Foydani taqsimlash va dividendlar

Masʼuliyati cheklangan jamiyat (MChJ) ishtirokchilari va aksiyadorlik jamiyati (AJ) aksiyadorlari foydani taqsimlash toʻgʻrisidagi qarordan keyin dividend oladi. MChJ va AJ toʻgʻrisidagi qonunlar toʻlovni tegishlicha 60 kun (MChJ Qonuni 26-moddasi) va 60 kun (AJ Qonuni 51-moddasi) ichida bajarishni nazarda tutadi. Soliq kodeksi (SK) daromad oluvchilarni, MChJ ulushlarini va AJ aksiyalarini farqlaydi.

Qisqacha:

• MChJ sof foydani umumiy yigʻilish qarori bilan ulushlarga mutanosib taqsimlaydi; toʻlash muddati 60 kundan oshmaydi (MChJ Qonuni 26-moddasi).
• Rezident jismoniy shaxs uchun umumiy stavka 5% (SK 381-moddasi), norezident jismoniy shaxs uchun 10% (SK 382-moddasi); aksiyalar boʻyicha alohida imtiyozlar bor.
• 2028-yil 31-dekabrgacha (SK 483-moddasi) jismoniy shaxslarning aksiyalar boʻyicha dividendlari soliqdan ozod, norezident yuridik shaxslarning aksiyalar boʻyicha dividendlariga esa 5% stavka qoʻllanadi.
• Pulni olish uchun taqsimlash toʻgʻrisidagi qaror, toʻlovga qonuniy taqiq yoʻqligi va tegishli soliq ushlanganidan keyingi summa hisob-kitobi kerak.

Yangilangan: 2026-yil 16-sentyabr

Nimalar dividend deb eʼtirof etiladi

Dividend mulkdorning foyda taqsimotidan oladigan daromadidir, biroq soliq maqsadidagi taʼrif boshqa ayrim toʻlovlarni ham qamrab oladi. Quyida SK dividend deb eʼtirof etadigan (SK 41-moddasi) ayrim holatlar keltirilgan:

1. Aksiyador yoki ishtirokchining oʻz aksiyalari yoki ulushlari boʻyicha foyda taqsimlanishidan oladigan daromadi, shu jumladan imtiyozli aksiyalar boʻyicha foizlar.
2. Tugatish chogʻida olinadigan pul yoki mol-mulkning ustav kapitalidagi ulush miqdoridan ortiq qismi.
3. Yuridik shaxsning oʻz kapitali yoki mol-mulki hisobidan ustav kapitali oshirilganda qoʻshimcha aksiyalar qiymati yoki ulush nominal qiymatining oshishi.

Bu daromadlar uchun toʻlov kapitaldagi ulushlarga mutanosib boʻlishi sharti saqlanadi. Shu sababli pulni ayni bir ishtirokchi olayotgani hissani qaytarish va foydani taqsimlashni hisobda bir xil operatsiya deb yuritish uchun asos emas. Foydani kapitalga yoʻnaltirishda ham, hatto shaxsiy hisobvaraqqa pul oʻtkazilmasa-da, soliq oqibatlarini alohida baholash kerak.

Quyida MChJ va AJ foydasini taqsimlash koʻrib chiqiladi. Ishtirokchi jamiyatdan chiqishidagi hisob-kitoblar hamda boshqa tashkiliy shakllardan olinadigan daromadlarni soliqqa tortish bu mavzuga kiritilmagan.

MChJ foydasini taqsimlash qarori qanday rasmiylashtiriladi

Sof foydaning taqsimlanadigan qismini ishtirokchilar umumiy yigʻilishi belgilaydi. U ulushlarga mutanosib ravishda (MChJ Qonuni 26-moddasi) taqsimlanadi, toʻlash muddati va tartibi esa ustavda yoki yigʻilish qarorida belgilanadi. Muddat qaror qabul qilingan kundan boshlab 60 kundan oshmasligi kerak. Norma faqat ishtirokchilar kelishuvi asosida nisbatlarni erkin oʻzgartirish imkonini bermaydi.

Umumiy qoida boʻyicha bunday qaror jami ovozlarning koʻpchiligi (MChJ Qonuni 35-moddasi) bilan qabul qilinadi, agar qonun yoki ustav koʻproq ovoz talab qilmasa. Direktor qabul qilingan qarorni bajaradi; direktor buyrugʻining oʻzi ishtirokchilar qarori oʻrnini bosmaydi. Ishtirokchi bitta boʻlsa, u qarorni yakka tartibda yozma shaklda (MChJ Qonuni 38-moddasi) qabul qiladi.

Bayonnomada qonunda belgilangan maʼlumotlar (MChJ Qonuni 36-moddasi) boʻlishi kerak:

• yigʻilish oʻtkazilgan joy va vaqt;
• yigʻilishda qatnashayotgan ishtirokchilar ega boʻlgan ovozlarning umumiy soni;
• yigʻilish raisi yoki rayosati, kotibi va kun tartibi;
• maʼruzalarning asosiy mazmuni;
• ovozga qoʻyilgan masalalar, ovoz berish yakunlari va qabul qilingan qarorlar.

Rais va kotib bayonnomani yigʻilishdan keyin uch kundan kechiktirmay imzolaydi. Bayonnoma rasmiylashtirilgach, kotib besh ish kuni ichida undan koʻchirmani barcha ishtirokchilarga pochta yoki elektron pochta orqali yuboradi.

Qarorni bajarish uchun foyda davri, taqsimlanadigan jami summa, har bir ishtirokchining ulushi va hisoblangan summasi, toʻlov sanasi hamda tartibini alohida koʻrsatish mumkin. Bular dividend haqidagi qarorning amaliy mazmuni boʻlib, bayonnoma rekvizitlariga qoʻshilgan yana bir yopiq qonuniy roʻyxat emas. Soliq har bir oluvchining maqomiga qarab hisoblanadi. Jamiyatning oʻziga tegishli ulushlar foyda taqsimotida qatnashmaydi (MChJ Qonuni 24-moddasi).

Jamiyatni tuzish tartibi va uning organlari umumiy vakolatlari MChJ haqidagi maqolada bayon qilingan. Foydani taqsimlashdan oldin ustav, ishtirokchilar tarkibi yoki yigʻilish vakolatlarini tekshirish kerak boʻlsa, shu maqola tegishli masalalarni tushuntiradi.

AJ dividend qarori va toʻlovi MChJdan qanday farq qiladi

AJda qarorni aksiyadorlar umumiy yigʻilishi kuzatuv kengashi tavsiyasi (AJ Qonuni 50-moddasi) hamda ishonchliligi toʻgʻrisida auditorlik xulosasi mavjud boʻlgan moliyaviy hisobot maʼlumotlari asosida qabul qiladi. Qarorda har bir turdagi aksiya boʻyicha dividend miqdori, toʻlash shakli va tartibi, toʻlovning boshlanish va tugash sanalari belgilanadi. Miqdor kengash tavsiya qilgan summadan oshishi mumkin emas.

Shu moddada davlat ulushi kamida 50% boʻlgan korxonalar uchun maxsus qoida bor: aksiyalar fond bozorida ommaviy joylashtirilgach, kamida yetti yil davomida sof foydaning kamida 30 foizi (AJ Qonuni 50-moddasi) dividendga yoʻnaltiriladi. Qonuniy toʻlov cheklovlari saqlanadi. Reyestrda telefon raqami yoki elektron pochta manzili boʻlsa, qaror haqida aksiyadorga 15 kun ichida xabar yuboriladi; yuborilganlik va olinganlik qayd etiladi.

Toʻlov huquqi tegishli yigʻilish uchun tuzilgan reyestrga (AJ Qonuni 52-moddasi) kiritilgan shaxslarga tegishli. Shuning uchun reyestr shakllantirilgan sanadan keyin aksiya sotib olishning oʻzi mazkur yigʻilish eʼlon qilgan dividendni olish huquqini tasdiqlamaydi.

AJ eʼlon qilingan dividendlarni toʻlashi shart. Yigʻilish pul, boshqa qonuniy toʻlov vositalari yoki jamiyat qimmatli qogʻozlarini (AJ Qonuni 48-moddasi) tanlashi mumkin. Imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlarni qimmatli qogʻozlar bilan toʻlash mumkin emas.

Pul bank hisobvaragʻiga avtomatik oʻtkaziladi (AJ Qonuni 51-moddasi): toʻlov belgilangan tartibda Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi yoki investitsiya vositachilari orqali bajariladi. AJ toʻlov uchun ariza talab qilishga haqli emas. Norezidentga hisoblangan dividendlarni erkin konvertatsiya qilinadigan valyutaga aylantirish va u koʻrsatgan hisobvaraqqa oʻtkazish uchun esa alohida yozma talab nazarda tutilgan. Konvertatsiyaga jamiyat tasdiqlagan reyestrdan koʻchirma va buxgalteriyaning dividend summasi hamda hisoblangan sanasi haqidagi maʼlumotnomasi asos boʻladi.

Eʼlon qilinadigan miqdor soliqlar hisobga olinmasdan (AJ Qonuni 55-moddasi) koʻrsatiladi. Dividend miqdori haqidagi maʼlumot jamiyat va qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga soluvchi vakolatli organning saytlarida eʼlon qilinadi.

Oraliq dividendlar toʻlash mumkinmi

Ha, biroq davriylik va qaror muddati jamiyat shakliga bogʻliq. MChJ sof foydani har chorakda, yarim yilda yoki yilda (MChJ Qonuni 26-moddasi) bir marta taqsimlashi mumkin. Tushum yoki hisobvaraqdagi pulning oʻzi taqsimlashga ruxsat etilgan sof foyda mavjudligini anglatmaydi.

AJ, qonun va ustavda boshqacha qoida boʻlmasa, birinchi chorak, yarim yil, toʻqqiz oy va moliya yili yakunlari boʻyicha dividend eʼlon qilishi mumkin. Oraliq davrga oid qaror tegishli davr tugaganidan keyin uch oy ichida (AJ Qonuni 49-moddasi) qabul qilinadi. Bu qaror qabul qilish muddati boʻlib, uni allaqachon qabul qilingan qarorni bajarish muddatidan farqlash kerak.

AJda toʻlov manbai jamiyat tasarrufida qoladigan sof foyda va oʻtgan yillardagi taqsimlanmagan foyda (AJ Qonuni 51-moddasi) boʻlishi mumkin. Imtiyozli aksiyalar uchun maxsus moʻljallangan fondlar ham ishlatilishi mumkin. Avval imtiyozli, keyin oddiy aksiyalar boʻyicha dividend toʻlanadi. Belgilangan miqdordagi imtiyozli dividendni toʻlashga foyda yetarli boʻlsa, jamiyat rad etishga haqli emas. Foyda yetishmasa yoki zarar boʻlsa, bunday toʻlov faqat shu maqsadda tuzilgan zaxira fondidan va uning doirasida mumkin.

Oraliq qaror moliyaviy cheklovlarni tekshirishni bekor qilmaydi. Toʻlov manbalariga oid qoidalardan hali olinmagan kelgusi foydani taqsimlash yoki toʻlov kuniga kelib moliyaviy holat yomonlashganini eʼtiborsiz qoldirish mumkin degan xulosa chiqmaydi.

Foydani taqsimlash va toʻlash qachon taqiqlanadi

MChJ uchun qonun qaror qabul qilish taqiqini va qabul qilingan qarorni bajarish taqiqini ajratadi. Quyidagi hollarda qaror qabul qilish mumkin emas (MChJ Qonuni 27-moddasi):

• butun ustav kapitali toʻliq toʻlanguniga qadar;
• qonunda nazarda tutilgan hollarda ulush yoki uning bir qismining haqiqiy qiymati toʻlanguniga qadar;
• toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari mavjud boʻlsa yoki qaror natijasida yuzaga kelsa;
• sof aktivlar ustav kapitali va zaxira fondi yigʻindisidan kam boʻlsa yoki qaror natijasida kamaysa;
• qonunchilikda belgilangan boshqa hollarda.

Haqiqiy toʻlovdan oldin toʻlovga qobiliyatsizlik, sof aktivlarning kapital va zaxiraga nisbati hamda boshqa qonuniy taqiqlar yana tekshiriladi. Bu toʻsiqlar tugagach, oldin taqsimlangan foyda toʻlanishi kerak. Yigʻilish qarori amaldagi taqiqqa qaramay pul oʻtkazishga ruxsat bermaydi.

MChJ zaxira fondi tuzsa, ustavda belgilangan miqdorga yetguniga qadar yillik ajratmalar sof foydaning kamida 5 foizini (MChJ Qonuni 28-moddasi) tashkil etadi. Fond zararlarni qoplash va qonunda belgilangan hollarda jamiyatning ulush sotib olishi uchun moʻljallangan. Uni avtomatik ravishda dividendning erkin manbai deb boʻlmaydi.

AJ quyidagi cheklovlar mavjud boʻlganda (AJ Qonuni 54-moddasi) qaror qabul qilishga va dividend toʻlashga haqli emas: tashkil etishda kapital toʻliq toʻlanmagan; toʻlov paytida toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari mavjud yoki toʻlov natijasida paydo boʻladi; sof aktivlar ustav kapitali va zaxira fondi yigʻindisidan kam. Toʻsiqlar tugagach, hisoblangan dividendlar toʻlanishi shart. Bu roʻyxat oʻrniga MChJ cheklovlarini qoʻllab boʻlmaydi: qonunlarning ifodalari farq qiladi.

Kuzatuv tartib-taomili joriy etilganda qimmatli qogʻozlar boʻyicha dividend toʻlash (Toʻlovga qobiliyatsizlik Qonuni 79-moddasi) alohida taqiqlanadi. Boshqaruv organlari foydani ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlash (Toʻlovga qobiliyatsizlik Qonuni 81-moddasi) haqida ham qaror qabul qila olmaydi.

Misol. MChJ sof foydasi 200 000 000 soʻm, zaxira fondi hali ustav miqdoriga yetmagan va eng kam 5% ajratma qoʻllanadi, deb olaylik. Zaxiraga 200 000 000 × 5% = 10 000 000 soʻm yoʻnaltiriladi. Taqsimlanadigan qismni belgilashdan oldin 190 000 000 soʻm qoladi. Bu hisob-kitob sof aktivlar, toʻlov qobiliyati va boshqa cheklovlarni tekshirish oʻrnini bosmaydi.

Rezident va norezident dividendlaridan qancha soliq olinadi

Stavka oluvchining soliq maqomi va ishtirok turiga bogʻliq. Quyidagi jadval odatiy foyda taqsimoti uchun ichki stavkalarni koʻrsatadi; bitim boʻyicha pasaytirish va maxsus tarmoq rejimlari alohida tekshiriladi.

Vaqtinchalik imtiyoz 2022-yil 1-apreldan 2028-yil 31-dekabrgacha (SK 483-moddasi) amal qiladi. U aksiyadorlarga tegishli aksiyalar boʻyicha dividendlar uchun yozilgan. MChJdagi ulush bu normada koʻrsatilgan aksiya emas: ikkala toʻlov ham dividend deb atalishi MChJ ishtirokchisiga ozod etishni qoʻllash uchun asos boʻlmaydi.

Jadvaldagi stavkalar soliq har doim hisoblangan dividendni stavkaga koʻpaytirish orqali aniqlanishini anglatmaydi. Rezidentlar uchun taqsimlanadigan soliq bazasini jamiyat olgan ayrim dividendlar hisobiga kamaytirish, norezident yuridik shaxs uchun esa shartlar bajarilganda ilgari toʻlangan soliqni alohida hisobga olish nazarda tutilgan.

Dividend va qoʻlga tegadigan summa qanday hisoblanadi

Avval soliq ushlanmasidan oldingi dividend aniqlanadi. Keyin soliq agenti har bir oluvchi va har bir toʻlov boʻyicha soliqni alohida hisoblaydi. Rezidentlar uchun taqsimlanadigan jami summa joriy va oldingi davrlarda olingan dividendlarga kamaytiriladi (SK 345-moddasi), agar ular tegishli soliq bazasini aniqlashda ilgari hisobga olinmagan boʻlsa. Oluvchining bazasi shu summaning unga toʻgʻri keladigan ulushidir.

Misol. MChJ 200 000 000 soʻmni ulushlari 60% va 40% boʻlgan ikki rezident jismoniy shaxsga taqsimlaydi. Bazani kamaytirish uchun olingan dividendlar yoʻq, umumiy stavka 5%. Birinchi ishtirokchiga 120 000 000 soʻm hisoblanadi: soliq 6 000 000, toʻlov 114 000 000 soʻm. Ikkinchisiga 80 000 000 soʻm hisoblanadi: soliq 4 000 000, toʻlov 76 000 000 soʻm. Jami 10 000 000 soʻm ushlanadi va ishtirokchilarga 190 000 000 soʻm oʻtkaziladi.

Agar shu misolda MChJ oldin kamaytirish shartiga javob beradigan, hali hisobga olinmagan 40 000 000 soʻm dividend olgan boʻlsa, jami baza 200 000 000 − 40 000 000 = 160 000 000 soʻm boʻladi. Birinchi ishtirokchi bazasi 96 000 000, soliq 4 800 000, toʻlov 115 200 000 soʻm. Ikkinchisining bazasi 64 000 000, soliq 3 200 000, toʻlov 76 800 000 soʻm. Hisoblangan dividend miqdori oʻzgarmaydi; ushlanadigan soliq oʻzgaradi.

Rezident yuridik shaxs olgan, toʻlov manbaida soliqqa tortilgan dividendlar uning soliq bazasini aniqlashda chegiriladi (SK 343-moddasi). Bu ham foydani keyinchalik taqsimlashdagi soliq hisob-kitobidan farqlanishi kerak boʻlgan alohida qoidadir.

Norezident yuridik shaxs uchun ushlanadigan soliq toʻlovchi boshqa Oʻzbekiston yuridik shaxslaridan olgan dividendlardan ilgari toʻlangan soliqqa kamaytiriladi (SK 354-moddasi), faqat quyidagi shartlarning barchasi bajarilsa:

• norezidentning toʻlovchi kapitalidagi ulushi kamida 25% boʻlsa;
• shu ulushga toʻlov sanasigacha kamida 365 kalendar kun uzluksiz egalik qilingan boʻlsa;
• olingan dividendlardan toʻlangan soliq norezident dividendlaridan soliqni aniqlashda ilgari hisobga olinmagan boʻlsa;
• soliq agenti shu soliq toʻlanganini tasdiqlovchi hujjatlarni olgan boʻlsa.

Misol. MChJning yagona ishtirokchisi — ulushga ikki yildan beri egalik qiladigan chet el kompaniyasi. 100 000 000 soʻm hisoblangan; umumiy 10% stavkada kamaytirishdan oldingi soliq 10 000 000 soʻm. MChJ boshqa Oʻzbekiston kompaniyalaridan olgan dividendlar boʻyicha hujjatlar bilan tasdiqlangan va ilgari hisobga olinmagan soliq 2 000 000 soʻm, deb olaylik. Barcha shartlar bajarilsa, 8 000 000 soʻm ushlanadi va norezident 92 000 000 soʻm oladi. Olingan dividendlar summasiga baza emas, aynan soliqning oʻzi kamaytiriladi.

Ikki yoqlama soliqqa tortishni bartaraf etish bitimi qanday qoʻllanadi

Bitim Oʻzbekiston oladigan soliqni cheklashi mumkin, lekin barcha mamlakatlar uchun yagona stavka yoʻq. Muayyan toʻlovda oluvchining soliq rezidentligi davlati bilan amaldagi bitim, uning dividendlar haqidagi moddasi va tegishli stavka shartlari tekshiriladi. Chet ellik muassis mavjudligining oʻzi imtiyoz huquqini tasdiqlamaydi.

Oluvchi daromadga haqiqiy huquqqa ega (SK 6-moddasi) boʻlishi, yaʼni undan mustaqil foydalanishi yoki uni tasarruf etishi kerak. Vakolatlari cheklangan, boshqa funksiyalarni bajarmaydigan va tavakkalchiliklarni oʻz zimmasiga olmaydigan vositachi pul avval uning hisobvaragʻiga tushgani uchungina haqiqiy oluvchiga aylanmaydi.

Soliq agenti ozod etish yoki pasaytirilgan stavkani qoʻllashi uchun rezidentlik tasdigʻi toʻlov sanasidan kechiktirmay (SK 357-moddasi) taqdim etiladi. Agent daromadga haqiqiy huquq tasdigʻini soʻrashi mumkin. Vositachi orqali toʻlanganda qoʻshimcha ravishda har bir haqiqiy oluvchiga tegishli summa, uning ismi yoki nomi, rezidentlik davlatidagi soliq raqami yoki oʻxshash raqam mavjud boʻlsa, shu raqam, davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami yoki uning oʻxshashi koʻrsatilgan shartnoma yoxud boshqa hujjatlar kerak.

Rezidentlik hujjati belgilangan uch shaklda (SK 358-moddasi) qabul qilinadi:

1. Chet davlat vakolatli organi tasdiqlagan, belgilangan tartibda konsullik legallashtiruvi bajarilgan yoki apostil qoʻyilgan asl nusxa.
2. Shunday asl nusxaning notarial tasdiqlangan koʻchirma nusxasi.
3. Chet davlat vakolatli organining internet resursida joylashtirilgan elektron hujjatning qogʻoz nusxasi.

Hujjat shu rasmiy resursda joylashtirilgan boʻlsa yoki xalqaro shartnoma yoxud vakolatli organlarning oʻzaro kelishuvi boshqa tasdiqlash tartibini belgilasa, legallashtirish talab qilinmaydi. Shuning uchun har bir sertifikatga apostil qoʻyish shartsiz talab emas. Rezidentlik hujjatda koʻrsatilgan davr uchun tasdiqlanadi; davr koʻrsatilmagan boʻlsa, hujjat berilgan yoki joylashtirilgan kalendar yil uchun amal qiladi.

Toʻlovda imtiyoz qoʻllanmay, soliq budjetga oʻtkazilgan boʻlsa, haqiqiy oluvchi ortiqcha ushlangan soliqni qaytarishni (SK 357-moddasi) talab qilishi mumkin. Bitim qoidalari norezident jismoniy shaxsga (SK 400-moddasi) toʻlovlarda ham hisobga olinadi, uning qaytarish huquqi esa ushlangan soliq uchun (SK 401-moddasi) alohida belgilangan. Qaytarish tegishli tartib-taomilni talab qiladi; hujjatni kech taqdim etish bank pulni avtomatik qaytarishini anglatmaydi.

Boshqa daromad turlari va bitimlar qoʻllanishi ikki yoqlama soliqqa tortish haqidagi maqolada tushuntirilgan. Ariza berish, soliq qarzini hisobga olish va pulni qaytarishning umumiy tartibi soliqni qaytarish materialida bayon qilingan. Masala muayyan dividend hisob-kitobidan tashqariga chiqsa, shu materiallar kerak boʻladi.

Jamiyat soliq agenti sifatida nimalar qiladi

Jamiyat ishtirokchiga toʻlash muddatini soliq oʻtkazish va hisobot muddatidan ajratadi. Rezidentlar dividendlariga maxsus tartib qoʻllanadi, norezident yuridik shaxslar muddatlarini esa avtomatik ravishda jismoniy shaxslarga tatbiq etib boʻlmaydi.

Masalan, rezidentga dividend sentabrda hisoblanib, oktabrda toʻlansa, maxsus qoida boʻyicha hisobot 20-oktabrdan kechiktirmay, soliq esa toʻlov kunidan kechiktirmay topshiriladi va toʻlanadi. Norezident yuridik shaxsga oktabrda toʻlanganda hisobot oktabr toʻloviga bogʻlanadi va 20-noyabrdan kechiktirmay taqdim etiladi. Bu oylar shartli: ular hisoblash bilan toʻlash oʻrtasidagi farqni koʻrsatadi.

Norezident yuridik shaxsga valyutada toʻlanganda soliq toʻlov kunidagi Markaziy bank kursida (SK 354-moddasi) soʻmda hisoblanadi va toʻlanadi. Mol-mulk berish, oʻzaro hisobga olish yoki daromadni uchinchi shaxsga yoʻnaltirish soliq majburiyatini bekor qilmaydi. Pul boʻlmagan shakldagi toʻlovda soliq agenti normada belgilangan xususiyatlarni hisobga olib, hisoblangan soliqni oʻtkazadi va pul boʻlmagan daromadni tegishlicha kamaytiradi.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2026-yil 1-yanvardan 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108 yuqorida sanalgan shartlar bajarilganda norezident yuridik shaxs dividendlaridan olinadigan soliqni Oʻzbekiston kompaniyasi olgan dividendlardan ilgari toʻlangan soliqqa kamaytirishni joriy etdi.
• 2026-yil 22-iyuldan MChJ toʻgʻrisidagi yangi qonun — 2026-yil 21-apreldagi OʻRQ-1137 kuchga kirdi. Hozirgi foyda taqsimoti qarorlari uchun yangi qonunning amaldagi normalari, shu jumladan bayonnoma va toʻlov cheklovlari talablari qoʻllanadi.

Ishtirokchi dividend olishdan oldin nimalarni tekshiradi

Toʻlovni tekshirish uchun qaror, moliyaviy hisob-kitob va soliqni solishtiring: qaysi davr foydasi taqsimlangan, kim oluvchilar qatoriga kiritilgan, ulush qanday aniqlangan, toʻlov muddati qachon va soliq ushlash nimaga asoslangan. Xorijiy oluvchiga bitim qoʻllansa, rezidentlik va daromadga haqiqiy huquq hujjatlari ham qoʻshiladi. Aksiyador uchun reyestr va bank rekvizitlari ahamiyatli.

AJ oʻz aybi bilan dividendni belgilangan muddatda toʻlamasa, u Markaziy bank belgilagan qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha penya (AJ Qonuni 53-moddasi) hisoblaydi. Penya toʻlanmagan summaning 50 foizidan oshmasligi kerak. Aksiyador eʼlon qilingan dividend va penyani sud orqali undirishga haqli. AJning bu maxsus normasini avtomatik ravishda MChJga qoʻllab boʻlmaydi.

Misol. Toʻlanmagan dividend 20 000 000 soʻm boʻlsa, penyaning eng yuqori chegarasi 20 000 000 × 50% = 10 000 000 soʻm. Bu har qanday muddat uchun hisoblanadigan penya emas, uning chegarasi: haqiqiy summa aybli kechikish davri va qoʻllanadigan stavkaga bogʻliq.

Qonuniy toʻlov taqiqi va aybli kechikish turlicha baholanadi. Moliyaviy toʻsiqlar mavjud boʻlsa, avval taqiq asosi, keyin u tugaganidan soʻng qarorni bajarish majburiyati tekshiriladi. Foydani taqsimlash qarori yoʻqligi ham allaqachon eʼlon qilingan dividendni toʻlamaslikdan farq qiladi.

Koʻp beriladigan savollar

MChJ dividendlarni har oy toʻlashi mumkinmi?

MChJ haqidagi amaldagi norma har chorakda, yarim yilda yoki yilda bir marta qaror qabul qilishni nazarda tutadi. U har oylik foyda taqsimotini belgilamaydi. Qaror qaysi davr uchun qabul qilinishini allaqachon qabul qilingan qarorni bajarish tartibidan farqlash kerak: toʻlov muddati va tartibini ustav yoki yigʻilish belgilaydi, lekin umumiy muddat 60 kundan oshmaydi (MChJ Qonuni 26-moddasi).

MChJ muassisining dividendlari 2028-yilgacha soliqdan ozodmi?

Jismoniy shaxslar uchun ozod etish MChJ ulushlariga emas, ularga tegishli aksiyalar boʻyicha dividendlarga taalluqli. Norezident yuridik shaxslar uchun ham shu norma aksiyalar boʻyicha maxsus stavka belgilaydi. Shuning uchun MChJ ishtirokchisiga toʻlanganda uning maqomi va umumiy stavka, xorijiy oluvchida esa tegishli bitim tekshiriladi. Vaqtinchalik imtiyoz davri va obyekti aksiyalar uchun alohida (SK 483-moddasi) belgilangan.

Joriy yil zarar bilan yakunlansa, dividend toʻlash mumkinmi?

AJ uchun qonun oʻtgan yillarning taqsimlanmagan foydasini ishlatishga ruxsat beradi, shu sababli faqat joriy natija javob berish uchun yetarli emas. Biroq kapital, sof aktivlar va toʻlovga qobiliyatsizlik cheklovlari saqlanadi. Imtiyozli aksiyalar uchun foyda yetishmasa yoki zarar boʻlsa, toʻlov faqat shu maqsadda tuzilgan zaxira fondidan va uning doirasida mumkin. Toʻlov manbalari haqidagi qoidalar (AJ Qonuni 51-moddasi) taqiqlar bilan birga qoʻllanadi.

Xorijiy aksiyador toʻlov uchun ariza berishi kerakmi?

AJ mavjud bank hisobvaragʻiga Markaziy depozitariy yoki investitsiya vositachisi orqali odatiy avtomatik toʻlov uchun ariza talab qilishga haqli emas. Biroq hisoblangan dividendlarni erkin konvertatsiya qilinadigan valyutaga aylantirish va koʻrsatilgan hisobvaraqqa oʻtkazish uchun norezidentning yozma talabi nazarda tutilgan. Bular dividendlarni toʻlash tartibi (AJ Qonuni 51-moddasi) bilan tartibga solinadigan turli harakatlardir.

Pasaytirilgan stavka uchun rezidentlik sertifikati yetarlimi?

Yoʻq. Sertifikat tegishli davr rezidentligini tasdiqlaydi, lekin qoʻllanadigan bitim va daromadga haqiqiy huquq alohida tekshiriladi. Bitim stavkani ishtirok xususiyatlariga bogʻlasa, ular ham tasdiqlanishi kerak. Agent imtiyozni qoʻllashi uchun rezidentlik tasdigʻi toʻlovdan kechiktirmay (SK 357-moddasi) kelib tushishi lozim. Vositachi orqali toʻlovda haqiqiy oluvchilar va ularning daromadlari haqidagi qoʻshimcha hujjatlar talab etiladi.