Buxgalteriya va soliq hisob siyosati
Hisob siyosati tashkilot buxgalteriya va soliq hisobini qaysi usullarda yuritishini belgilaydi. Rahbar buxgalteriya qismini buyruq bilan tasdiqlaydi, soliq qismini esa soliq toʻlovchi mustaqil belgilaydi. Yangi tashkilot buxgalteriya hisob siyosatini roʻyxatdan oʻtgach 90 kundan kechiktirmay rasmiylashtiradi, soliq hisobi usullarini esa birinchi hisobot davrida tanlaydi.
Qisqacha:
- Hisob tashqi ijrochiga topshirilgan boʻlsa ham, siyosatni ishlab chiqish va hisobni tashkil etish uchun rahbar javobgar.
- Odatdagi tijorat tashkiloti buxgalteriya qismini BHMS asosida, MHXSga oʻtgan tashkilot esa tegishli xalqaro asosda tuzadi.
- Yangi tashkilot buxgalteriya hisob siyosatini roʻyxatdan oʻtgach 90 kundan kechiktirmay (1-sonli BHMS 51-bandi) rasmiylashtiradi.
- Soliq qismida registrlar, alohida-alohida hisob, xarajatlar, QQS va amortizatsiyani oʻz ichiga olgan yettita majburiy element (SK 77-moddasi) boʻlishi kerak.
- Asosiy natija — buyruq, hisob tizimi, boshlangʻich hujjatlar, registrlar, hisob-kitoblar va hisobotlarda bir xil qoidalar qoʻllanishi.
Hisob siyosati nima va u kimga kerak
Buxgalteriya hisob siyosati — tashkilot hisob yuritish va moliyaviy hisobot tayyorlash uchun tanlagan tamoyillar, usullar hamda amaliy tartiblar majmui. Yuridik shaxslar, ularning filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalari buxgalteriya hisobi subyektlari (Qonunning 6-moddasi) hisoblanadi. Yuridik shaxs tashkil etmagan tadbirkorlar va chet el kompaniyalari boʻlinmalari uchun tartib maxsus qoidalar bilan belgilanadi.
Amaldagi 1-sonli BHMS mulkchilik shaklidan qatʼi nazar yuridik shaxslarga tatbiq etiladi, biroq budjet va sugʻurta tashkilotlari, banklar hamda nobank kredit tashkilotlari umumiy doiradan chiqarilgan (1-sonli BHMS 2-bandi). Budjet va kredit sohasi uchun maxsus tartibga solish (Qonunning 9-moddasi) amal qiladi.
Tashkilot Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini (MHXS) belgilangan tartibda (Qonunning 10-moddasi) qoʻllashi mumkin. Aksiyadorlik jamiyatlari, tijorat banklari, sugʻurta tashkilotlari va yirik soliq toʻlovchi hisoblangan yuridik shaxslar hisobni yuritishi hamda hisobotni MHXS boʻyicha tayyorlashi shart; MHXSga ixtiyoriy oʻtganlar BHMS boʻyicha hisobot topshirishdan oʻtish qoidalariga muvofiq ozod etiladi. Bu soliq hisob siyosati talabini bekor qilmaydi.
| Hujjat | Nimani tartibga soladi | Huquqiy asos |
| Buxgalteriya hisob siyosati | Operatsiyalarni tan olish, baholash va aks ettirish, moliyaviy hisobotni tayyorlash hamda yoritib berish | BHMS, MHXS yoki maxsus tarmoq tartibi |
| Soliq solish maqsadlaridagi hisob siyosati | Registrlar va soliqlarni hisoblash usullari, alohida-alohida hisob, xarajatlar, QQSni hisobga olish, amortizatsiya va maxsus soliq qarorlari | Soliq kodeksi |
Ushbu maqola tashkilot qoidalarini qanday tanlash va rasmiylashtirishni tushuntiradi, ammo amaldagi standartlar roʻyxatini almashtirmaydi. BHMS boʻyicha buxgalteriya hisobi haqidagi qoʻllanma hisob asosini, ishchi hisobvaraqlar rejasi va boshlangʻich hujjatlarga qoʻyiladigan talablarni aniqlashga yordam beradi. Undan siyosatning buxgalteriya qismini tasdiqlashdan oldin foydalanish kerak.
Hisob siyosatini kim tuzadi va tasdiqlaydi
Hisobni rahbar tashkil etadi. U buxgalteriya xizmatini tuzishi, buxgalterni jalb qilishi, hisobni ixtisoslashgan tashkilotga topshirishi yoki shaxsan yuritishi mumkin, biroq siyosatni ishlab chiqish, ichki hisob, nazorat, maʼlumotlarning toʻgʻriligi, hujjatlarni saqlash va hisobot tayyorlanishini masʼul shaxs sifatida (Qonunning 11-moddasi) taʼminlaydi.
Buxgalteriya hisob siyosati rahbarning tashkiliy-farmoyish hujjati (1-sonli BHMS 51-bandi), yaʼni buyruq, farmoyish yoki boshqa hujjat bilan rasmiylashtiriladi. Tanlangan usullar keyingi yilning 1-yanvaridan qoʻllaniladi va barcha tarkibiy boʻlinmalarda, shu jumladan alohida balansga ajratilgan boʻlinmalarda bir xil ishlaydi. Yangi tashkilot hujjatni moliyaviy hisobot birinchi marta eʼlon qilinishidan oldin, lekin roʻyxatdan oʻtgach 90 kundan kechiktirmay rasmiylashtiradi; siyosat roʻyxatdan oʻtgan kundan boshlab qoʻllanishi mumkin deb hisoblanadi.
Soliq qismini soliq toʻlovchi mustaqil belgilaydi. Qonun ixtiyoriy shaklga (SK 77-moddasi) ruxsat beradi, shuning uchun ikki qismni bitta buyruq bilan tasdiqlab, alohida boʻlimlar yoki ilovalar shaklida rasmiylashtirish mumkin. Huquqiy asoslarni aralashtirmang: buxgalteriya qarorlarini tegishli moliyaviy hisobot tizimi, soliq qarorlarini esa Soliq kodeksi boʻyicha tekshiring.
Misol. MChJ 2026-yil 2-aprelda roʻyxatdan oʻtgan. Buxgalteriya hisob siyosatini rasmiylashtirishning oxirgi muddati: 2-aprel + 90 kun = 2026-yil 1-iyul. Agar birinchi moliyaviy hisobot 20-iyunda eʼlon qilinsa, buyruq eʼlon qilishdan oldin, yaʼni 90 kunlik eng kech muddatdan avval chiqarilishi kerak. MChJ soliq hisobi usullarini tashkil etilgandan keyingi birinchi hisobot davrida (SK 77-moddasi) tanlaydi.
Buxgalteriya hisob siyosatiga nimalar kiritiladi
Hujjatda standartlar qayta bayon qilinmaydi, tashkilot amalda qoʻllaydigan qarorlar yoziladi. 1-sonli BHMS operatsiyalarning iqtisodiy mohiyatini aks ettiradigan haqqoniy, betaraf, ehtiyotkor, toʻliq, qiyoslanuvchan va tushunarli hisobotni mazmuniga koʻra (1-sonli BHMS 48-bandi) talab qiladi. Muayyan BHMS boʻlmasa, rahbar boshqa standartlar, vakolatli organ axboroti, tan olish va baholash mezonlari hamda qabul qilingan tarmoq amaliyotini shu chegaralarda (1-sonli BHMS 50-bandi) hisobga olib mulohaza yuritadi.
Amaliy tuzilmani tashkiliy, texnik va uslubiy boʻlimlarga ajratish mumkin.
| Boʻlim | Nimalarni belgilash kerak | Ilovalar |
| Tashkiliy | Masʼul shaxslar, vakolatlar, hujjatlarni topshirish muddatlari, davrni yopish, nazorat va noodatiy operatsiyalarni kelishish | Masʼuliyat matritsasi, yopish jadvali, imzolovchilar roʻyxati |
| Texnik | Ishchi hisobvaraqlar rejasi, tahliliy kesimlar, boshlangʻich hujjat va registr shakllari, elektron tizimlar, hujjatlar aylanishi, arxiv va inventarizatsiya | Hisobvaraqlar rejasi, shakllar, hujjatlar aylanishi jadvali, inventarizatsiya taqvimi |
| Uslubiy | Daromad va xarajatlarni tan olish, zaxiralarni baholash, asosiy vositalar va NMA, amortizatsiya, rezervlar, chet el valyutasi, ijara, kapitallashtirish va muhimlik | Tanlangan usullar va mezonlar jadvali, hisob baholari qoidalari |
Yoritib beriladigan yoʻnalishlarga foyda, konsolidatsiya, faoliyat turlarini birlashtirish, birgalikdagi faoliyat, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar, kapitallashtirish, investitsiyalar, ijara, ilmiy-tadqiqot ishlari, zaxiralar, soliqlar, rezervlar, xodimlarga toʻlovlar, chet el valyutasi, segmentlar va davlat yordami ochiq roʻyxat sifatida (1-sonli BHMS 126-bandi) kiradi. Moliyaviy hisobot izohlarida baholash usullari, hisobotni tushunish uchun muhim boʻlgan siyosat qismlari va oʻzgartirishlar izohi foydalanuvchilar uchun (1-sonli BHMS 124-bandi) alohida yoritiladi.
Har bir band toʻrtta savolga javob berishi kerak: qaysi operatsiyani qamrab oladi, qaysi usul tanlangan, uni tizimda kim qoʻllaydi va natija qaysi hujjat bilan tasdiqlanadi. Standart tanlov bermasa, buyruq muqobil usul yaratishi mumkin emas. Tanlov mavjud boʻlsa, matn bir maʼnoli boʻlishi va hisob tizimi sozlamalariga mos kelishi kerak.
Daromad va xarajatlarni tan olish hamda tasniflashning batafsil qoidalari bu yerda takrorlanmaydi. Daromad va xarajatlar hisobi haqidagi alohida maqola tegishli standartlar, tasdiqlovchi hujjatlar va soliq hisobidan farqlarni tushuntiradi. Siyosatning uslubiy boʻlimini toʻldirishda u kerak boʻladi.
Soliq hisob siyosatiga nimalar kiradi
Soliq siyosati Soliq kodeksida toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan qarorlarning toʻliq majmuini qamrab olishi kerak. Soliq hisobi soliq solish obyektlari va hisob-kitoblarini umumlashtiradi hamda umumiy qoida boʻyicha buxgalteriya maʼlumotlariga asoslanadi (SK 76-moddasi), biroq buxgalteriya summasi har doim ham avtomatik tarzda soliq summasiga aylanmaydi.
Soliq qismida quyidagi majburiy roʻyxat (SK 77-moddasi) aks ettiriladi:
- qonunda boshqacha qoida boʻlmasa, mustaqil ishlab chiqilgan soliq registrlari shakllari va ularni tuzish tartibi;
- siyosatga rioya etilishi uchun masʼul mansabdor shaxslar;
- majburiy boʻlgan hollarda alohida-alohida hisob yuritish tartibi;
- foyda soligʻi uchun sarflarni xarajatlarga kiritish va QQSni hisobga olishning tanlangan usullari;
- xedjirlanadigan tavakkalchiliklar, moddalar va vositalarni belgilash siyosati, xedjirlash samaradorligi va boshqa moliyaviy tavakkalchiliklarni baholash uslubiyati;
- aktivlarning har bir guruhi va kichik guruhi boʻyicha amortizatsiya normalari yoki hisoblash usullari;
- islomiy moliya faoliyati va islomiy qimmatli qogʻozlardan olingan daromadlarni alohida hisobga olish tartibi.
Tashkilot xedjirlash operatsiyalarini amalga oshirmasa yoki islomiy moliyadan daromad olmasa, hujjatda usul oʻylab topilmaydi. Boʻlim tasdiqlash sanasida qoʻllanilmasligi qayd etiladi va bunday operatsiya boshlanishidan oldin uni qayta koʻrib chiqish talabi belgilanadi.
Bir vaqtning oʻzida turlicha soliq tartibi qoʻllanadigan faoliyatlar amalga oshirilsa, alohida-alohida hisob shart. Kodeks toʻgʻridan-toʻgʻri va mutanosib usullarni nazarda tutadi; bitta faoliyatga bevosita kiritib boʻlmaydigan koʻrsatkichlar belgilangan qoidalar boʻyicha (SK 80-moddasi) mutanosib taqsimlanadi. Siyosatda tanlangan usul hisobvaraqlarning tahliliy kesimlari, registrlar va mutanosiblik uchun ishlatiladigan tushum manbasi bilan bogʻlanishi kerak.
Buxgalteriya va soliq siyosati nimasi bilan farq qiladi
Buxgalteriya siyosati tashkilotning moliyaviy holati va faoliyat natijasini haqqoniy koʻrsatish usulini belgilaydi. Soliq siyosati hisob hujjatlari asosida soliq bazasi, chegirmalar, hisobga olish va hisobotni qanday aniqlashni belgilaydi. Shu sababli bitta faktning buxgalteriya va soliq bahosi turlicha boʻlishi mumkin; har bir farq tegishli qoidaga asoslanib, registrlarda kuzatilsa, bu xato hisoblanmaydi.
Masalan, zaxiralarni baholash usuli oʻzgarganda, buxgalteriya qismi natijani tegishli standart boʻyicha tan olish va taqdim etishni belgilaydi. Foyda soligʻi uchun ijobiy farq jami daromadni oshiradi, salbiy farq esa kamaytiradi; oʻtish davr boshidan (SK 321-moddasi) amalga oshiriladi. Siyosat soliq summasi bilan buxgalteriya summasini almashtirmasdan, ikki hisob-kitob oʻrtasidagi bogʻlanishni koʻrsatishi kerak.
Nazorat registrida buxgalteriya summasi, soliq tuzatishi, huquqiy asos, yakuniy soliq summasi va masʼul shaxs koʻrsatiladi. Bunday registr ayniqsa amortizatsiya, zaxiralar, rezervlar, kelgusi davr xarajatlari, kurs farqlari hamda soliq solinadigan va ozod etilgan aylanmada aralash foydalaniladigan operatsiyalar uchun kerak.
Siyosat bilan birga qaysi hujjatlar tasdiqlanadi
Buyruq ilovalar va uning bajarilganini tasdiqlovchi dalillar bilan birga ishlaydi. Boshlangʻich hujjatlar operatsiyani qayd etishi, majburiy rekvizitlarni oʻz ichiga olishi kerak va elektron shaklda boʻlishi mumkin; imzolovchilar hujjatlarning oʻz vaqtida tuzilishi, toʻgʻriligi, haqqoniyligi va buxgalteriyaga topshirilishi (Qonunning 14-moddasi) uchun javob beradi.
Registrlar qogʻoz yoki elektron shaklda yuritiladi, boshlangʻich maʼlumotlarni tizimlashtiradi, majburiy rekvizitlar va masʼul shaxslarni koʻrsatadi; tasdiqlanmagan tuzatishlar (Qonunning 15-moddasi) taqiqlanadi. Shu sababli siyosatga tashkilotning registr shakllari ilova qilinib, tuzatishlar, kirish huquqlari, zaxira nusxalari va oʻqiladigan nusxani chiqarish tartibi belgilanadi.
Maʼlumotlarning toʻgʻriligini tasdiqlash uchun inventarizatsiya majburiy, uning obyektlari, tartibi va muddatlarini esa inventarizatsiya standarti (Qonunning 16-moddasi) belgilaydi. Ichki nazorat qabul qilingan siyosat asosida operatsiyalarning qonuniyligi va iqtisodiy maqsadga muvofiqligi, aktivlar saqlanishi, xato va oʻgʻirliklarni aniqlash uchun nazorat choralari sifatida (Qonunning 21-moddasi) tashkil etiladi.
Buxgalteriya hujjatlari umumiy qoida boʻyicha kamida besh yil (Qonunning 29-moddasi) saqlanadi. Soliq hujjatlari soliq majburiyati boʻyicha daʼvo muddati tugaguncha saqlanadi; qayta tashkil etilganda majburiyat huquqiy vorisga oʻtadi, tugatilganda esa hujjatlar maxsus tartibda (SK 79-moddasi) davlat arxiviga topshiriladi.
Maxsus yengillik mavjud: yuridik shaxslar 2022-yil 1-yanvardan boshlab soliq va statistika organlariga elektron tarzda taqdim etilgan moliyaviy, soliq va statistika hisobotlarini, shuningdek soliq organining avtomatlashtirilgan tizimlari orqali rasmiylashtirilgan hujjatlarni elektron kanal boʻyicha saqlashi shart emas. Istisnoga kirmaydigan boshlangʻich hujjatlar, ichki registrlar va hisob-kitoblarni saqlash majburiyati bekor boʻlmaydi.
Hisob siyosati qachon oʻzgartiriladi
Buxgalteriya siyosati kalendar yil davomida oʻzgartirilmaydi. 1-sonli BHMS beshta asosga ruxsat beradi: qayta tashkil etish, mulkdorlar almashishi, qonunchilik yoki hisob hujjatlari oʻzgarishi, yangi hisob usullari ishlab chiqilishi va maʼlumotlarni yanada haqqoniyroq taqdim etish oʻzgartirishdan keyin (1-sonli BHMS 52-bandi). Oʻzgartirish asoslanadi, buyruq bilan rasmiylashtiriladi va yangi usul qoʻllana boshlagan paytdagi tasdiqlangan maʼlumotlar boʻyicha baholanadi.
Soliq siyosati yangi siyosat yoki boʻlimni tasdiqlash yoxud amaldagi hujjatga oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritish usullaridan biri bilan (SK 77-moddasi) yangilanadi. Tanlangan usullar odatda keyingi yilning 1-yanvaridan qoʻllaniladi. Kalendar yil davomida siyosat faqat soliq qonunchiligi yoki soliq solish shartlari oʻzgargani sababli va shu oʻzgarish taqozo etgan qismda yangilanadi.
Qoidalar va faktlar oʻzgarmagan boʻlsa, siyosatni har yili rasman qayta tasdiqlash shart emas. Tashkilot yangi normalar, operatsiyalar, tuzilma va mulkdorlar oʻzgarishi, hisob tizimi, MHXS maqomi, soliq rejimlari va alohida-alohida hisob boʻyicha yillik tekshiruv varagʻini tuzishi kerak. Oʻzgarish boʻlmasa, tekshiruv natijasi ichki nazorat doirasida saqlanadi.
Siyosat, baho va xato qanday farqlanadi
Siyosatdagi oʻzgartirish hisob tamoyili yoki usulini oʻzgartiradi; hisob bahosidagi oʻzgartirish yangi maʼlumot sababli pul miqdorini aniqlashtiradi; xato esa mavjud maʼlumotdan notoʻgʻri foydalanish yoki amaldagi qoidani qoʻllamaslikdir. Farq tuzatish va yoritib berish davrini belgilaydi.
| Holat | Misol | Hisobda aks ettirish | Nimalarni yoritish kerak |
| Siyosat oʻzgarishi | Boshqa ruxsat etilgan hisob usuliga oʻtish | Tegishli standart boʻyicha; muhim taʼsir va oldingi davrlar izohlarda yoritiladi (1-sonli BHMS 110-bandi) | Sabab, tuzatish summalari, natijaga taʼsir, qiyosiy maʼlumot yoki qayta hisoblash imkonsizligi |
| Hisob bahosi oʻzgarishi | Yangi texnik maʼlumot asosida foydali xizmat muddatini qayta koʻrib chiqish | Taʼsiriga qarab joriy davrda yoki joriy va kelgusi davrlarda taʼsir davri boʻyicha (1-sonli BHMS 111-bandi) | Mohiyati va joriy yoki kelgusi muhim taʼsiri |
| Muhim xato | Oldingi davrda amaldagi talab qoʻllanmagan | Taqsimlanmagan foydaning boshlangʻich saldosi va qiyosiy maʼlumotlarni oldingi davr uchun (1-sonli BHMS 116-bandi) oʻzgartirish | Xatoning mohiyati va tuzatish summalari |
Oldingi hisobotni haqqoniy deb hisoblashga yoʻl qoʻymaydigan xato foydalanuvchilar uchun (1-sonli BHMS 114-bandi) muhim hisoblanadi. Butun taʼsirni kelajakka oʻtkazish uchun xatoni “siyosat oʻzgarishi” deb atash yoki oddiy baho yangilanishi sababli oldingi davrlarni qayta hisoblash mumkin emas.
Javobgarlik va bajarilishini tekshirish
Javobgarlik namunaviy shakl yoʻqligi uchun emas, hisobga oid majburiyat bajarilmagani uchun kelib chiqadi. Notoʻgʻri maʼlumotlar, qonuniy majburiyatlarning bajarilmasligi yoki inventarizatsiya oʻtkazilmasligi mansabdor shaxslarga BHMning 1.320.000 dan 3.080.000 gacha (MJtK 175¹-moddasi) jarima solinishiga sabab boʻladi; bir yil ichida takror sodir etilsa, jarima BHMning 3.080.000 dan 4.400.000 gachani tashkil etadi.
Misol. Amaldagi bir BHM — 440.000. Birinchi oraliq 440.000 × 3 = 1.320.000 dan 440.000 × 7 = 3.080.000 gacha. Takroriy qoidabuzarlikda yuqori chegara 440.000 × 10 = 4.400.000. Saytdagi summa BHM bilan birga yangilanadi, biroq asos va oraliq MJtKning amaldagi tahriri boʻyicha tekshiriladi.
Auditorlik tekshiruvi moliyaviy hisobotning toʻgʻriligi va buxgalteriya hisobi qonunchiligiga muvofiqligini tekshiruv doirasida (Auditorlik faoliyati toʻgʻrisidagi qonunning 32-moddasi) baholaydi. Buyruq, buxgalteriya oʻtkazmalari, registrlar va hisobot oʻrtasidagi tafovut, hujjat oʻz vaqtida imzolangan boʻlsa ham, tanlangan qoida amalda bajarilmayotganini koʻrsatadi.
Davrni yopishdan oldin hisob asosini, buyruqning amaldagi tahririni, hisobvaraqlar rejasi bilan tahliliy kesimlar mosligini, boshlangʻich hujjatlar, inventarizatsiya, soliq registrlari va alohida-alohida hisobni tekshiring. Yakunda bir nechta operatsiyani shartnoma va boshlangʻich hujjatdan boshlab buxgalteriya oʻtkazmasi, soliq tuzatishi va moliyaviy hisobot satrigacha kuzating.
2025–2027-yillarda nimalar oʻzgardi
- Prezidentning 2025-yil 15-sentabrdagi PQ-282-son qarori 2025-yil 17-dekabrdan amal qiladi. U jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestrini joriy etdi: tashkilot reyestrga kiritilgandan keyingi yil 1-yanvardan MHXS boʻyicha hisob yuritadi, ikkinchi yil yakunida esa MHXS boʻyicha moliyaviy hisobotni auditorlik xulosasi bilan tuzadi va eʼlon qiladi. MHXSga ixtiyoriy oʻtgan yuridik shaxslar keyingi hisobot yilining 1-martigacha shaxsiy kabinet orqali soliq organini xabardor qiladi.
- 2026-yil 11-apreldagi 3810-son buyruq 2-sonli MHMS “Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asoslari: hisob siyosati va hisob baholari”ni tasdiqladi. Standart 2027-yil 1-yanvardan kuchga kiradi hamda jamoat ahamiyatiga ega va budjet tashkilotlaridan tashqari yuridik shaxslar uchun siyosatni tanlash va oʻzgartirish, hisob baholari va xatolarni tuzatishni kelgusi qoʻllanish doirasida tartibga soladi.
- 2026-yil 13-avgustdagi 3923-son buyruq amaldagi 1-sonli BHMS haqidagi buyruqni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topadi. Yangi 1-sonli MHMS va avvalgi hujjatning bekor qilinishi shu sanadan, yaʼni 2027-yil 1-yanvardan kuchga kiradi.
Amaldagi 1-sonli BHMS doirasidagi tashkilotlar uning qoidalarini 2026-yil 31-dekabrgacha qoʻllaydi. 1 va 2-sonli MHMS kelajak qoidalaridir: usullar, baholar, yoritib berish talablari va tizim sozlamalarini oldindan taqqoslash mumkin, lekin kelgusi tartibni hozirdan kuchga kirgan deb koʻrsatish mumkin emas.
Tasdiqlashdan oldin nimalarni tekshirish kerak
Avval tegishli asosni aniqlang: BHMS, MHXS yoki tarmoq qoidalari. Keyin kompaniya operatsiyalarini ruxsat etilgan usullar bilan solishtiring, buxgalteriya va soliq farqlarini muvofiqlashtiring hamda bitta toʻplamni rasmiylashtiring: buyruq, aniq ajratilgan ikki qism, ishchi hisobvaraqlar rejasi, registr shakllari, hujjatlar aylanishi jadvali, inventarizatsiya tartibi va nazorat choralari.
Tasdiqlangandan keyin hujjatni haqiqiy operatsiyalarda sinab koʻring. Hisobotning har bir muhim satri boʻyicha boshlangʻich hujjat, buxgalteriya oʻtkazmasi, tanlangan usul, soliq tuzatishi va masʼul shaxsni topish mumkin boʻlishi kerak. Bunday tekshiruv hisob siyosatini rasmiy fayldan takror qoʻllash mumkin boʻlgan hisob tartibiga aylantiradi.
Koʻp beriladigan savollar
Hisob siyosatini har yili oʻzgartirish kerakmi?
Yoʻq. Qonunchilik, standartlar, mulkdorlar, biznes tuzilmasi, operatsiyalar va tanlangan usullar oʻzgarmagan boʻlsa, har yili yangi tahrir shart emas. Shunga qaramay, tashkilot yangi davrdan oldin hujjatni qayta koʻrib chiqishi kerak. Buxgalteriya qismidagi oʻzgartirishlar faqat 1-sonli BHMS asoslari boʻyicha amalga oshiriladi, soliq usullari esa odatda keyingi yil 1-yanvardan qoʻllanadi va qonun talab qilgan qismdan tashqari kalendar yil davomida oʻzgarmaydi.
Buxgalteriya va soliq siyosatini bitta buyruqda birlashtirish mumkinmi?
Ha. Soliq kodeksi soliq siyosati uchun ixtiyoriy shaklga ruxsat beradi, buxgalteriya siyosati esa rahbarning tashkiliy-farmoyish hujjati bilan rasmiylashtiriladi. Alohida ilovalarga ega bitta buyruq amaliy yechimdir. Buxgalteriya qarori avtomatik tarzda soliq qoidasi deb qabul qilinmasligi uchun har bir ilovada oʻz huquqiy asosi, usullari, registrlari va masʼul shaxslari koʻrsatiladi.
Buxgalteriya autsorsingga berilganda siyosat uchun kim javobgar?
Tashkilot rahbari hisobni tashkil etish, siyosatni ishlab chiqish, ichki nazorat va hisobotning toʻgʻriligi uchun javobgar boʻlib qoladi. Tashqi buxgalter yoki ixtisoslashgan tashkilot ishni shartnoma asosida bajarishi mumkin. Shartnoma va siyosatda boshlangʻich hujjatlarni topshirish muddatlari, davrni yopish, tizimga kirish, xatolarni tuzatish, zaxira nusxalari va arxivni qaytarish tartibi oʻzaro moslashtiriladi.
Kichik korxonaga soliq hisob siyosati kerakmi?
Biznes hajmining oʻzi Soliq kodeksining 77-moddasini bekor qilmaydi. Hujjat mazmuni haqiqiy operatsiyalarga bogʻliq: qoʻllanilmaydigan boʻlimlarni shunday deb belgilash mumkin, ammo tashkilot ishlab chiqqan soliq registrlari shakllari, masʼul mansabdor shaxslar va amalda tanlangan usullar aniqlanishi kerak. Turlicha soliq tartibidagi faoliyat paydo boʻlsa, u boshlanishidan oldin alohida-alohida hisob sozlanadi.
2027-yil 1-yanvardan qaysi qoidalar qoʻllanadi?
Jamoat ahamiyatiga ega yoki budjet tashkiloti boʻlmagan odatdagi yuridik shaxslar 1 va 2-sonli MHMSga oʻtadi. Shu sanagacha 1-sonli BHMS amal qiladi. MHXSdagi tashkilotlar va maxsus tarmoq tartibidagi subyektlar oʻz asosini alohida tekshirishi kerak. Tayyorgarlikni oldindan boshlash mumkin, biroq 2026-yil hisobini kelajak standartlari allaqachon kuchga kirgandek yuritish mumkin emas.
Tax and Legal
yuridik tekshiruv va yangilash
Oʻzbekiston, Toshkent sh.,
Afrosiyob koʻchasi, 4b
2026-yil 5-sentabr