Oʻzbekistondan eksport: hujjatlar, bojxona va soliqlar

Tovarlarni chet elga sotish uchun eksportchi shartnomani TSOYEATda hisobga qoʻyadi, cheklovlarni tekshiradi, elektron bojxona yuk deklaratsiyasini topshiradi va rasmiylashtirish yigʻimini toʻlaydi. Tasdiqlovchi hujjatlar toʻliq boʻlsa, eksport qilinadigan tovarlarga QQSning nol stavkasi qoʻllanadi, valyuta tushumi kelishi yoki tovar qaytarilishi esa, odatda, 180 kun ichida taʼminlanishi kerak.

Qisqacha:

• eksport — Oʻzbekiston tovarlarini qaytarib olib kirish majburiyatisiz olib chiqish; reeksport esa ilgari olib kirilgan chet el tovarlariga taalluqli;
• shartnoma yoki invoys operatsiya boshlanishidan oldin TSOYEATda hisobga qoʻyiladi;
• odatdagi joʻnatma uchun bojxona deklaratsiyasi, tijorat va transport hujjatlari hamda tovarga oid ruxsatnoma talab etiladi;
• bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimi qiymatning 0,1 foizi, lekin kamida 220.000 soʻm;
• puxta eksport hujjatlarida kod, tavsif, narx, miqdor va toʻlov shartlari bir xil boʻladi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Eksport asoslari va bosqichlari

Tovarlar eksporti deb nima hisoblanadi

Eksport — Oʻzbekiston tovarlari ularni qaytarib olib kirish majburiyatisiz mamlakatdan olib chiqiladigan bojxona rejimi. Tovarlar amalda olib chiqilgach, ular Oʻzbekiston tovari maqomini yoʻqotadi (Bojxona kodeksining 29-moddasi). Rejimdan foydalanish uchun eksportchi tegishli bojxona toʻlovlarini toʻlashi, iqtisodiy siyosat choralariga rioya qilishi va tovarlarni deklaratsiya qabul qilingan paytdagi holatida olib chiqishi kerak; tabiiy eskirish yoki tashish va saqlashdagi tabiiy kamayish eksport shartlari bilan istisno etiladi (Bojxona kodeksining 30-moddasi).

Eksport va reeksport bir xil emas. Reeksport ilgari Oʻzbekistonga olib kirilgan chet el tovari yoki uni qayta ishlash natijasida olingan tovarga tegishli boʻlib, reeksport taʼrifi boʻyicha alohida toʻlov va muddat qoidalariga ega (Bojxona kodeksining 32-moddasi). Koʻrgazma, ijara, taʼmirlash yoki qayta ishlash uchun yuborilib, keyin qaytarilishi rejalashtirilgan tovarlar uchun vaqtincha olib chiqish yoki bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash rejimi talab etilishi mumkin.

Tovarlarni bosqichma-bosqich qanday eksport qilish kerak

Odatdagi tijorat joʻnatmasi tasniflash va shartnoma tuzishdan deklaratsiyani chiqarish hamda chegaradan amalda olib oʻtishgacha boʻlgan bosqichlardan oʻtadi. Deklaratsiya va boshqa zarur harakatlar tovar olib chiqilishidan oldin bajariladi; eksport ketma-ketligi boʻyicha tegishli bojxona rejimi va nazorati yakunlangandan keyingina olib chiqishga ruxsat beriladi (Bojxona kodeksining 16-moddasi).

Deklaratsiyani deklarant yoki bojxona brokeri topshirishi mumkin. Elektron topshirish umumiy qoidadir; qogʻoz shakliga ruxsat berilgan holatda unga deklaratsiya shakli boʻyicha elektron nusxa ilova qilinadi (Bojxona kodeksining 258-moddasi). Eksport deklaratsiyasi tovar amalda olib chiqilishidan oldin topshirilishi mumkin (Bojxona kodeksining 261-moddasi). Bojxona uni topshirilgan kuni qabul qiladi va qabul qilish qoidasi asosida shu paytdan deklaratsiya yuridik ahamiyatga ega boʻladi (Bojxona kodeksining 264-moddasi).

Elektron deklaratsiya va hujjatlar arxivi shakliy hamda mantiqiy tekshiruvdan oʻtadi, tizimda roʻyxatga olinadi, keyingi rasmiylashtirish esa elektron tartib boʻyicha belgilangan xavf darajasiga bogʻliq boʻladi. Nomuvofiqlik elektron qaytarishga yoki nazorat chorasiga olib kelishi mumkin.

Deklarant, odatda, deklarant qoidasi boʻyicha Oʻzbekiston yuridik yoki jismoniy shaxsi boʻladi (Bojxona kodeksining 274-moddasi). U tovarlarni deklaratsiyalashi, maʼlumot va ruxsatnomalarni taqdim etishi, talab qilinganda tovarlarni koʻrsatishi, toʻlovlarni toʻgʻri hisoblashi hamda qonuniy majburiyatlarga rioya qilishi shart (Bojxona kodeksining 276-moddasi). Broker shartnoma asosida ishlaydi, biroq shartnoma uning qonuniy majburiyatlari yoki javobgarligini broker qoidasiga zid ravishda cheklay olmaydi (Bojxona kodeksining 277-moddasi). Demak, brokerdan foydalanish eksportchi bergan notoʻgʻri boshlangʻich maʼlumotlar xavfini yoʻqotmaydi.

Kontraktlar va bojxona hujjatlari

Shartnoma va TSOYEAT yozuvi nimalarni talab qiladi

Kompaniya yoki yakka tartibdagi tadbirkor tashqi savdo shartnomasi, invoyslar va bajarilgan ishlar dalolatnomalarini elektron raqamli imzo yordamida davlat xizmatlari portali orqali Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimida hisobga qoʻyadi. Roʻyxatdan oʻtgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar hisobga qoʻyish qoidasidan mustasno. Shartnoma va invoys operatsiyalar boshlanishidan oldin kiritiladi; banklar toʻlov maʼlumotlarini, bojxona esa deklaratsiya maʼlumotlarini onlayn qoʻshadi.

Shartnomada kamida quyidagilar boʻlishi kerak:

• raqam, sana, tuzilgan joy va taraflarning rekvizitlari;
• tovarning aniq nomi, xususiyatlari, assortimenti, sifati va miqdori;
• qoʻllanadigan standartlar va bitim shartlarida koʻrsatilgan boʻlsa TIF TN kodi;
• Incoterms bazisi va joyi, yetkazib berish muddatlari, narx va umumiy summa;
• narx va toʻlov valyutalari, toʻlov usuli va muddati;
• kelib chiqish mamlakati va ishlab chiqaruvchi;
• javobgarlik shartlari va bank rekvizitlari.

Toʻliq majburiy tuzilma shartnoma qoidalarida berilgan. Shartnoma, invoys, TSOYEAT yozuvi, transport hujjati va bojxona deklaratsiyasida tovar nomi, miqdori, valyutasi, qiymati va sanalari bir xil aks etishi kerak. Oʻzgartirish qoʻshimcha kelishuv bilan rasmiylashtiriladi; u allaqachon rasmiylashtirilgan deklaratsiyaga taʼsir qilsa, deklaratsiyani oʻzgartirish qoidasi boʻyicha qayta rasmiylashtirish talab etilishi mumkin.

Bojxona rasmiylashtiruvi uchun qanday hujjatlar kerak

Odatdagi joʻnatma bojxona yuk deklaratsiyasi, shartnoma yoki invoys, tijorat hujjatlari va tashuvchining hujjati bilan rasmiylashtiriladi. Tijorat hujjatlariga invoys, joʻnatish yoki oʻrov varaqlari; transport hujjatlariga esa hujjatlar toifalari boʻyicha yuk xati, konosament yoki boshqa tashish hujjati kiradi (Bojxona kodeksining 9-moddasi). Chegarada tashuvchi eksportga ruxsat beradigan deklaratsiya yoki boshqa hujjatni va tegishli transport turi uchun kerakli hujjatlarni tashuvchiga qoʻyilgan talablar asosida taqdim etadi (Bojxona kodeksining 19-moddasi).

Deklaratsiyaning 44-grafasida shartnoma, tijorat va transport hujjatlari, litsenziyalar, ruxsatnomalar hamda kelib chiqish sertifikati 44-grafa qoidalari boʻyicha koʻrsatiladi. Bojxona tizimga bevosita joylangan tasdiqlarni ruxsatnomani tekshirish tartibida tekshiradi (Bojxona kodeksining 31-moddasi). Hujjatning tizimda mavjudligi eksportchini u aynan shu tovar, joʻnatma va sanani qamrab olishini tekshirish majburiyatidan ozod qilmaydi.

TIF TN kodini tanlash

31-grafadagi tavsif bitta oʻn xonali kichik pozitsiyani aniq belgilashi kerak. Tarif pozitsiyasining umumiy nomi yetarli emas: deklarant tovarni tavsiflash qoidasi boʻyicha tasniflash uchun zarur marka, model, tarkib, foydalanish maqsadi, standart, miqdor va boshqa xususiyatlarni koʻrsatadi.

Tasniflash tarifni talqin qilish qoidalari va izohlariga muvofiq amalga oshiriladi. Bojxona kod notoʻgʻri ekanini aniqlasa, tovarni oʻzi tasniflaydi; uning qarori majburiy, lekin tasniflash qoidalari boʻyicha shikoyat qilinishi mumkin (Bojxona kodeksining 369-moddasi). Murakkab yoki yangi tovar uchun eksportchi majburiy kuchga ega dastlabki qaror soʻrashi mumkin (Bojxona kodeksining 370-moddasi).

Bojxona qiymatini aniqlash

Eksportda amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan bitim narxi boshlangʻich nuqtadir. Tasdiqlovchi hujjatlar boʻlmasa, bitim narxi qoidasi boʻyicha aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar haqidagi maʼlumot ishlatiladi (Bojxona kodeksining 315-moddasi). Narxga kiritilmagan xarajatlar nazarda tutilgan qoʻshimchalar sifatida qoʻshiladi (Bojxona kodeksining 316-moddasi), alohida koʻrsatilgan eksportdan keyingi xarajatlar va belgilangan boshqa summalar esa chiqarib tashlanadigan xarajatlar hisoblanadi (Bojxona kodeksining 317-moddasi). Incoterms muhim, chunki u koʻrsatilgan narxga qaysi transport, sugʻurta va tegishli xarajatlar allaqachon kiritilganini koʻrsatadi.

Toʻlovlar, cheklovlar va soliqlar

Bojxona rasmiylashtiruvi qancha turadi

Odatdagi eksportchi bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimini toʻlaydi. Kodeks rasmiylashtirish, odatdagi joydan yoki ish vaqtidan tashqari ishlash, saqlash, kuzatib borish va dastlabki qarorlarni haq undiriladigan harakatlar qatoriga kiritadi, stavkalarni esa Vazirlar Mahkamasi yigʻim turlari asosida belgilaydi (Bojxona kodeksining 291-moddasi). Rasmiylashtirish yigʻimi toʻlov muddati boʻyicha deklaratsiya topshirilishidan oldin yoki u bilan bir vaqtda toʻlanadi (Bojxona kodeksining 327-moddasi).

Ikkala stavka ham bojxona yigʻimlari jadvalida keltirilgan.

Misol. Joʻnatmaning bojxona qiymati 100 000 000 soʻm. 0,1 foizlik hisob 100 000 soʻmni tashkil etadi va 220.000 soʻmlik eng kam summadan past, shu sababli 220.000 soʻm toʻlanadi. Ikki nafar xodim odatdagi vaqtdan tashqari ikki soat ishlasa, qoʻshimcha yigʻim 22.000 × 2 × 2 = 88.000 soʻm boʻladi.

Eksport boji yoki aksiz har bir tovarga tatbiq etilmaydi: ularning mavjudligi amaldagi TIF TN kodi va maxsus huquqiy hujjat boʻyicha tekshiriladi. Agar undirilgan yagona summa rasmiylashtirish yigʻimi boʻlsa, butun toʻlovni “eksport boji” deb atash kerak emas.

Qaysi taqiqlar, litsenziyalar va sertifikatlar tekshiriladi

Kerakli tasdiq, asosan, TIF TN kodi, tovar xususiyatlari va boradigan mamlakatga bogʻliq. Eksport taqiqlangan boʻlsa, tovar bojxona hududiga qaytariladi; uni darhol qaytarishning imkoni boʻlmasa, tovar uni olib oʻtayotgan shaxs yoki tashuvchi hisobidan uch kun vaqtincha saqlashga joylashtiriladi (Bojxona kodeksining 24-moddasi).

Ushbu hujjatlar qonunchilikdagi ruxsatnomalar roʻyxatida koʻrsatilgan. Qurol-yarogʻ, qimmatbaho metallar, yovvoyi hayvonlar va oʻsimliklar, ozonni buzuvchi moddalar, dori vositalari hamda boshqa nazorat qilinadigan tovarlar uchun alohida qoidalar amal qiladi. Umumiy muvofiqlik sertifikati ularning maxsus ruxsatnomasini almashtirmaydi.

Ellik yil yoki undan oldin yaratilgan, muhofaza roʻyxatiga kiritilgan yoxud muzey, kutubxona yoki arxivda doimiy saqlanadigan madaniy boyliklarni eksport qilish mumkin emas (Qonunning 8-moddasi). Kelib chiqish sertifikati shartnoma, boradigan mamlakat qoidasi, xalqaro shartnoma yoki eksportchining oʻzi talab qilgan hollarda sertifikat berish asoslari boʻyicha beriladi (Bojxona kodeksining 363-moddasi). U kelib chiqishni tasdiqlaydi, ammo veterinariya, fitosanitariya yoki boshqa mahsulot ruxsatnomasini almashtirmaydi.

Eksportga qanday soliq solinadi va QQS qanday qaytariladi

Eksport rejimida amalda olib chiqilgan tovarlarga QQSning nol stavkasi qoʻllanadi. Eksportchi ushbu stavkani soliq hisobotida nol stavka qoidasiga muvofiq asoslaydi (Soliq kodeksining 260-moddasi). Bu soliqdan ozod qilish emas: aylanma soliqqa tortiladigan boʻlib qoladi va roʻyxatdan oʻtgan soliq toʻlovchi shartlar bajarilganda kiruvchi QQSni hisobga olish huquqiga ega boʻladi.

Tasdiqlovchi hujjatlarga shartnoma, eksport deklaratsiyasi yoki elektron savdo maydonchasi uchun belgilangan hujjatlar hamda chegara bojxonasining belgisi tushirilgan joʻnatish hujjatlari kiradi. Bojxona organi soliq organiga yuborgan chegaradan oʻtish haqidagi elektron maʼlumotlar ham eksport dalillari sifatida tan olinadi (Soliq kodeksining 261-moddasi). Vositachi orqali eksport qiladigan komitent vositachilik yoki agentlik shartnomasini ham taqdim etadi.

Eksportchi tegishli kiruvchi QQSni hisobga olishdan oldin, odatda, chet ellik xaridor toʻlov qilganini koʻrsatuvchi bank koʻchirmasiga ega boʻlishi kerak. Hisobga olish chet el valyutasidagi tushumga mutanosib boʻlib, muddati oʻtgan debitorlik qarzi boʻlmagan intizomli eksportchilar uchun istisno mavjud. Tovar chiqarilgandan keyin 180 kun ichida tushum kelmasa, avval hisobga olingan tegishli kiruvchi QQS chiqarib tashlanadi (Soliq kodeksining 266-moddasi).

Misol. Joʻnatmaga tegishli kiruvchi QQS 12 000 000 soʻm, xaridor esa narxning 75 foizini toʻlagan. Odatdagi eksportchi 12 000 000 × 75% = 9 000 000 soʻmni hisobga oladi. Qolgan 25 foiz 180 kun ichida kelmasa, qolgan 3 000 000 soʻm ushbu joʻnatma boʻyicha hisobga olishda qolmaydi.

QQSning manfiy summasi kameral tekshiruvdan soʻng 30 kun ichida qaytariladi (Soliq kodeksining 274-moddasi). Ilgari qoidabuzarlik aniqlanmagan holda qaytarish olgan eksportchi yetti kunlik tezlashtirilgan muddatdan foydalanadi. Misol. 20 000 000 soʻm qaytarish soʻralib, eksportchi tezlashtirilgan toifaga kirsa, toʻliq asoslangan summa yetti kun ichida qaytariladi; oddiy eng uzoq muddat oʻttiz kun.

Aksiz solinadigan tovarlar uchun hujjatlar kengroq: shartnoma, eksport deklaratsiyasi, chegara belgisi tushirilgan transport hujjati va aksiz dalillari qoidasi boʻyicha bank koʻchirmasi kerak (Soliq kodeksining 288-moddasi). Amaliy tartib aksiz soligʻi qoʻllanmasida tushuntirilgan.

Nol stavka barcha soliqlarga emas, QQSga qoʻllanadi. Umumiy tartibda soliqqa tortiladigan foyda foyda soligʻi obyekti boʻyicha jami daromaddan chegiriladigan xarajatlarni ayirish orqali aniqlanadi (Soliq kodeksining 295-moddasi); aylanmadan soliq toʻlovchilar uchun obyekt aylanmadan soliq obyekti boʻyicha jami daromaddir (Soliq kodeksining 463-moddasi). Hisobga olish va qaytarish qoidalari QQS qoʻllanmasida yoritilgan.

Tushum, tovarlarni qaytarish va javobgarlik

Eksport tushumi qachon kelishi kerak

Umumiy qoidaga koʻra, eksportchi tovar eksport, reeksport yoki erkin ombor rejimida chiqarilganidan keyin 180 kun ichida toʻlov kelishini yoki tovar qaytarilishini taʼminlashi kerak. Repatriatsiya bir turdagi qarama-qarshi talablarni hisobga olish, novatsiya va sugʻurta toʻlovini olishni ham repatriatsiya usullari boʻyicha qamrab oladi (Qonunning 11-moddasi). Muqobil usul bank va nazorat organi TSOYEATdagi debitorlik qarzini yopishi uchun yetarlicha hujjatlashtirilishi zarur.

Amaldagi jarima shkalasi eksport sanasidan boshlab jami kechikishni hisoblaydi. Dastlabki 180 kundan keyin rezidentga repatriatsiyani taʼminlash uchun yana 45 kun, kichik biznesga esa 90 kun beriladi. 5, 10 va 35 foizlik jarimalar qoʻllanadi (Qonunning 11¹-moddasi): 360 kungacha kechikish uchun repatriatsiya qilinmagan aktivlarning 5 foizi, 360 kundan 545 kungacha qoʻshimcha 10 foiz va 545 kun yoki undan ortiq kechikishda qoʻshimcha 35 foiz.

Misol. Repatriatsiya qilinmagan aktivlar 100 000 000 soʻm. Birinchi bosqichda 5 000 000 soʻm jarima yuzaga keladi. Ikkinchi bosqich yana 10 000 000 soʻm qoʻshib, jami jarimani 15 000 000 soʻmga yetkazadi. Uchinchi bosqichda yana 35 000 000 soʻm qoʻshilib, jami jarima 50 000 000 soʻm boʻladi.

Istisnolar mavjud. Jumladan, muddati oʻtgan eksport debitorlik qarzining jami summasi oldingi 36 oyda taʼminlangan chet el valyutasidagi tushumning 10 foizidan oshmasa, chegara istisnosi boʻyicha jarima solinmaydi (Qonunning 11¹-moddasi). Fors-major va sugʻurta qoplamasi ham muddat yoki qoldiqqa taʼsir qilishi mumkin, biroq ular tegishli dalillar bilan tasdiqlanishi kerak.

Tovarlar qaytarilganda nima qilish kerak

Chet ellik xaridor shartnoma bajarilmagani sababli tovarni qabul qilmasa, uning qaytarilishini avtomatik ravishda odatdagi import sifatida deklaratsiyalamang. Reimport ilgari eksport qilingan tovarlarni, odatda, uch yil ichida boj, soliq va iqtisodiy siyosat choralarisiz qaytarish imkonini beradi (Bojxona kodeksining 58-moddasi), bunda tovarlar oʻsha holatda qolishi va identifikatsiya qilinishi kerak.

Qaytarish tashqi savdo bitimi bajarilmagani bilan bogʻliq boʻlsa, tovarlar chet elda nuqsonni yoki qaytarish sababini aniqlashdan boshqa maqsadda ishlatilmagan boʻlishi va qaytarish shartlari boʻyicha dastlabki eksportchiga qaytishi kerak (Bojxona kodeksining 60-moddasi). Seriya raqamlari, belgilar, fotosuratlar, oʻrov, dastlabki deklaratsiya, xaridor eʼtirozi va transport hujjatlarini oʻzaro moslashtiring. Soliq hisobini ham nol stavka va ilgari hisobga olingan kiruvchi QQS bilan muvofiqlashtirish zarur.

Eksportchi qanday javobgarlikka tortiladi

Asosiy maʼmuriy xavflar notoʻgʻri maʼlumot, mavjud boʻlmagan ruxsatnoma yoki tartib buzilishidan kelib chiqadi. Deklaratsiyalamaslik yoki notoʻgʻri deklaratsiyalash jismoniy shaxslar uchun 5–10 BHM, mansabdor shaxslar uchun 7–15 BHM miqdorida, musodara bilan jarima keltirib chiqaradi; bojxona qaroriga taʼsir qilmagan xato uchun notoʻgʻri deklaratsiyalash qoidasi (MJtK 227²²-moddasi) boʻyicha 3 BHM jarima belgilanadi.

Misol. Mansabdor shaxs uchun asosiy oraliq 3.080.000 dan 6.600.000 soʻmgacha. Bojxona qaroriga taʼsir qilmagan jiddiy boʻlmagan xato uchun qatʼiy 1.320.000 soʻm jarima qoʻllanadi. Bular turli huquqbuzarliklar: cheklov yoki toʻlovga taʼsir qilgan notoʻgʻri kod yoxud qiymat uchun kamroq summani avtomatik qoʻllab boʻlmaydi.

Eksport-import operatsiyalarini oʻtkazish tartibini buzish mansabdor shaxsga alohida ravishda 8–12 BHM, bir yil ichida takroran sodir etilsa 12–15 BHM jarima keltirib chiqaradi; bu operatsiyalar qoidabuzarligi (MJtK 171-moddasi) bilan belgilangan. Misol. Birinchi qoidabuzarlik 3.520.000 dan 5.280.000 soʻmgacha, takroriy qoidabuzarlik esa 5.280.000 dan 6.600.000 soʻmgacha jarima anglatadi.

Deklarant deklaratsiyani tekshirish yoki tovarni koʻrikdan oʻtkazish boshlanishidan va bojxona xatoni aniqlashidan oldin uni tuzatsa, Oliy sud tushuntirishiga binoan maʼmuriy va jinoiy javobgarlik istisno etiladi. Himoya xato aniqlanganidan keyin ishlamaydi, shuning uchun nomuvofiqliklar belgilangan mexanizm orqali zudlik bilan tuzatilishi kerak.

Oʻzgarishlar va joʻnatishdan oldingi tekshiruv

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2026-yil 1-maydan tarif va notarif cheklovlar qoʻllanmasa hamda axborot tizimi tahdid aniqlamasa, eksport deklaratsiyasi 2025-yil 17-dekabrdagi PF-250-son Farmon asosida avtomatik rasmiylashtiriladi.
• 2026-yil 1-avgustdan karantin ostidagi mahsulotning fitosanitariya nazorati bojxonaning “Yagona darcha” tizimi bilan integratsiya qilingan E-Fitouzda avtomatlashtirilgan xavf asosidagi tanlov yordamida, 2026-yil 20-maydagi PQ-193-son qaror boʻyicha amalga oshiriladi.
• Shu qaror fitosanitar xavf qayta baholangach, 119 ta TIF TN kodidagi tovarlarni karantin ostidagi mahsulot roʻyxatidan chiqarishni roʻyxatni yangilash orqali belgilagan. Har bir joʻnatma uchun amaldagi kodga oid roʻyxatdan foydalaning.

Avtomatik rasmiylashtirish boshlangʻich maʼlumotlarga qoʻyilgan talablarni bekor qilmaydi. TIF TN kodi, ruxsatnoma, bojxona qiymati yoki TSOYEAT maʼlumotidagi nomuvofiqlik deklaratsiya qaytarilishiga yoki nazorat chorasiga olib kelishi mumkin.

Joʻnatishdan oldin nimalarni tekshirish kerak

Tovarlarni tashuvchiga berishdan oldin bitta joʻnatmani yagona nazorat varagʻi boʻyicha solishtiring:

• TIF TN kodi tarkib, foydalanish maqsadi, model va texnik hujjatlar bilan asoslangan;
• tavsif, miqdor, narx, valyuta va Incoterms shartnoma, invoys, TSOYEAT va deklaratsiyada bir xil;
• har bir ruxsatnoma yoki sertifikat toʻgʻri tovar, miqdor, manzil va sanani qamrab oladi;
• bojxona qiymati eksportgacha boʻlgan xarajatlarni oʻz ichiga oladi va faqat alohida hujjatlashtirilgan summalarni chiqaradi;
• transport hujjatida joʻnatuvchi, oluvchi, yoʻnalish, oʻrinlar va vazn toʻgʻri koʻrsatilgan;
• toʻlov muddati oʻz vaqtida repatriatsiyani taʼminlaydi va masʼul xodim tushumni kuzatadi;
• deklaratsiya, chegara dalillari va nol stavkali QQS hujjatlarining asl nusxalari hamda elektron arxivi saqlanadi.

Eng muhim amaliy tekshiruv — spetsifikatsiya satridagi ayni tovarni deklaratsiyaning 31-grafasi va transport hujjatigacha izchil kuzatish. Tavsiflarni taxminsiz oʻzaro moslashtirib boʻlmasa, joʻnatma hujjatlari hali tayyor emas.

Koʻp beriladigan savollar

Tovarlarni bojxona brokerisiz eksport qilish mumkinmi?

Ha. Oʻzbekiston yuridik yoki jismoniy shaxsi elektron raqamli imzo, tizimga kirish imkoniyati va deklaratsiyani toʻgʻri toʻldiradigan mutaxassisga ega boʻlsa, deklarant sifatida ishlashi mumkin. Faqat tovar eksport qilinayotgani uchun broker majburiy emas. Shunga qaramay, deklarant maʼlumotlar, hujjatlar, toʻlovlar va qoidalarga rioya qilish uchun javobgar boʻlib qoladi; yangi yoki murakkab tovar uchun bojxona mutaxassisi qaytarish yoki notoʻgʻri tasniflash xavfini kamaytiradi.

Eksport shartnomasi har doim kerakmi?

Odatdagi joʻnatma uchun shartnoma asosiy hujjat boʻlib qoladi. Qonunchilik ayrim operatsiyalarni invoys asosida amalga oshirishga ruxsat beradi va elektron tijorat uchun alohida qoidalarni belgilaydi, biroq imkoniyat tovar, sotish usuli va toʻlov tartibiga bogʻliq. Invoys har bir bitimda shartnomani shunchaki almashtira olmaydi. Joʻnatishdan oldin huquqiy asosni tekshiring, maʼlumotni TSOYEATga kiriting va bank bilan bojxona bir xil asosni koʻrishiga ishonch hosil qiling.

Tovarlar uchun QQSning nol stavkasi qachon qoʻllanadi?

Nol stavka tovarlar eksport rejimida Oʻzbekistondan amalda olib chiqilgach qoʻllanadi. Eksportchi buni shartnoma, eksport deklaratsiyasi va chegara belgisi tushirilgan joʻnatish hujjatlari yoki bojxonaning elektron maʼlumotlari bilan tasdiqlaydi. Kiruvchi QQSni hisobga olish, odatda, chet el valyutasidagi tushum kelishiga ham bogʻliq. Chet ellik xaridor bilan shartnoma yoki xorijiy valyutadagi invoysning oʻzi, eksport dalilisiz, nol stavka huquqini bermaydi.

Eksport uchun umumiy soliq bormi?

Yagona umumiy “eksport soligʻi” yoʻq. Odatdagi operatsiyada bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimi va eksportchining soliq rejimidagi soliqlar: nol stavkali QQS, foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliq mavjud boʻladi. Muayyan TIF TN kodiga eksport boji, aksiz, ruxsatnoma yigʻimi yoki cheklov ham tatbiq etilishi mumkin. Shuning uchun umumiy yuk faqat “eksport” soʻziga emas, tasnif, eksportchining soliq maqomi va mahsulotga oid hujjatga bogʻliq.

Xaridor kech toʻlasa nima boʻladi?

Eksportchi repatriatsiyani taʼminlashi yoki majburiyatni boshqa ruxsat etilgan usul bilan yopishi kerak. Qonundagi muddat oʻtgach, muddati oʻtgan debitorlik qarzi yuzaga keladi, tegishli kiruvchi QQS hisobdan chiqarilishi va valyuta qonunchiligi boʻyicha jarimalar qoʻllanishi mumkin. Amaliy yoʻllar — qarzni undirish, tovarni qaytarish, sugʻurta toʻlovi, bir turdagi talablarni hisobga olish yoki tegishli rasmiylashtirilgan novatsiya. Faqat toʻlov muddatini uzaytiruvchi qoʻshimcha kelishuv nazoratni tugatish uchun yetarli boʻlmasligi mumkin.