Ijro ishini yuritishni boshlash

Yutilgan ishni amaldagi undiruvga aylantirish uchun kreditorga ijro hujjati kerak. Odatda bu ijro varaqasi, sud buyrugʻining oʻzi yoki notariusning ijro xati boʻladi. Hujjat Majburiy ijro byurosiga (MIB) topshiriladi, u ishni bir ish kunida qoʻzgʻatadi (Qonun 23-moddasi) hamda avval ixtiyoriy, keyin esa majburiy ijro bosqichini boshlaydi.

Qisqacha:

• Sudning hal qiluv qarori odatda ijro varaqasining oʻrnini bosmaydi; sud buyrugʻi va notariusning ijro xati esa mustaqil ijro hujjatlaridir.
• Davlat ijrochisi talabga muvofiq hujjat kelib tushganidan keyin bir ish kuni ichida (Qonun 23-moddasi) ishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisida qaror chiqaradi.
• Ijro varaqasi va notarius ijro xatini taqdim etishning umumiy muddati — uch yil (Qonun 27-moddasi); hakamlik sudi hal qiluv qarori asosidagi varaqa uchun esa olti oy.
• Davlat ijrochisining qarori, harakati yoki harakatsizligi ustidan shikoyat oʻn kun ichida (Qonun 86-1-moddasi) beriladi.
• Topshirishdan oldin hujjat rekvizitlari, MIBning vakolatli boʻlinmasi, taqdim etish muddati, vakilning vakolatlari va qarzdor mol-mulki haqidagi maʼlumotlarni tekshiring.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Undiruvchiga qaysi ijro hujjati kerak

Kerakli hujjat talab qaysi usulda tasdiqlanganiga bogʻliq. Qonun ijro varaqalari, sud buyruqlari va notariuslarning ijro xatlarini, shuningdek hakamlik sudlari, chet el sudlari va arbitrajlar qarorlari asosida berilgan varaqalarni ijro hujjatlari (Qonun 7-moddasi) deb belgilaydi.

Iqtisodiy sud buyrugʻi sud muhokamasisiz, ariza nusxasi qarzdorga topshirilganidan oʻn kun oʻtgach (IPK 143-moddasi) beriladi. Qarzdor buyruq nusxasini olganidan keyin, huquq va majburiyatlari taʼsirlangan boshqa shaxs esa buyruq haqida bilganidan keyin oʻn kun ichida uni bekor qilishni soʻrashi mumkin. Buyruq bekor qilinsa, kreditor talabini saqlab qoladi, ammo uni daʼvo tartibida (IPK 147-moddasi) koʻrib chiqishga oʻtadi.

Sud qaroridan keyin ijro varaqasini qanday olish kerak

Ijro varaqasini sud hujjati qonuniy kuchga kirganidan keyin, darhol ijro etish hollari bundan mustasno, hujjatni qabul qilgan sud beradi. Iqtisodiy sud ishida bitta sud hujjati boʻyicha odatda bitta varaqa beriladi. Ijro turli joylarda amalga oshirilsa yoki undiruvchilar yoxud javobgarlar bir nechta boʻlsa, sud talablar taqsimotini aniq koʻrsatgan bir nechta varaqa berishi mumkin.

Iqtisodiy sud ijro varaqasini undiruvchiga berishi yoki uning iltimosnomasiga koʻra davlat ijrochisiga besh kun ichida yuborishi (IPK 336-moddasi) kerak. Yuridik shaxs varaqani soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali oladi; hujjat elektron shaklda boʻlishi mumkin. Shuning uchun undiruvchi suddan qogʻoz hujjatni qoʻliga berish oʻrniga uni bevosita ijroga yuborishni iltimosnomada soʻrashi mumkin.

Topshirishdan oldin varaqaning majburiy rekvizitlarini (IPK 337-moddasi) solishtiring: sud va ish raqami, sud hujjati qabul qilingan va qonuniy kuchga kirgan sanalar, taraflarning aniq nomlari va manzillari, jismoniy shaxsning JShShIRi yoki yuridik shaxsning STIRi, qarorning xulosa qismi, varaqa berilgan sana va uni taqdim etish muddati. Qarzdor, summa yoki xulosa qismidagi xato ish qoʻzgʻatilishini kechiktiradi.

Ijro varaqasi yoki sud buyrugʻining asli yoʻqolgan boʻlsa, dublikat olish haqidagi ariza uni bergan sudga taqdim etish muddati tugashidan oldin beriladi. Hujjatni davlat ijrochisi yoki ijroni amalga oshiruvchi boshqa shaxs yoʻqotib, undiruvchi bu haqda keyin bilgan boʻlsa, yoʻqotish haqida maʼlum boʻlgan paytdan eʼtiboran maxsus bir oylik muddat (IPK 341-moddasi) amal qiladi.

Ushbu maqola sud hujjati allaqachon qabul qilingan bosqichdan boshlanadi. Talab hali koʻrib chiqilmagan boʻlsa, arizani tayyorlash, buyruq yoki daʼvo tartibini tanlash va qaror olish jarayoni iqtisodiy sudga daʼvo arizasi haqidagi maqolada yoritilgan. U ijro hujjatini olish bosqichidan oldin kerak boʻladi.

Notariusning ijro xati qachon mos keladi

Notariusning ijro xati faqat belgilangan toifadagi nizosiz talabga mos keladi. Notarius hujjatlar qarzni shubhasiz tasdiqlashini va maxsus muddat belgilanmagan boʻlsa, daʼvo qilish huquqi vujudga kelganidan uch yildan ortiq vaqt oʻtmaganini (Qonun 78-moddasi) tekshiradi.

2026-yil 1-martdan tartib 440.000.000 soʻmgacha (bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravari) boʻlgan quyidagi talablarni qamrab oladi: notarial tasdiqlangan bitimga asoslangan talab; yozma va notarial tasdiqlangan bitim mavjud boʻlganda undiruvni qarzdor majburiyatining taʼminoti boʻlgan koʻchar mol-mulkka qaratish; ijara, koʻp kvartirali uylardagi joylar mulkdorlarining majburiy badallari, kommunal va aloqa xizmatlari boʻyicha qarzdorlik. Bu toifalar 2025-yil 9-sentabrdagi PQ-280-son qaror bilan belgilangan.

Bitim boʻyicha talab uchun kreditor bitim nusxasi, qarzdorga yuborilgan muddati oʻtgan toʻlov haqidagi bildirishnoma va qarzdorlikni tasdiqlovchi hujjatni taqdim etadi. Ijara, badallar, kommunal va aloqa xizmatlari boʻyicha roʻyxatga hisobvaraq hamda zarur boʻlsa shartnoma yoki kadastr raqami qoʻshiladi. Ayrim maʼlumotlarni notarius elektron shaklda oladi; hujjatlar roʻyxati 3757-son nizomda belgilangan.

Notarius ijro xatini taraflarga topshiradi yoki yuboradi. Qarzdor ijro xatiga eʼtiroz bildirib, uni yozgan notariusdan oʻn kun ichida bekor qilishni soʻrashi mumkin. Eʼtiroz oʻz vaqtida berilsa, notarius ijro xatini bekor qiladi va talab daʼvo ishini yuritish tartibida berilishi mumkinligini tushuntiradi.

Eʼtiroz kelib tushmasa, notarius undiruvchining iltimosiga koʻra oʻn kunlik muddat oʻtgach elektron ijro xatini yuboradi. Hujjat jismoniy shaxs qarzdorning yashash joyidagi yoki qarzdor tashkilot joylashgan yerdagi MIB boʻlinmasiga yuboriladi. Undiruvchi avval qogʻoz nusxani olib, keyin uni qayta topshirishi shart emas.

Ijro hujjatini MIBga qanday topshirish kerak

Oddiy ijro hujjati ijro etish joyidagi tuman yoki shahar MIB boʻlimiga topshiriladi. Jismoniy shaxs qarzdor uchun bu uning yashash yoki ish joyi yoxud mol-mulki turgan joy; yuridik shaxs uchun uning organi yoki mol-mulki joylashgan yer. Muayyan harakatni bajarish majburiyati harakat bajariladigan joyda (Qonun 25-moddasi) ijro etiladi.

Qonun yirik va maxsus ishlarni boshqacha taqsimlaydi. Hududiy boshqarma 22.000.000.000 dan 44.000.000.000 soʻmgacha (50 000 dan 100 000 BHMgacha) undiruvlarni, shuningdek chet davlat rezidenti boʻlgan yuridik shaxsga oid hujjatlarni ijro etadi. Markaziy apparat 44.000.000.000 soʻmdan (Qonun 8-1-moddasi) boshlanadigan undiruvlar va chet davlatlar, xalqaro tashkilotlar hamda diplomatik immunitetga ega shaxslarga oid ayrim ishlarni yuritadi.

Hujjatni oʻzingiz topshirganda asl nusxani yoki talabga muvofiq elektron hujjatni taqdim eting, talab qilinayotgan natija, undiruvchi, aloqa maʼlumotlari va undirilgan pul oʻtkaziladigan hisobni koʻrsating. Qarzdorning bank hisobvaraqlari, transporti, koʻchmas mulki, debitorlik qarzi va amaldagi manzili haqida sizda bor maʼlumotlarni ilova qiling. Bu davlat ijrochisining qidiruvini almashtirmaydi, ammo dastlabki choralarni tezroq tanlashga yordam beradi.

Kompaniya vakili vakolatini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qiladi. Ishonchnomada ijro hujjatini taqdim etish va qaytarib olish, undiruvdan voz kechish, davlat ijrochisi ustidan shikoyat qilish, pul yoki mol-mulkni olish va kelishuv tuzish alohida koʻrsatilishi kerak; bular maxsus vakolatlardir (Qonun 14-moddasi).

Hujjat majburiy rekvizitlarga mos boʻlmasa yoki maxsus turdagi hujjatga belgilangan ilovalar qoʻshilmasa, davlat ijrochisi sud yoki notarius hujjatini oʻzi tuzatmaydi. U hujjatni qaytarish toʻgʻrisida qaror (Qonun 24-moddasi) chiqaradi. Yuborishdan oldin qarzdor nomi, STIR yoki JShShIR, summa, valyuta, ijro usuli va hujjat kuchga kirgan sanani xulosa qismi bilan solishtiring.

Qaysi taqdim etish muddatlarini oʻtkazib yubormaslik kerak

Muddat kreditor undiruvni boshlashga qaror qilgan sanaga emas, hujjat turiga qarab hisoblanadi. Asosiy muddatlar (Qonun 27-moddasi) va ularning boshlanish nuqtasi hujjatga qarab farqlanadi.

Hujjatni taqdim etish va qarzdorning qisman ijro etishi muddatni uzadi. Toʻliq yoki qisman ijro etish imkoni boʻlmagani sababli hujjat qaytarilsa, yangi muddat qaytarilgan kundan (Qonun 28-moddasi) boshlanadi va uzilishgacha oʻtgan vaqt yangi muddatga qoʻshilmaydi.

Muddati oʻtgan hujjatni davlat ijrochisi qabul qilmaydi. Ijro varaqasi yoki sud buyrugʻi uchun muddatni uni bergan sud yoxud ijro joyidagi sud tiklashi mumkin. Boshqa hujjatlar boʻyicha Qonun muddat tiklanmasligini (Qonun 29-moddasi) toʻgʻridan-toʻgʻri belgilaydi.

Hujjat topshirilgandan keyin nima boʻladi

Muddat oʻtmagan, rekvizitlar toʻliq va majburiy ilovalar mavjud boʻlsa, davlat ijrochisi hujjatni qabul qiladi va bir ish kunida ijro ishini qoʻzgʻatadi (Qonun 23-moddasi). Qarorda ixtiyoriy ijro uchun koʻpi bilan oʻn besh kun beriladi. Qaror nusxasi keyingi kundan kechiktirmay undiruvchi, qarzdor va hujjatni bergan organga yuboriladi.

Qarorlar jismoniy shaxslarga Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabineti mavjud boʻlsa, shu kabinet orqali, yuridik shaxslarga esa soliq toʻlovchi kabineti orqali yuboriladi. Aloqa maʼlumotlari boʻlsa, xabar elektron pochta yoki SMS orqali ham kelishi mumkin. Darhol ijro etiladigan talablar boʻyicha Qonun oldindan xabarsiz harakat qilishga (Qonun 22-1-moddasi) ruxsat beradi.

Majburiy choralar umumiy qoida boʻyicha ixtiyoriy muddat tugagach boshlanadi, biroq mulkiy undiruvda davlat ijrochisi ishni qoʻzgʻatish paytidayoq mol-mulkni roʻyxatga olishi va xatlashi mumkin. Majburlovning huquqiy asosi — talabga muvofiq hujjat va ishni qoʻzgʻatish qarori (Qonun 44-moddasi).

Ixtiyoriy muddatdan keyin davlat ijrochisi ijro harakatlari va hujjat talabini bajarish uchun koʻpi bilan ikki oyga (Qonun 30-moddasi) ega. Kechiktirish, boʻlib-boʻlib ijro etish, keyinga qoldirish, toʻxtatib turish, mutaxassis ishi va mol-mulkni sotish davri bu muddatga kirmaydi. Ikki oy oʻtishi tugallanmagan ishni oʻz-oʻzidan yakunlamaydi.

Davlat ijrochisi dastlabki haftalarda nima qiladi

Birinchi vazifa — pul va tez sotiladigan aktivlarni topish. Qonun qarzdorning puli va boshqa mol-mulkiga, uchinchi shaxslardagi mol-mulkiga, debitorlik qarziga, mulkiy huquqlariga va daromadlariga undiruv qaratish hamda muayyan ashyolarni undiruvchiga topshirish imkonini beradi. Bu majburiy ijro choralari roʻyxati (Qonun 46-moddasi), ammo barcha ishlar uchun bir xil majburiy ketma-ketlik emas.

Avval pul mablagʻlariga undiruv qaratiladi. Davlat ijrochisi hisobvaraqni bilmasa, bankka uni aniqlash uchun soʻrov yuboradi; bank keyingi ish kunidan kechiktirmay (Qonun 47-moddasi) javob berishi kerak. Xatlash va undiruv faqat qarz, ijro yigʻimi, jarimalar hamda xarajatlar uchun zarur miqdorni qamrab olishi lozim.

Mol-mulk ishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qaror topshirilganidan bir oydan kechiktirmay (Qonun 53-moddasi), qonunda belgilangan hollarda esa ayni vaqtda xatlanadi. Xatlash mol-mulkni roʻyxatga olish, uni tasarruf etishni taqiqlash va zarur boʻlsa, foydalanishni cheklash, olib qoʻyish yoki saqlashga topshirishni anglatadi.

Qidiruvsiz ijro imkonsiz boʻlsa, davlat ijrochisi jismoniy shaxs qarzdor va uning mol-mulkini qidirishi mumkin. Qonun unga hujjatlarni soʻrash, belgilangan shartlarda binolarga kirish, hisobvaraqlar va mol-mulkni xatlash, inkasso topshiriqnomalarini qoʻyish hamda jismoniy shaxsning mamlakatdan chiqishini vakolatlari doirasida cheklash (Qonun 84-moddasi) huquqini beradi. Qidiruvning oʻzi alohida asoslar (Qonun 42-moddasi) boʻyicha amalga oshiriladi.

Tashkilot mol-mulki uch navbatda xatlanadi va sotiladi: avval ishlab chiqarishda bevosita qatnashmaydigan koʻchar mol-mulk; keyin foydalanilmaydigan mulkiy huquqlar va boyliklar; oxirida ishlab chiqarish huquqlari, koʻchmas mulk, xomashyo va uskunalar. Biznes aktivlari navbati (Qonun 60-moddasi) undiruvchiga iltimosnomada qaysi aktivlarni amalda koʻrsatish mumkinligini baholashga yordam beradi.

Majburiy ijro qancha turadi

Ixtiyoriy muddatdan keyin majburiy choralar boshlangan boʻlsa, ijro yigʻimini qarzdor toʻlaydi. Qonun yigʻimni toʻlash majburiyatini (Qonun 77-1-moddasi), PQ-722-son qaror esa miqdor va qaror chiqarish vaqtini belgilaydi.

Misol. Kompaniyadan 100 000 000 soʻm undirilsa, talab 440.000.000 soʻmdan past boʻladi, shu sababli majburiy ijro yigʻimi 100 000 000 × 5% = 5 000 000 soʻmni tashkil etadi. Qarz 600 000 000 soʻm boʻlsa, chegara oshadi: 600 000 000 × 2% = 12 000 000 soʻm. Yigʻim qarzga qoʻshimcha hisoblanadi va amalda undirilgan summaga mutanosib ravishda undiriladi.

Alohida hujjatlar bilan tasdiqlanadigan xarajatlar ham yuzaga keladi: mol-mulkni tashish, saqlash va sotish, tarjimon yoki mutaxassis ishi, pulni joʻnatish, qidiruv va boshqa zarur harakatlar. Xarajatlar roʻyxati Qonunning 75-moddasida belgilangan; odatda ularni qarzdor qoplaydi, xarajatlarni undirish qarori esa taraflarga uch kun ichida (Qonun 77-moddasi) yuboriladi.

Undiruvchi qidiruv yoki saqlash kabi muayyan harakat xarajatlarini boʻnak sifatida toʻlashi mumkin. Qarzdor hisobidan qoplangan qismi harakatlar tugagach undiruvchiga qaytariladi (Qonun 76-moddasi). Pul kiritishdan oldin hisob-kitobni va xarajatning soʻralayotgan ijro harakati bilan bogʻliqligini soʻrang.

Ochiq ishda undiruvchining qanday huquqlari bor

Undiruvchi ish materiallari bilan tanishishi, ulardan koʻchirmalar va nusxalar olishi, materiallar hamda iltimosnomalar taqdim etishi, ijro harakatlarida qatnashishi, tushuntirishlar berishi, eʼtiroz bildirishi, davlat ijrochisini rad etishi va uning harakati yoki harakatsizligi ustidan shikoyat qilishi mumkin. Ushbu taraf huquqlari (Qonun 11-moddasi) undiruvchiga ishni faol kuzatish imkonini beradi.

Davlat ijrochisi taraflarning huquqlarini tushuntirishi, hujjatni oʻz vaqtida, toʻliq va toʻgʻri ijro etishi, materiallar bilan tanishish imkonini berishi hamda ariza va iltimosnomalarni qaror bilan hal qilishi shart. Taraflarga taʼsir qiladigan qaror asoslantirilishi va shikoyat tartibini koʻrsatishi kerak; bu qarorning majburiy shakli (Qonun 86-moddasi). Davlat ijrochisining majburiyatlari alohida roʻyxatda (Qonun 85-moddasi) belgilangan.

Qaror, harakat yoki harakatsizlik undiruvchining huquqlarini buzsa, shikoyat davlat ijrochisi joylashgan yerdagi maʼmuriy sudga yoxud yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga beriladi. Muddat — xabarnoma olingan yoki buzilish haqida maʼlum boʻlgan kundan oʻn kun (Qonun 86-1-moddasi).

Manzil yoki mol-mulk topilmagani sababli hujjatning qaytarilishi qarzni bekor qilmaydi. Natijasiz choralardan keyin hujjat qaytarilishi yoki maʼlumotlar Majburiyatlar reyestriga kiritilishi mumkin. Qaytarish qayta hisoblangan muddat ichida hujjatni yana topshirishga toʻsqinlik qilmaydi (Qonun 40-moddasi).

Chet el sudi qarori MIB hujjatiga qanday aylanadi

Chet el sudi qarori davlat ijrochisiga bevosita topshirilmaydi. Avval uni Oʻzbekiston sudi tan oladi, keyin mahalliy ijro varaqasini beradi. Iqtisodiy nizoda tan olish xalqaro shartnoma yoki Oʻzbekiston qonunchiligida nazarda tutilgan boʻlsa mumkin; ishda yutgan taraf uch yil ichida (IPK 248-moddasi) ariza beradi.

Ariza qarzdor joylashgan yoki yashaydigan joydagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyat yoxud Toshkent shahar sudiga beriladi. Bu joy nomaʼlum boʻlsa, vakolat qarzdor roʻyxatdan oʻtgan joy (IPK 249-moddasi) boʻyicha aniqlanadi. Iqtisodiy boʻlmagan fuqarolik qarori uchun Fuqarolik protsessual kodeksining muqobil bobi amal qiladi.

Chet davlat sudi qaroriga oid arizaga sakkiz guruh hujjat (IPK 251-moddasi) ilova qilinadi:

1. tasdiqlangan qaror yoki uning nusxasi;
2. qaror matnidan bilinmasa, uning qonuniy kuchga kirganini tasdiqlovchi rasmiy hujjat;
3. chet elda qisman ijro etilgan boʻlsa, buni tasdiqlovchi hujjat;
4. ishda qatnashmagan taraf tegishli tarzda xabardor qilinganining isboti;
5. ishonchnoma yoki vakil vakolatini tasdiqlovchi boshqa hujjat;
6. ariza nusxasi qarzdorga yuborilganining isboti;
7. xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganini tasdiqlovchi hujjatlar;
8. xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, dastlabki besh banddagi hujjatlarning davlat tiliga tasdiqlangan tarjimasi.

Chet el rasmiy hujjatlari uchun, agar qonun yoki qoʻllaniladigan xalqaro shartnoma bu talabni bekor qilmasa, konsullik legallashtiruvi yoki apostil kerak. Chet tilidagi hujjatga tasdiqlangan tarjima (IPK 246-moddasi) ilova qilinadi. Xalqaro shartnoma hujjatlar, vakolat va rasmiylashtirish talablarini oʻzgartirishi mumkinligi sababli uni ariza berishdan oldin aniqlash kerak.

Chet el sudi yoki arbitraj qarorini tan olish haqidagi iqtisodiy sud arizasi uchun arizachi topshirishdan oldin 880.000 soʻm (2 BHM) davlat boji toʻlaydi. Sud ishni olti oydan kechiktirmay (IPK 254-moddasi) koʻrib chiqadi va chet el qarorini mazmunan qayta tekshirmaydi.

Rad etish asoslari qatoriga qaror qonuniy kuchga kirmagani yoki tegishli xabarnoma boʻlmagani, nizo Oʻzbekiston sudining mutlaq vakolatiga kirishi, Oʻzbekistonda ilgari qabul qilingan qaror yoki oldin boshlangan ish mavjudligi, muddat oʻtgani, chet el sudi vakolatsizligi, qaror bekor qilingani, shartnomaviy asos yoʻqligi va qaror suverenitet, xavfsizlik yoki qonunchilikning asosiy prinsiplariga zarar yetkazishi kiradi. Bu IPKdagi toʻliq roʻyxat (IPK 255-moddasi); xalqaro shartnoma boshqa asoslarni ham belgilashi mumkin. Ijobiy ajrimdan keyin sud umumiy tartibda MIBga topshiriladigan ijro varaqasini beradi.

Chet el va mahalliy arbitraj qarorini qanday ijro etish kerak

Chet el arbitraj qarori ham ikki bosqichdan oʻtadi: iqtisodiy sudda tan olish, soʻng mahalliy ijro varaqasi va MIB. Arizaga sakkiz guruh hujjat (IPK 252-moddasi) ilova qilinadi: tasdiqlangan arbitraj qarori va arbitraj kelishuvi, chet eldagi qisman ijro haqidagi maʼlumot, ishda qatnashmagan taraf xabardor qilinganining isboti, vakil vakolati, ariza qarzdorga yuborilganining isboti, toʻlov hujjatlari va dastlabki hujjatlarning davlat tiliga tasdiqlangan tarjimasi.

Nyu-York konvensiyasi arbitraj qarori va arbitraj kelishuvining tasdiqlangan asli yoki nusxasini, zarur boʻlsa tasdiqlangan tarjimani (Konvensiya 4-moddasi) talab qiladi. Rad etish asoslari kelishuv, xabarnoma, arbitraj vakolati doirasi, arbitraj tarkibi yoki tartib-taomili, qarorning yakuniyligi, nizoning arbitrajda koʻrilishi mumkinligi va ommaviy tartib bilan bogʻliq boʻlib, ular Konvensiyada belgilangan (Konvensiya 5-moddasi).

IPK ushbu asoslarni takrorlaydi: ayrimlarini qarzdor isbotlashi kerak, nizoning arbitrajda koʻrilishi mumkinligi, ommaviy tartib va muddatga oid qoidalarni esa sud qoʻllaydi. Rad etish asoslari (IPK 256-moddasi) tan olish tekshiruvining chegarasini belgilaydi va nizoni yangidan koʻrib chiqishga yoʻl qoʻymaydi.

Oʻzbekistondagi hakamlik sudi qarori uchun chet el qarorini tan olish talab etilmaydi. Undiruvchi vakolatli suddan ijro varaqasi berishni soʻraydi va arizada taraflar, hakamlik sudi, hakamlar tarkibi, qaror sanasi va joyi hamda varaqa berish talabi koʻrsatiladi; ariza mazmuni Hakamlik sudlari toʻgʻrisidagi Qonunning 51-moddasida belgilangan. Sud arizani yigirma kundan kechiktirmay (Qonun 52-moddasi) qarorni mazmunan qayta koʻrmasdan hal qiladi; olingan varaqa olti oy ichida taqdim etiladi.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• 2025-yil 9-sentabrdagi PQ-280-son qaror bilan 2026-yil 1-martdan 1000 BHMgacha boʻlgan uch guruh nizosiz talablar uchun yangi ijro xati tartibi joriy etildi.
• 2026-yil 19-yanvardagi 3757-son nizom 2026-yil 1-martda kuchga kirdi. U elektron murojaat, oʻn kunlik eʼtiroz muddati va undiruvchi iltimosiga koʻra ijro xatini MIBga elektron yuborishni nazarda tutadi.
• 2026-yil 30-martdagi PF-50-son Farmon 2026-yil 1-apreldan tizimni raqamlashtirish va avtomatlashtirishni maqsad qilib belgiladi. Undiruvchilar ayrim harakatlarni amalga oshirishi va xatlangan hisobvaraqlardagi mablagʻlardan foydalanish haqidagi takliflar alohida qonunni talab qiladi, shu sababli Farmonning oʻzi amaldagi taqdim etish tartibini almashtirmaydi.

Undiruvchi topshirishdan oldin nimani tekshirishi kerak

Bitta nazorat jildini tayyorlang: qonuniy kuchga kirgan sud hujjati, tegishli ijro hujjati, uni elektron tizim orqali olganlik isboti, qarz qoldigʻi hisob-kitobi, vakolat hujjatlari va pul oʻtkazish rekvizitlari. Qarzdorning sizga maʼlum hisobvaraqlari, transporti, koʻchmas mulki, debitorlik qarzi va amaldagi manzilini alohida yozib qoʻying.

Hujjat topshirilgan sana va MIB boʻlinmasini tasdiqlovchi maʼlumotni saqlang. Keyingi ish kunida ishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorni, soʻng uning qarzdorga yuborilgani va ixtiyoriy muddat tugaydigan sanani tekshiring. Dastlabki haftalarda muayyan hisobvaraq yoki mol-mulk haqida yozma iltimosnoma bering va ish materiallari bilan tanishishni soʻrang. Bunday taqvim odatiy harakatlar ketma-ketligi qachon shikoyat qilinadigan harakatsizlikka aylanganini koʻrsatadi.

Koʻp beriladigan savollar

Sud qarorining oʻzini MIBga topshirish mumkinmi?

Odatda mumkin emas. Protsessual kodeks istisno belgilamagan boʻlsa, sud hujjati ijro varaqasi asosida ijro etiladi. Sud buyrugʻining oʻzi ijro hujjati boʻlgani uchun unga alohida varaqa kerak emas. Chet el qarori uchun avval Oʻzbekiston sudining tan olish haqidagi ajrimi va mahalliy ijro varaqasi olinadi. Yuborishdan oldin hujjat nomi va rekvizitlari, qonuniy kuchga kirgani hamda taqdim etish muddatini tekshiring.

Undiruvchi ijro varaqasini shaxsan olishi shartmi?

Har doim emas. Iqtisodiy sud undiruvchining iltimosnomasiga koʻra varaqani davlat ijrochisiga yuborishi mumkin. Yuridik shaxs elektron varaqani soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali oladi. Bevosita yuborishni soʻrasangiz, iltimosnoma nusxasini saqlang va hujjatni qaysi MIB boʻlinmasi olganini tekshiring: hujjat kelib tushishi ishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qaror uchun bir ish kunlik muddatni boshlaydi.

Davlat ijrochisi qarzdor mol-mulkini qachon xatlashi mumkin?

Mulkiy undiruvda roʻyxatga olish va xatlash ishni qoʻzgʻatish bilan bir vaqtda, undiruvchining arizasiga koʻra yoki davlat ijrochisining tashabbusi bilan amalga oshirilishi mumkin. Oddiy ketma-ketlikda mol-mulk qaror qarzdorga topshirilganidan bir oy oʻtmasdan xatlanadi. Majburiy undiruv odatda ixtiyoriy muddatdan keyin boshlanadi, ammo taʼminlovchi xatlash mol-mulk shu vaqtgacha yoʻqolib ketishining oldini oladi.

MIB ijro hujjatini qaytarsa nima qilish kerak?

Avval qarorda koʻrsatilgan asosni oʻqing. Rasmiy nuqsonni hujjatni bergan sud yoki organ tuzatadi; varaqa yoki buyruq muddati oʻtgan boʻlsa, uni sud orqali tiklash talab qilinishi mumkin. Mol-mulk yoʻqligi sababli qaytarish qarzni bekor qilmaydi va hujjat qaytarilgan kundan qayta hisoblangan muddatda yana topshirishga imkon beradi. Qaytarish qarorining oʻzi ustidan oʻn kun ichida shikoyat qilish mumkin.

Chet el arbitraj qarorini bevosita MIBga topshirish mumkinmi?

Yoʻq. Avval Oʻzbekiston iqtisodiy sudi qarorni tan olish va ijroga qaratish haqidagi arizani koʻrib chiqadi. Arizaga arbitraj qarori, arbitraj kelishuvi, xabarnoma va ariza yuborilganining isbotlari, vakolat hamda toʻlov hujjatlari va tarjimalar ilova qilinadi. Ijobiy ajrimdan keyin sud mahalliy ijro varaqasini beradi; aynan shu varaqa MIB uchun kirish hujjati boʻladi.