Toshkent xalqaro moliya markazi

Toshkent xalqaro moliya markazi — moliyaviy biznes va investorlar uchun maxsus huquqiy rejim amal qiladigan hudud. Uning asoslari PF-48, OʻRQ-1158-son Konstitutsiyaviy Qonun va PF-188 bilan belgilangan. Qonun shartlarga rioya etilganda 2076-yil 1-yanvargacha soliq imtiyozlarini (18-modda) nazarda tutadi. Rejim ishga tushishi alohida faollashtirish tartibiga, kompaniyaning qabul qilinishi esa roʻyxatdan oʻtish va zarur ruxsatlarni olishga bogʻliq.

Qisqacha:

• Qonun kuchga kirgan, biroq Markaz ish boshlashi uchun alohida faollashtirish (31-modda) talab qilinadi.
• Oʻzbekiston, chet davlat yoki Markaz huquqi asosida tashkil etilgan kompaniyalar eʼtirof etish va roʻyxat talablari (5-modda) bajarilganda ishtirokchi boʻlishi mumkin.
• Moliyaviy xizmatlardan olingan foydaga imtiyoz malakali ishtirokchi maqomiga (18-modda) bogʻliq.
• Soliq, valyuta va boshqa masalalar boʻyicha qoʻshma qarorlarni 2026-yil 1-dekabrgacha qabul qilish topshirilgan.
• Biznes uchun ruxsat etilgan faoliyat, litsenziya shartlari va muayyan imtiyozga boʻlgan huquqning tasdiqlanishi hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Yangilangan: 2026-yil 15-sentyabr

Markaz qayerda joylashgan va qachon ish boshlaydi

Markazning hududiy chegaralari belgilangan. Uni tashkil etish haqidagi Farmon ilovasida hudud Toshkentning Shayxontohur tumanida, Islom Karimov, Yangi Toshkent va Oʻqchi koʻchalari boʻylab joylashgani koʻrsatilgan. Huquqiy jihatdan chegaralar burilish nuqtalari tavsifi asosida aniqlanadi. Ofisning Toshkentda joylashgani uning Markaz hududiga kirishini tasdiqlamaydi.

Dastlabki chegaralar belgilanib, faoliyat boshlanganidan keyin qonun hududni qisqartirishga yoʻl qoʻymaydi (3-modda). Prezident hududni kengaytirishi va chegaralarga aniqlik kiritishi mumkin. Shu sababli bino manzili va kompaniya maqomi alohida tekshiriladi.

Qonun 2026-yil 25-iyuldan (37-modda) kuchga kirgan. Faollashtirish uchun boshqa ketma-ketlik belgilangan: organlar dastlabki qarorlarni qabul qiladi, Kengash tayyorgarlikni baholaydi, soʻng uning tayyorlik haqidagi qarorini Prezident tasdiqlaydi. Markaz shu qarorda koʻrsatilgan sanada ish boshlaydi. Bu sana tasdiqlashdan keyin bir oydan kech boʻlmasligi (31-modda) kerak. Zarur qarorlarni tayyorlash uchun qonun kuchga kirgan kundan boshlab oʻn ikki oy ajratilgan; Kengash asoslantirilgan qaror bilan muddatni olti oygacha uzaytirishi mumkin.

Sentabrdagi Farmon ishga tushirishga tayyorgarlikni tashkil etadi: Kengashning birinchi majlisi rasmiy eʼlondan keyin ikki oy ichida oʻtkazilishi kerak. Bu tashkiliy tadbir muddati. Uning oʻzi ishtirokchilarni qabul qilish yoki barcha imtiyozlarni qoʻllash boshlanadigan sana emas.

2026-yilda nimalar oʻzgardi

• 2026-yil 30-martdagi PF-48 moliya Markazi va xalqaro tijorat sudini tashkil etishni maʼqulladi; ilovalarda dastlabki tuzilma, hudud va imtiyozlar belgilandi.
• 2026-yil 13-iyuldagi OʻRQ-1158 maxsus rejimni belgiladi. Qonunning kuchga kirishi va keyingi faollashtirish ajratilgan; imtiyoz, qabul va sud yurisdiksiyasi shartlari Konstitutsiyaviy Qonun asosida oʻqilishi kerak.
• 2026-yil 10-sentabrdagi PF-188 davlat organlari bilan kelishilgan qarorlarni 2026-yil 1-dekabrgacha qabul qilishni topshirdi. Viza va migratsiya loyihalarini uch oy muddatda tayyorlash nazarda tutilgan.

Sentabrdagi Farmon ilovasida oʻnta qoʻshma qaror keltirilgan: faoliyatning hududiy taalluqliligi; Markaz tashqarisidagi shaxslarga moliyaviy xizmatlar; valyuta nazorati va axborot almashish; investitsiyaviy rezidentlik; imtiyozlar va alohida hisob; soliq maʼmuriyatchiligi; bojxona maʼmuriyatchiligi; chet ellik xodimlar va migratsiya hisoboti; budjet mablagʻlarini nazorat qilish; konsolidatsiyalashgan nazorat.

Alohida roʻyxatda dastlabki hujjatlar boʻyicha 31 ta band mavjud. Ular orasida kompaniyalar, litsenziyalash, mehnat, maʼlumotlar, investitsiya fondlari va sud qoidalari bor; bu toʻliq roʻyxat emas, tanlangan misollar. Hujjatlarni ishlab chiqish topshirigʻi ularning oʻrniga tayyor tariflar, ariza shakllari yoki kapital talablarini belgilamaydi.

Kim ishtirokchi boʻlishi mumkin

Ishtirokchi — roʻyxatga olingan, taʼsis etilgan yoki Markaz tomonidan eʼtirof etilgan shaxs (2-modda). Qonun Oʻzbekiston, chet davlat yoki Markaz huquqiga muvofiq tashkil etilgan yuridik shaxslarning ishtirokiga yoʻl qoʻyadi. Eʼtirof etish, tashkiliy-huquqiy shakl va roʻyxatdan oʻtkazish talablari Kengash qarori bilan (5-modda) belgilanadi. Qonunda nazarda tutilgan shaxslarga berilgan identifikatsiya raqamlari Oʻzbekiston hududida tan olinadi.

Moliyaviy litsenziya yuridik shaxslarga, sheriklik tuzilmalariga, chet el yuridik shaxslarining filiallariga, shuʼba jamiyatlariga, qoʻshma korxonalarga va boshqa ruxsat etilgan tuzilmalarga berilishi mumkin. Jismoniy shaxs bunday litsenziyani faqat Markaz qarorlarida belgilangan hollarda va doirada olishi mumkin. Arizachi asosiy talablarga (7-modda) javob berishi lozim:

• mustahkam moliyaviy holatga ega boʻlish;
• faoliyatning tabiati, koʻlami va murakkabligiga mos tizimlar hamda nazorat mexanizmlariga ega boʻlish;
• yetarli bilim, malaka va ishchanlik obroʻsiga ega shaxslar tomonidan boshqarilish.

Ishtirokchi maqomi, muayyan xizmatga ruxsat va soliq imtiyozidan foydalanish huquqi turli shartlarga ega. Kompaniyaning ishtirokchi deb eʼtirof etilishi unga har qanday moliyaviy xizmatni koʻrsatishga yoki barcha daromadlarini soliqdan ozod qilishga huquq bermaydi.

Qaysi faoliyat turlariga ruxsat berilgan

Qonunda bir necha faoliyat guruhi (7-modda) nazarda tutilgan. Jadval ularni misollar orqali koʻrsatadi; bu operatsiyalardan tanlab olingan misollar boʻlib, litsenziyalanadigan faoliyatning toʻliq roʻyxati emas. Har bir holatda tegishli litsenziya, roʻyxatdan oʻtish yoki belgilangan istisno doirasiga rioya etiladi.

Maxsus maqsadli tashkilot — alohida vazifa yoki bitim uchun tuzilgan tuzilma; qonunda SPV qisqartmasi ishlatiladi. Bunday tuzilmaning roʻyxatga kiritilgani uning soliq rejimini avtomatik ravishda belgilamaydi. Masalan, logistika boʻyicha qonun qoʻshimcha xizmatlarni ruxsat etilgan tovar savdosi yoki bozor infratuzilmasiga bogʻlaydi.

Moliyaviy xizmatlar boshqarmasi tartibga solish qumdonini (28-modda), yaʼni innovatsion xizmatlarni sinash uchun nazorat ostidagi muhitni tashkil etishi mumkin. Unda qatnashish regulyator belgilagan shartlarga bogʻliq.

Roʻyxatdan oʻtish, litsenziyalar, hujjatlar va xarajatlar

Kompaniyani roʻyxatdan oʻtkazish va moliyaviy faoliyatga ruxsat berish turli vakolatlar (5-modda) bilan tartibga solinadi. Kengash eʼtirof etish va roʻyxatga olish qoidalarini belgilaydi, Moliyaviy xizmatlar boshqarmasi esa tartibga solinadigan moliyaviy va qoʻshimcha xizmatlarga oid hujjatlarni qabul qiladi. Boshqa ruxsat etilgan faoliyat uchun qonun maʼmuriyat tomonidan litsenziyalash yoki roʻyxatdan oʻtkazishni nazarda tutadi.

Konstitutsiyaviy Qonunda barcha arizalar uchun yagona hujjatlar toʻplami, universal eng kam kapital yoki umumiy koʻrib chiqish muddati belgilanmagan. Tartib-taomillar va talablarni belgilash Markaz organlariga topshirilgan. Hujjatlar toʻplami tanlangan tashkiliy shakl, xizmat va qoʻllaniladigan qarorga bogʻliq. Umumiy faollashtirish muddatini kompaniyani roʻyxatdan oʻtkazish muddati sifatida qoʻllab boʻlmaydi.

Litsenziyalash, roʻyxatdan oʻtkazish, ruxsatnomalar va xizmatlar uchun yigʻimlar hamda toʻlovlar (23-modda) nazarda tutilgan. Ularni ishtirokchilar va boshqa arizachilar Markaz qarorlariga muvofiq toʻlaydi. Qonunning oʻzida tariflar belgilanmagan. Roʻyxatdan oʻtish narxi, toʻlov muddati va davriy ajratmalar tegishli toʻlovchiga tatbiq etiladigan, kuchga kirgan qarordan kelib chiqishi kerak.

Mavjud litsenziya asosida oʻtish davridagi ruxsat

Qonun milliy va xorijiy litsenziyani farqlaydi. Ushbu mexanizmlar faollashtirishdan keyin tegishli doimiy litsenziyalash qoidalari kuchga kirguniga qadar boʻlgan davrga taalluqli.

Vaqtinchalik xorijiy ruxsat uchun tartibga solish standartlari qiyoslanadigan boʻlishi, Moliyaviy harakatlar boʻyicha maxsus guruh — FATF standartlariga muvofiqlik hamda kelishuv oʻrnini bosuvchi nazorat choralariga rioya etish haqida yozma majburiyat talab qilinadi. Kompaniya asosiy litsenziyasining amaldagi maqomini saqlaydi va undagi oʻzgarishlar haqida darhol xabar beradi. Oʻtish davri ruxsatini qayta koʻrish (33-modda) asoslari: xorijiy litsenziyaning oʻzgartirilishi, cheklanishi, toʻxtatilishi yoki bekor qilinishi; ruxsat shartlarining buzilishi; Markaz yaxlitligi, obroʻsi yoki lozim darajada ishlashiga xavf; oʻtish davrini tugatadigan doimiy qoidalarning kuchga kirishi.

Ariza berishdan oldin nimalar ahamiyatli

Ishtirok etish haqida qaror qilish uchun faoliyat turini ruxsat etilgan xizmatlar bilan, tuzilma shaklini roʻyxat qoidalari bilan, daromad manbalarini esa imtiyoz shartlari bilan solishtirish kerak. Faollashtirish sanasi va tegishli qarorlarning eʼlon qilinishi mexanizmlardan qachon foydalanish mumkinligini belgilaydi. Kompaniyaning soliq modeli yirik xalqaro guruhlar uchun istisnoni ham hisobga olishi kerak.

Ishtirokchi Markaz tashqarisida biznes yuritsa, ushbu faoliyatga milliy tartibga solish talablari (5-modda) qoʻllaniladi. Markaz tashqarisidagi shaxslarga tartibga solinadigan xizmatlarni targʻib qilish Oʻzbekiston qonunchiligiga mos boʻlishi kerak; ommaviy oferta orqali chakana xizmatlar koʻrsatish, qonunchilikdagi hollar bundan mustasno, cheklangan. Maxsus maqom butun Oʻzbekiston bozoriga avtomatik tarqalmaydi.

Qoidalar oʻzgarishini kuzatish uchun qonunda muhim qarorlarning jamoatchilik muhokamasi (10-modda) nazarda tutilgan. Dastlabki oʻn ikki oyda qabul qilinadigan qarorlar bundan mustasno, shoshilinch qabul qilish uchun esa alohida tartib bor. Shoshilinch qaror qabul qilingach, oltmish kun ichida muhokama oʻtkaziladi. Organlar moliya yili tugaganidan keyin toʻrt oy ichida yillik shaffoflik hisobotlarini (24-modda) eʼlon qiladi. Ular qarorlar va muhokamalar, taʼsir choralari va sud ishlari, litsenziyalar va roʻyxatdan oʻtish maʼlumotlari, budjet va xarajatlar, kelgusi yil dasturini qamrab oladi. Investor uchun bular rejim qanday ishlayotgani haqidagi qonunda belgilangan axborot manbalaridir.

Qaysi huquq va til qoʻllaniladi

Maxsus rejimda belgilangan ustuvorlik tartibi (8-modda) amal qiladi: Oʻzbekiston Konstitutsiyasi; Markaz haqidagi Konstitutsiyaviy Qonun; unda nazarda tutilgan Prezident hujjatlari; Markaz qarorlari; zarur boʻlsa va yuqori turuvchi normalarga zid kelmasa, Angliya va Uelsning umumiy huquqi, adolat huquqi prinsiplari va qoidalari. Kengash Angliyaning qaysi qonunchilik hujjatlari, qaysi sanadagi tahrirda va qanday moslashtirishlar bilan qoʻllanilishini belgilaydi. Boshqa markazlarning xalqaro standartlari talqin qilish va huquqiy boʻshliqlarni toʻldirishga yordam berishi mumkin.

Milliy qonunchilik Markaz yurisdiksiyasidan tashqaridagi masalalarga va bevosita nazarda tutilgan hollarga tatbiq etiladi. Markaz qarorlari Konstitutsiya, Konstitutsiyaviy Qonun va ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalardan ustun turmaydi. Markaz bilan bogʻliq shartnomalarga, agar taraflar boshqa huquqni ruxsat etilgan tarzda tanlamagan boʻlsa, maxsus huquq qoʻllaniladi.

Markaz qarori faqat rasmiy reyestrda ingliz tilida eʼlon qilingach (9-modda) majburiy kuchga ega boʻladi. Unda kechroq sana koʻrsatilmagan boʻlsa, eʼlon qilingan kundan kuchga kiradi. Tarjima yoki qaror tayyorlanayotgani haqidagi xabar bunday eʼlonning oʻrnini bosmaydi.

Ingliz tili — Markazning rasmiy tili (30-modda). Umumiy qoida boʻyicha topshiriladigan hujjatlar shu tilda tuziladi va sud ishlari shu tilda yuritiladi. Belgilangan qoidalarga muvofiq tarjimalarga yoʻl qoʻyiladi. Yozma bitimlar taraflar kelishgan boshqa tilda tuzilishi mumkin; bir nechta nusxa boʻlsa, inglizcha matn ustuvorligini faqat Markaz qarorlari yoʻl qoʻyadigan toʻgʻridan-toʻgʻri kelishuv bilan oʻzgartirish mumkin.

Nizolar qayerda koʻriladi

Toshkent xalqaro tijorat sudi — Markazning mustaqil sud organi boʻlib, birinchi va apellyatsiya instansiyalaridan (29-modda) iborat. Qonun quyidagi toifalarni uning mutlaq yurisdiksiyasiga kiritadi:

• Markaz shaxslari oʻrtasidagi fuqarolik va mehnat nizolari;
• Markaz hududi yoki qarorlariga bogʻliq faoliyat, deliktlar va boshqa huquqqa xilof xatti-harakatlar, shuningdek mol-mulk haqidagi nizolar;
• ishtirokchilar va Markazda yashovchi jismoniy shaxslarning toʻlovga qobiliyatsizligi hamda bankrotligi;
• taraflar kelishuvi bilan sudga topshirilgan nizolar;
• qonundagi yurisdiksiya asosi mavjud boʻlgan xalqaro arbitraj masalalari;
• Markaz organlarining qarorlari, harakatlari va harakatsizligi, jumladan litsenziyalash, nazorat va taʼsir choralariga oid shikoyatlar;
• boshqa ixtisoslashgan markazlar, shu jumladan Raqamli texnologiyalar xalqaro markazining bevosita ushbu sudga taalluqli deb belgilangan nizolari;
• tegishli hujjat bilan xalqaro tijorat sudi tabiatiga muvofiq bevosita topshirilgan boshqa fuqarolik va tijorat nizolari; bunda odatiy maʼmuriy nizolar boʻyicha umumiy yurisdiksiya berilmaydi.

Arbitraj boʻyicha asos Markazning arbitraj joyi etib belgilanishi, kelishilgan sud nazorati ostida Toshkent xalqaro arbitraj markazida ish yuritilishi, taraflarning sud yurisdiksiyasini boshqacha tanlashi yoki tegishli hujjatdagi bevosita qoida boʻlishi mumkin. Tijorat sudining oʻzi arbitraj muassasasiga aylanmaydi. U jinoyat ishlari va maʼmuriy huquqbuzarlik ishlarini koʻrmaydi; maxsus tijorat va tartibga solish choralari alohida rejimga ega.

Apellyatsiya qarorlari uzil-kesil va majburiy (29-modda). Sud hujjatlari Oʻzbekiston nomidan chiqariladi va butun mamlakat hududida ijro etiladi. Moliyaviy va raqamli markazlar ichida ijroni tijorat sudi, tashqarida esa milliy sud hujjatlarini ijro etish tartibida vakolatli ijro organlari amalga oshiradi.

Qarorlar oʻttiz kun ichida eʼlon qilinadi. Tijorat sirini yashirish taraf arizasiga koʻra sud ruxsati bilan va faqat zarur hajmda mumkin; asoslantirish, huquqiy asoslar va xulosa qismi yashirilmaydi. Sud, shuningdek, qonunda nazarda tutilgan vasiyatnomalar va vorislik reyestrini yuritadi.

Raqamli texnologiyalar xalqaro markazida ishtirok etish shartlari Enterprise Uzbekistan haqidagi maqolada alohida yoritilgan. U raqamli mahsulotlar va xizmatlar uchun rejim tanlayotgan kompaniyaga kerak boʻladi. Bu yerda esa moliya Markazi va uning oʻz qabul shartlari koʻrib chiqilgan.

Nazorat, cheklovlar va ishtirokchilarning javobgarligi

Tizimni toʻrtta organ (22-modda) tashkil etadi: Kengash, maʼmuriyat, Moliyaviy xizmatlar boshqarmasi va tijorat sudi. Markaz organlari ishtirokchilar qarzlari uchun, davlat esa Markaz organlari qarzlari uchun javob bermaydi, qonunda bevosita belgilangan hollar bundan mustasno.

Moliyaviy regulyator faoliyat talablarini (28-modda) belgilaydi. Ular orasida kapital va likvidlilik, korporativ boshqaruv, ichki audit, mijoz aktivlarini himoya qilish va alohida hisobga olish, hisobot, jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish, sanksiyalarga rioya etish hamda bozorni manipulyatsiyadan himoya qilish bor. Bu nazorat yoʻnalishlaridan tanlab olingan misollar. Muayyan majburiyatlar tegishli biznesga qoʻllaniladigan qarorlar bilan belgilanadi.

Markazda toʻrt guruh faoliyat taqiqlangan (15-modda): maxsus qonun, qarorlar va ruxsat shartlarini buzish; jamoat tartibi yoki ijtimoiy axloqqa zid faoliyat; Markaziy bank bilan kelishilgan qoidalardagi ruxsatsiz Markaz tashqarisidagi shaxslardan soʻmda chakana omonatlar qabul qilish; milliy qonunchilikda taqiqlangan va maxsus huquqda ruxsat etilmagan tovarlar hamda xizmatlar.

Tijorat yoki moliyaviy faoliyat qoidalarini buzgan ishtirokchiga jarima 10 mln AQSh dollari (16-modda) hamda tegishli bitim, oʻzaro bogʻliq bitimlar yoki faoliyat qiymatining oʻn foizi bilan cheklanadi. Huquqbuzarliklar va sanksiyalar roʻyxatini Kengash tasdiqlaydi. Ogohlantirish, koʻrsatma, zarar oʻrnini qoplash yoki avvalgi holatni tiklash, olingan foydani qaytarish, tanbeh, mutaxassis jalb etish, biznesni cheklash, jismoniy shaxslarning ayrim funksiyalarini taqiqlash, litsenziyaga shart qoʻyish, uni toʻxtatish yoki bekor qilish, shoshilinch himoya va boshqa belgilangan choralar qoʻllanilishi mumkin. Ular jarimaga qoʻshimcha yoki uning oʻrniga qoʻllanadi.

Misol. Tegishli bitim qiymati 2 mln dollar boʻlsa, uning oʻn foizi 200 000 dollarni tashkil etadi. Bu mutlaq 10 mln dollarlik chegaradan kam. Haqiqiy jarima tegishli huquqbuzarlik tarkibi va tartib-taomilga bogʻliq; eng yuqori chegara shu summa avtomatik undirilishini anglatmaydi. Ishtirokchi xabardor qilinish, tushuntirish berish va sudda qayta koʻrib chiqishni talab etish huquqiga ega.

Milliy normalar bevosita koʻrsatilgan sohalarda (12-modda) saqlanadi: Konstitutsiya va xalqaro majburiyatlar; maxsus shartlar bilan jinoyat va maʼmuriy huquq; xavfsizlik va mudofaa; jinoiy daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni va ommaviy qirgʻin qurollari tarqalishini moliyalashtirishga qarshi kurashish; migratsiya nazorati; oila munosabatlari; ekologiya; favqulodda holat; sanitariya osoyishtaligi va sogʻliqni saqlash; boshqa bevosita qoʻllaniladigan normalar. Qonun qamrab olgan tijorat huquqbuzarliklari uchun maxsus choralar belgilangan. Jinoiy qilmishni Markazning fuqarolik yoki tartibga solish vositalari bilan lozim darajada hal etib boʻlmasa (14-modda), milliy jinoyat yurisdiksiyasi saqlanadi.

Qanday soliq imtiyozlari nazarda tutilgan

Moliyaviy xizmatlardan olingan foydani ozod qilish malakali ishtirokchi shartlariga (18-modda) bogʻliq. Bir vaqtning oʻzida Markazda yetarli iqtisodiy mohiyatga ega boʻlish, tegishli daromadni Markaz ichidagi yoki eksport qilinadigan moliyaviy xizmatlardan olish, Markaz hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligining qoʻshimcha talablariga rioya etish kerak. Faqat rasmiy roʻyxatdan oʻtish yetarli emas.

QQS — qoʻshilgan qiymat soligʻi.

Jadvaldagi imtiyozlar qonunning bir moddasida belgilangan. Foyda soligʻi uchun ozod etilgan va soliq solinadigan daromadlar, shuningdek chegiriladigan xarajatlar qoʻshma qoidalar boʻyicha alohida hisobga olinadi. Iqtisodiy mohiyat, korporativ boshqaruv, moliyaviy monitoring, kiberxavfsizlik va boshqa shartlarga javob bermaydigan raqamli aktivlar birjasi malakali ishtirokchi imtiyozini olmaydi. Qoʻshimcha xizmatlar boʻyicha imtiyoz imkoniyati alohida baholanadi.

Qonun Oʻzbekiston rezidentining ish haqini avtomatik ravishda soliqdan ozod qilmaydi. PF-48 ilovasida esa rezident jismoniy shaxsning Markaz organlari va ishtirokchilaridan unda koʻrsatilgan shartnomalar, jumladan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnomalar asosida olgan mehnat haqi uchun 7% stavka bevosita nazarda tutilgan. Bu stavka Markazning maxsus rejimiga tegishli. Uni Toshkentdagi istalgan ish beruvchiga tatbiq etib boʻlmaydi.

Misol. Rezident xodim mazkur stavka qoʻllaniladigan 10 000 000 soʻm haq oladi, deb faraz qilaylik. Daromad soligʻi: 10 000 000 × 7% = 700 000 soʻm. Faqat shu soliq ushlab qolingach, 9 300 000 soʻm qoladi. Hisob stavkaning ishlashini koʻrsatadi, lekin ish beruvchi maqomi, toʻlov va rejimning qoʻllanilishini tekshirish oʻrnini bosmaydi.

Investorlar daromadlari

Qonundagi muddatgacha quyidagi investitsiya daromadlari (18-modda) jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi va foyda soligʻidan ozod qilinadi:

• Fond birjasining rasmiy roʻyxatidagi qimmatli qogʻozlarni sotishdan olingan daromadlar, jumladan kapital oʻsishi;
• Markaz ishtirokchilarining aksiyalari yoki ulushlarini sotishdan olingan daromadlar, jumladan kapital oʻsishi;
• hisoblangan kuni rasmiy roʻyxatga kiritilgan qimmatli qogʻozlar boʻyicha dividendlar va foizlar;
• Markaz ishtirokchilarining aksiyalari yoki ulushlari boʻyicha dividendlar;
• Markazning investitsiyaviy soliq rezidentlarining Oʻzbekistondan tashqaridagi manbalardan olgan daromadlari.

Birjada muomaladagi qimmatli qogʻozlar dividendlari va investitsiyaviy soliq rezidentligi uchun qoʻshimcha kelishilgan shartlar nazarda tutilgan. Mazkur imtiyoz investorga toʻlanadigan har qanday mablagʻni manbasi va huquqiy asosidan qatʼi nazar soliqdan ozod qilmaydi.

Yirik xalqaro guruhlar uchun istisno

Koʻp millatli guruhning konsolidatsiyalashgan yillik daromadi oldingi toʻrt moliya yilining kamida ikkitasida 750 mln yevroga (19-modda) yetgan yoki undan oshgan boʻlsa, guruh aʼzosi boʻlgan ishtirokchiga daromad boʻyicha imtiyoz qoʻllanilmaydi. Guruh turli mamlakatlardagi korxonalar yoki boʻlinmalarni qamrab olishi kerak. Bunday ishtirokchi tegishli davrda yuridik shaxslarga qoʻllaniladigan foyda soligʻi stavkasiga teng stavkada malakali ichki minimal soliq toʻlaydi. Hisoblash, undirish va maʼmuriyatchilik qoʻshma qaror bilan belgilanadi.

Misol. Guruhning oldingi toʻrt yildagi daromadi 800, 740, 760 va 700 mln yevro boʻlgan. Ikki yilda chegara miqdoriga yetilgan, demak istisno sharti bajarilgan. Shuʼba kompaniyasini Markazda roʻyxatdan oʻtkazishning oʻzi uning daromadlarini soliqdan ozod qilmaydi.

Imtiyozlar hajmini kamaytirish uchun Kengash roziligi (18-modda) kerak. Ularning samaradorligi ilk bor qonun kuchga kirganidan keyin oʻn yil ichida, keyinchalik esa besh yildan oshmaydigan oraliqda baholanadi. Bunday baholashning oʻzi imtiyozni bekor qilmaydi.

Valyuta, mol-mulk va bojxona

Ishtirokchilarning pul majburiyatlari kelishilgan chet el valyutasida (17-modda) ifodalanishi va bajarilishi mumkin. Raqamli aktivlar faqat Markaz qarorlari va moliyaviy regulyator qoidalarida ruxsat etilgan doirada qoʻllaniladi. Birja bitimlarining valyutasi birja qoidalari bilan belgilanadi.

Markaz yurisdiksiyasidagi operatsiyalar uchun valyuta hisoboti, xorijiy hisobvaraqlar va kapital harakatining maxsus tartibi nazarda tutilgan. Markaziy bank bilan qoʻshma qarorlar talablar belgilashi mumkin, banklar esa ulardagi axborot almashish qoidalariga rioya qiladi. Kapitalni erkin repatriatsiya qilish va valyutani konvertatsiya qilish kelishilgan tartib-taomillar orqali amalga oshiriladi; bu moliyaviy monitoringni istisno etmaydi.

Mol-mulk himoyasi aktivlarni olib qoʻyish, milliylashtirish, muzlatish va tasarruf etishga cheklovlarni qamrab oladi. Qonunda bevosita sanalgan istisnolar (6-modda) saqlanadi: tijorat sudining yakuniy majburiy hujjatlari, jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish, sanksiyalar, jinoiy daromadlar va bankrotlik boʻyicha ruxsat etilgan cheklovlar. Choralar qonuniy, mutanosib, belgilangan tartibga rioya etilgan holda qoʻllanilishi va sudda qayta koʻrib chiqilishi mumkin boʻlishi kerak.

Markaz organlari va ishtirokchilarining hudud ichidagi faoliyati uchun zarur, chetdan olib kiriladigan mol-mulk bojxona boji va yigʻimlaridan (18-modda) 2076-yil 1-yanvargacha ozod qilinishi nazarda tutilgan. Qonun imtiyozni tovarlardan Markaz ichida foydalanish yoki ularni shu yerda isteʼmol qilish bilan bogʻlaydi. Tovarlar tashqarida ishlatilsa, begonalashtirilsa yoki boshqalarga berilsa, toʻlovlar bojxona qonunchiligi asosida undiriladi. Boj va yigʻimlar haqidagi qoida import QQSidan alohida ozod etish bilan teng emas.

Chet ellik xodimlar va investitsiyaviy rezidentlik

Ishtirokchilar va Markaz organlari malakali chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni mehnat huquqi tasdiqnomasisiz (21-modda) ishga jalb etishi mumkin. Ular yollagan chet elliklarning asosiy ish joyi Markaz boʻlishi kerak. Maʼmuriyat malaka talablari va kvotalarni belgilaydi; ular ishtirokchilarning xodimlarga asosli ehtiyojini cheklamasligi lozim. Ish beruvchi xodimlar haqidagi maʼlumotlarni maʼmuriyatga beradi, maʼmuriyat esa hisob yuritadi va migratsiya organi bilan maʼlumot almashadi.

Qonunda besh yilgacha kirish vizalari (20-modda) nazarda tutilgan. Diplomatik vakolatxona orqali yoki Oʻzbekistondagi xalqaro aeroportga kelgandan keyin murojaat qilish mumkin; faoliyat maqsadini tasdiqlash va tartib-taomillar tegishli qarorlar bilan belgilanadi. Viza maʼmuriyat iltimosnomasiga asosan beriladi, uning muddatini mamlakatdan chiqmasdan uzaytirish mumkin. Besh yil — har bir viza uchun shartsiz muddat emas, eng yuqori muddat.

Investitsiyaviy soliq rezidentligi dasturi (13-modda) jismoniy shaxslar va ularning oilalariga moʻljallangan. Investitsiyalar shakli, miqdori va ishtirok etish tartibi Kengashning kelishilgan dasturida belgilanadi. Eng kam mezonlar: arizachi oldingi uch yil davomida Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlmagan, oldingi oʻn yil davomida uning Oʻzbekiston fuqaroligi tugatilmagan boʻlishi kerak. Asosiy maqsad Oʻzbekiston bilan sezilarli bogʻliq daromadlar, aktivlar, foyda yoki faoliyat boʻyicha soliqdan qochish yoki soliqni kamaytirish boʻlsa, maqom eʼtirof etilmaydi.

Benefitsiar mulkdorlar, mablagʻ va mol-mulk manbalari, soliq rezidentligi tarixi va sanksiyaviy maqomni oshkor etish talab qilinishi mumkin. Qonun tegishli maqomga soliq va viza imkoniyatlarini, tijorat sudiga va vasiyatnomalar reyestriga murojaat qilish huquqini bogʻlaydi. Qonundagi oila taʼrifi turmush oʻrtogʻi va 18 yoshga toʻlmagan farzandlarni (2-modda) qamrab oladi.

Soliq rezidentligini tasdiqlash uchun majburiy toʻlov (18-modda) nazarda tutilgan. Miqdori va tartibini maʼmuriyat Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan kelishib belgilaydi. Qonun dastur narxini tayyor summa sifatida koʻrsatishga imkon bermaydi. Chet el manbalaridan daromadlarni ozod etish rezidentlikning eng kam muddatiga va tegishli qarorning boshqa shartlariga bogʻliq boʻlishi mumkin.

Koʻp beriladigan savollar

Markazni hozirdanoq toʻliq ishlayapti deb hisoblash mumkinmi?

Konstitutsiyaviy Qonunning kuchga kirishi barcha operatsiyalar boshlanishiga teng emas. Qonunda Kengashning tayyorlik haqidagi qarori va uning Prezident tomonidan tasdiqlanishi nazarda tutilgan; shundan keyin faollashtirish sanasi (31-modda) keladi. Sentabrdagi Farmonda qoidalarni tayyorlash vazifalari berilgan. Muayyan ariza uchun tanlangan faoliyatga tatbiq etiladigan roʻyxat va litsenziya qarorlarining eʼlon qilinishi ham ahamiyatli.

Xorijiy litsenziya avtomatik ruxsat beradimi?

Yoʻq. Xorijiy litsenziya uchun arizani alohida koʻrib chiqish va nazorat sohasidagi hamkorlik (33-modda) nazarda tutilgan. Muzokaralar davomida vaqtinchalik ruxsat berilishi mumkin, lekin bu Kengash qarori va qoʻshimcha shartlarga bogʻliq. Amaldagi milliy litsenziyalar uchun soddalashtirish alohida oʻtish mexanizmi boʻlib, har qanday xorijiy litsenziyani Markaz ruxsatiga aylantirmaydi.

Barcha ishtirokchilar foyda soligʻidan ozod etiladimi?

Yoʻq. Moliyaviy daromadlarni ozod etish malakali ishtirokchilik (18-modda), iqtisodiy mohiyat, daromad manbasi va qoʻshimcha shartlarga bogʻliq. Qoʻshimcha xizmatlar uchun oʻz shartlari mavjud. Bundan tashqari, yirik koʻp millatli guruhlar ishtirokchilari uchun alohida istisno amal qiladi. Shu bois kompaniya maqomi va daromadlarining soliq jihatidan tasnifi alohida baholanadi.

Xususiy investor uchun eng kam badal qancha?

Konstitutsiyaviy Qonun yagona summani belgilamaydi. Investitsiyalar shakli va miqdori, arizachini eʼtirof etish va ishtirok tartibi investitsiyaviy rezidentlik dasturi (13-modda) bilan belgilanadi. Qonun rezidentlik va fuqarolik tarixi, shuningdek soliqdan qochishga qarshi eng kam talablarni belgilagan. Soliq rezidentligini tasdiqlash uchun majburiy toʻlov miqdori va toʻlash tartibi ham alohida belgilanishi kerak.

Shartnomani rus yoki oʻzbek tilida tuzish mumkinmi?

Yozma bitim uchun taraflar boshqa tilni kelishishi mumkin, garchi asosiy til ingliz tili boʻlsa-da (30-modda). Bir nechta tildagi nusxalar mavjud boʻlsa, inglizcha matn ustuvorligi va boshqacha kelishuvga yoʻl qoʻyilishi hisobga olinadi. Bu Markaz organlariga topshiriladigan hujjatlar tili hamda sud ishlarini ingliz tilida yuritish boʻyicha alohida talablarni bekor qilmaydi.