatda belgilash mumkin.

Dalolatnomani faqat haq toʻlanganidan keyin imzolash mumkinmi?

Qabul qilish va toʻlov qoʻllaniladigan normalar hisobga olingan holda shartnomada bogʻlanadi. Oldindan haq toʻlashsiz pudratda natija topshirilgandan keyin toʻlash (FK 638-modda) qoidasi amal qiladi. Valyuta monitoringida ish va xizmat tushumi muddati imzolangan dalolatnomadan hisoblanadi. Shu sababli dalolatnoma bosqichning amalda qabul qilinishini aks ettiradi; boʻnak, topshirish va yakuniy hisob-kitob tartibi oldindan oʻzaro muvofiq kelishiladi.

IT-park rezidentligi barcha kontraktlarni hisobga olishdan ozod qiladimi?

Maxsus istisno ommaviy oferta asosida oʻz dasturiy mahsulotiga obuna uchun xorijdan keladigan toʻlovlarga tegishli. U IT-parkning barcha eksport faoliyatini ozod qilish deb belgilanmagan. Buyurtma asosida dastur yaratish, boshqa shaxs tizimini qoʻllab-quvvatlash va oʻz mahsulotiga obuna turli operatsiyalardir. Istisnoni qoʻllash faqat kompaniya maqomiga emas, muayyan operatsiya mazmuniga bogʻliq.

Toʻliq haq toʻlangach, kodga boʻlgan huquqlar oʻtadimi?

Toʻliq toʻlovning oʻzi oʻtkazilgan huquqlar hajmini belgilamaydi. Dastur uchun mulkiy huquqlarni yozma oʻtkazish qoidasi amal qiladi (EHM dasturlari haqidagi Qonun, 7-modda): shartnomada foydalanish usullari, hajm, mukofot va muddat belgilanadi. Taraflar toʻlovni huquqlar oʻtishining sharti qilishi mumkin. Bunda kelishilgan shart va uning bajarilganini tasdiqlovchi hujjatlar ahamiyatli boʻladi.