Davlat organi bilan nizoni hal qilish

Davlat organi bilan nizoni maʼmuriy shikoyat, hujjatni organning oʻzi bekor qilishi yoki maʼmuriy sudda kelishuv bitimi tuzish orqali yakunlash mumkin. Tanlov zarur natijaga bogʻliq: qarorni bekor qilish, jarimani kamaytirish, toʻlov jadvalini olish, huquqni tiklash va nizoni qaytadan boshlashga toʻgʻri kelmasligi uchun ijroni mustahkamlash.

Qisqacha:

• Maʼmuriy shikoyat, odatda, 30 kun ichida (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 64-moddasi) beriladi, unga doir qaror esa 30 ish kuni ichida (67-modda) qabul qilinadi.
• Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeks boʻyicha kelishuv bitimi faqat organda maʼmuriy ixtiyoriylik mavjud va oʻzaro yon berishga yoʻl qoʻyilgan hollarda tuzilishi mumkin.
• Amaldagi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks jarimani bir oygacha (328-modda) kechiktirishga ruxsat beradi; uni boʻlib-boʻlib ijro etish ijro qoidalari yoki maxsus qonunga koʻra mumkin.
• Barqaror natija uchun nizoli hujjatning bekor qilinishini, yangi maʼmuriy natijani, huquqni tiklash muddatlarini va toʻliq ijroni tasdiqlovchi hujjatlarni qayd eting.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Nizoni hal qilish usulini qanday tanlash kerak

Usul qanday huquqiy natija kerakligiga qarab tanlanadi. Maʼmuriy tartibda hujjat, harakat yoki harakatsizlik (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 62-moddasi) ustidan shikoyat qilish mumkin. Odatda, avval yuqori turuvchi organga murojaat qilish shart emas: maxsus qonun sudgacha majburiy tartibni belgilamagan boʻlsa, arizachi bevosita sudga murojaat qilishga haqli. Bu qoidani Oliy sud Plenumi (12-band) tushuntirgan.

Maʼmuriy sudga murojaat qilishning umumiy muddati huquq buzilganligi haqida maʼlumot olingan paytdan boshlab olti oy (MSIYUtKning 186-moddasi). Sud muddat oʻtkazib yuborilishining uzrli sababini baholaydi. Muzokarani muddat tugaguniga qadar harakatsiz qolish uchun sabab sifatida ishlatmaslik kerak: shikoyat yoki arizani oʻz vaqtida berib, muzokarani parallel davom ettirish lozim.

Bu maqolada kompaniyalar oʻrtasidagi xususiy nizo koʻrib chiqilmaydi. Tijorat nizosini hal qilish haqidagi maqolada mediatsiya, qarzni qayta tuzish va iqtisodiy suddagi kelishuv tushuntirilgan; u javobgar maʼmuriy organ emas, kontragent boʻlganida kerak.

Yuqori turuvchi organga qanday shikoyat beriladi

Shikoyat nizolashilayotgan hujjatni qabul qilgan yoki harakatni amalga oshirgan organ orqali yuqori turuvchi yoxud boshqa vakolatli organga beriladi. Shikoyatni olgan organ uni maʼmuriy ish bilan birga uch ish kuni ichida (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 63-moddasi) yuborishi shart.

Shikoyat yozma, ogʻzaki yoki elektron shaklda boʻlishi mumkin. Unda majburiy maʼlumotlar (65-modda) koʻrsatiladi:

• hujjatni qabul qilgan organning nomi;
• arizachi yoki uning vakiliga doir maʼlumot va manzil, kompaniya uchun esa nomi va pochta manzili;
• arizachining talablari;
• ilova qilingan hujjatlar roʻyxati;
• berilgan sana.

Shikoyatni arizachi yoki vakil imzolaydi. Vakil ishonchnoma yoki vakolatni tasdiqlovchi boshqa hujjatni ilova qiladi. Elektron shikoyat uchun elektron manzil, yagona identifikator va qonun talab qilganida elektron raqamli imzo kerak.

Yuqori turuvchi organ ishni toʻliq hajmda (66-modda) koʻrib chiqadi, shu sababli shikoyatda shakliy xato, organning vakolati, dalillar, summa hisob-kitobi, mutanosiblik va hujjat oqibatlarini tekshirish soʻralishi mumkin. Koʻrib chiqish toʻrt qarordan biri (69-modda) bilan yakunlanadi:

• hujjatni oʻzgarishsiz qoldirish;
• hujjatni oʻzgartirish;
• hujjatni bekor qilish va zarur boʻlsa yangi hujjat qabul qilish;
• quyi turuvchi organga muayyan hujjatni qabul qilish yoki muayyan harakatni bajarish majburiyatini yuklash.

Natija arizachini qanoatlantirmasa, qonunda boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa, shikoyat boʻyicha qaror ustidan 69-moddada koʻrsatilgan oʻttiz kalendar kun ichida sudga shikoyat qilish mumkin. Yuqori turuvchi organ shikoyatni belgilangan muddatda umuman hal qilmasa, uning harakatsizligi ustidan ham sudga shikoyat qilinadi.

Organ oʻz hujjatini qachon bekor qilishi mumkin

Organ nizoni sud qarorisiz tuzatishi mumkin. Hujjatni uni qabul qilgan organ, yuqori turuvchi organ yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda boshqa organ bekor qilishi yoxud oʻzgartirishi mumkin. Qonunchilik oʻzgarganda, ommaviy manfaatlarga tahdid yuzaga kelganda, qonunga xiloflik aniqlanganda va qonunda belgilangan boshqa holatlarda bu organning oʻz tashabbusi bilan amalga oshiriladi. Qonunga xilof hujjat bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi shart (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 59-moddasi).

Manfaatdor shaxs foydasiga qabul qilingan hujjatga nisbatan uni himoya qiluvchi cheklovlar amal qiladi. Halol shaxsning qaror qonuniyligiga ishonchi qonun bilan himoyalanadi (MSIYUtKning 11-1-moddasi). Shaxs berilgan mol-mulk yoki huquqdan foydalangan, bitim tuzgan yoxud imtiyozdan boshqa shaklda foydalangan boʻlsa, ayrim hollarda bekor qilish masalasi sud tomonidan hal etilishi kerak. Masalan, aldov, shaxsning qonunga xiloflikdan xabardorligi, qoʻshimcha majburiyatlarni bajarmaslik yoki qonunning hujjatni bekor qilish toʻgʻrisidagi bevosita talabi mavjud boʻlsa, himoya qoʻllanilmaydi.

Manfaatdor shaxs foydasiga bekor qilish majlissiz amalga oshirilishi mumkin. Bekor qilish uning manfaatlariga qarshi boʻlsa, maxsus qonun boshqacha qoida belgilamagan taqdirda, hujjat majlisda qayta koʻrib chiqiladi (60-modda). Yangi hujjatda avvalgi hujjatning qaysi qismi va qaysi paytdan kuchini yoʻqotishi aniq belgilanishi kerak.

Hujjat asosida pul ushlab qolingan, litsenziya bekor qilingan yoki reyestrga yozuv kiritilgan boʻlsa, «hujjat bekor qilindi» degan bitta jumla yetarli emas. Hujjat amalining tugatilishi uning asosida berilgan hujjatlar (58-modda) amalini ham tugatadi, lekin tiklash harakatlari va summalarni qaytarish masʼul ijrochi hamda muddat bilan alohida koʻrsatilishi kerak.

MSIYUtK boʻyicha kelishuv bitimi qanday tuziladi

Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksi (MSIYUtK) boʻyicha kelishuv bitimi ishning istalgan bosqichida va sud hujjatini ijro etish vaqtida tuzilishi mumkin. U faqat javobgarda maʼmuriy ixtiyoriylik (MSIYUtKning 126-1-moddasi) mavjud boʻlganda, taraflarning nizoli ommaviy-huquqiy munosabatdagi huquq va majburiyatlariga tegishli boʻlganda hamda oʻzaro yon berishga yoʻl qoʻyilganda tuziladi.

Istisnolar roʻyxatidagi ishlar (MSIYUtKning 27-moddasi) boʻyicha kelishuv bitimi tuzib boʻlmaydi:

• idoraviy normativ-huquqiy hujjatni nizolashish;
• saylov komissiyalari va referendum komissiyalari qarorlarini nizolashish;
• notarial harakatni amalga oshirish, fuqarolik holati dalolatnomasi yozuvini qayd etish rad qilinganligini yoxud tegishli harakat yoki harakatsizlikni nizolashish;
• davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etish yoki undan boʻyin tovlash ustidan shikoyat qilish.

Uchinchi shaxslarning huquqlariga daxldor shartlarga ham yoʻl qoʻyilmaydi. Ayrim maʼmuriy huquqbuzarlik ishlarida jabrlanuvchi bilan yarashuv — MJtKdagi boshqa tartib, u MSIYUtK boʻyicha maʼmuriy organ bilan kelishuv bitimi emas.

Yozma kelishuv bitimi ijro etiladigan boʻlishi hamda shartlar, tartib va muddatlarni (MSIYUtKning 126-2-moddasi), shuningdek sud xarajatlari taqsimotini oʻz ichiga olishi kerak. Taraflarning majburiyatlarini bir-biriga yoki kelajakdagi voqeaga bogʻlab qoʻyib boʻlmaydi. Imzolangan nusxalar soni bitim ishtirokchilari sonidan bitta ortiq boʻlishi kerak: qoʻshimcha nusxa ishda qoladi.

Ishni yuritish uchun umumiy ishonchnoma kelishuv tuzish vakolatini (MSIYUtKning 62-moddasi) oʻz ichiga olmaydi. Shu sababli vakilning alohida vakolati tekshiriladi yoki bitimni vakolat beruvchi shaxsning oʻzi imzolashi taʼminlanadi.

Sud masalani taraflarning majburiy ishtirokida koʻrib chiqadi, holatlar, vajlar va dalillarni tekshiradi. Ijro bosqichida bitimni birinchi instansiya sudi 15 kun ichida (126-3-modda) tasdiqlaydi. Sud bitimni qayta yozishi yoki qisman tasdiqlashi mumkin emas, lekin qonunga xilof shartlarni chiqarib tashlashni taklif qilishi mumkin.

Bitim besh talabga javob bermasa (MSIYUtKning 126-5-moddasi), sud uni tasdiqlashni rad etadi:

• qonunchilikka zid boʻlsa;
• uchinchi shaxslarning huquqlari yoki qonuniy manfaatlariga daxldor boʻlsa;
• koʻrilayotgan ish predmetiga bogʻliq boʻlmasa;
• javobgarda maʼmuriy ixtiyoriylik mavjud boʻlmaganda tuzilgan boʻlsa;
• shart asosida tuzilgan boʻlsa.

Kelishuv bitimini tasdiqlaganda sud ish yuritishni tugatadi (MSIYUtKning 108-moddasi). Arizachining talabdan oddiy voz kechishi ham ishni tugatishi mumkin, lekin u organning qarshi majburiyatlarini mustahkamlamaydi, shu sababli yakuniy hal qilish uchun tasdiqlangan bitimdan odatda kuchsizroq.

Jarimani qanday kamaytirish mumkin

Avval undiruvning mohiyatini aniqlash kerak: MJtK boʻyicha maʼmuriy jarima, biznesga solingan moliyaviy jarima yoki maxsus soliq, bojxona yoxud litsenziya sanksiyasi. Maʼmuriy jazo tayinlashda huquqbuzarlik xususiyati (MJtKning 30-moddasi), shaxsning holati, ayb darajasi, shuningdek yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlar hisobga olinadi.

Javobgarlikni yengillashtiruvchi holatlarga (MJtKning 31-moddasi) quyidagilar kiradi:

• chin koʻngildan pushaymon boʻlish;
• zararli oqibatlarning oldini olish, zararni ixtiyoriy qoplash yoki ziyonni bartaraf etish;
• kuchli ruhiy hayajon yoki ogʻir shaxsiy, oilaviy va boshqa sharoitlar;
• tahdid, majburlov, xizmat, moddiy yoki boshqa jihatdan qaramlik;
• voyaga yetmaganlik;
• homiladorlik yoki oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan bolani yolgʻiz tarbiyalash.

Organ yoki sud boshqa tasdiqlangan holatlarni ham yengillashtiruvchi deb topishi mumkin. Sud eng kam jazodan ham kamroq (33-modda) jazo yoki yanada yengil jazo turini qoʻllashi mumkin. Ishni boshqa organ koʻrayotgan boʻlsa, u masalani sudga yuboradi; sud uni uch sutka ichida (308-1-modda) koʻradi. Huquqbuzarlik kam ahamiyatli boʻlsa, sud ogohlantirish bilan cheklanishi (21-modda) mumkin.

Jarima tayinlangan boʻlsa, shikoyatda qarorni bekor qilib ishni tugatish, uni yangidan koʻrib chiqish uchun qaytarish yoki jazoni kuchaytirmasdan oʻzgartirish soʻralishi mumkin. Ishning toʻliq yoki xolis koʻrilmaganligi, holatlarning faktlar yoxud qonunga mos kelmasligi, tartibning jiddiy buzilishi va jazoning adolatsizligi (321-modda) shunday asoslarga kiradi.

Soddalashtirilgan toʻlov ham amal qiladi: 15 kunda 50 foizni (332-1-modda) yoki 30 kunda 70 foizni toʻlash qolgan qismdan ozod qiladi. Ushbu tartib MJtKning 131, 132, 136, 140-moddalari va 211-moddasi uchinchi qismidagi huquqbuzarliklar, qaror ustidan shikoyat yoki protest berilgan holat, shuningdek ayni huquqbuzarlik bir yil ichida takror sodir etilganda qoʻllanilmaydi.

Misol. Agar 10 000 000 soʻm maʼmuriy jarima tayinlangan va MJtKning 332-1-moddasi qoʻllanilsa, 50 foizlik toʻlov 5 000 000 soʻmni tashkil etadi. Ammo shikoyat berilishi soddalashtirilgan toʻlovni istisno qiladi, shu sababli avval shikoyatning kutilayotgan natijasini mavjud chegirma bilan taqqoslash kerak.

Kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib ijro etishni qanday olish mumkin

Amaldagi MJtK boʻyicha qarorni chiqargan organ uni darhol ijro etishning imkoni boʻlmasa, maʼmuriy jarimani faqat bir oygacha kechiktirishi mumkin; huquqbuzarlik sodir etilgan joyning oʻzida undiriladigan jarima bundan mustasno. Boʻlib-boʻlib ijro etish imkoniyati ijro bosqichida yoki maxsus soha qoidasi boʻyicha yuzaga keladi.

Organning maʼmuriy huquqbuzarlik ishi boʻyicha qarori ijro etiladigan hujjat (Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisidagi qonunning 5-moddasi) hisoblanadi. Obyektiv toʻsiqlar mavjud boʻlsa, davlat ijrochisi, undiruvchi yoki qarzdor ijro hujjatini bergan sud yoxud organdan ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib ijro etishni (32-modda) soʻrashi mumkin. Kechiktirish davrida ijro harakatlari amalga oshirilmaydi, ammo hisobvaraqdagi xatlov faqat bu qarorda toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa olib tashlanadi. Boʻlib-boʻlib ijro etishda undiruv belgilangan qismlar va muddatlar boʻyicha amalga oshiriladi.

Davlat daromadiga undirishda qarzdor tadbirkorlik subyekti manfaatini koʻzlab bunday arizani Biznes-ombudsman, Savdo-sanoat palatasi va ularning hududiy boʻlinmalari ham berishi mumkin. Arizaga pul oqimlari, majburiy xarajatlar, mol-mulk, toʻlangan summa va amalga oshiriladigan jadvalga doir hujjatlarni ilova qilish kerak.

Maxsus soliq muddatlari, foizlar va taʼminot bu yerda koʻrib chiqilmaydi. Soliq organi ustidan shikoyat va soliqni kechiktirish haqidagi maqolalarda soliq tartibi tushuntirilgan; nizo tekshiruv yoki soliq qarzidan kelib chiqqan boʻlsa, ular qoʻllanadi.

Nizoli hujjat ijrosini qanday toʻxtatish mumkin

Maʼmuriy shikoyatning roʻyxatdan oʻtkazilishi, umumiy qoidaga koʻra, hujjat va uning ijrosini toʻxtatib turadi (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 70-moddasi). Maxsus qonun istisno belgilashi mumkin, shu sababli roʻyxatdan oʻtkazilganlik tasdigʻini olish va sohaga doir qoidani tekshirish kerak.

Sudda dastlabki himoya choralari qoʻllaniladi. Ular huquqlar buzilishining aniq xavfi mavjud boʻlganda yoki ularsiz himoya imkonsiz yoxud qiyin boʻlganda qoʻllanadi va istalgan bosqichda (MSIYUtKning 92-moddasi) koʻrilishi mumkin. Sud bir yoki bir necha chorani (93-modda) qoʻllashga haqli:

• javobgarga muayyan harakatlarni taqiqlash;
• boshqa shaxslarga nizo predmetiga bogʻliq harakatlarni taqiqlash;
• mol-mulk realizatsiyasini toʻxtatib turish;
• nizoli hujjat ijrosini toʻliq yoki qisman toʻxtatib turish;
• javobgarning mol-mulki yoki pul mablagʻlarini xatlash.

Iltimosnoma sudga beriladigan shikoyatga kiritilishi yoki keyinroq berilishi mumkin. Unda asos va chora turi (94-modda), shuningdek sud, taraflar, predmet va ilovalar toʻgʻrisidagi maʼlumot koʻrsatiladi. Shikoyat bilan birga berilgan iltimosnoma ishni qabul qilishda, majlisda berilgani shu majlisda, keyinroq berilgani esa keyingi kundan kechiktirmay (95-modda) hal qilinadi. Ajrim darhol ijro etiladi (97-modda).

Natijani qanday mustahkamlash va hujjat qayta chiqishini istisno etish kerak

Organga kelajakda har qanday qonuniy hujjatni qabul qilishni mutlaq taqiqlab boʻlmaydi: faktlar, qonun yoki ommaviy manfaat oʻzgarishi mumkin. Nizoni uzil-kesil hal qilishdan maqsad — ayni faktlarga asoslangan ayni qaror takrorlanishini istisno etish va avvalgi hujjatning barcha oqibatlarini bartaraf qilish.

Shu maqsadda shikoyat boʻyicha qaror, yangi maʼmuriy hujjat yoki kelishuv bitimi loyihasida quyidagilar qayd etilishi kerak:

1. Bekor qilinadigan hujjatning toʻliq rekvizitlari, bekor qilinadigan qismi va kuchini yoʻqotish payti.
2. Natijaning faktik va huquqiy asoslari. Maʼmuriy hujjat bayon, asoslantiruvchi va qaror qismlarini (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 53-moddasi) oʻz ichiga olishi shart, sudda esa qonuniylik va eʼtiroz asoslarini organning oʻzi isbotlaydi (MSIYUtKning 67-moddasi).
3. Yangi ijobiy maʼmuriy natija: litsenziyani tiklash, yozuvni chiqarib tashlash, arizani qabul qilish, hujjatni qaytarish yoki nizo predmetiga doir boshqa hujjat. Ayni organ ayni ishtirokchilar, predmet va asoslar boʻyicha hujjat qabul qilgan boʻlsa, yangi ish yuritishni tugatish (39-modda) talab etiladi.
4. Har bir tiklash harakati, masʼul ijrochi, muddat, tasdiqlash usuli va pul, hujjatlar, cheklovlar hamda reyestr yozuvlarining taqdiri.
5. Majburiyatlarning shartsizligi. «Arizachi keyin boshqa harakatni bajarsa, organ hujjatni bekor qiladi» degan qoida shartli kelishuv bitimiga qoʻyilgan taqiqni buzishi mumkin.
6. Protsessual yakun: faqat eʼtiroz yoʻqligi haqidagi xat yoki arizachining shikoyatdan voz kechishi oʻrniga bitimni tasdiqlash va ish yuritishni tugatish.

Sud hujjatni haqiqiy emas deb topsa, boshqa muddat belgilanmagan taqdirda, organga huquqni tiklash hamda sud va arizachiga ijro haqida bir oy ichida (MSIYUtKning 189-moddasi) xabar berish majburiyatini yuklaydi. Muayyan choralarni soʻrash kerak, chunki Plenum toʻliq tiklash harakatlarini (23-band) koʻrsatishni talab qiladi.

Bitim tasdiqlanib, ish yuritish tugatilganidan keyin ayni shaxslar oʻrtasida, ayni predmet va ayni asoslar boʻyicha sudga takroran murojaat qilishga yoʻl qoʻyilmaydi (MSIYUtKning 109-moddasi). Bu protsessual taqiq takroriy sud nizosiga qaratilgan. Takroriy maʼmuriy hujjatdan himoya, avvalo, ish mohiyati boʻyicha toʻliq yangi hujjat, qayd etilgan asoslar va bajarilgan tiklash harakatlari bilan taʼminlanadi.

Kelishuvni qanday ijro etish va pulni qaytarish kerak

Kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi sud ajrimida uning shartlari, xarajatlar taqsimoti va ish yuritishni tugatish koʻrsatiladi. Bitim avval ixtiyoriy bajariladi, buzilganida esa MSIYUtK boʻyicha majburiy ijro etiladi (126-4-modda). Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini organ, sud boshqa muddat belgilamagan boʻlsa, bir oy ichida (276-modda) ijro etadi; pul undirish uchun sud ijro varaqasini beradi.

Organ oʻz maʼmuriy hujjatini belgilangan vaqtda yoki muddat koʻrsatilmagan boʻlsa oʻn kun ichida (Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisidagi qonunning 82-moddasi) bajarmasa, harakatsizlik ustidan hujjat singari tartibda shikoyat qilish mumkin. Sud qarori ijro etilmasa, sud natijani nazorat qiladi, mansabdor shaxsga jarima soladi va bir oygacha takroriy muddat belgilaydi; takroriy jarima dastlabkisining oʻn baravari (Plenum qarorining 25-bandi) miqdorida boʻladi.

Huquqbuzarlik haqidagi qarorning bekor qilinishi va ishning tugatilishi undirilgan summalarni qaytarishga (MJtKning 324-moddasi), ashyolarni qaytarish va bogʻliq cheklovlarni bekor qilishga olib keladi. Tadbirkorlik uchun moʻljallangan ashyoni qaytarish imkoni boʻlmasa, uning qiymati va boy berilgan foyda qoplanadi.

Bitimda xarajatlar aniq taqsimlanishi kerak. Organ sudga murojaat qilinganidan keyin talablarni ixtiyoriy qanoatlantirsa, xarajatlar javobgar zimmasiga yuklanadi (MSIYUtKning 115-moddasi). Davlat boji budjetdan avtomatik qaytariladi deb hisoblab boʻlmaydi: umumiy qaytarish asoslari roʻyxati (Davlat boji toʻgʻrisidagi qonunning 18-moddasi) kelishuv bitimining tasdiqlanishini alohida koʻrsatmaydi.

2026-yilda nimalar oʻzgardi

• Oliy sud Plenumining 2026-yil 3-iyuldagi 19-son qarori dastlabki himoya uchun talablarning mohiyatan asosliligini isbotlash shart emasligini tushuntirdi. Sud qonuniy asos, zarurat, choraning nizo predmeti bilan bogʻliqligi va mutanosibligini tekshiradi.
• 2026-yil 15-apreldagi PQ-138 boʻyicha 2026-yil 1-oktabrdan tadbirkorlik subyekti moliyaviy jarimaning 50 foizini bir oylik muddatda ixtiyoriy toʻlashni yoki olti teng oylik toʻlovni tanlashi mumkin. Boʻlib-boʻlib toʻlash shu oy ichida summaning oltidan bir qismini toʻlash bilan boshlanadi.
• Shu kelajakdagi tartib sud bekor qilgan moliyaviy jarima va penyani 15 kun ichida qaytarishni talab qiladi. Har bir kechikkan kun uchun Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan bir qismi miqdorida foiz hisoblanadi.

Misol. 60 000 000 soʻmlik moliyaviy jarima uchun 2026-yil 1-oktabrdan avtomatik boʻlib-boʻlib toʻlashning birinchi toʻlovi 10 000 000 soʻmni tashkil etadi: 60 000 000 / 6. Muqobil yoʻl — bir oylik muddatda 30 000 000 soʻm, yaʼni 50 foizni toʻlab, qolgan qismdan ozod boʻlish.

Nizoni yopishdan oldin nimalarni tekshirish kerak

Shikoyatni qaytarib olish yoki bitimni imzolashdan oldin hujjatni haqiqiy natija bilan solishtirish kerak. Nizoga doir papkada quyidagilar qolishi lozim:

• nizoli hujjat va maʼmuriy ish materiallarining toʻliq toʻplami;
• hujjat olingan sana, shikoyat roʻyxatdan oʻtkazilgani va ijro toʻxtatilganini tasdiqlovchi dalillar;
• qonunga xiloflik, jarima hisob-kitobi, yengillashtiruvchi holat yoki summani bir yoʻla toʻlash imkonsizligi haqidagi har bir vaj boʻyicha hujjatlar;
• tanlangan protsessual harakatga vakolat beruvchi ishonchnoma;
• bekor qilish yoki oʻzgartirish haqidagi yakuniy hujjat, yangi maʼmuriy hujjat yoxud imzolangan kelishuv bitimi;
• bitimni tasdiqlash va ish yuritishni tugatish haqidagi sud ajrimi;
• toʻlov hujjatlari, reyestr koʻchirmalari, qaytarilgan asl nusxalar va ijroning boshqa dalillari.

Shikoyatdan voz kechish faqat tiklash harakatlari bajarilgan yoki ijro etiladigan sud hujjatiga kiritilganligi tekshirilganidan keyin maqbul. Organ ularni keyinroq bajarishni vaʼda qilsa, bitim har bir harakat, muddat va ijroni tasdiqlovchi hujjatni koʻrsatishi kerak.

Koʻp beriladigan savollar

Avval yuqori turuvchi organga shikoyat qilish shartmi?

Umumiy qoidaga koʻra, yoʻq: bevosita maʼmuriy sudga murojaat qilish mumkin. Biroq maxsus qonun hujjatlarning muayyan toifasi uchun sudgacha majburiy shikoyat qilish tartibini belgilashi mumkin. Yoʻlni tanlashdan oldin sohaga doir qoida va muddat tekshiriladi. Maʼmuriy shikoyat berilsa, u hujjatni qabul qilgan organ orqali yuboriladi, umumiy muddat esa tegishli xabardan boshlab oʻttiz kunni tashkil etadi.

Shikoyat davlat organi hujjatini toʻxtatadimi?

Maʼmuriy shikoyat, umumiy qoidaga koʻra, roʻyxatdan oʻtkazilgan paytdan hujjatning amal qilishi va ijrosini toʻxtatib turadi. Maxsus qonun istisno belgilashi mumkin. Sudga murojaat qilish MSIYUtKning umumiy qoidasi boʻyicha avtomatik toʻxtatmaydi, shu sababli shikoyat bilan birga, odatda, nizoli hujjatni toʻliq yoki qisman toʻxtatib turish haqidagi dastlabki himoya chorasi soʻraladi.

Organ bekor qilingan hujjatni qayta chiqarishi mumkinmi?

Bekor qilishning oʻzi kelajakdagi hujjatga mutlaq taqiq yaratmaydi. Ayni faktlar boʻyicha ayni qaror qaytarmasligi uchun bekor qilishning faktik va huquqiy asoslarini qayd etish, ish mohiyati boʻyicha yangi hujjat qabul qilish, barcha oqibatlarni tiklash hamda tasdiqlangan bitim yoki sud qarori bilan ishni yopish kerak. Yangi faktlar yoki qonunning oʻzgarishi organga boshqa qaror uchun qonuniy asos berishi mumkin.

Maʼmuriy jarimani qismlarga boʻlib toʻlash mumkinmi?

MJtK qarorni chiqargan organga jarima ijrosini bir oygacha kechiktirish imkonini bevosita beradi. Ijro boshlangan va obyektiv toʻsiqlar mavjud boʻlsa, ijro hujjatini bergan sud yoki organdan boʻlib-boʻlib ijro etishni soʻrash mumkin. Ayrim soliq va boshqa moliyaviy sanksiyalar uchun maxsus qoidalar amal qiladi. 2026-yil 1-oktabrdan biznesning moliyaviy jarimalari dastlabki oltidan bir qism toʻlangach, olti oylik avtomatik boʻlib-boʻlib toʻlashga mos keladi.

Davlat organi kelishuv bitimini bajarmasa nima qilish kerak?

Bitimni tasdiqlagan sud ajrimiga tayanish kerak: ixtiyoriy bajarilmagan kelishuv bitimi MSIYUtK qoidalari boʻyicha ijro etiladi. Pul undirish uchun ijro varaqasi olinadi. Pulsiz majburiyatlarda sud ijroni nazorat qiladi, mansabdor shaxsga jarima solishi va takroriy muddat belgilashi mumkin. Shu sababli bitim shartlari shartsiz, aniq va tekshiriladigan boʻlishi kerak.