Ijro bosqichida kelishuv va shikoyatlar

Ijro hujjati berilgach, taraflar kelishuv bitimi tuzishi, ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib amalga oshirishni soʻrashi, davlat ijrochisi ustidan shikoyat qilishi va xatlovni olib tashlashga erishishi mumkin. Toʻliq toʻlovsiz ham ish yuritish tugatilishi yoki tamomlanishi mumkin, biroq odatda faqat hujjatning qaytarilishi (Qonunning 40-moddasi) uni yana ijroga topshirish imkonini saqlab qoladi.

Qisqacha:

• Ijro bosqichidagi kelishuv bitimini birinchi instansiya sudi 15 kun ichida (IPKning 133-moddasi) tasdiqlaydi; shundan keyin dastlabki ijro ishi tugatiladi.
• Iqtisodiy sud odatda ijroni boʻlib-boʻlib amalga oshirishga bir yilgacha (IPKning 342-moddasi) ruxsat berishi mumkin, ammo bu barcha xatlov va cheklovlarni avtomatik ravishda olib tashlamaydi.
• Davlat ijrochisining qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan 10 kun ichida (Qonunning 86-1-moddasi) maʼmuriy sudga yoki yuqori turuvchi mansabdor shaxsga shikoyat beriladi.
• Ijro yigʻimi majburiy tartibda amalda undirilgan summaga bogʻliq; ogʻir moliyaviy ahvol uchun umumiy chegirma belgilanmagan.
• Avval kerakli natijani tanlang: toʻxtatib turish ishni saqlaydi, tugatish hujjatni qayta topshirishni yopadi, hujjatni qaytarish esa odatda undiruvchiga yana murojaat qilish imkonini beradi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Ijroni tugatish yoki toʻxtatib turish usulini qanday tanlash kerak

Toʻgʻri usul arizaning nomiga emas, kerakli huquqiy natijaga bogʻliq. Ijroni kechiktirish, boʻlib-boʻlib amalga oshirish va toʻxtatib turish ijro ishini saqlab qoladi. Sud tasdiqlagan kelishuv bitimi uni tugatadi. Ijro hujjatini qaytarish joriy ishni tamomlaydi, ammo tegishli muddat davom etsa, hujjatni qayta topshirishga yoʻl qoʻyadi.

Usulni tanlashdan oldin boshlangʻich sanani tekshiring: davlat ijrochisi bir ish kunida ish qoʻzgʻatadi (Qonunning 23-moddasi) va qarzdorga ixtiyoriy ijro uchun koʻpi bilan 15 kun beradi. Keyingi ijro yigʻimi va majburiy choralarning aksariyati shu muddatdan keyingi holatga bogʻliq.

Majburiy harakatlar uchun umumiy moʻljal ixtiyoriy muddat tugaganidan keyin koʻpi bilan ikki oy (Qonunning 30-moddasi). Ijroni kechiktirish, boʻlib-boʻlib amalga oshirish, ijro harakatlarini keyinga qoldirish va ishni toʻxtatib turish davri bu muddatga kirmaydi. Ikki oyning oʻtishi ijro ishini oʻz-oʻzidan tugatmaydi yoki tamomlamaydi.

Bu maqolada ijro varaqasini olish, Majburiy ijro byurosining (MIB) tegishli boʻlimini tanlash va hujjatni birinchi marta topshirish tartibi yoritilmaydi. Bu bosqichlar ijro ishini boshlashga oid alohida material mavzusidir. Undiruvchi quyidagi usullardan birini tanlashdan oldin shu dastlabki jarayonni yakunlaydi.

Ijro bosqichida kelishuv bitimi qanday tuziladi

Kelishuv bitimini ijro varaqasi berilganidan keyin ham tuzish mumkin: Iqtisodiy protsessual kodeks bunga ijro jarayonida (IPKning 131-moddasi) bevosita ruxsat beradi. Bitim sud tasdiqlaganidan keyin tuzilgan hisoblanadi. Iqtisodiy nizoda hujjat ishni koʻrgan birinchi instansiya sudiga taqdim etiladi.

Bitim yozma shaklda tuziladi va taraflar yoki ularning vakillari tomonidan imzolanadi. Unda shartlar va muddatlar (IPKning 132-moddasi) koʻrsatilishi shart. Qonun quyidagilarni kiritishga ruxsat beradi:

• ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib amalga oshirish;
• talab qilish huquqini boshqa shaxsga oʻtkazish;
• qarzdan toʻliq yoki qisman voz kechish;
• qarzni tan olish;
• sud xarajatlarini taqsimlash;
• qonunga zid boʻlmagan boshqa shartlar.

Bir majburiyatni boshqa majburiyatga yoki kelajakdagi hodisaga bogʻlab qoʻyish mumkin emas. Bitim ishtirokchilar sonidan bir nusxa koʻp tuziladi va qoʻshimcha nusxa ish materiallarida qoladi. Vakil imzolasa, ishonchnomada bitim tuzish vakolati (Qonunning 14-moddasi) alohida koʻrsatilishi kerak.

Shartlar qonunchilikka zid boʻlsa, uchinchi shaxslarning huquqlari yoki qonuniy manfaatlariga daxldor boʻlsa yoxud bitim shartli tuzilgan boʻlsa (IPKning 134-moddasi), sud uni tasdiqlamaydi. Shu sababli jadvalda har bir toʻlov summasi, sanasi, rekvizitlari, foiz va xarajatlar taqdiri, mol-mulk berilganda esa obyektning oʻzi hamda unga uchinchi shaxslar huquqi yoʻqligi aniq yoziladi.

Bitim tasdiqlangach, davlat ijrochisi dastlabki ijro ishini tugatadi. U qoʻllagan barcha choralar bekor qilinadi, ammo ijro yigʻimi majburiy ijro etilgan qism boʻyicha saqlanadi. Qarzdor jadvalni buzsa, tarafning iltimosnomasiga koʻra sud bitimni majburiy ijro etish (IPKning 133-moddasi) uchun ijro varaqasi beradi; dastlabki qarz boʻyicha yangi daʼvo talab etilmaydi.

Mediatsiyada tartib boshqacha. Undiruvchining mediatsiya oʻtkazish haqidagi arizasi ijro ishini koʻpi bilan 15 kunga (Qonunning 36-moddasi) toʻxtatib turadi. Imzolangan mediativ kelishuv tugatish uchun mustaqil asos boʻladi; kelishuvga erishilmasa, taraflardan biri davom ettirishdan voz kechsa yoki muddat tugasa, ijrochi harakatlarni qayta tiklaydi.

Bu maqola kelishuv bitimini faqat ijro boshlanganidan keyingi holat uchun tushuntiradi. Tijorat nizosini hal qilish haqidagi material kelishuv bitimini mediatsiya, qarzni qayta tuzish, voz kechish evaziga haq olish, novatsiya, daʼvodan voz kechish va daʼvoni tan olish bilan taqqoslaydi. Taraflar ijro bosqichidan oldin kelishuv shaklini tanlayotgan boʻlsa, shu material kerak boʻladi.

Ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib amalga oshirishga qanday erishiladi

Kechiktirish ijro harakatlarini keyingi muddatga suradi, boʻlib-boʻlib amalga oshirish esa ijroni jadvaldagi qismlarga ajratadi. Ijro harakatlariga toʻsqinlik qiladigan obyektiv holatlarda undiruvchi, qarzdor yoki davlat ijrochisi hujjatni bergan sudga yoxud boshqa organga murojaat qilishi mumkin. Davlat foydasiga undiruvlarda tadbirkor qarzdor manfaatida Biznes-ombudsman yoki Savdo-sanoat palatasi (Qonunning 32-moddasi) ham ariza berishi mumkin.

Iqtisodiy sud bergan ijro varaqasi boʻyicha arizani shu sud koʻradi. Sud ijroni kechiktirishi, boʻlib-boʻlib amalga oshirishga ruxsat berishi yoki ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirishi mumkin. Vakolatli davlat organining qarori yoki taraflar kelishuvida boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa, odatdagi eng koʻp muddat bir yil. Sud masalani 20 kun ichida (IPKning 342-moddasi) koʻradi, taraflar va ijrochini xabardor qiladi hamda ustidan shikoyat qilinishi mumkin boʻlgan ajrim chiqaradi.

Arizaga jadval loyihasi va aynan obyektiv toʻsiqni tasdiqlovchi dalillar ilova qilinadi: pul oqimi hujjatlari, kutilayotgan tushumlar tasdigʻi, mavsumiylik, bloklangan hisobvaraqlar, majburiy joriy toʻlovlar yoki boshqa holat haqidagi hujjatlar. Pul yetishmasligini aytishning oʻzi taklif etilgan muddat bajarilishini yoki mol-mulkni darhol sotishga qaraganda undiruvchining manfaatini toʻlaroq himoya qilishini koʻrsatmaydi.

Ijroni kechiktirish davrida ijro harakatlariga yoʻl qoʻyilmaydi. Hisobvaraq xatlovi faqat kechiktirish haqidagi qarorda bu aniq koʻrsatilgan boʻlsa olinadi. Boʻlib-boʻlib ijro etishda hujjat belgilangan qismlar va muddatlarda (Qonunning 32-moddasi) bajariladi; qonun jadvalni taʼminot choralarining avtomatik bekor qilinishi bilan bogʻlamaydi.

Ijro harakatlarini keyinga qoldirish qisqa tashkiliy tanaffus beradi. Qarzdorning arizasi yoki ijrochining tashabbusi bilan u 10 kungacha (Qonunning 33-moddasi) va koʻpi bilan ikki marta qoʻllanadi; undiruvchi oʻz arizasida soʻralgan muddatni koʻrsatadi. Keyinga qoldirish bir yillik boʻlib-boʻlib ijroning oʻrnini bosmaydi va ishni tugatmaydi.

Ijro yigʻimini qanday kamaytirish yoki qaytarish mumkin

Amaldagi qoidalar qarzdorga faqat ogʻir moliyaviy ahvol sababli ijro yigʻimini kamaytirishni suddan soʻrashga umumiy huquq bermaydi. Yakuniy summa toʻgʻri hisob-kitob orqali kamayadi: ixtiyoriy bajarilgan qismni chiqarish, qonundagi ozodlikni qoʻllash, noqonuniy qaror ustidan shikoyat qilish yoki ijro asosi bekor qilingach yoxud oʻzgartirilgach yigʻimni qaytarish mumkin.

Ijro yigʻimi haqidagi qaror ixtiyoriy ijro muddati tugaganidan keyingi kuni chiqariladi. Pul undirishga oid hujjat boʻyicha yigʻim undirilgan summaga mutanosib ravishda olinadi. Shu sababli qarorning oʻzi va amaldagi hisobdan chiqarish alohida tekshiriladi: qaror mavjudligi yigʻim butun dastlabki talabdan toʻgʻri hisoblanganini anglatmaydi.

Misol. Hujjat 100 000 000 soʻmga berilgan, qarzdor 40 000 000 soʻmni ixtiyoriy toʻlagan va qolgan 60 000 000 soʻm majburiy undirilgan deb olaylik. Yigʻim butun summadan 5 000 000 soʻm emas, 60 000 000 × 5% = 3 000 000 soʻm boʻladi. Agar 440.000.000 soʻmdan ortiq boʻlgan 500 000 000 soʻm majburiy undirilsa, 2 foizlik yigʻim 10 000 000 soʻmni tashkil etadi.

Budjet tashkilotlaridan, davriy toʻlovlar boʻyicha, mol-mulkni davlat daromadiga oʻtkazishda va undiruv qaratish mumkin boʻlmagan pul yoki mol-mulkdan yigʻim olinmaydi. Bu qonundagi istisnolar PQ-722 bilan tasdiqlangan nizomda koʻrsatilgan. Ish tugatilganda yigʻim faqat majburiy ijro etilgan qism boʻyicha qoladi, sud hujjati yoki boshqa ijro asosi bekor qilinganda esa toʻliq qaytariladi (Qonunning 39-moddasi).

Yigʻimni qaytarish haqidagi ariza majburiy harakatni kim bajarganiga qarab MIBning hududiy boshqarmasiga yoki markaziy apparatiga beriladi. Asoslar — hujjatning bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi, xato yoxud ortiqcha toʻlov, boshqa hollarda esa sud qarori. Ariza uch yildan kechiktirmay beriladi; qaror besh kun ichida qabul qilinadi va qaror olingach pul besh bank kuni ichida qaytariladi.

Hisobvaraq yoki mol-mulk xatlovi qanday olib tashlanadi

Avval xatlovni kim qoʻyganini aniqlang. Davlat ijrochisi qoʻygan xatlov mol-mulkni roʻyxatga olish, tasarruf etishni taqiqlash, zarur boʻlsa foydalanishni cheklash, olib qoʻyish yoki saqlashga topshirishdan iborat. Xatlov bekor qilingach, ijrochi Garov reyestridagi yozuvni chiqarib tashlashi (Qonunning 53-moddasi) kerak. Sud qoʻllagan daʼvoni taʼminlash chorasi ishni koʻrayotgan sud tomonidan ishtirokchining iltimosnomasiga koʻra bekor qilinadi.

Ijro ishi tugatilsa, ijrochi oʻzi qoʻllagan barcha choralarni, jumladan xatlovlar, cheklovlar va inkasso topshiriqnomalarini bekor qilishi shart. Ish tamomlanganda ham choralar odatda bekor qilinadi, biroq hujjat boshqa ijrochiga yuborilganda va Majburiyatlar reyestriga kiritilganda istisnolar bor. Bundan tashqari, yigʻim, jarima va xarajatlar haqidagi qarorlarni ijro etish uchun zarur miqdordagi cheklovlar tamomlash haqidagi qarorda (Qonunning 41-moddasi) saqlanishi mumkin.

Ijroni kechiktirish yoki toʻxtatib turish xatlovni olish bilan bir xil emas. Kechiktirishda hisobvaraq xatlovi faqat qarorda toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilsa, toʻxtatib turishda esa sud hujjatida nazarda tutilsa olinadi. Shu bois arizada harakatlarni toʻxtatib turish va tegishli muddatga hisobvaraq xatlovini olish (Qonunning 38-moddasi) alohida soʻraladi.

Xatlangan mol-mulk qarzdorga tegishli boʻlmasa, mulkdor yoki qonun yoxud shartnoma asosida egalik qiluvchi shaxs mol-mulkni xatlovdan ozod qilish toʻgʻrisida daʼvo beradi. Daʼvoga xatlash dalolatnomasi, ijro etilayotgan sud hujjati va mulk yoki egalikni tasdiqlovchi shartnoma, hisobvaraq-faktura, chek, toʻlov hujjatlari yoxud roʻyxatga olish maʼlumotlari ilova qilinadi. Kim daʼvo berishi va asosiy dalillarni Oliy sud Plenumi tushuntirgan.

Mol-mulk qarzdorniki boʻlsa-yu, ijrochi undiruv doirasidan chiqsa, tartibni buzsa yoki ish tugatilganidan keyin chorani olmasa, uning qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan shikoyat beriladi. Xatlovni sud daʼvoni taʼminlash chorasi sifatida qoʻygan boʻlsa, oʻsha sudga iltimosnoma beriladi; sud chorani bekor qilish haqida alohida ajrim chiqaradi (IPKning 99-moddasi).

Davlat ijrochisi ustidan qanday shikoyat qilinadi

Davlat ijrochisining qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan ikki usulda shikoyat qilish mumkin: ijrochi joylashgan yerdagi maʼmuriy sudga yoki yuqori turuvchi organ yoxud mansabdor shaxsga. Oldindan idoraviy shikoyat berish majburiy emas; manfaatdor shaxs bevosita sudga murojaat qilishi mumkin.

Oʻn kunlik muddat (MSIYUtKning 186-moddasi) qaror haqida xabar berilgan kundan yoki arizachi huquq buzilganini bilgan paytdan hisoblanadi. Uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan muddatni sud tiklashi mumkin.

Shikoyatda ijrochi, ijro ishi raqami, qarorning raqami va sanasi yoki aniq harakatsizlik, buzilgan huquq, zid norma va talab koʻrsatiladi. Qaror matni hamda tasdiqlovchi hujjatlar (MSIYUtKning 187-moddasi) ilova qilinadi.

Ariza berishdan oldin ijro ishi materiallarini oling. Taraflar ular bilan tanishish, koʻchirma va nusxa olish, dalil taqdim etish, iltimosnoma berish hamda ijro harakatlarida qatnashish huquqiga ega. Ijrochining qarorida masala, huquqiy asoslar, xulosa, shikoyat tartibi va muddati boʻlishi shart. Asoslantirish yoʻqligi shu majburiy rekvizitlar (Qonunning 86-moddasi) bilan solishtiriladi.

Shikoyat berish har doim undiruvni toʻxtatmaydi. Sud ishni toʻxtatib turishi mumkin (Qonunning 35-moddasi), yuqori turuvchi bosh davlat ijrochisi esa idoraviy shikoyat kelganda shunday qaror qabul qilishi mumkin. Sudga beriladigan shikoyatda mol-mulk sotilishi, pul hisobdan chiqarilishi yoki boshqa harakat huquqni tiklashni qiyinlashtirsa, dastlabki himoyani ham soʻrang.

Mulkiy sud hujjati boʻyicha qarzdor majburiyatning toʻliq summasini yoki bajarilmagan qoldiqni majburiy ijro organining depozit hisobvaragʻiga oʻtkazishi mumkin. Sud hujjati ustidan shikoyat qabul qilinganda yoki ijrochi ustidan shikoyat berilganda bunday kafolat mablagʻlari (Qonunning 33-1-moddasi) ishni toʻxtatib turish va cheklovlarni bekor qilishga asos boʻladi; qoida davriy toʻlovlarga tatbiq etilmaydi.

Tadbirkorlik faoliyatiga bogʻliq huquqlarni buzgan maʼmuriy organ yoki mansabdor shaxsning qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan shikoyat qilganda tadbirkorlik subyekti davlat bojidan ozod etiladi. Bu davlat boji imtiyozi Davlat boji toʻgʻrisidagi qonunning 10-moddasida belgilangan.

Qaror bekor qilingach undirilgan narsa qanday qaytariladi

Sud hujjatining qaytarma ijrosi taraflarni bekor qilingan yoki oʻzgartirilgan hujjat ijro etilishidan oldingi holatga qaytaradi. Iqtisodiy nizoda ijro etilgan hujjat bekor qilinib yoki oʻzgartirilib, yangi hujjat bilan daʼvo toʻliq yoxud qisman rad etilsa, ish yuritish tugatilsa yoki daʼvo koʻrmasdan qoldirilsa, bu tartib qoʻllanadi. Javobgarga tegishli qismda undirilgan barcha narsa (IPKning 343-moddasi) qaytariladi.

Masalani yangi hujjatni qabul qilgan sud hal qilishi kerak. Unda qaytarma ijro koʻrsatilmagan boʻlsa, javobgar birinchi instansiya sudiga ariza beradi. Ariza taraflar chaqirilmasdan va sud muhokamasisiz 20 kun ichida (IPKning 344-moddasi) koʻriladi. Oldingi hujjat ijro etilganini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi, toʻlov topshiriqnomasi, mol-mulkni topshirish dalolatnomasi yoki boshqa hujjatni ilova qiling.

Ariza qanoatlantirilsa, sud pul, mol-mulk yoki uning qiymatini qaytarish uchun ijro varaqasi beradi. Oldingi hujjat hali ijro etilmagan boʻlsa, qaytarma ijro kerak emas: yangi sud hujjatida bekor qilingan qism boʻyicha undiruv toʻliq yoki qisman toʻxtatiladi.

Qaytarma ijro dastlabki sud hujjati allaqachon bekor qilingan yoki oʻzgartirilganini nazarda tutadi. Iqtisodiy sud qarori ustidan shikoyat haqidagi maqolada apellyatsiya, kassatsiya va taftish tartibi, muddatlar hamda asoslar tushuntirilgan. Asosiy sud hujjati hali kuchda boʻlsa, undirilgan narsani qaytarish haqidagi arizadan oldin shu tartib kerak boʻladi.

Ijro ishini tugatish va tamomlash oʻrtasidagi farq

Tugatish ayni ijro hujjatidan yana foydalanishga yakuniy toʻsiq qoʻyadi. Taraf vafot etsa yoki bedarak yoʻqolgan deb topilsa va huquq yoki majburiyat huquqiy vorislikka yoʻl qoʻymasa, shuningdek shaxsiy harakatni bajarish yoki undan tiyilish imkoni yoʻqolsa, ishni sud tugatadi. Davlat ijrochisi ishni toʻliq asoslar roʻyxati (Qonunning 37-moddasi) boʻyicha tugatadi:

1. undiruvchi undiruvdan voz kechgan va sud buni qabul qilgan;
2. taraflar sud tasdiqlagan kelishuv bitimini tuzgan;
3. taraflar mediativ kelishuv tuzgan;
4. sud jinoiy jarimani boshqa jazo bilan almashtirgan yoki amnistiya asosida undan ozod qilgan;
5. ijro hujjatiga asos boʻlgan sud hujjati yoki boshqa organ hujjati bekor qilingan yoxud ijro hujjatining oʻzi bekor qilingan yoki haqiqiy emas deb topilgan.

Ish tugatilgach, ijro hujjati materiallarda qoladi va qayta topshirilmaydi. Ijrochi oʻzi qoʻllagan choralar va cheklovlarni bekor qiladi, biroq oldin chiqarilgan jarima va xarajatlarni undirish haqidagi qarorlarni bajarishda davom etadi. Shu sababli asosiy undiruv tugashi MIB oldidagi qoldiq doimo nol boʻlishini anglatmaydi.

Tamomlash kengroq protsessual tushunchadir. Qonunda olti asos (Qonunning 41-moddasi) belgilangan:

1. ijro hujjati amalda ijro etilgan;
2. yigʻma ijro ishida bir yoki bir nechta solidar qarzdor talabni amalda bajargan;
3. hujjat uni bergan sud yoki boshqa organning talabiga koʻra ijro etilmasdan qaytarilgan;
4. hujjat Qonunning 40-moddasidagi asoslar boʻyicha qaytarilgan;
5. hujjat boshqa davlat ijrochisiga yuborilgan;
6. hujjat tugatish komissiyasi, tugatuvchi, tugatish boshqaruvchisi yoki moliyaviy boshqaruvchiga yuborilgan.

Qonun bajarilmagan yoki qisman bajarilgan hujjatni undiruvchiga qaytarishning barcha holatlarini ham alohida sanaydi: undiruvchining arizasi; qarzdor manzili yoki aktivlarini aniqlab boʻlmasligi; barcha ruxsat etilgan qidiruv choralaridan keyin undiruv qaratiladigan mol-mulk va daromad yoʻqligi; undiruvchining sotilmagan mol-mulkni olishdan voz kechishi; undiruvchining ijroga toʻsqinlik qilishi, jumladan berilishi lozim boʻlgan ashyoni qabul qilmasligi. Bu qaytarish roʻyxatini (Qonunning 40-moddasi) ijrochining dalolatnomasisiz «undiruv mumkin emas» degan umumiy ibora bilan almashtirib boʻlmaydi.

Ijro hujjatini qachon qayta topshirish mumkin

Hujjat qaytarilgach, uni qayta topshirish mumkin, ish tugatilgach esa mumkin emas. Rasmiy nuqson sababli qaytarish ham yoʻlni yopmaydi: ijrochi uch kun ichida hujjatni qaytarib, nuqsonni koʻrsatadi, u tuzatilgach sud yoki boshqa organ hujjatni yana yuborishi mumkin (Qonunning 24-moddasi). Qaytarish haqidagi qaror ustidan shikoyat qilish mumkin.

Bu topshirish muddatlari Qonunning 27-moddasida belgilangan. Hujjatni topshirish va qisman ijro muddatni uzadi, oldin oʻtgan vaqt yangi muddatga kiritilmaydi. Hujjatni toʻliq yoki qisman ijro etish mumkin boʻlmagani uchun qaytarilganda yangi muddat qaytarilgan kundan (Qonunning 28-moddasi) boshlanadi. Qonun qayta topshirishlar soniga alohida cheklov qoʻymaydi.

Faqat ijro varaqasi yoki sud buyrugʻini topshirish muddati tiklanishi mumkin. Ariza hujjatni chiqargan sudga yoki ijro joyidagi sudga beriladi. Boshqa hujjatlar uchun muddatni tiklashga yoʻl qoʻyilmaydi (Qonunning 29-moddasi).

Qarzdorning manzili yoki aktivlari aniqlanmasa yoxud undiruv qaratiladigan mol-mulk va daromad boʻlmasa, maʼlumot Majburiyatlar reyestriga kiritilishi mumkin. U yerda maʼlumot 10 yil davomida (Qonunning 43-4-moddasi) saqlanadi. Pul yoki mol-mulk aniqlangach, ijro ishi darhol qayta tiklanadi (Qonunning 41-1-moddasi); bu hujjatni undiruvchiga mustaqil qayta topshirish uchun amalda qaytarishdan farq qiladi.

Qarzdor toʻlovga qobiliyatsiz boʻlsa nima boʻladi

Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatilishi odatda masala mazmunan hal etilguniga qadar ijro ishini toʻxtatib turadi. Yuridik shaxs bankrot deb topilib, tugatish ishini yuritish ochilgach, ijrochi aksariyat ijro ishlarini tamomlaydi, oʻzi qoʻygan xatlov va cheklovlarni olib tashlaydi hamda hujjatlarni tugatuvchiga yuboradi.

Qonun ayrim ishlarni, jumladan garov bilan taʼminlangan mol-mulkka undiruv qaratish, mulk huquqini tan olish, mol-mulkni talab qilib olish, asossiz orttirilgan boylikni qaytarish, bitimni haqiqiy emas deb topish va uning oqibatlarini qoʻllashga oid ishlarni saqlab qoladi. Boshqa hujjatlar tugatuvchi yoki moliyaviy boshqaruvchiga uch ish kuni ichida (Qonunning 62-moddasi) yuboriladi. Qarz toʻlangan hisoblanmaydi; talab toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomiliga oʻtadi.

2026-yilda nimalar oʻzgardi

• 2026-yil 30-martdagi PF-50-son Farmon 2027-yil 1-yanvardan kutilayotgan oʻzgarishlarni belgiladi: davlat ijrochilari qarorlarining kamida 70 foizini avtomatlashtirish, ish yuritishni elektron shaklga oʻtkazish va undirilgan pulni taqsimlashni raqamlashtirish. Shu sanagacha bu qoida yakunlangan oʻtishni emas, kelajakdagi raqamlashtirishni anglatadi.
• Ayni Farmon yuridik shaxslarning xatlangan hisobvaraqlariga tushgan pulni ish haqi va kommunal xizmatlar uchun ishlatishga ruxsat berish taklifini maʼqulladi, biroq alohida qonun loyihasini tayyorlashni topshirdi. Farmonning oʻzi qarzdorga xatlangan pulni ozod qilish haqidagi qarorsiz sarflash uchun amaldagi huquq bermaydi.
• 2026-yil 3-iyuldagi 19-son qaror bilan Oliy sud Plenumi ijrochining qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan shikoyatda ijro harakatlarini toʻxtatish masalasini maʼmuriy sud dastlabki himoya chorasi sifatida hal etishini tushuntirdi. Bu talabni shikoyatga kiriting yoki u bilan birga bering.

Ariza yoki shikoyatdan oldin nimalarni tekshirish kerak

Avval ijro ishini qoʻzgʻatish haqidagi qaror, nizolashilayotgan qaror, xatlash dalolatnomasi, ijro yigʻimi hisob-kitobi va barcha hisobdan chiqarishlar tasdigʻini oling. Taraflar materiallar bilan tanishish, nusxa olish, dalil taqdim etish va iltimosnoma berish huquqiga ega; bu protsessual huquqlar (Qonunning 11-moddasi) shikoyatni taxminlarga emas, ish materiallariga asoslash imkonini beradi.

Arizada ijro ishi raqami, taraflar, ijro hujjati, soʻralayotgan natija va vaqtinchalik himoya haqidagi alohida talabni koʻrsating. Kelishuv bitimiga imzolangan matn va maxsus vakolatli ishonchnomalarni; boʻlib-boʻlib ijroga jadval loyihasi va obyektiv toʻsiq dalillarini; begona mol-mulk xatlovini olishga mulk huquqi dalillarini; qaytarma ijroga oldingi ijro tasdigʻini ilova qiling.

Tanlangan usul yigʻim, xarajatlar va qayta topshirish huquqiga qanday taʼsir qilishini tekshiring. Tashish, saqlash, sotish, mutaxassis, pulni joʻnatish va qidiruv xarajatlari hujjatlar bilan tasdiqlanishi (Qonunning 75-moddasi) kerak. Xarajatlarni undirish haqidagi qaror taraflarga uch kun ichida yuboriladi va sudda shikoyat qilinishi (Qonunning 77-moddasi) mumkin.

Oxirgi tekshiruv — muddat. Qaror olingan sana, harakatsizlik maʼlum boʻlgan payt, ixtiyoriy davr tugashi va hujjat qaytarilgan sanani qayd eting. Bitta hujjatlar toʻplamida bir nechta mustaqil talab zarur boʻlishi mumkin: qarorni bekor qilish, harakatlarni toʻxtatib turish, muayyan xatlovni olish va yigʻimni qayta hisoblash.

Koʻp beriladigan savollar

Kelishuv bitimi ijro ishini tugatadimi?

Ha. Sud tasdiqlagan kelishuv bitimi davlat ijrochisi uchun ijro ishini tugatish asosi boʻladi. Ijrochi qoʻllagan xatlovlar, cheklovlar va inkasso topshiriqnomalari bekor qilinadi, ammo ijro yigʻimi oldin majburiy ijro etilgan qism boʻyicha qoladi. Qarzdor yangi jadvalni buzsa, undiruvchi kelishuv shartlari boʻyicha ijro varaqasi berishni suddan soʻraydi. Eski ijro varaqasi asosidagi dastlabki ishni qayta tiklab boʻlmaydi.

Boʻlib-boʻlib ijro etishda hisobvaraq xatlovi avtomatik olinadimi?

Yoʻq. Ijroni kechiktirishda hisobvaraq xatlovi faqat kechiktirish haqidagi qarorda bu aniq koʻrsatilsa olinadi. Boʻlib-boʻlib ijro etish uchun qonun belgilangan qismlar va muddatlarda bajarishni talab qiladi, ammo xatlovni avtomatik olishni nazarda tutmaydi. Arizada aynan shu chora uchun natijani alohida asoslang: toʻliq olish, xatlangan summani kamaytirish yoki oxirgi toʻlovgacha taʼminotni saqlash.

Moliyaviy qiyinchilik ijro yigʻimini kamaytiradimi?

Bunday asosda umumiy chegirma yoʻq. Buning oʻrniga majburiy choralar qoʻllanganini, amalda qancha undirilganini, bir qism ixtiyoriy toʻlanganini, qonundagi istisno mavjudligini va asosiy hujjat bekor qilinganini tekshiring. Notoʻgʻri qaror ustidan 10 kun ichida shikoyat qilinadi. Toʻlangan yigʻim ijro asosi bekor qilinganda yoki oʻzgartirilganda, shuningdek xato yoxud ortiqcha toʻlanganda qaytarilishi mumkin.

Shikoyat davlat ijrochisining harakatlarini toʻxtatadimi?

Har bir holatda avtomatik ravishda emas. Sud ijro ishini toʻxtatib turishi, maʼmuriy sud esa dastlabki himoya chorasini qoʻllashi mumkin. Shikoyat bilan birga aniq hisobdan chiqarish, sotish yoki boshqa harakatni toʻxtatishni soʻrang va qaytarib boʻlmaydigan oqibatlar xavfini tushuntiring. Mulkiy sud hujjati boʻyicha qarzdor butun summa yoki qoldiqni kafolat mablagʻi sifatida kiritishi mumkin; bu ishni toʻxtatib turish va cheklovlarni bekor qilishga asos boʻladi.

Qaytarilgan ijro varaqasini yana topshirish mumkinmi?

Ha. Qaytarish odatda amaldagi muddat ichida hujjatni qayta topshirishga toʻsqinlik qilmaydi. Topshirish va qisman ijro muddatni uzadi, undiruv mumkin boʻlmagani uchun qaytarilganda esa yangi muddat qaytarish sanasidan boshlanadi. Tugatishda vaziyat boshqacha: hujjat materiallarda qoladi va qayta topshirilmaydi. Shuning uchun ijrochi qarorida qaytarish, tamomlash yoki tugatishdan qaysi biri yozilganini tekshiring.

Ijro etilgan qaror bekor qilingach pul qanday qaytariladi?

Sud hujjatining qaytarma ijrosi soʻraladi. Masalani hujjatni bekor qilgan yoki oʻzgartirgan sud hal qilishi kerak; bunday koʻrsatma boʻlmasa, birinchi instansiya sudiga ariza beriladi. Oldingi qaror bajarilganini tasdiqlovchi hujjatni ilova qiling. Sud arizani taraflarni chaqirmasdan 20 kun ichida koʻradi va qanoatlantirsa, pul, mol-mulk yoki uning qiymatini qaytarish uchun ijro varaqasi beradi.