Oʻzbekistonda norezidentdan manbada soliq: stavkalar va bitimlar

Oʻzbekistondagi soliq agenti chet el kompaniyasiga doimiy muassasa bilan bogʻliq boʻlmagan Oʻzbekistondagi manbadan daromad (SK 351-moddasi) toʻlagan har bir paytda soliqni ushlab qoladi. Ichki stavkalar (SK 353-moddasi) 0%, 6%, 10% yoki 20%; xalqaro bitim ularni kamaytirishi mumkin.

Qisqacha:

• dividendlar, foizlar va sugʻurta mukofotlariga 10%, xalqaro aloqa va fraxtga 6%, ikkita maxsus moliyaviy daromadga 0%, boshqa daromadlarga esa 20% stavka (SK 353-moddasi) qoʻllaniladi;
• kompaniya yoki boshqa soliq agenti hisobotni keyingi oyning 20-kunigacha topshiradi, soliqni esa odatda toʻlovdan keyingi kuni (SK 355-moddasi) oʻtkazadi;
• pasaytirilgan stavka yoki xalqaro bitimdagi ozod qilish rezidentlik hujjati toʻlov sanasigacha (SK 357-moddasi) olingan boʻlsa qoʻllaniladi;
• toʻlovdan oldin daromad turini, uning doimiy muassasa bilan bogʻliqligini va oluvchining bitim imtiyoziga huquqini tekshiring.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Soliq solinadigan daromadlar va soliq agentlari

Qaysi norezident va daromadga soliq ushlanadi

Ushbu maqola chet el yuridik shaxslariga tegishli. Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlmagan yuridik shaxs norezident (SK 33-moddasi), Oʻzbekistondagi manbadan daromad olayotgan norezident esa foyda soligʻi toʻlovchisi (SK 294-moddasi) hisoblanadi.

Soliqni toʻlov manbaida ushlab qolish uchun uchta shart bir vaqtda bajarilishi kerak:

1. oluvchi chet el yuridik shaxsi yoki yuridik shaxs tashkil etmagan chet el tuzilmasi boʻlishi;
2. toʻlov Oʻzbekistondagi manbadan olingan daromad boʻlishi;
3. daromad oluvchining Oʻzbekistondagi doimiy muassasasi bilan bogʻliq boʻlmasligi.

Daromad doimiy muassasaga tegishli boʻlsa, boshqa tartib ishlaydi: norezident daromad va chegiriladigan xarajatlarni hisobga olib, foyda soligʻini mustaqil hisoblaydi. Bu yerda faqat daromad toʻlovchi ushlab qoladigan soliq yoritiladi.

Ushbu maqolada doimiy muassasaning soliq solinadigan foydasi hisoblanmaydi. Doimiy muassasa haqidagi maqola chet el kompaniyasining faoliyati qachon soliq ishtirokini yuzaga keltirishi va uni qanday roʻyxatdan oʻtkazish kerakligini tushuntiradi. Norezident xodimlari Oʻzbekistonda ishlasa yoki bir nechta shartnoma yagona loyihani tashkil etsa, shu maqola kerak boʻladi.

Norezidentning qaysi daromadlari manbada soliqqa tortiladi

Roʻyxat keng: dividendlar va royalti bilan birga ayrim xizmatlar, mol-mulk bitimlari hamda pulsiz naf ham qamrab olinadi. Daromadlar roʻyxati (SK 351-moddasi) quyidagilardan iborat:

Oʻzbekistonda tovarni oddiy xarid qilish yoki import 351-modda shartlari bajarilganda bunday daromadni yuzaga keltirmaydi: tovar Oʻzbekistondagi saqlash joyidan yetkazilmasligi va norezidentning doimiy muassasasi orqali sotilmasligi kerak. Oʻzbekiston tashqarisida koʻrsatilgan xizmatlar ham, moddada bevosita sanalgan turlardan tashqari, roʻyxatga kirmaydi.

Bitta shartnoma Oʻzbekiston ichida va tashqarisida koʻrsatiladigan xizmatlarni qamrasa, narx har bir tur boʻyicha asosli taqsimlanishi va norezident tasdiqlagan hisob hujjatlari bilan isbotlanishi kerak. Taqsimot boʻlmasa, butun toʻlov soliqqa tortiladi. Uskuna narxiga montaj, ishga tushirish yoki xodimlarni oʻqitish xizmatlari qiymatini yashirib boʻlmaydi: ular alohida baholanmagan boʻlsa, xizmatlarning bozor qiymati olinadi.

Soliqni kim va qachon ushlab qoladi

Soliq kodeksi soliqni hisoblash, ushlab qolish va budjetga oʻtkazish vazifasini yuklagan shaxs soliq agentidir. Agentlar qatoriga yuridik shaxslar va YTTlar (SK 352-moddasi), norezidentlarning doimiy muassasalari va vakolatxonalari, shuningdek norezidentdan ayrim mol-mulkni sotib oluvchilar kiradi.

Soliq har bir toʻlov paytida ushlanadi. Toʻlov faqat bank oʻtkazmasi yoki naqd pul emas. Qimmatli qogʻozlar, ulush, tovar yoki boshqa mol-mulkni topshirish, voz kechish haqi, qarama-qarshi bir turdagi talabni hisobga olish, talabni oʻtkazishda hisobga olish, novatsiya, qarzdan kechish, majburiyatning bajarish mumkin boʻlmagani yoki qarzdor bilan kreditor bir shaxsga aylangani sababli tugashi ham toʻlov hisoblanadi.

Pulsiz toʻlov yoki oʻzaro hisob-kitobda agent hisoblangan soliqni budjetga oʻtkazadi va norezidentning pulsiz daromadini shu summaga kamaytiradi. Agent soliqni daromaddan ushlamasdan oʻz mablagʻidan toʻlasa ham, ushlab qolish va oʻtkazish majburiyati bajarilgan hisoblanadi, ammo shartnoma boʻyicha toʻlovchining iqtisodiy xarajati oshadi.

Stavkalar va hisoblash

Norezident daromadidan soliq stavkalari

Ichki stavka daromad turiga bogʻliq (SK 353-moddasi), chet el kompaniyasi roʻyxatdan oʻtgan davlatga emas. Davlat keyingi bosqichda, tegishli xalqaro bitim tekshirilayotganda ahamiyat kasb etadi.

Misol. Oʻzbekiston kompaniyasi chet el maslahatchisiga Oʻzbekistonda koʻrsatilgan texnik xizmat uchun 100 000 000 soʻm toʻlashi kerak. Xalqaro bitim imtiyozi boʻlmasa, stavka 20%: 100 000 000 × 20% = 20 000 000 soʻm soliq. Norezidentga 80 000 000 soʻm beriladi, 20 000 000 soʻm esa budjetga oʻtkaziladi. Toʻlov chet el valyutasida boʻlsa, soliq toʻlov sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha soʻmda hisoblanadi.

Dividendlar uchun maxsus kamaytirish bor. Norezidentning ulushi kamida 25% (SK 354-moddasi) boʻlsa, u ulushga dividend toʻlanishidan oldin uzluksiz kamida 365 kalendar kun egalik qilgan boʻlsa, summa oldin hisobga olinmagan va agent avvalgi soliq toʻlanganini tasdiqlovchi hujjatni olgan boʻlsa, norezidentga toʻlanadigan dividend soligʻi Oʻzbekiston kompaniyasi ilgari olgan dividendlardan toʻlangan soliq summasiga kamaytirilishi mumkin.

Soliq bazasi va ushlanadigan summani aniqlash

Soliq agenti har bir toʻlov boʻyicha bazani alohida aniqlaydi (SK 354-moddasi). Koʻp daromad turlarida baza norezident xarajatlari chegirilmagan toʻlov summasidir. Olish qiymati faqat 351 yoki 356-modda bevosita ijobiy farqni belgilagan hollarda chegiriladi.

Maxsus bazalarga quyidagilar kiradi:

• aksiyalar, ulushlar, koʻchmas mulk, korxona yoki investitsiya paylarini sotish — sotish narxidan hujjat bilan tasdiqlangan olish qiymati chegiriladi;
• norezident tovarini vositachi orqali sotish — norezidentga tegishli summadan tovarning hujjatli olish qiymati chegiriladi;
• transport-ekspeditorlik — mijozdan olingan summa bilan tashuvchiga hujjatlar asosida toʻlanadigan summa orasidagi ijobiy farq; birlamchi hujjatlar boʻlmasa, butun summa soliqqa tortiladi;
• talab qilish huquqidan voz kechish — 351-moddadagi maxsus qoidalar boʻyicha hisoblangan ijobiy farq.

Soliq toʻlov sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha milliy valyutada hisoblanadi va toʻlanadi. Mol-mulk bitimlari uchun 356-modda boshqa qayta hisoblash sanalarini belgilaydi, shu sababli ularni xizmat uchun odatiy toʻlov algoritmi bilan hisoblab boʻlmaydi.

Ozod qilish, bitimlar va hujjatlar

Soliq ushlab qolinmaydigan holatlar

Toʻrtta holatda soliq ushlanmaydi: daromad doimiy muassasaga tegishli boʻlib, agentda soliq organi tasdiqlagan roʻyxat maʼlumotnomasi bor; Kodeks 0% stavkani belgilagan; mahsulot taqsimoti bitimidan daromad qonun bilan ozod qilingan; yoki tegishli xalqaro bitim daromadni ozod qilib, zarur tasdiqlar mavjud.

Shartnomada doimiy muassasa qayd etilganining oʻzi tasdiq oʻrnini bosmaydi. Norezident agentni daromadning muassasa bilan bogʻliqligi haqida xabardor qilishi, agent esa tasdiqlangan maʼlumotnomaga (SK 354-moddasi) ega boʻlishi kerak. Doimiy muassasa belgilariga javob beradigan faoliyat daromadidan roʻyxatdan oldin soliq ushlangan boʻlsa, tasdiqlovchi hujjatlar asosida u roʻyxatdan keyin hisobga olinadi (SK 350-moddasi).

Ikkiyoqlama soliq bitimini qoʻllash

Xalqaro bitim oluvchining soliq rezidentligi davlati va aniq daromad turi boʻyicha tekshiriladi. Bitim ichki stavkani saqlashi, uni cheklashi yoki soliq solish huquqini faqat bir davlatga berishi mumkin.

Imtiyozni toʻlov manbaida qoʻllash uchun oluvchi rezidentlik hujjatini soliq agentiga toʻlov sanasidan kechiktirmay beradi. Dividendlar, foizlar va royalti boʻyicha oluvchi daromadga nisbatan haqiqiy huquqqa ham ega boʻlishi kerak. Bu uning daromadni mustaqil tasarruf etishi (SK 6-moddasi) mumkinligini anglatadi; vakolati cheklangan, mustaqil vazifa bajarmaydigan va tavakkalchilik olmaydigan vositachi haqiqiy oluvchi hisoblanmaydi.

Vositachi orqali toʻlovda shartnoma va boshqa hujjatlar har bir haqiqiy oluvchiga tegishli summani, uning nomi, chet el soliq raqami va mavjud boʻlsa davlat roʻyxati raqamini koʻrsatishi kerak. Bitta yoki bogʻliq xizmat loyihalari boʻyicha agent doimiy muassasa paydo boʻlganini ham tekshiradi. Muassasa paydo boʻlsa, doimiy muassasasiz daromadga beriladigan foydani ozod qilish (SK 357-moddasi) qoʻllanmaydi.

Bu maqolada barcha xalqaro bitimlarning stavkalari takrorlanmaydi: ular davlat, daromad turi, ishtirok ulushi va boshqa shartlarga qarab farq qiladi. Ikkiyoqlama soliq haqidagi maqola bitimni tanlash, qoʻllash huquqini tekshirish va takroriy soliqni bartaraf etish tartibini tushuntiradi. Dividend, foiz, royalti yoki xizmat haqini toʻlashdan oldin shu maqola kerak boʻladi.

Norezidentdan olinadigan hujjatlar

Xalqaro bitim imtiyozi uchun oluvchining soliq rezidentligini tasdiqlovchi rasmiy hujjat kerak. Soliq kodeksi uchta shaklni qabul qiladi (SK 358-moddasi):

1. chet el vakolatli organi tasdiqlagan, konsullik legalizatsiyasidan oʻtkazilgan yoki apostil qoʻyilgan asl nusxa;
2. shunday asl nusxaning notarial tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;
3. vakolatli organning internet-resursida joylashtirilgan rasmiy elektron hujjatning qogʻoz nusxasi.

Chet el organining rasmiy resursida joylashtirilgan hujjat uchun, shuningdek boshqa tasdiqlash tartibi xalqaro bitim yoki vakolatli organlar kelishuvida belgilangan boʻlsa, legalizatsiya talab etilmaydi. Hujjatda rezidentlik davri koʻrsatilmagan boʻlsa, u faqat berilgan yoki internetga joylashtirilgan kalendar yil uchun rezidentlikni tasdiqlaydi.

Soliq agentining ish hujjatlari oluvchi va hisob-kitobni tekshirish imkonini berishi kerak: shartnoma va ilovalar, xizmat yoki topshirilgan mol-mulk hujjatlari, toʻlov sanasi va shakli, daromad toifasi, soliq bazasi, stavka va valyuta kursi, rezidentlik va daromadga haqiqiy huquq dalillari, doimiy muassasa boʻlsa roʻyxat maʼlumotnomasi. Agentning umumiy majburiyati har bir oluvchi boʻyicha alohida hisob yuritish va soliq nazorati uchun zarur hujjatlarni saqlashdir.

Toʻlov, hisobot va mulk sotib olish

Soliqni oʻtkazish va hisobot topshirish muddatlari

Muddat majburiyat va soliq agenti turiga bogʻliq. Hisobot va toʻlov muddatlari (SK 355-moddasi) quyidagicha:

Soliqni ushlab qolish mumkin emasligi va qarz summasi haqida xabar berish vazifasi agentning umumiy majburiyatlaridan (SK 23-moddasi) kelib chiqadi. Soliq hisobotini topshirish majburiyati yuzaga kelgan boʻlsa, bunday xabar hisobot oʻrnini bosmaydi.

Norezidentdan mol-mulk sotib olishda soliq

Aksiya, ulush, koʻchmas mulk, mulk majmuasi sifatidagi korxona yoki investitsiya payini sotib oluvchi shaxsning oʻzi soliq agentiga aylanishi mumkin. Baza sotish narxi bilan hujjatli olish qiymati orasidagi ijobiy farqdir (SK 356-moddasi). Olish hujjatlari boʻlmasa, soliq butun sotish narxidan ushlanadi.

Huquqni roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin xaridor aktiv turiga qarab kompaniya roʻyxatdan oʻtgan joydagi, koʻchmas mulk joylashgan yerdagi, korxona yoki pay fondining boshqaruvchisi roʻyxatdan oʻtgan joydagi soliq organiga hisob-kitob topshiradi. Unga oldi-sotdi shartnomasi va olish qiymati hujjatlari ilova qilinadi. Soliq organi 10 ish kuni ichida toʻlov xabarnomasi yoki soliq qarzi yoʻqligi haqida maʼlumotnoma beradi.

Soliq huquq roʻyxatdan oʻtkazilishidan oldin toʻlanishi kerak. Toʻlov tasdigʻi topshirilgach, soliq organi bir ish kuni ichida maʼlumotnoma beradi; roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ usiz huquq oʻtishini rasmiylashtirmaydi.

Aksiya va investitsiya paylari birja yoki uyushgan birjadan tashqari qimmatli qogʻozlar bozorida sotilganda boshqa mexanizm ishlaydi. Hisob-kitob-kliring palatasi soliq agenti boʻlib, hisob-kitob paytida soliqni ushlab qoladi va sotuvchining talabi bilan bitim summasi hamda soliq haqida maʼlumotnoma beradi.

Qaytarish, javobgarlik va toʻlovdan oldingi tekshiruv

Ortiqcha ushlangan soliqni qaytarish

Xalqaro bitim imtiyoz bergan boʻlsa-yu, soliq ushlangan boʻlsa, haqiqiy oluvchi uni 12-bob qoidalari boʻyicha (SK 357-moddasi) qaytarishni soʻrashi mumkin. Ortiqcha toʻlangan soliqni qaytarish arizasi uch yil ichida (SK 104-moddasi) beriladi. Soliq qarzi boʻlmasa, arizadan keyingi odatiy qaytarish muddati 15 kun.

Aksiyalarni birja yoki uyushgan birjadan tashqari bozorda sotish uchun maxsus tartib bor. Sotuvchi agent hisobda turgan joydagi soliq organiga ariza, sotish va olish narxini tasdiqlovchi hujjatlar nusxalari hamda soliq agenti maʼlumotnomasini (2892-son Nizomning 8-bandi) topshiradi. Vakil qoʻshimcha ravishda ishonchnoma beradi.

Ushlangan soliq valyuta hisobvaragʻiga oʻtkazilgandan keyin 30 kun ichida ariza berilsa, summa oʻsha valyutada qaytarilishi mumkin. Ariza 30 kundan keyin, ammo daʼvo muddati doirasida berilsa, soliq milliy valyutada qaytariladi (2892-son Nizomning 19-bandi).

Soliq ushlanmasa yoki kech toʻlansa

Agent soliqni ushlamagan boʻlsa, budjetga ushlanmagan summa va penyani (SK 346-moddasi) toʻlaydi. Penya toʻlov muddatidan keyingi har bir kalendar kun uchun qarz summasiga Markaziy bank qayta moliyalashtirish stavkasining kunlik 1/300 qismi (SK 110-moddasi) miqdorida hisoblanadi.

Soliq notoʻgʻri hisoblangani yoki boshqa gʻayriqonuniy harakat sababli toʻliq toʻlanmagan va qilmish boshqa maxsus tarkibga kirmagan boʻlsa, umumiy norma toʻlanmagan summaning 20% miqdorida jarimani (SK 224-moddasi) belgilaydi. Hisobot kech topshirilsa, Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks mansabdor shaxs uchun 4.400.000 soʻm, mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun 1.320.000 soʻm maʼmuriy jarima (MJtK 175-moddasi) belgilaydi. Bu yerda bir BHM — bazaviy hisoblash miqdori.

Norezidentga toʻlovdan oldingi tekshiruv

Toʻlovni oʻtkazishdan oldin soliq agenti bir xil nazorat ketma-ketligidan foydalanishi maqsadga muvofiq:

1. oluvchi jismoniy shaxs emas, chet el yuridik shaxsi ekanini tasdiqlash;
2. toʻlov Oʻzbekistondagi manbadan daromad ekanini aniqlash;
3. daromadning doimiy muassasaga tegishliligi va tasdiqlangan maʼlumotnomani tekshirish;
4. daromad toifasi, soliq bazasi va ichki stavkani tanlash;
5. tegishli xalqaro bitim, soliq rezidentligi va daromadga haqiqiy huquqni tekshirish;
6. toʻlov sanasi, valyuta kursi va ushlab qolish hisobini qayd etish;
7. soliqni oʻtkazish va hisobot sanalarini soliq taqvimiga kiritish;
8. soliq ushlanmasligi, ozod qilish yoki pasaytirilgan stavkani asoslaydigan hujjatlarni saqlash.

Bu tartibni chet ellik jismoniy shaxs daromadiga solinadigan soliq bilan aralashtirmang. Xodimlar va boshqa jismoniy shaxslar uchun alohida stavka, baza va hisobot qoidalari amal qiladi; ular JShDS va ijtimoiy soliq haqidagi maqolada tushuntirilgan.

Koʻp beriladigan savollar

Norezident daromadidan manbada soliq stavkasi qancha?

Ichki qoidaga koʻra stavka daromad turiga bogʻliq: dividendlar, foizlar va sugʻurta mukofotlariga 10%, xalqaro aloqa va fraxtga 6%, ikkita maxsus moliyaviy toifaga 0%, boshqa daromadlarga 20% qoʻllaniladi. Keyin oluvchi rezident boʻlgan davlat bilan tuzilgan xalqaro bitim tekshiriladi: u pasaytirilgan stavka yoki soliqdan ozod qilishni nazarda tutishi mumkin.

Chet el kompaniyasi xizmatidan soliq ushlanadimi?

Ha, xizmat 351-moddada sanalgan Oʻzbekistondagi manbadan daromad boʻlsa va doimiy muassasa bilan bogʻliq boʻlmasa, soliq ushlanadi. Texnik xizmatlarga boshqaruv, texnik va maslahat xizmatlari kiradi. Boshqa xizmatlarda ularni koʻrsatish joyi muhim. Bitta shartnoma Oʻzbekiston ichida va tashqarisidagi ishlarni qamrasa, narx asosli taqsimlanib, hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak; aks holda butun toʻlov soliqqa tortiladi.

Rezidentlik hujjatini toʻlovdan keyin olsa boʻladimi?

Ozod qilish yoki pasaytirilgan stavkani darhol qoʻllash uchun hujjat soliq agentida toʻlov sanasidan kechiktirmay boʻlishi kerak. Keyin olingan hujjat dastlabki ushlab qolishni avtomatik bekor qilmaydi. Haqiqiy oluvchi xalqaro bitimni qoʻllash huquqini tasdiqlab, Soliq kodeksining 12-bobidagi tartib asosida ortiqcha ushlangan soliqni qaytarishni soʻrashi mumkin.

Soliq daromaddan ushlanmagan boʻlsa, uni kim toʻlaydi?

Budjet oldidagi majburiyat soliq agentida qoladi: u ushlanmagan summani va tegishli penyani toʻlaydi. Soliq kodeksi agent hisoblangan soliqni norezident daromadidan chegirmasdan oʻz mablagʻidan toʻlaganida ham majburiyatni bajarilgan deb hisoblaydi. Bu kech toʻlov yoki notoʻgʻri hisob oqibatlarini bekor qilmaydi, shu sababli stavka asosi va toʻlov sanasi mablagʻ chiqarilishidan oldin hujjatlashtiriladi.

Chet el kompaniyasidan ulush sotib olishda soliq ushlanadimi?

Ha, xaridor soliq agenti boʻlishi mumkin. Hujjatlar mavjud boʻlsa, baza sotish narxi bilan ulushni olish qiymati orasidagi ijobiy farqdir; hujjatlar boʻlmasa, soliq butun sotish narxidan hisoblanadi. Hisob-kitob va hujjatlar huquq oʻtishi roʻyxatdan oʻtkazilishidan oldin topshiriladi, soliq esa rasmiylashtirishdan oldin toʻlanadi. Aksiya va investitsiya paylarining birja savdosida hisob-kitob-kliring palatasi orqali maxsus tartib ishlaydi.