Oʻzbekistonda koʻchmas mulkni buzish: renovatsiya va kompensatsiya

Buzish faqat tegishli tartib-taomil boʻyicha qonuniy boʻladi. Jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishda qaror, notarial kelishuv va obyektni boʻshatishdan oldin toʻliq kompensatsiya talab etiladi. Davlat uy-joyi ijarachisiga boshqa obod turar joy berilishi kerak. Yangi Shaharsozlik renovatsiyasi toʻgʻrisidagi qonun 2026-yil 12-dekabrda (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 61-moddasi) kuchga kiradi.

Qisqacha:

• kvartalni odatiy qayta qurish buzishni jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishga aylantirmaydi: olib qoʻyish maqsadlari yopiq roʻyxatni (OʻRQ-781-son Qonunning 4-moddasi) tashkil etadi
• olib qoʻyish toʻgʻrisidagi qarorning oʻzi buzishga ruxsat bermaydi (OʻRQ-781-son Qonunning 21-moddasi)
• mulkdorga obyekt, yerga boʻlgan huquq, koʻchish va boshqa zararlar kompensatsiya qilinadi, noqulaylik uchun qoʻshimcha 5 foiz toʻlanadi (OʻRQ-781-son Qonunning 23-moddasi)
• yangi qonun kuchga kirgach, renovatsiya loyihasi har bir obyekt huquq egalarining kamida beshdan toʻrt qismi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 7-moddasi) roziligini talab qiladi
• mulkdor yoki yer ijarachisi avval qaysi tartib qoʻllanishini va qaysi huquqlar roʻyxatdan oʻtganini aniqlashi kerak, chunki rozilik, kompensatsiya va koʻchirish shunga bogʻliq

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Asoslar va olib qoʻyish tartibi

Renovatsiya, olib qoʻyish va avariya sababli buzish farqi

“Buzish” nomli yagona huquqiy rejim yoʻq. Yerni jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyish, avariya holatidagi binoni buzish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzish va shaharsozlik renovatsiyasining asoslari, qarorlari va oqibatlari turlicha. Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonun bu tartiblarni bevosita bir-biridan ajratadi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 1-moddasi): u jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyish va xususiy yerni qayta sotib olishga tatbiq etilmaydi.

Avariya holatida uy yoki turar joy avval yashash uchun yaroqsiz deb topilib, uy-joy fondidan chiqariladi. Shundan keyin obyekt vakolatli organ qarori bilan (Uy-joy kodeksining 18-moddasi) buzilishi mumkin. Imorat shu maqsad uchun ajratilmagan yerda, zarur ruxsatsiz yoki qurilish qoidalarini jiddiy buzgan holda qurilgan boʻlsa, umumiy qoidaga koʻra uni qurgan shaxs oʻz hisobidan sud qarori asosida (Fuqarolik kodeksining 212-moddasi) buzadi.

Shaharsozlik renovatsiyasi yangi qonun kuchga kirgach alohida rejimga aylanadi. “Huquq egasi” faqat bino mulkdori emas: tushuncha meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish, doimiy foydalanish, yer ijarasi va qonunda nazarda tutilgan boshqa huquq egasini ham qamrab oladi, biroq ikkilamchi ijarachini emas (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 3-moddasi). Kvartirani yoki tijorat joyini ijaraga olgan shaxs bino ijara shartnomasining oʻzi sababli loyiha huquq egasiga aylanmaydi.

Ushbu material yangi loyiha uchun yer olish va qurilish ruxsatnomalari tartibini takrorlamaydi. Bu jarayon yer va tijorat qurilishi haqidagi materialda yoritilgan; buzish nizosi yangi qurilish talablaridan ajratilgach, oʻsha material kerak boʻladi.

Jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyish tartibi

Olib qoʻyishga faqat qonunda toʻgʻridan toʻgʻri sanalgan maqsadlarda yoʻl qoʻyiladi: mudofaa va xavfsizlik; muhofaza etiladigan tabiiy hududlar va maxsus iqtisodiy zonalar; xalqaro majburiyatlar; foydali qazilmalarni qazib olish; roʻyxatda koʻrsatilgan transport, energetika, kommunal, irrigatsiya va boshqa infratuzilma; bosh rejalarning davlat budjeti hisobidan quriladigan qismi; davlat ijtimoiy muassasalarini markazlashtirilgan investitsiyalar hisobidan qurish. Boshqa hech qanday maqsad jamoat ehtiyoji hisoblanmaydi (OʻRQ-781-son Qonunning 4-moddasi).

Tashabbuskor boshqa mos yer uchastkasi yoʻqligini koʻrsatishi shart. U avval avariya holatidagi yoki yashash uchun yaroqsiz uy-joylar va foydalanilmayotgan obyektlar joylashgan uchastkalarni, shundan keyingina boshqa uchastkalarni (OʻRQ-781-son Qonunning 13-moddasi) koʻrib chiqadi. Bu ustuvorlik avariya holatidagi uyni keyingi bosqichlarsiz buzish huquqini bermaydi.

Keyin ochiq muhokama oʻtkaziladi. Huquq egasiga yozma xabarnoma kamida 7 kun oldin (OʻRQ-781-son Qonunning 20-moddasi) yuboriladi; audio va videoyozuv, ommaviy axborot vositalari ishtiroki va onlayn ulanish taʼminlanadi. Huquq egalari yoki ularning vakillarining uchdan ikki qismi qatnashsa, muhokama oʻtkazilgan hisoblanadi, bayonnoma esa keyingi ish kunida eʼlon qilinadi.

Huquqiy ekspertizadan soʻng loyiha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi yoki tegishli mahalliy Kengash tomonidan koʻrib chiqiladi. Qaror barcha deputatlarning uchdan ikki qismi ovozini talab qiladi. Shundan keyin har bir huquq egasi bilan kompensatsiya shartlari, shakli va miqdori kelishilib, notarial kelishuv (OʻRQ-781-son Qonunning 22-moddasi) imzolanadi.

Xususiy yerga alohida qoida tatbiq etiladi: u oldi-sotdi shartnomasi bilan qayta sotib olinadi, mulkdorning yozma roziligini talab qiladi va davlat shartnoma qiymatini toʻliq (OʻRQ-728-son Qonunning 36-moddasi) oldindan toʻlaganidan keyingina amalga oshiriladi. Shu sababli yerga mulk huquqini davlat yeridan foydalanish yoki uni ijaraga olish huquqidan ajratish kerak.

Mulkdor va ijarachiga kompensatsiya

Olib qoʻyishda mulkdor oladigan kompensatsiya

Kompensatsiya kvartira yoki bino narxi bilan cheklanmaydi. U koʻchmas mulkning bozor qiymati, yerga boʻlgan huquqning bozor qiymati, koʻp yillik dov-daraxtlar, koʻchish va vaqtinchalik ijara xarajatlari, koʻpi bilan bir yillik boy berilgan foyda hamda qonun yoki kelishuvdagi boshqa xarajat va zararlarni qamrab oladi. Mulkdorga noqulaylik uchun alohida koʻchmas mulk qiymatining 5 foizi (OʻRQ-781-son Qonunning 23-moddasi) ham toʻlanadi.

Shakl kelishuv asosida tanlanadi: pul; boshqa obyektni vaqtincha ijaraga olish; boshqa koʻchmas mulkni berish; kelishilgan boshqa shakl. Yangi obyektga qadar vaqtinchalik joy berilsa, qurilish 24 oydan kechikmay (OʻRQ-781-son Qonunning 24-moddasi) tugashi kerak, aks holda tashabbuskor har bir kechiktirilgan kun uchun baholangan qiymatning 0,05 foizini toʻlaydi.

Fuqaro mulkidagi turar joy uchun ijtimoiy normadan kam boʻlmagan teng qiymatli obod uy-joy yoki uy, imoratlar, dov-daraxtlar va yerga boʻlgan huquqning toʻliq bozor qiymati tanlanishi mumkin. Boshqa uy-joy qimmatroq boʻlsa, mulkdor farqni qaytarmaydi (Uy-joy kodeksining 27-moddasi). Mulkdor buning oʻrniga yakka tartibdagi uy uchun yer uchastkasini tanlashi mumkin; unga ijara shartnomasi asosida 3 yilgacha (Uy-joy kodeksining 28-moddasi) vaqtinchalik uy-joy beriladi.

Yuridik shaxs boʻlgan mulkdorga teng qiymatli koʻchmas mulk berilib, qolgan zararlar qoplanadi yoki zararlar toʻliq qoplanadi (Uy-joy kodeksining 29-moddasi). Mulkdor va tashabbuskor kelishsa, texnik hamda iqtisodiy jihatdan asosli boʻlgan uy yoki inshoot boshqa joyga koʻchirilishi (Uy-joy kodeksining 30-moddasi) mumkin.

Toʻlov muddatlari kelishuvda yozilishi shart. Pul kompensatsiyasi bir oydan, boshqa shakllar olti oydan kechiktirmay beriladi; bitta koʻp kvartirali uyning barcha mulkdorlari bilan kelishuv 3 oy ichida (OʻRQ-781-son Qonunning 25-moddasi) tuzilishi kerak. Obyekt ipotekada boʻlsa, ipoteka uning oʻrniga berilgan mol-mulkka oʻtadi, garovga oluvchi esa kompensatsiya summasiga (Ipoteka toʻgʻrisidagi qonunning 28-moddasi) imtiyozli huquqqa ega boʻladi.

Misol. Koʻchmas mulkning kelishilgan bozor qiymati 800 000 000 soʻm boʻlsa, olib qoʻyishdagi noqulaylik toʻlovi 800 000 000 × 5 foiz (OʻRQ-781-son Qonunning 23-moddasi) = 40 000 000 soʻm boʻladi. Yangi obyekt eng koʻp muddatdan keyin 10 kun kechiksa, penya 800 000 000 × 0,05 foiz (OʻRQ-781-son Qonunning 24-moddasi) × 10 = 4 000 000 soʻmni tashkil etadi. Bu shartli hisob: baza tarkibi va yakuniy summa kelishuv yoki sud hujjatida belgilanadi.

Ijarachi va turar joyni ijaraga oluvchining huquqlari

Avval shartnoma turini aniqlash kerak. Yer ijarachisi, davlat uy-joyini ijaraga oluvchi va xususiy joy ijarachisi turli normalar bilan himoyalanadi. Yer egasi, yerdan foydalanuvchi, ijarachi va yer mulkdori zararni qoplashni (Yer kodeksining 39-moddasi), jumladan boy berilgan foydani talab qilishi mumkin. Zarar olib qoʻyishdan oldin toʻliq qoplanadi (Yer kodeksining 41-moddasi), buzilgan huquq esa tiklanishi kerak.

Munitsipal, idoraviy yoki aniq maqsadli kommunal uy-joyni ijaraga oluvchiga bino buzilsa yoki turar joy avariya holatida deb topilsa, boshqa obod turar joy (Uy-joy kodeksining 71-moddasi) beriladi. U oʻsha aholi punktida boʻlishi, uy-joy talablariga javob berishi va umumiy maydoni avvalgisidan kam boʻlmasligi kerak; koʻchirish haqidagi sud hujjatida muayyan boshqa joy koʻrsatilishi shart.

Rekonstruksiya natijasida davlat uy-joyini saqlab qolish imkonsiz boʻlsa yoki uning maydoni jiddiy oʻzgarsa, boshqa obod turar joy ish boshlanishidan oldin (Uy-joy kodeksining 64-moddasi) beriladi. Oddiy kapital taʼmirlashda ijara shartnomasi bekor qilinmasdan vaqtincha koʻchiriladi, u yerga va ortga koʻchish xarajatlarini ijaraga beruvchi toʻlaydi (Uy-joy kodeksining 63-moddasi).

Xususiy turar yoki tijorat joyi ijarachisiga davlat avtomatik ravishda kvartira yoki ofis bermaydi. Oldindan toʻlangan ijara haqi, taʼminot puli, koʻchish, yaxshilashlar va muddatidan oldin bekor qilish masalalarini shartnoma hamda fuqarolik qonunchiligi tartibga soladi. Turar joy ijarasi bekor qilinganda koʻchirish sud qarori asosida (Fuqarolik kodeksining 616-moddasi) amalga oshiriladi. Ijarachi kelishilgan ajratib boʻlmaydigan yaxshilash xarajatini, shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, qaytarib olishi mumkin; roziliksiz yaxshilashlar odatda qoplanmaydi (Fuqarolik kodeksining 555-moddasi).

Baholash, kelishuv va buzish

Baholash va kelishuvni tekshirish

Baholash olib qoʻyish haqidagi qarordan keyin, ammo kelishuv imzolanishidan oldin oʻtkaziladi. Qiymat tartib boshlanishidan yoki olib qoʻyish haqidagi xabar narxga taʼsir qilishidan oldingi holat boʻyicha aniqlanadi. Yerga boʻlgan huquqni baholashda uning davlat roʻyxatidan oʻtganini tasdiqlovchi hujjatlar olinadi, baholovchi xizmatini esa tashabbuskor toʻlaydi (OʻRQ-781-son Qonunning 29-moddasi).

Bozor qiymati favqulodda holatlarsiz, xabardor va ixtiyoriy tomonlar oʻrtasidagi ochiq bozorda shakllanadigan eng ehtimoliy narxdir (Baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunning 7-moddasi). Hisobotdagi manzil, kadastr raqami, maydon, foydalanish maqsadi, yaxshilashlar, baholash sanasi va roʻyxatdan oʻtgan yer huquqi mos boʻlishi kerak. Dov-daraxtlar, biznes zarari, vaqtinchalik ijara va koʻchish alohida tekshiriladi.

Notarial kelishuvda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

• kompensatsiya qilinadigan har bir obyekt va huquq;
• kompensatsiyaning har bir qismi shakli, summasi va berish muddati;
• boshqa koʻchmas mulk rekvizitlari va uni topshirish holatiga qoʻyiladigan talablar;
• vaqtinchalik ijara va koʻchish xarajatlarini toʻlash;
• faqat toʻliq kompensatsiyadan keyin boshlanadigan boʻshatish muddati;
• kechikish oqibatlari va nizoni hal qilish tartibi.

Mulkdor vasiylikdagi shaxs boʻlsa, vasiyga notarial bitim va vasiylikdagi shaxs mol-mulki qiymatini kamaytirishi mumkin boʻlgan har qanday harakat uchun vasiylik va homiylik organining ruxsati kerak. Organ ruxsat yoki asoslantirilgan rad javobini 15 kundan kechiktirmay (Vasiylik va homiylik toʻgʻrisidagi qonunning 37-moddasi) berishi shart. Bunday ruxsatsiz vasiyning imzosi yetarli emas.

Mulkdor umumiy himoyaga ham ega: davlat qarori bilan mulk huquqi faqat teng qiymatli mol-mulk yoki zararni toʻliq qoplash (Fuqarolik kodeksining 206-moddasi) evaziga bekor qilinishi mumkin. Xususiy mulk haqidagi maxsus qonun ham mulkdor roziligi, notarial kelishuv, toʻliq kompensatsiya va 6 oy oldin (Xususiy mulkni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunning 19-moddasi) yozma xabarnomani talab qiladi.

Obyektni boʻshatish va buzish vaqti

Boʻshatish muddati xabarnoma yoki olib qoʻyish qarori sanasidan emas, toʻliq kompensatsiya berilgan kundan boshlanadi. Kelishuv olti oygacha muddat belgilashi mumkin. Obyekt toʻliq boʻshatilguniga qadar suv, kanalizatsiya, elektr, aloqa, isitish va gaz uzilmaydi; muddat oʻtsa, tashabbuskor koʻchirish daʼvosi bilan (OʻRQ-781-son Qonunning 26-moddasi) sudga murojaat qiladi.

Toʻliq kompensatsiyani tasdiqlovchi hujjatlar tizimga kiritilib, kelishilgan boʻshatish muddati tugagach, tashabbuskor obyektlar roʻyxatini Kengashga taqdim etadi. Alohida buzish qarori huquqiy ekspertizadan oʻtadi va barcha deputatlarning uchdan ikki qismi ovozini talab qiladi; faqat shu qaror buzish uchun asos boʻladi (OʻRQ-781-son Qonunning 30-moddasi).

Toʻliq kompensatsiya amalda olinmasdan kalitni topshirish, boʻshatish dalolatnomasini imzolash va mulk huquqi roʻyxatini bekor qilish kerak emas. Maxsus qonun huquq tugashini toʻliq kompensatsiya (OʻRQ-781-son Qonunning 26-moddasi) bilan bogʻlaydi, umumiy fuqarolik normasi esa toʻlovdan oldin buzishni taqiqlaydi (Fuqarolik kodeksining 206-moddasi).

Rejalashtirilgan renovatsiya tartibi

Renovatsiyani kelishish tartibi

2026-yil 12-dekabrdan (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 61-moddasi) loyiha har bir obyekt huquq egalarining kamida beshdan toʻrt qismining notarial tasdiqlangan yozma roziligini talab qiladi. Rozilik kompensatsiya shakli va miqdori (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 29-moddasi) oldindan koʻrsatiladigan notarial dastlabki bitim bilan rasmiylashtiriladi.

Ishtirok etish umumiy qoidaga koʻra ixtiyoriy boʻladi: huquq egasi obyekt dasturga kirishi yoki kirmasligini tanlaydi. Keyin har bir huquq egasi bilan yakka tartibda notarial kelishuv tuziladi, kelishuvga erishilmagan shaxs boʻyicha masala esa sudda koʻrib chiqiladi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 7-moddasi). Hech kim sud qarorisiz qonunga zid ravishda uy-joyidan mahrum etilmaydi.

Dastur tasdiqlanishidan oldin ochiq muhokama oʻtkaziladi. U konsepsiya tayyorlangach 2 oy ichida (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 36-moddasi) oʻtkaziladi, yozma xabarnoma esa kamida 7 kun oldin (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 36-moddasi) yuboriladi. Dastur loyihasi jamoatchilik muhokamasi portalida ham kamida 15 kun (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 32-moddasi) turadi.

Rasmiy ravishda avariya holatida yoki hayot va xavfsizlik uchun xatarli deb topilgan koʻp kvartirali uyga istisno qoʻllanadi: uni dasturga kiritish taklifi beshdan toʻrt ovozsiz (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 36-moddasi) ham kiritilishi mumkin. Istisno koʻrib chiqishni boshlashga imkon beradi, ammo yakka tartibdagi kelishuv, kompensatsiya va hal boʻlmagan nizoni sudda koʻrish talabini bekor qilmaydi.

Kelishuvgacha kommunikatsiyalarni uzish, kirishni toʻsish yoki chidab boʻlmas sharoit yaratish orqali huquq egasini majburlash taqiqlanadi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 37-moddasi). Rozilik boʻsh imzoga aylantirilishi mumkin emas: u kelishilgan kompensatsiya bilan bogʻliq, dasturda ishtirok etish esa huquq egasining tanlovi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 10-moddasi) boʻlib qoladi.

Renovatsiyada kompensatsiya berish tartibi

Dastur tasdiqlangach huquq egasi, Direksiya va hududiy jamgʻarma uch tomonlama kelishuv bitimini (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 37-moddasi) imzolaydi. Unda kompensatsiya shartlari, shakllari, miqdori va muddati, jamgʻarmaning huquq egasi oldidagi hamda Direksiyaning jamgʻarma oldidagi javobgarligi koʻrsatiladi.

Kompensatsiya obyekt yoki pul shaklida uning bozor qiymatini, yer huquqi va dov-daraxtlarning bozor qiymatini, koʻchish, vaqtinchalik ijara, ikki yillik boy berilgan foydani (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 40-moddasi) va kelishilgan boshqa xarajat hamda zararlarni qamrab oladi. Xususiylashtirilgan yer faqat kelishuv asosida qayta sotib olish (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 40-moddasi) orqali dasturga kiritiladi.

Qonun kompensatsiyaning toʻrt shaklini (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 42-moddasi) shu ketma-ketlikda belgilaydi: renovatsiya hududidagi yangi obyekt; boshqa joydagi obyekt; pul; kelishuvdagi boshqa shakl. Boshqa turar yoki noturar joy maydoni avvalgisidan kam boʻlmasligi, foydalanishga tayyor boʻlishi va birinchi navbatda pastki qavatlardan (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 42-moddasi) taklif etilishi kerak. U odatda oʻsha tuman (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 44-moddasi) yoki shaharda beriladi.

Miqdor tomonlar kelishuvi bilan, nizo boʻlsa sud tomonidan belgilanadi. Direksiya noqulaylik uchun qoʻshimcha aniqlangan kompensatsiyaning 12 foizini (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 41-moddasi) toʻlaydi. Huquqni belgilovchi hujjatsiz turar joyga egalik qilgan shaxs ham soliq toʻlovlarini tasdiqlasa va qonundagi istisnolarga tushmasa, 15 yil egalikdan (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 41-moddasi) keyin uning qiymatini olishi mumkin. Nogironligi boʻlgan shaxsga toʻsiqsiz muhitli (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 41-moddasi) obyekt beriladi.

Yangi obyekt tayyor boʻlguniga qadar Direksiya vaqtinchalik joy beradi. Topshirish yigirma toʻrt oydan oshsa, penya aniqlangan kompensatsiyaning kuniga 0,05 foizini (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 43-moddasi) tashkil etadi. Pul kompensatsiyasi yoki boshqa joydagi obyekt tanlansa, huquqlarni oʻtkazish kelishuvi faqat toʻliq kompensatsiyadan keyin (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 49-moddasi) tuziladi.

Misol. Aniqlangan kompensatsiya 800 000 000 soʻm boʻlsa, noqulaylik uchun qoʻshimcha toʻlov 800 000 000 × 12 foiz (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 41-moddasi) = 96 000 000 soʻm boʻladi. Yangi obyekt eng koʻp muddatdan 10 kun kech topshirilsa, penya 800 000 000 × 0,05 foiz (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 43-moddasi) × 10 = 4 000 000 soʻm boʻladi.

Oʻzgarishlar va nizoda himoya

2025–2026-yillardagi oʻzgarishlar

• 2026-yil 10-iyundagi OʻRQ-1149-son Qonun rasmiy eʼlon qilinganidan olti oy oʻtgach shaharsozlik renovatsiyasining alohida tartibini joriy etadi; u 2026-yil 12-dekabrda kuchga kiradi.
• Shu sanadan har bir obyekt boʻyicha beshdan toʻrt qism rozilik chegarasi, kompensatsiya shakli va miqdorini koʻrsatadigan dastlabki bitim hamda har bir huquq egasi bilan yakka tartibdagi kelishuv qoʻllanadi.
• Kelajakdagi kompensatsiyaga ikki yillik boy berilgan foyda va qoʻshimcha 12 foiz toʻlov (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 41-moddasi) kiradi; amaldagi jamoat ehtiyojlari tartibida boy berilgan foyda bir yil bilan cheklanadi va koʻchmas mulk qiymatining 5 foizi qoʻshiladi.
• 2026-yil 12-dekabrgacha yangi renovatsiya qoidalarini amaldagi qoida sifatida qoʻllab boʻlmaydi: jamoat ehtiyojlari uchun buzish OʻRQ-781-son Qonun, avariya holati va oʻzboshimchalik bilan qurilgan imorat esa oʻz rejimlari boʻyicha baholanadi.

Nizo yuzaga kelganda qilinadigan ishlar

Mulkdor yoki ijarachi nimaga rozi emasligini yozma ravishda koʻrsatishi kerak: tartib asosiga, huquq egalari tarkibiga, baholashga, kompensatsiya shakli yoki muddatiga, boshqa obyektga yoxud buzish qaroriga. Murojaatga roʻyxatdan oʻtgan huquq haqidagi koʻchirma, kadastr hujjatlari, ijara shartnomasi, baholash, toʻlov dalillari, koʻchish va ijara xarajatlari, obyekt fotosuratlari hamda barcha yozishmalar ilova qilinadi.

Jamoat ehtiyojlari boʻyicha kompensatsiya nizosini avval Kompensatsiya komissiyasi 3 ish kuni ichida (OʻRQ-781-son Qonunning 34-moddasi) koʻradi. Uning qarori tavsiyaviy; komissiyaning kechikishi sudga murojaatga toʻsqinlik qilmaydi (yer nizolari haqidagi Oliy sud Plenumi qarorining 11-bandi). Kengashning olib qoʻyish yoki buzish qarori ham sudda nizolashilishi (OʻRQ-781-son Qonunning 33-moddasi) mumkin.

Kompensatsiya nizosi sudgacha bosqichdan oʻtmaguncha va sud qarori qonuniy kuchga kirmaguncha buzish toʻgʻrisidagi qarorni qabul qilish taqiqlanadi (OʻRQ-781-son Qonunning 35-moddasi). Davlat uy-joyi ijarachisini koʻchirish ishida sud olib qoʻyish qarori va boshqa uy-joy manzilini (uy-joy nizolari haqidagi Oliy sud Plenumi qarorining 24-bandi) tekshiradi; qaror boʻlmasa, daʼvo rad etiladi.

Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonun kuchga kirgach, respublika va hududiy renovatsiya kengashlari qarorlari sudda nizolashilishi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 56-moddasi) mumkin. Qonun talablarini buzib olib qoʻyish va buzish bevosita taqiqlanadi (Renovatsiya toʻgʻrisidagi qonunning 57-moddasi).

Koʻp beriladigan savollar

Obyektni mulkdor roziligisiz buzish mumkinmi?

Xususiy yerni jamoat ehtiyojlari uchun qayta sotib olish mulkdorning yozma roziligi, oldi-sotdi shartnomasi va toʻliq oldindan toʻlovni talab qiladi. Davlat yeriga boʻlgan huquqni olib qoʻyish OʻRQ-781-son Qonun boʻyicha oʻtadi: qaror, yakka tartibdagi notarial kelishuv, kompensatsiya va alohida buzish qarori kerak. Hal boʻlmagan nizoni sud koʻradi; xabarnoma yoki manzilning loyiha roʻyxatida boʻlishi buzishni boshlash huquqini bermaydi.

Ijarachi mulkdor bilan bir xil kompensatsiya oladimi?

Yoʻq. Obyekt va yerga boʻlgan huquq kompensatsiyasi ularning huquq egasiga tegishli. Xususiy joy ijarachisi shartnomaga tayanib, oldindan toʻlov, taʼminot puli, kelishilgan yaxshilash, muddatidan oldin bekor qilish va isbotlangan zararlarni talab qilishi mumkin. Roʻyxatdan oʻtgan yer ijara huquqi egasi yer bilan bogʻliq zarar uchun mustaqil talabga ega. Davlat uy-joyi ijarachisiga boshqa obod turar joy beriladi.

Kompensatsiyadan keyin joy qachon boʻshatiladi?

Muddat notarial kelishuvda belgilanadi va barcha kompensatsiya berilgach boshlanadi. Jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishda u olti oydan oshmaydi. Obyekt amalda boʻshatilguniga qadar kommunal tarmoqlar uzilmaydi; shaxs chiqmasa, tashabbuskor sudga murojaat qiladi. Toʻlovdan oldin kalitni topshirish egalik ixtiyorsiz tugaganini isbotlashni qiyinlashtirishi mumkin.

Beshdan toʻrt qism rozilik talabi hozir amal qiladimi?

Yoʻq. Bu talab 2026-yil 12-dekabrda kuchga kiradigan Shaharsozlik renovatsiyasi toʻgʻrisidagi qonunda belgilangan. Ungacha u jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishning amaldagi tartibi yoki avariya holatidagi uyni buzish tartibini almashtirmaydi. Shu sanadan keyin chegara har bir obyekt huquq egalariga tatbiq etiladi, rasmiy ravishda avariya holatidagi yoki xavfli koʻp kvartirali uy uchun taklif bosqichida istisno mavjud.

Baholash summasi past boʻlsa, nimani nizolash kerak?

Eʼtirozda bino qiymati, roʻyxatdan oʻtgan yer huquqi, dov-daraxtlar, koʻchish, vaqtinchalik ijara, boy berilgan foyda va boshqa zararlar alohida koʻrsatiladi. Muqobil baholash hisoboti ayni baholash sanasi va obyektning toʻgʻri tavsiflaridan foydalanishi kerak. Jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishda nizo avval Kompensatsiya komissiyasiga, keyin sudga beriladi; nizo hal boʻlmaguncha buzish qarori qabul qilinmaydi.