Oʻzbekistonda davlat mulkini sotib olish: auksion va toʻlov

Davlatga tegishli binolar, inshootlar, mulkiy majmualar va qurilishi tugallanmagan obyektlar jismoniy shaxslar hamda nodavlat kompaniyalarga elektron savdoda sotiladi. Auksionda eng yuqori narx gʻolib boʻladi, zakalat boshlangʻich narxning 3–15 foizini tashkil etadi, eʼlon esa kamida 30 kun oldin joylashtiriladi. Xarid shartnoma, davlat orderi va mulk huquqini roʻyxatdan oʻtkazish bilan yakunlanadi.

Qisqacha:

• Talabgor jismoniy shaxs yoki nodavlat yuridik shaxs, shu jumladan chet el shaxsi boʻlishi mumkin, agar unga nisbatan maxsus taqiq boʻlmasa.
• Lot haqidagi eʼlon savdo boshlanishidan yoki arizalar qabuli tugashidan kamida 30 kun oldin (OʻRQ-907-son Qonunning 35-moddasi) eʼlon qilinadi.
• Zakalat boshlangʻich narxga qarab qonundagi shkala boʻyicha 15, 10, 5 yoki 3 foizni tashkil etadi.
• Gʻolibga shartnomani imzolash uchun 10 ish kuni beriladi; boʻyin tovlaganda zakalat qaytarilmaydi va shartnoma zaxira gʻolibiga taklif qilinadi.
• Xaridor shartlarni bajargach, davlat orderini olgach va koʻchmas mulkka boʻlgan huquq oʻtishini davlat roʻyxatidan oʻtkazgach mulkdor boʻladi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Obyektlar va savdo ishtirokchilari

Qaysi davlat obyektlari savdoga qoʻyiladi

Davlat koʻchmas mulkiga davlat mulki boʻlgan mulkiy majmualar, binolar va inshootlar (OʻRQ-907-son Qonunning 3-moddasi), shu jumladan qurilishi tugallanmagan obyektlar kiradi. Qonun davlat obyektini toʻliq yoki qisman xususiylashtirishga ruxsat beradi. Davlat ulushlari va davlat muassasalari ham xususiylashtirish obyektlari hisoblanadi, biroq ushbu maqola koʻchmas mulkka bagʻishlangan va aksiyalar yoki korxonadagi korporativ ulushni sotib olishni qamrab olmaydi.

Faqat xususiylashtirish dasturiga kiritilgan va xususiylashtirilmaydigan mulk (OʻRQ-907-son Qonunning 10-moddasi) toifasiga kirmaydigan obyekt sotilishi mumkin. Istisnolarning toʻliq roʻyxati alohida qonunda belgilangan. Unga quyidagilar kiradi:

• yer, qonunda bevosita ruxsat berilgan hollar bundan mustasno, yer qaʼri, toshqin va qor suvlari bilan toʻladigan suv omborlari, yirik va alohida muhim suv xoʻjaligi obyektlari, havo boʻshligʻi, oʻsimlik va hayvonot dunyosi;
• moddiy madaniy meros obyektlari, arxiv hujjatlari, davlat muzeylari, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, tabiiy va milliy bogʻlar, botanika bogʻlari, xiyobonlar, madaniyat va istirohat bogʻlari, alleya va bulvarlar;
• pul belgilari, qimmatli qogʻozlar, ordenlar, medallar va pochta markalarini ishlab chiqaruvchi korxona va tashkilotlar;
• Qurolli Kuchlar, Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiya, Ichki ishlar vazirligi va Prezident davlat xavfsizlik xizmatining korxonalari, muassasalari hamda harbiy-texnik mol-mulki;
• ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini olib boruvchi, rentgen uskunalari va ionlashtiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanuvchi uskunalarni ishlab chiquvchi, tayyorlovchi yoki sotuvchi, radioaktiv elementlar, chiqindilar, uran va boshqa boʻlinuvchi materiallar bilan ishlovchi yoxud qurol-yarogʻ, oʻq-dori, himoya vositalari, harbiy texnika, ularning ehtiyot qismlari, butlovchi elementlari va asboblarini, pirotexnika buyumlarini, ularni ishlab chiqarish uchun maxsus material va uskunalarni ishlab chiquvchi, ishlab chiqaruvchi, taʼmirlovchi va sotuvchi korxona hamda obyektlar;
• kuchli taʼsir qiluvchi zaharlar, giyohvandlik vositalari va zaharli moddalarni ishlab chiqaruvchi, shuningdek ularni saqlovchi ekinlarni yetishtiruvchi va qayta ishlovchi korxonalar;
• davlat zaxiralari, fuqaro muhofazasi va safarbarlik obyektlari hamda mol-mulki, yadro qurilmalari, yadro materiallari, yadro reaktorlarining issiqlik izolyatsiyasi toʻplamlari va ishlatilgan yadro yoqilgʻisini saqlash punktlari, yadro yoqilgʻisi, reaktorlarning issiqlik izolyatsiyasi toʻplamlari, ishlatilgan yadro yoqilgʻisi, tabiiy uran, uran-235 izotopi bilan boyitilgan uran, uran-233 izotopi, plutoniy, ameritsiy va kaliforniyning barcha izotoplari, Np-237 izotopi hamda ularni saqlovchi birikmalar;
• portlovchi va zaharli moddalarni tashuvchi ixtisoslashtirilgan korxonalar, umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari, sanitariya-epidemiologiya stansiyalari, Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi, atrof-muhit holatini nazorat qilish va tabiatni muhofaza qilish xizmatlari;
• Respublika maxsus aloqa uzeli, 15361-son harbiy qism, Elektromagnit moslashuv markazi va dafn etish joylari.

Ushbu qonundagi istisnolar roʻyxati (OʻRQ-821-son Qonunning 19-moddasi) qonunda koʻrsatilgan barcha toifalarni qamrab oladi, lekin Prezident boshqa davlat mulkini ham xususiylashtirilmaydigan mulk qatoriga kiritishi mumkin. Shu sababli binoning davlat reyestrida mavjudligi uni sotib olish mumkinligini anglatmaydi: xususiylashtirish dasturi va sotuvchining qarori sotish uchun asos boʻladi.

Xaridda kim ishtirok etishi mumkin

Rezident yoki norezident jismoniy shaxs va nodavlat yuridik shaxs ishtirok etishi mumkin. Qonundagi talabgor taʼrifiga chet el jismoniy yoki yuridik shaxsi (OʻRQ-907-son Qonunning 3-moddasi) ham bevosita kiritilgan. Chet ellik xaridor faqat binoga stavka qoʻyish uchun Oʻzbekiston kompaniyasini tuzishi shart emas, agar muayyan lot shartlarida qonuniy mezon belgilanmagan boʻlsa.

Qonunchilik ishtirok etishni taqiqlagan shaxslar qoʻyilmaydi. Ishtiroki insofsiz raqobatga (OʻRQ-907-son Qonunning 11-moddasi) olib kelishi mumkin boʻlgan talabgorlar va ularga affillangan shaxslar uchun ham shu qoida amal qiladi. Muayyan tanlov mezonlari ham majburiy: obyekt shartlar bilan sotilsa, talabgor tanlov hujjatlariga muvofiqligini tasdiqlaydi.

Chet ellik xaridor uchun yer alohida masaladir. Chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, chet el kompaniyalari va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar yer uchastkasini xususiylashtira olmaydi. Binoni sotib olish huquqi uning ostidagi yerga avtomatik mulk huquqini bermaydi.

Lotni joylashtirish va obyektni tekshirish

Obyekt E-auksionga qanday chiqariladi

Obyekt xususiylashtirish dasturiga kiritilib, sotishga tayyorlangandan keyin savdoga chiqadi. Davlat va mahalliy organlar, jismoniy shaxslar va nodavlat kompaniyalar xususiylashtirish toʻgʻrisida taklif berishi mumkin. Respublika dasturini Davlat aktivlarini boshqarish agentligi, munitsipal dasturlarni esa uning hududiy boshqarmalari shakllantiradi; tasdiqlovchi organ mulk darajasiga bogʻliq. Qonun obyektni taklif qilish huquqini beradi, ammo uni albatta sotishni talab qilish huquqini bermaydi.

Davlat aktivlarini boshqarish agentligi respublika mulkining sotuvchisi (OʻRQ-907-son Qonunning 13-moddasi), uning hududiy boshqarmalari esa munitsipal mulkning sotuvchisi boʻladi. Dasturlar xususiy shaxslar takliflari asosida (OʻRQ-907-son Qonunning 15-moddasi) ham shakllantirilishi mumkin. Tasdiqlangan dastur vakolatli organning saytida 10 kun ichida eʼlon qilinadi.

Jismoniy shaxs «Davlat mulki» axborot tizimi orqali maydoni 2 000 kvadrat metrgacha boʻlgan davlat koʻchmas mulk obyektini toʻgʻridan-toʻgʻri onlayn savdoga chiqarishni taklif qilishi mumkin. Bu yoʻl dastur va huquqiy maqom tekshiruvi oʻrnini bosmaydi: organ avval obyekt xususiylashtirilishi mumkinligini hal qiladi, hujjatlarni tayyorlaydi va shundan keyingina lotni E-auksion operatoriga yuboradi.

Lot kartasi va hujjatlarda nimalarni tekshirish kerak

Stavka qoʻyishdan oldin lot kartasi, kadastr hujjatlari, savdo shartlari va shartnoma loyihasini oʻzaro solishtirish kerak. Eʼlonda obyekt turi, faoliyat yoʻnalishi, tarmoq, moliyaviy koʻrsatkichlar, yer maydoni, binoning maydoni va texnik holati, muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari bilan taʼminlanganligi, savdo sanasi, predmeti va tartibi, ariza berish tartibi, talabgor mezonlari, boshlangʻich narx va boshqa shartlar koʻrsatilishi lozim. Savdo natijalari, narx va xaridor haqidagi maʼlumotlar bitimdan keyin 3 ish kuni ichida, shartnomadagi maxfiylik shartlari hisobga olingan holda eʼlon qilinadi.

Obyektni tayyorlashda balansda saqlovchi inventarizatsiya va huquqni tasdiqlovchi hujjatlarni (OʻRQ-907-son Qonunning 16-moddasi), yer haqidagi maʼlumotlarni, boʻlinmalar va kommunikatsiya tarmoqlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni, zarur hollarda auditorlik materiallarini taqdim etadi. Amaldagi nizom qoʻshimcha ravishda quyidagilarni koʻrsatadi:

• kadastr hujjatlari, kadastr xaritasi yoki rejasi va obyektga boʻlgan huquqni tasdiqlovchi boshqa hujjatlar;
• yer uchastkasi va boshqa tabiiy resurslarga boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlar;
• tasarruf etishga taʼsir qiluvchi yuklama va cheklovlar haqidagi maʼlumotlar;
• Agentlik belgilagan shakldagi obyektning asosiy maʼlumotlari;
• zarur boʻlsa, madaniy merosni muhofaza qilish organining xulosasi.

Bu hujjatlar balansda saqlovchi hujjatlar toʻplamiga (VMQning 279-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 22–29-bandlari) kiradi. Qonun barcha ichki hujjatlar ommaviy kartaga ilova qilinishini vaʼda qilmaydi. Xaridor mavjud materiallarni soʻrab, manzil, maydon, kadastr raqami, yer chegaralari, kommunikatsiyalar, yuklamalar va amaldagi holat bir-biriga mosligini tekshirishi kerak.

Boshlangʻich narxni Agentlik yoki uning hududiy boshqarmasi belgilaydi. Mustaqil baholovchi hisoboti moʻljal boʻladi, biroq sotuvchi bozor va qiymatga taʼsir qiluvchi boshqa omillarni hisobga olib boshqa boshlangʻich narxni (OʻRQ-907-son Qonunning 18-moddasi) belgilashi mumkin. Shu sababli baholangan, balans va boshlangʻich qiymatlar farq qilishi mumkin; stavka predmeti eʼlonda koʻrsatilgan narxdir.

Ariza va savdolarda qatnashish

Auksion va tanlov savdolari oʻrtasidagi farq

Oddiy auksion xaridorga maxsus shart yuklamaydigan mulk uchun qoʻllanadi. Shaharsozlik normalari asosidagi loyiha boʻyicha qurish sharti bilan sotiladigan davlat koʻchmas mulki bundan mustasno va auksionda sotilishi mumkin. Savdoda narx oshadi va gʻolib narx boʻyicha aniqlanadi.

Xaridorga boshqa aniq shartlar yuklansa, obyekt tanlov savdosida sotiladi. Bunda taklif etilgan summa malaka mezonlari, hujjatlar va tanlov taklifi shartlari bilan birga baholanadi. Tanlov ham elektron shaklda oʻtadi, uning zakalati esa auksiondagi shkala boʻyicha hisoblanadi. Bu alohida tanlov tartibi (OʻRQ-907-son Qonunning 21-moddasi).

Lot nomidagi atama uning shartlarini oʻzgartirmaydi. Kartada faoliyat yoʻnalishini saqlash, investitsiya hajmi, ish oʻrinlari yoki boshqa oʻlchanadigan natija koʻrsatilgan boʻlsa, platformada umumiy «savdo» soʻzi ishlatilgan taqdirda ham tanlov hujjatlari va shartnoma loyihasini oʻqish kerak.

Ariza berish va zakalatni hisoblash

Ariza, savdoga qoʻyish, savdo jarayoni, gʻolibni tanlash va bayonnoma E-auksionda rasmiylashtiriladi. U yerda sotilgan davlat koʻchmas mulki boʻyicha shartnoma elektron raqamli imzo (ERI) orqali platformada elektron shaklda tuziladi. Operator ishtirokchilarga, shu jumladan chet el fuqarolariga auksionda qatnashish uchun ERI kaliti sertifikatini bepul va masofadan beradi. Muayyan lot eʼloni ariza muddatini va toʻlov rekvizitlarini belgilaydi.

Zakalat boshlangʻich narxdan hisoblanadi. Ishtirokchi savdo boshlanishidan oldin oʻz narx taklifini kiritsa, zakalat shu taklif qilingan summadan hisoblanadi. Qonundagi chegaralar bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) belgilangan; quyidagi tokenlar ularning amaldagi soʻmdagi qiymatini koʻrsatadi.

Misol. Binoning boshlangʻich narxi 2.200.000.000 soʻm. Bu summa 440.000.000 soʻmdan ortiq va 4.400.000.000 soʻmgacha boʻlgan oraliqqa tushadi, shuning uchun zakalat 5 foizga teng: 2.200.000.000 × 5% = 110.000.000 soʻm. Ishtirokchi oldindan 2.640.000.000 soʻm taklif qilsa, zakalat shu summadan hisoblanadi: 2.640.000.000 × 5% = 132.000.000 soʻm.

Onlayn auksionda sotish va shartnoma tuzish uchun kamida ikki ishtirokchi kerak. Faqat bitta talabgor ariza bersa, auksion oʻtmagan deb topiladi. Ishtirokchi platformadagi shaxsiy hisobvaragʻida kerakli summani saqlashi va tizim zakalatni qaysi narxdan hisoblaganini tekshirishi lozim.

Savdo qanday oʻtadi va gʻolib aniqlanadi

Auksion boshlangʻich narxni oshirish shaklida oʻtadi. Eng yuqori sotib olish narxini taklif qilgan ishtirokchi gʻolib, undan bir pogʻona past narx taklif qilgan ishtirokchi esa zaxira gʻolibi boʻladi. Eʼlon chop etilgan paytdan savdo yakunigacha ishtirokchi auksion qadamiga bogʻlanmagan va auksion boshlanguncha boshqa ishtirokchilarga oshkor qilinmaydigan narx taklifini kiritishi mumkin.

Gʻolibning zakalati xarid narxiga qoʻshiladi. Operator boshqa ishtirokchilarga zakalatni natija eʼlon qilinganidan keyin 5 ish kuni ichida, zaxira gʻolibiga esa gʻolib bilan shartnoma tuzilgach 3 ish kuni ichida qaytaradi.

Arizalar boʻlmasa, faqat bitta talabgor boʻlsa yoki gʻolib va zaxira gʻolibi shartnomadan bosh tortsa, auksion oʻtmagan hisoblanadi. Takroriy auksion har 10 kunda bir marta oʻtkaziladi. Obyekt 3 oyda sotilmasa, sotuvchi yangi boshlangʻich narx belgilashi mumkin; 6 oy davomida auksion oʻtmasa, boshqa xususiylashtirish usuli tanlanishi mumkin. Ushbu oqibatlarning barchasi, jumladan zaxira gʻolibi tartibi auksion qoidalarida (OʻRQ-907-son Qonunning 20-moddasi) belgilangan.

Toʻlov, hujjatlar va yer

Toʻlov muddati va boʻlib-boʻlib toʻlash

Umumiy qoida boʻyicha xaridor davlat mulki haqini bir oy ichida toʻlaydi. Qonunchilik uzoqroq muddat berishi mumkin, u odatda 3 yildan oshmaydi. Aniq jadval shartnomada boʻlishi kerak, gʻolib zakalati esa sotib olish qiymatiga qoʻshiladi.

Qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, ushbu muddatlar shkalasi (OʻRQ-907-son Qonunning 31-moddasi) qoʻllanadi. Bir oy ichida kiritilgan birinchi badal 35 foizdan kam boʻlsa, Prezident qarorlaridagi istisnolardan tashqari, qoldiqqa Markaziy bankning asosiy stavkasi miqdorida yillik foiz hisoblanadi. Kamida 35 foiz toʻlagan xaridor kredit olish uchun obyektni garovga qoʻyishi mumkin, biroq kelgusi toʻlovlarni toʻlamaslikdan sugʻurta polisi yoki bank kafolati bilan taʼminlashi kerak.

Misol. Savdo yakunidagi narx 3.520.000.000 soʻm, zakalat 176.000.000 soʻm. Umumiy shkala boʻyicha eng koʻp muddat 12 oy. 35 foizga yetish uchun xaridor birinchi oyda jami toʻlovni 1.232.000.000 soʻmga yetkazib, hisobga olingan zakalatdan tashqari 1.056.000.000 soʻm toʻlashi kerak. Qoldiq 2.288.000.000 soʻm boʻladi va shartnomadagi jadval boʻyicha toʻlanadi.

Gʻoliblikdan keyin qaysi hujjatlar rasmiylashtiriladi

Savdodan keyin toʻrtta turli hujjat paydo boʻladi: bayonnoma, shartnoma, qabul qilish-topshirish dalolatnomasi va davlat orderi. Ular bir-birining oʻrnini bosmaydi.

Davlat koʻchmas mulki boʻyicha oldi-sotdi shartnomasi elektron shaklda tuzilishi mumkin. Unda taraflarning nomi va manzili, bitim asosi, toʻlov summasi, tartibi va muddatlari, taraflar majburiyatlari va mulk huquqi oʻtishining ketma-ketligi, javobgarlik, neustoyka miqdori va shartlari, nizolarni hal qilish, bekor qilish, qoʻllaniladigan huquq, fors-major, shartnoma tili va nusxalar soni, oʻzgartirish tartibi, kuchga kirish sanasi va ilovalardagi taraflar kafolatlari koʻrsatilishi shart. Balansda saqlovchi shartnoma imzolanganidan keyin 5 ish kuni ichida qabul qilish-topshirish dalolatnomasini (OʻRQ-907-son Qonunning 30-moddasi) rasmiylashtirishi kerak.

Toʻliq toʻlov, majburiyatlar va mavjud boʻlsa penya toʻlangandan keyin xaridorga 5 ish kuni ichida davlat orderi beriladi. Xususiylashtirish toʻgʻrisidagi qonun mulk huquqi oʻtishini davlat orderi olingan paytga (OʻRQ-907-son Qonunning 32-moddasi) bogʻlaydi. Shartnoma toʻliq bajarilmagan boʻlsa, orderga obyektni tasarruf etish cheklovi haqida belgi qoʻyiladi.

Koʻchmas mulk uchun huquq oʻtishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish (FKning 481-moddasi) ham talab qilinadi. Shartnomani roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin bajarish uchinchi shaxslar bilan munosabatlarni oʻzgartirmaydi. Shu sababli xaridor order berilganini va Koʻchmas mulk obyektlariga boʻlgan huquqlar davlat reyestrida huquq oʻtishi qayd etilganini tekshirishi kerak.

Obyekt ostidagi yerga nima boʻladi

Umumiy qoida boʻyicha davlat binosi va uning ostidagi yer bir vaqtda xususiylashtirish prinsipi (OʻRQ-728-son Qonunning 8-moddasi) asosida birga xususiylashtiriladi. Agentlik dasturda sotiladigan obyektlar ostidagi uchastkalarni aniqlaydi, shundan keyin yer koʻchmas mulk bilan birga (OʻRQ-728-son Qonunning 26-moddasi) elektron auksion yoki boshqa ommaviy savdoga qoʻyiladi.

Bu qoida faqat yerni xususiylashtirish huquqiga ega xaridorga tatbiq etiladi. Oʻzbekiston fuqarolari va Oʻzbekiston yuridik shaxslari noqishloq xoʻjaligiga moʻljallangan uchastkalarni xususiylashtirishi mumkin. Chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, chet el kompaniyalari va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar bunday subyekt hisoblanmaydi (OʻRQ-728-son Qonunning 13-moddasi).

Bino huquqi oʻtkazilishi roʻyxatga olinganda, obyekt egallagan va undan foydalanish uchun zarur boʻlgan yerga doimiy egalik, foydalanish yoki ijara huquqi ham oʻtadi va roʻyxatga olinadi. Sotuvchi yerning mulkdori boʻlsa, shartnomada tegishli qismga mulk, ijara yoki boshqa ruxsat etilgan huquq belgilanishi kerak. Bino bilan yer oʻrtasidagi ushbu huquqiy bogʻliqlik (OʻRQ-803-son Qonunning 32-moddasi) stavka qoʻyishdan oldin, ayniqsa chet ellik ishtirokchi yoki binoning bir qismini olayotgan xaridor tomonidan tekshirilishi lozim.

Ushbu maqolada boʻsh uchastka olish, foydalanilayotgan yerni xususiylashtirish va qurilish muddatlari yoritilmagan. Biznes uchun yer haqidagi maqola yer auksioni, ijara, xususiy bino ostidagi uchastkani sotib olish va qurilish talablarini tushuntiradi. Lot qiymatiga bino va yerdan kelgusida foydalanish taʼsir qilsa, oʻsha maqola kerak boʻladi.

Xaridor majburiyatlari va xatarlari

Xariddan keyin qaysi majburiyatlar saqlanadi

Shartnomada ekologik talablar, fuqaro muhofazasi, ijtimoiy, tabiatni muhofaza qilish yoki safarbarlik obyektlarini saqlash majburiyatlari, shuningdek oʻtish, tashish, chegara va geodeziya belgilarini, elektr uzatish va aloqa liniyalarini, quvurlarni, suv taʼminoti, kanalizatsiya va melioratsiyani joylashtirish hamda ulardan foydalanish uchun servitutlar saqlanishi mumkin. Qonunchilik boshqa talablarni ham belgilashi mumkin. Bino qayta sotilganda bu talablar keyingi xaridorga oʻtadi (OʻRQ-907-son Qonunning 28-moddasi).

Investitsiya majburiyatlari pul kiritish va foyda hamda dividendlarni qayta investitsiya qilishni; xomashyo, materiallar, uskunalar, ehtiyot qismlar va butlovchi qismlarni yetkazib berishni; taʼmirlash va qurilish, rekonstruksiya, budjet, kredit va boshqa qarzlarni toʻlashni; ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish, nou-xau va intellektual mulkni joriy etish, xodimlarni oʻqitish, faoliyat yoʻnalishini saqlash va boshqa qonuniy shakllarni nazarda tutishi mumkin. Ijtimoiy majburiyatlar ishlab chiqarish hajmi, ish oʻrinlari, eksport ulushi, belgilangan isteʼmolchilarga yetkazib berish, mehnat sharoitlari, ekologiya va xodimlarning ijtimoiy-maishiy taʼminotiga taalluqli boʻlishi mumkin. Nizomdagi roʻyxat ochiq, biroq shartnomada mazmun va muddat belgilanishi, investitsiya majburiyati esa pul qiymatiga ega boʻlishi shart.

Investitsiya majburiyatlarining odatdagi muddati 5 yildan oshmaydi (VMQning 279-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 3–7-bandlari). Muddat ruxsatnomalar rasmiylashtirilib, loyiha hujjatlari tasdiqlangandan keyin, lekin shartnomadan keyin 6 oydan kechiktirmay boshlanadi. Bunday shartlar odatda sotuvni narx auksionidan tanlov savdosiga oʻtkazadi, shuning uchun xaridor lot iqtisodiyotini sotib olish narxi va majburiyatlarni birga hisobga olib baholashi kerak.

Gʻolibning rad etishi, buzilishlar va nizolar

Gʻolib bayonnomadan keyin 10 ish kuni ichida shartnomani imzolashi shart. Rad etganda uning zakalati qaytarilmaydi va shartnoma zaxira gʻolibiga taklif qilinadi. Zaxira gʻolibi ham 10 ish kuni ichida shartnomani imzolamasa, uning zakalati ushlab qolinadi va auksion oʻtmagan hisoblanadi.

Shartnoma tuzilgandan keyin oqibatlarni qonun va shartnoma belgilaydi. Toʻlov kechiksa yoki shart buzilsa, Agentlik yozma xabarnoma yuboradi. Taraflar mediatsiyadan foydalanishi mumkin, neustoyka shartnomada belgilanadi, shartlar bajarilishi bilan bogʻliq nizolar boʻyicha daʼvo muddati 3 yil (OʻRQ-907-son Qonunning 34-moddasi).

Savdo qoidalari buzilgan boʻlsa, manfaatdor shaxs suddan savdoni haqiqiy emas deb topishni talab qilishi mumkin. Savdoning haqiqiy emasligi gʻolib bilan shartnomani ham haqiqiy emas (FKning 381-moddasi) qiladi. Bu yakunlangan xususiylashtirish himoyasiga zid emas: qonuniy xususiylashtirish natijalari (OʻRQ-336-son Qonunning 24-moddasi) va vujudga kelgan xususiy mulk oʻzboshimchalik bilan qayta koʻrib chiqilmaydi.

Stavka qoʻyishdan oldin xaridor nimalarni tekshiradi

Tekshiruv besh savolga javob berishi kerak: aynan nima sotilmoqda, yerga qaysi huquq oʻtadi, qaysi cheklovlar saqlanadi, butun jadval boʻyicha qancha mablagʻ kerak va qaysi harakat roʻyxatdan oʻtkazishni yakunlaydi. Hujjatlarni bitim ketma-ketligida koʻrib chiqish kerak:

1. Lot kartasini kadastr raqami, manzil, maydon, reja, fotosuratlar va obyektning amaldagi holati bilan solishtirish.
2. Xususiylashtirish dasturi, sotuvchi, boshlangʻich narx, savdo usuli va ariza muddatini tekshirish.
3. Yuklamalar, ijarachilar, kommunikatsiyalar, servitutlar, qurilish, investitsiya va ijtimoiy shartlarni faqat lot hujjatlari va shartnoma loyihasi tasdiqlagan doirada alohida yozib chiqish.
4. Zakalat, birinchi toʻlov, 35 foizdan kam badal boʻyicha foiz va obyektni garovga qoʻyish uchun taʼminotni hisoblash.
5. Gʻoliblikdan keyin bayonnoma, elektron shartnoma, qabul qilish-topshirish dalolatnomasi, toʻliq toʻlov, davlat orderi va koʻchmas mulk reyestrida huquq oʻtishi qayd etilishini nazorat qilish.

Bu ketma-ketlik stavka qoʻyish huquqini obyektni ishlatish va tasarruf etish huquqidan ajratadi. Savdo narxi xaridning bir qismi; yer rejimi, shartnomaviy cheklovlar va roʻyxatdan oʻtkazish xaridor amalda nimani olishini belgilaydi.

Koʻp beriladigan savollar

Chet el kompaniyasi E-auksionda davlat binosini sotib olishi mumkinmi?

Ha. Muayyan savdoda maxsus taqiq yoki qonuniy mezon boʻlmasa, chet el jismoniy yoki yuridik shaxsi davlat koʻchmas mulkini xususiylashtirishga talabgor boʻlishi mumkin. Biroq chet el kompaniyasi va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona yer uchastkasini xususiylashtira olmaydi. Stavkadan oldin bino bilan qaysi yer huquqi roʻyxatga olinishini va u rejalashtirilgan foydalanishga mos kelishini aniqlash kerak.

Davlat koʻchmas mulki savdosida zakalat qancha?

Boshlangʻich narx 44.000.000 soʻmgacha boʻlsa zakalat 15 foiz, 44.000.000 soʻmdan ortiq va 440.000.000 soʻmgacha boʻlsa 10 foiz, 440.000.000 soʻmdan ortiq va 4.400.000.000 soʻmgacha boʻlsa 5 foiz, 4.400.000.000 soʻmdan ortiq boʻlsa 3 foiz. Ishtirokchi auksion boshlanishidan oldin oʻz narxini taklif qilsa, zakalat boshlangʻich narxdan emas, taklif qilingan narxdan hisoblanadi.

Yutqazgan ishtirokchining zakalati qaytariladimi?

Ha. Operator gʻolib boʻlmagan ishtirokchilarning zakalatini natijalar eʼlon qilinganidan keyin 5 ish kuni ichida qaytaradi. Zaxira gʻolibi uchun alohida muddat bor: gʻolib bilan shartnoma tuzilgach 3 ish kuni. Gʻolibning zakalati narxga qoʻshiladi. Gʻolib yoki keyin zaxira gʻolibi belgilangan muddatda shartnomadan boʻyin tovlasa, uning zakalati qaytarilmaydi.

Xaridor qachon davlat obyektining mulkdori boʻladi?

Taraflar avval elektron shartnoma va qabul qilish-topshirish dalolatnomasini rasmiylashtiradi, keyin xaridor toʻlov va boshqa majburiyatlarni bajaradi. Toʻliq toʻlovdan keyin Agentlik QR-kodli davlat orderini beradi; xususiylashtirish toʻgʻrisidagi qonun mulk huquqi oʻtishini shu orderga bogʻlaydi. Obyekt koʻchmas mulk boʻlgani uchun huquq oʻtishi ham davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi. Reyestrdagi yozuvgacha shartnoma bajarilishi uchinchi shaxslar bilan munosabatlarni oʻzgartirmaydi.

Toʻliq toʻlovdan oldin binoni garovga qoʻyish mumkinmi?

Obyekt boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan sotilsa va xaridor bir oy ichida narxning kamida 35 foizini toʻlasa, mumkin. Qolgan toʻlovlar toʻlamaslikdan sugʻurta polisi yoki bank kafolati bilan taʼminlanishi kerak. Birinchi toʻlov kamroq boʻlsa, barcha majburiyatlar bajarilguncha obyektni garovga qoʻyib boʻlmaydi va qoldiqqa odatda Markaziy bank asosiy stavkasi boʻyicha foiz hisoblanadi.