Nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi (NQChK) — Oʻzbekiston soliq rezidenti nazorat qiladigan chet el kompaniyasi yoki yuridik shaxsni tashkil etmagan tuzilma. Nazorat qiluvchi shaxs soliq organini xabardor qiladi, taqsimlanmagan foydadagi ulushini hisoblaydi va ozod qilish asosi boʻlmasa, uni foyda soligʻi yoki jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi bazasiga kiritadi.

Qisqacha:

• Ishtirok etish ulushi 25%dan ortiq (Soliq kodeksining 40-moddasi) boʻlsa yoxud ulush 10%dan ortiq va Oʻzbekiston rezidentlarining jami ulushi 50%dan ortiq boʻlsa, nazorat yuzaga keladi.
• Ishtirok etish haqidagi xabarnoma bir oy ichida (Soliq kodeksining 209-moddasi), NQChK haqidagi xabarnoma esa keyingi yilning 20-martidan kechiktirmay taqdim etiladi.
• Nazorat qiluvchi shaxsga toʻgʻri keladigan NQChK foydasi 300 mln soʻmdan ortiq (Soliq kodeksining 208-moddasi) boʻlsa va ozod qilish qoʻllanilmasa, soliq bazasiga kiritiladi.
• Foydani soliq bazasiga kiritmaslik uchun toʻlanmagan soliqning 20%i (Soliq kodeksining 227-moddasi), biroq kamida 10 mln soʻm jarima qoʻllaniladi.
• Mulkdor uchun natija har bir NQChK boʻyicha alohida aniqlanadi: foydadagi ulush, ozod qilish asoslari, chet el soligʻi va tasdiqlovchi hujjatlar kompaniyalar kesimida qoʻshib yuborilmaydi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi nima

Bir vaqtning oʻzida Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlmagan va Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs nazorat qiladigan chet el yuridik shaxsi (Soliq kodeksining 39-moddasi) NQChK deb eʼtirof etiladi. Oʻzbekiston rezidentlari nazorat qiladigan yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasiga ham shu tartib tatbiq etiladi.

Investitsiya fondi boshqaruvchi kompaniyasining soliq rezidentligi fondni oʻz-oʻzidan ushbu boshqaruvchi kompaniyaning NQChKsi qilib qoʻymaydi. Boshqaruvchi sherik yoki boshqa shaxs fondni boshqarganda ham shu qoida amal qiladi. Shu sababli fond va uni boshqaruvchining maqomi alohida baholanadi.

Avval chet el kompaniyasining oʻzi qaysi davlat soliq rezidenti ekanini tekshirish kerak. Oʻzbekistondan amalda boshqariladigan (Soliq kodeksining 33-moddasi) chet el yuridik shaxsi, agar xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, Oʻzbekiston soliq rezidenti deb eʼtirof etilishi mumkin. Bunday holatda NQChKning birinchi belgisi — chet el norezidentligi — mavjud boʻlmaydi.

Kim nazorat qiluvchi shaxs hisoblanadi

Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs quyidagi hollarda nazorat qiluvchi shaxs hisoblanadi:

• uning chet el kompaniyasidagi ishtirok etish ulushi 25%dan ortiq boʻlsa;
• uning ulushi 10%dan ortiq va Oʻzbekiston soliq rezidentlarining ushbu kompaniyadagi jami ulushi 50%dan ortiq boʻlsa.

Ushbu ulush mezonlari (Soliq kodeksining 40-moddasi) nazorat tushunchasini toʻliq cheklamaydi. Ulushi kichikroq boʻlgan shaxs ham sof foydani taqsimlash toʻgʻrisidagi qarorlarga oʻz manfaatida yoki oʻzaro bogʻliq oila aʼzolari manfaatida hal qiluvchi taʼsir koʻrsatsa yoxud koʻrsata olsa, nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etiladi. Bunday taʼsir ishtirok etish, boshqaruv shartnomasi yoki boshqa munosabatlardan kelib chiqishi mumkin.

Jismoniy shaxsning ulushi oʻzaro bogʻliq oila aʼzolari (Soliq kodeksining 37-moddasi) ulushlari bilan birga hisoblanadi: eri yoki xotini, ota-onasi va farzandlikka olgan ota-onasi, eri yoki xotinining ota-onasi, farzandlari, toʻliq va toʻliq boʻlmagan qarindosh aka-ukalari va opa-singillari, vasiysi yoki homiysi hamda homiyligidagi shaxs.

Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining muassisi umumiy qoida boʻyicha nazorat qiluvchi shaxs hisoblanadi. Faqat toʻrtta shart bir vaqtda bajarilsa, u bunday shaxs deb eʼtirof etilmaydi: tuzilma daromadini olish huquqi yoʻq, daromadni tasarruf eta olmaydi, berilgan mol-mulkka boʻlgan huquqni saqlab qolmagan va nazoratni amalga oshirmaydi. Aktivlarning qaytarib olinmaydigan tarzda berilgani tegishli davlat qonunchiligi yoki tuzilmaning taʼsis hujjatlari bilan tasdiqlanishi kerak.

Bevosita va bilvosita ulush qanday hisoblanadi

Ishtirok etish ulushi bevosita va bilvosita ulushlar yigʻindisiga (Soliq kodeksining 38-moddasi) teng. Bevosita ulush — shaxsga toʻgʻridan-toʻgʻri tegishli ovoz beruvchi aksiyalar yoki ustav kapitalidagi ulush. Uni shu usulda aniqlab boʻlmasa, ulush ishtirokchilar soniga mutanosib ravishda belgilanadi.

Bilvosita ulush har bir egalik zanjiri boʻyicha hisoblanadi:

1. nazorat qiluvchi shaxsdan chet el kompaniyasigacha boʻlgan barcha ishtirok etish ketma-ketliklari aniqlanadi;
2. har bir boʻgʻindagi bevosita ulush belgilanadi;
3. har bir zanjir ichidagi ulushlar koʻpaytiriladi;
4. barcha zanjirlar boʻyicha natijalar qoʻshiladi.

Misol. Oʻzbekiston rezidenti A kompaniyasining 60%iga, A kompaniyasi esa chet eldagi B kompaniyasining 50%iga egalik qiladi. Rezidentning B kompaniyasidagi bilvosita ulushi 60% × 50% = 30%. Bu 25%lik mezondan ortiq, shu sababli boshqa shartlar ham bajarilsa, rezident B kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxsi hisoblanadi.

Bir yildan oshmaydigan qisqa muddatli REPO bitimlari va qimmatli qogʻozlarni qarzga berish maxsus qoidalar asosida hisobga olinadi: qimmatli qogʻozlar, odatda, dastlabki sotuvchi yoki qarz beruvchida hisobga olinadi. Ishtirok etish bilan bogʻliq qoʻshimcha holatlarni sud belgilashi mumkin.

Qaysi xabarnomalar va qachon taqdim etiladi

Soliq rezidenti chet el yuridik shaxsida ishtirok etishi, yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasini taʼsis etishi va oʻzi nazorat qiladigan NQChK haqida xabar beradi. Bular asoslari va muddatlari turlicha boʻlgan ikkita alohida xabarnomadir.

Xabarnomalar soliq toʻlovchi hisobga qoʻyilgan joydagi soliq organiga elektron shaklda yuboriladi. Jismoniy shaxs ularni qogʻoz shaklida taqdim etishga haqli. Xabarnoma shakllari, ularni toʻldirish va taqdim etish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.

Xabarnomada qanday maʼlumotlar koʻrsatiladi

Ishtirok etish haqidagi xabarnoma besh guruh maʼlumotni (Soliq kodeksining 209-moddasi) oʻz ichiga oladi:

1. xabarnomani taqdim etish asosi yuzaga kelgan sana;
2. chet el yuridik shaxsi yoki tuzilmasining nomi;
3. mavjud boʻlsa, chet eldagi roʻyxatdan oʻtkazish raqami va soliq kodi;
4. soliq toʻlovchining ulushi, bilvosita ishtirok etishda esa zanjirdagi har bir yuridik shaxs va undagi ulush;
5. ishtirok etish tugagan boʻlsa, tugash sanasi.

NQChK haqidagi xabarnomada quyidagilar koʻrsatiladi:

1. xabarnoma taqdim etilayotgan davr;
2. kompaniya yoki tuzilmaning nomi;
3. mavjud boʻlsa, roʻyxatdan oʻtkazish raqami va chet el soliq kodi;
4. NQChK moliya yilining oxirgi kuni;
5. moliyaviy hisobot tuzilgan sana va chet el soliq davri tugagan sana;
6. audit majburiy boʻlsa, auditorlik xulosasi tuzilgan sana;
7. bevosita yoki bilvosita ulush va ishtirok etish zanjiri;
8. soliq toʻlovchini nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etish asoslari;
9. NQChK foydasini soliqdan ozod qilish asoslari.

Taqdim etilgan xabarnomada maʼlumotlar toʻliq emasligi, noaniqlik yoki xato aniqlansa, soliq toʻlovchi aniqlashtirilgan xabarnoma taqdim etishga haqli.

Soliq organining talabnomasidan keyin nima boʻladi

Soliq organida nazorat mavjudligi haqida maʼlumot boʻlsa-yu, xabarnoma taqdim etilmagan boʻlsa, u tushuntirish yoki xabarnoma talab qiladi. Talabnoma olingan kundan boshlab 20 kalendar kun ichida (Soliq kodeksining 209-moddasi) bajarilishi kerak. Maʼlumot chet el vakolatli organi bilan axborot almashish orqali ham olinishi mumkin.

Soliq toʻlovchi nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etish uchun asos yoʻqligini koʻrsatuvchi hujjatlarni tushuntirishga ilova qilishi mumkin, soliq organi esa ularni koʻrib chiqishi shart. Asoslar saqlanib qolsa, mansabdor shaxs soliq toʻlovchiga uni nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etish haqidagi xabarnomani yuboradi.

Ushbu xabarnoma olingan kundan boshlab uch oy ichida sudda nizolashilishi mumkin. Sudga ariza berilgani haqida soliq organiga uch kun ichida xabar berish kerak. Sud hujjati qonuniy kuchga kirguniga qadar shaxs nazorat qiluvchi deb eʼtirof etilmaydi. Xabarnoma nizolashilmasa, uch oy oʻtgach shaxs oʻzini nazorat qiluvchi shaxs deb tan olgan hisoblanadi va unga NQChK qoidalari tatbiq etiladi.

NQChK foydasi qanday hisoblanadi

NQChK foydasi yoki zarari ikki usuldan biri (Soliq kodeksining 331-moddasi) bilan aniqlanadi:

• roʻyxatdan oʻtkazilgan mamlakat qonunchiligiga muvofiq tuzilgan konsolidatsiyalashmagan yillik moliyaviy hisobot maʼlumotlari boʻyicha; bunda soliq solinguniga qadar boʻlgan foyda olinadi;
• Soliq kodeksining XI boʻlimida yuridik shaxslar uchun belgilangan qoidalar boʻyicha.

Moliyaviy hisobot usuli NQChK joylashgan davlat bilan soliq shartnomasi va soliq maqsadlarida axborot almashinuvi mavjud boʻlsa yoxud moliyaviy hisobot yuzasidan salbiy fikr yoki fikr bildirishdan bosh tortish mavjud boʻlmagan auditorlik xulosasi taqdim etilsa qoʻllaniladi. Mahalliy qonunchilik moliyaviy hisobotni tartibga solmasa, MHXS yoki boshqa xalqaro tan olingan standartlar ishlatiladi. Soliq kodeksi qoidalari boʻyicha hisoblash usuli ixtiyoriy tanlansa, u kamida besh soliq davrida qoʻllanadi va nazorat qiluvchi shaxsning soliq maqsadlaridagi hisob siyosatida mustahkamlanadi.

Chet el valyutasidagi foyda yillik hisobot davri uchun Markaziy bank belgilagan oʻrtacha kurs boʻyicha soʻmga oʻtkaziladi. Soliq kodeksi qoidalari boʻyicha hisoblanganda tegishli kalendar yil uchun oʻrtacha kurs qoʻllanadi.

Moliyaviy hisobot usulida hisob-kitobdan quyidagilar chiqarib tashlanadi:

• ulushlar, paylar, qimmatli qogʻozlar va hosilaviy moliyaviy vositalarni qayta baholash summalari;
• shoʻba va assotsiatsiyalangan tashkilotlarning foydasi yoki zarari, dividendlar bundan mustasno;
• Soliq kodeksida nazarda tutilgan tuzatishlar hisobga olingan holda zaxiralarni shakllantirish xarajatlari va ularni tiklashdan olingan daromadlar.

Yillik moliyaviy hisobotdagi zarar muddat cheklanmagan holda kelgusi davrlarga oʻtkazilishi mumkin. Biroq zarar olingan davr uchun NQChK xabarnomasi taqdim etilmagan boʻlsa, zararni oʻtkazish mumkin emas. Soliq bazasi har bir nazorat qilinadigan kompaniya boʻyicha alohida aniqlanadi.

NQChK foydasi keyingi kalendar yilda toʻlangan, shu jumladan moliya yili uchun oraliq dividendlar summasiga kamaytiriladi (Soliq kodeksining 208-moddasi). Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasi boʻyicha nazorat qiluvchi shaxslar va boshqa benefitsiarlarga taqsimlangan foyda chiqarib tashlanadi.

Foydaga qanday soliq solinadi va qaysi hujjatlar kerak

NQChKning taqsimlanmagan foydasi nazorat qiluvchi shaxsning daromadi deb eʼtirof etiladi. Yuridik shaxs (Soliq kodeksining 203-moddasi) uni foyda soligʻi bazasiga, jismoniy shaxs esa jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi bazasiga kiritadi. Foyda taqsimlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan sanadagi ulushga mutanosib ravishda hisobga olinadi; 31-dekabrgacha qaror qabul qilinmagan boʻlsa, moliyaviy davr oxiridagi ulush olinadi.

Muayyan NQChK boʻyicha nazorat qiluvchi shaxsga toʻgʻri keladigan summa 300 mln soʻmdan ortiq boʻlsagina soliq bazasiga kiritiladi. Yuridik shaxs uchun umumiy 15%lik stavka (Soliq kodeksining 337-moddasi), jismoniy shaxs uchun esa 12%lik stavka (Soliq kodeksining 381-moddasi) qoʻllanadi.

Misol. NQChKning soliq solinguniga qadar foydasi 1 mlrd soʻm, toʻlangan dividendlari 200 mln soʻm, Oʻzbekiston yuridik shaxsining ulushi 40%. Taqsimlanmagan foyda 800 mln soʻm, nazorat qiluvchi shaxsning ulushi esa 320 mln soʻm boʻladi. Bu 300 mln soʻmlik mezondan ortiq; tasdiqlangan chet el soligʻi hisobga olinmasidan oldin 15% stavkadagi soliq 48 mln soʻmni tashkil etadi.

Soliq hisobotiga quyidagilar ilova qilinadi:

• NQChKning tegishli davr uchun moliyaviy hisoboti yoki moliyaviy hisobot boʻlmasa, boshqa hujjatlar;
• chet el qonunchiligi yoki korporativ hujjatlar boʻyicha audit majburiy boʻlsa yoxud audit ixtiyoriy oʻtkazilgan boʻlsa, auditorlik xulosasi.

Chet tilidagi hujjatlar davlat tiliga tarjima qilinadi. Auditorlik xulosasini soliq hisoboti bilan bir vaqtda berishning imkoni boʻlmasa, u NQChK xabarnomasida koʻrsatilgan tuzilgan sanadan boshlab bir oydan kechiktirmay taqdim etiladi.

Yuridik shaxs yillik foyda soligʻi hisobotini keyingi yilning 1-martigacha (Soliq kodeksining 339-moddasi) taqdim etadi. Jismoniy shaxs chet el manbalaridan olingan daromadni keyingi yilning 1-apreligacha (Soliq kodeksining 397-moddasi) deklaratsiya qiladi va deklaratsiya boʻyicha soliqni 1-iyungacha (Soliq kodeksining 398-moddasi) toʻlaydi.

NQChK foydasi qachon soliqdan ozod qilinadi

Quyidagi shartlardan kamida bittasi (Soliq kodeksining 204-moddasi) bajarilsa, foyda soliqdan ozod qilinadi:

1. NQChK oʻz yurisdiksiyasi qonunchiligiga muvofiq foydani taqsimlamaydigan notijorat tashkiloti boʻlsa;
2. u aktiv chet el kompaniyasi yoki aktiv chet el xolding kompaniyasi boʻlsa;
3. uning foydasiga soliq solishning samarali stavkasi Oʻzbekistondagi umumiy foyda soligʻi stavkasidan kam boʻlmasa;
4. u litsenziya yoki maxsus ruxsatnoma asosida faoliyat yuritadigan bank yoki sugʻurta tashkiloti boʻlsa.

Aktiv kompaniya va aktiv xolding doimiy joylashgan davlat ofshor yurisdiksiyalar roʻyxatiga kirmasligi kerak. Samarali stavka boʻyicha, shuningdek bank yoki sugʻurta tashkiloti uchun ozod qilish qoʻllanganda tegishli davlat bilan Oʻzbekiston oʻrtasida soliq masalalari boʻyicha xalqaro shartnoma boʻlishi talab etiladi. Har bir ozod qilish asosi hujjatlar bilan tasdiqlanadi, chet el hujjatlarining zarur qismi esa davlat tiliga tarjima qilinadi.

Aktiv chet el kompaniyasining passiv faoliyatdan olingan daromadlari 20%dan oshmaydi (Soliq kodeksining 205-moddasi). Aktiv xolding uchun Oʻzbekiston yuridik shaxsi boʻlgan nazorat qiluvchi shaxs kamida 365 kun davomida toʻgʻridan-toʻgʻri kamida 75% ulushga ega boʻlishi kerak. Aktiv kompaniyalardan olingan dividendlar hisobga olinmaganda xoldingning passiv daromadi 5%dan oshmaydi, xoldingning har bir shunday aktiv kompaniyadagi bevosita ulushi esa kamida 365 kun davomida kamida 50% boʻladi.

Quyidagilar passiv daromad hisoblanadi (Soliq kodeksining 206-moddasi):

1. dividendlar;
2. foyda yoki mol-mulkni taqsimlashdan, shu jumladan tugatish chogʻida olinadigan daromadlar;
3. qarz majburiyatlari boʻyicha foizlar;
4. royalti;
5. aksiyalar va ulushlarni realizatsiya qilish hamda chet el tuzilmalaridagi huquqlardan voz kechish;
6. hosilaviy moliyaviy vositalar bilan operatsiyalar;
7. koʻchmas mulkni realizatsiya qilish;
8. Soliq kodeksida xalqaro tashishlar uchun koʻrsatilgan transport bundan mustasno, ijara, ikkilamchi ijara va lizing;
9. investitsiya paylarini realizatsiya qilish yoki soʻndirish;
10. maslahat, yuridik, buxgalteriya, auditorlik, injiniring, reklama, marketing, axborotni qayta ishlash hamda ilmiy-tadqiqot xizmatlari;
11. xodimlar berish xizmatlari;
12. sanab oʻtilganlarga oʻxshash daromadlar;
13. ushbu tasnifda aktiv daromad deb eʼtirof etiladigan boshqa daromadlar.

Samarali stavka — NQChK va uning alohida boʻlinmalari foydasidan hisoblangan hamda toʻlov manbaida ushlab qolingan chet el soliqlarining nisbati (Soliq kodeksining 207-moddasi) boʻlib, u kompaniya va uning alohida boʻlinmalarining umumiy foydasiga nisbatan aniqlanadi. Daromad boʻlmasa yoki umumiy foyda nolga teng yoxud manfiy boʻlsa, stavka hisoblanmaydi va ozod qilish sharti bajarilgan deb hisoblanadi.

NQChK yurisdiksiyasi qonunchiligiga koʻra taqsimlash mumkin boʻlmagan va ustav kapitalini oshirishga yoʻnaltirilishi shart boʻlgan foyda ham nazorat qiluvchi shaxsning soliq bazasiga kiritilmaydi.

Chet elda toʻlangan soliq qanday hisobga olinadi

Oʻzbekistonda NQChK foydasidan hisoblangan soliq nazorat qiluvchi shaxsning ulushiga mutanosib ravishda ushbu foydadan hisoblangan chet el soligʻiga, shu jumladan toʻlov manbaida ushlab qolingan soliqqa kamaytiriladi (Soliq kodeksining 331-moddasi). NQChKning Oʻzbekistondagi doimiy muassasasi foydasidan hisoblangan foyda soligʻi ham hisobga olinadi.

Chet el soligʻi hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak. NQChK yurisdiksiyasi bilan soliq shartnomasi boʻlmasa, tasdiq chet elning soliq nazorati boʻyicha vakolatli organi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi lozim. Bu NQChK foydasi boʻyicha soliqni kamaytirishning maxsus tartibi boʻlib, foyda va nazorat qiluvchi shaxs ulushini hisoblash oʻrnini bosmaydi.

Qanday javobgarlik belgilangan

Nazorat qiluvchi shaxs NQChK foydasidagi ulushni soliq bazasiga kiritmasa va buning natijasida soliqni toʻlamasa yoki toʻliq toʻlamasa, jarima toʻlanmagan summaning 20%ini, biroq kamida 10 mln soʻmni (Soliq kodeksining 227-moddasi) tashkil etadi. Jarima yuridik shaxsga ham, jismoniy shaxsga ham qoʻllanadi.

Maxsus jarima haqidagi modda javobgarlikni aynan foydani soliq bazasiga kiritmaslik va soliqni kam toʻlash bilan bogʻlaydi. Xabarnomani taqdim etmaslik esa talabnoma, tushuntirish va shaxsni nazorat qiluvchi deb eʼtirof etish bilan bogʻliq alohida tartibni ishga tushiradi. Bu oqibatlarni bir-biriga aralashtirmaslik kerak.

Chet el kompaniyasi egasi nimalarni tekshiradi

Tekshiruv quyidagi ketma-ketlikda oʻtkaziladi:

1. mulkdor Oʻzbekiston soliq rezidenti ekanini aniqlash;
2. chet el kompaniyasining oʻzi boshqaruv joyi tufayli Oʻzbekiston rezidentiga aylanmaganini tekshirish;
3. barcha bevosita va bilvosita egalik zanjirlarini, jismoniy shaxs uchun esa oila aʼzolarining jami ulushini tuzish;
4. ulush mezondan past boʻlsa ham, foydani taqsimlashga amaldagi taʼsirni baholash;
5. har bir NQChK boʻyicha foyda va ozod qilish asosini alohida aniqlash;
6. moliyaviy hisobot, auditorlik xulosasi, tarjimalar va chet el soligʻi tasdigʻini yigʻish;
7. xabarnomalar va soliq hisoboti sanalarini solishtirish.

Ijro etuvchi organ muntazam ravishda Oʻzbekistondan faoliyat yuritsa yoki asosiy rahbarlar kompaniyani asosan shu yerdan boshqarsa (Soliq kodeksining 34-moddasi), amaldagi boshqaruv joyi Oʻzbekistonda boʻladi. Ishtirokchilar yigʻilishi qarorlarini yoki direktorlar kengashi majlisini tayyorlash, strategik rejalashtirish, konsolidatsiyalashgan hisobot, ichki audit va ayrim nazorat vazifalari oʻz-oʻzidan amaldagi boshqaruv joyini yuzaga keltirmaydi.

Ushbu maqolada chet el yoki guruh ichidagi operatsiyalar narxining bozor narxiga muvofiqligi koʻrib chiqilmaydi. NQChK qoidalari nazorat maqomi va taqsimlanmagan foydani hisobga olishni belgilaydi, nazorat qilinadigan bitimlar (Soliq kodeksining 181-moddasi) esa alohida tartibga solinadi. Chet el kompaniyasi oʻzaro bogʻliq shaxslar yoki ofshor yurisdiksiyadagi kontragentlar bilan bitimlar tuzganda transfert narxlarni belgilash haqidagi maqola kerak boʻladi.

Koʻp beriladigan savollar

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi oddiy tilda nima?

Bu Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlmagan, lekin Oʻzbekiston soliq rezidenti nazorat qiladigan chet el kompaniyasidir. Nazorat odatda egalik ulushi asosida aniqlanadi, biroq foyda qanday taqsimlanishini amalda belgilash imkoniyatidan ham kelib chiqishi mumkin. Nazorat qiluvchi shaxs mavjud boʻlsa, tartib trastlar, fondlar va yuridik shaxsni tashkil etmagan boshqa chet el tuzilmalariga ham tatbiq etiladi.

Kompaniya foyda olmagan boʻlsa, NQChK xabarnomasi kerakmi?

NQChK haqidagi xabarnoma foydadagi ulush nazorat qiluvchi shaxsda hisobga olinishi lozim boʻlgan davr bilan bogʻlangan. Ishtirok etish haqidagi alohida xabarnoma ulush yuzaga kelganda, oʻzgarganda va ishtirok etish tugaganda taqdim etiladi. Ishtirok etish xabarnomasi uchun asoslar oʻzgarmasa, uni har yili takrorlash shart emas. Foyda yoʻqligi tegishli davrda aynan qaysi xabarnoma talab etilishini tekshirish zaruratini bekor qilmaydi.

Aynan 25% ulush nazoratni yuzaga keltiradimi?

Birinchi ulush mezoni “25%dan ortiq” deb belgilangan, shu sababli aynan 25% bu mezonga javob bermaydi. Biroq shaxsning ulushi 10%dan ortiq va Oʻzbekiston rezidentlarining jami ulushi 50%dan ortiq boʻlsa, ikkinchi mezon bajarilishi mumkin. Shaxs sof foydani taqsimlashga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatsa, ulush mezoniga yetmasdan ham nazorat mavjud boʻlishi mumkin.

NQChK taqsimlagan foydaga yana soliq solinadimi?

Nazorat qiluvchi shaxs taqsimlanmagan foydani soliq bazasiga kiritadi. Hisob-kitobda belgilangan davrda toʻlangan dividendlar, shu jumladan oraliq dividendlar foydadan chiqariladi. Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasi boʻyicha nazorat qiluvchi shaxslar va boshqa benefitsiarlarga taqsimlangan foyda hisobga olinadi. Taqsimlash moliyaviy va korporativ hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak.

NQChK chet elda toʻlagan soliqni hisobga olish mumkinmi?

Ha. Oʻzbekistonda NQChK foydasidan hisoblangan soliq nazorat qiluvchi shaxsning ulushiga mutanosib ravishda ushbu foydadan olingan chet el soligʻi va toʻlov manbaida ushlab qolingan soliqqa kamaytiriladi. Summa hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak. NQChK yurisdiksiyasi bilan soliq shartnomasi boʻlmasa, tasdiqni ushbu davlatning vakolatli soliq organi tasdiqlaydi.