Oʻzbekistonda tovar belgilari: roʻyxatdan oʻtkazish, xarajatlar va himoya

Tovar belgisi roʻyxatdan oʻtkazilgach, tanlangan tovarlar va xizmatlar uchun belgini himoya qiladi. Talabnoma Adliya vazirligiga (Qonunning 7-moddasi) topshiriladi, odatdagi ekspertiza olti oydan yetti oygacha (Qonunning 15-moddasi) davom etadi, guvohnoma esa oʻn yil (Qonunning 21-moddasi) amal qiladi. Boj miqdori talabnoma beruvchiga va TXXT sinflari soniga bogʻliq.

Qisqacha:

• bitta talabnoma bitta belgiga taalluqli boʻlib, belgi tasviri hamda tovarlar yoki xizmatlar roʻyxatini oʻz ichiga oladi;
• rasmiy ekspertiza oʻttiz kun (Qonunning 14-moddasi) davom etadi, undan keyin belgi ekspertizasi oʻtkaziladi;
• yuridik shaxs uchun birinchi sinfga talabnoma berish va ekspertiza 2.640.000 soʻm, har bir keyingi sinf uchun yana 440.000 soʻm turadi;
• roʻyxatdan oʻtkazish har oʻn yilda (Qonunning 22-moddasi) uzaytirilishi mumkin;
• mutlaq huquq faqat guvohnomada koʻrsatilgan tovarlar va xizmatlarni qamrab oladi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Belgilar va dastlabki tekshiruv

Tovar belgisi nima va u nimani himoya qiladi

Tovar belgisi bir shaxsning tovarlari yoki xizmatlarini boshqa shaxslarning turdosh tovarlari yoki xizmatlaridan farqlash imkonini beradigan roʻyxatdan oʻtkazilgan belgi (Qonunning 3-moddasi) hisoblanadi. Qonun tovarlar uchun belgilarni tovar belgisi, xizmatlar uchun belgilarni esa xizmat koʻrsatish belgisi deb ataydi. Soʻzli, tasviriy, hajmli yoki boshqa belgi, ularning kombinatsiyasi, istalgan rang yoki ranglar uygʻunligi roʻyxatdan oʻtkazilishi mumkin.

Yakka tartibdagi belgi bitta jismoniy yoki yuridik shaxsga tegishli. Jamoaviy belgi birlashmaga tegishli boʻlib, uning ishtirokchilari tovarlarining yagona sifat xususiyatlari yoki boshqa umumiy belgilarini koʻrsatadi. Jamoaviy belgi talabnomasiga ishtirokchilarning undan foydalanish toʻgʻrisidagi kelishuvi ilova qilinadi.

Huquqiy muhofaza roʻyxatdan oʻtkazish asosida (Qonunning 4-moddasi) yoki xalqaro shartnomaga muvofiq beriladi. Nom, logotip, domen yoki ijtimoiy tarmoq sahifasini yaratishning oʻzi tovar belgisining milliy roʻyxatdan oʻtkazilishini vujudga keltirmaydi.

Tovar belgisi firma nomi bilan bir xil emas. Firma nomi — tijorat tashkilotining nomi (Firma nomlari toʻgʻrisidagi qonunning 3-moddasi), unga boʻlgan huquq yuridik shaxs davlat roʻyxatidan oʻtkazilganda yuzaga keladi. Brend biznes va marketing tushunchasi boʻlib, u tovar belgisi, firma nomi, dizayn, obroʻ va boshqa unsurlarni oʻz ichiga olishi mumkin.

Bu yerda kompaniya tashkil etish emas, belgining muhofazasi koʻrib chiqiladi. Biznesni roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi maqola tashkiliy-huquqiy shakl, nom va roʻyxatdan oʻtkazilgan manzilni tanlashni tushuntiradi. Belgi bilan yangi yuridik shaxs bir vaqtda ishga tushirilsa, u kerak boʻladi.

Qaysi belgilarni roʻyxatdan oʻtkazib boʻlmaydi

Belgi farqlash xususiyatiga ega boʻlmasa, isteʼmolchini chalgʻitsa yoki oldingi huquqqa zid kelsa, roʻyxatdan oʻtkazish rad etiladi. Qonunda asoslarning toʻliq roʻyxati (Qonunning 10-moddasi) berilgan:

1. davlat gerblari, bayroqlari va mukofotlari;
2. davlatlarning rasmiy nomlari hamda xalqaro yoki hukumatlararo tashkilotlar nomlari;
3. rasmiy nazorat, kafolat va probani koʻrsatuvchi tamgʻalar, muhrlar;
4. Oʻzbekiston davlat organlarining xizmat farqlash belgilari;
5. farqlash xususiyatiga ega boʻlmagan belgilar;
6. muayyan turdagi tovar uchun umumiy isteʼmolga kirgan belgilar;
7. umum qabul qilingan ramzlar va atamalar;
8. tovarning turi, sifati, miqdori, xususiyati, vazifasi, qiymati, ishlab chiqarish yoki sotish joyi va vaqtini ifodalovchi belgilar;
9. yolgʻon yoki chalgʻitishi mumkin boʻlgan belgilar;
10. rasmiy ravishda haqiqiy ishlab chiqarish joyini atab, boshqa hudud toʻgʻrisida tasavvur hosil qiladigan belgilar;
11. boshqa joyda ishlab chiqarilgan tovarlar uchun mineral suvlar, vinolar va kuchli spirtli ichimliklarning muhofaza qilinadigan geografik nomlari, shu jumladan “koʻrinish”, “tur” yoki “uslubda” soʻzlari bilan;
12. jamiyat manfaatlari, insonparvarlik va axloq tamoyillariga zid belgilar;
13. oldingi tovar belgilari, hammaga maʼlum belgilar, geografik koʻrsatkichlar, tovar kelib chiqqan joy nomlari va sertifikatlash belgilari bilan aynan bir xil yoki adashtirib yuborish darajasida oʻxshash belgilar;
14. oldingi firma nomi, muhofaza qilinadigan sanoat namunasi, mashhur asar yoki qahramon, shuningdek mashhur shaxsning ismi, portreti yoki faksimilesini zarur roziliksiz takrorlaydigan belgilar.

Rasmiy ramzlar tegishli organ yoki egasining roziligi bilan muhofaza qilinmaydigan unsur sifatida belgiga kiritilishi mumkin. Tavsiflovchi va umum qabul qilingan unsurlar ustun boʻlmasa, muhofaza qilinmaydigan unsur boʻlib qolishi mumkin. Dastlab farqlash xususiyatiga ega boʻlmagan belgi foydalanish natijasida bu xususiyatni olgan boʻlsa, muhofaza qilinishi mumkin. Qonunda nazarda tutilgan oldingi belgi bilan nizolarda uning egasi rozilik berishi mumkin, biroq bu boshqa rad etish asoslarini bartaraf qilmaydi.

Belgini qanday tekshirish va TXXT sinflarini tanlash

Talabnoma topshirishdan oldin faqat toʻliq moslik emas, turdosh tovarlar va xizmatlar uchun talaffuz, yozilish, maʼno va umumiy taassurotdagi oʻxshashlik ham tekshiriladi. Nizoda sud foydalanish hududi va davomiyligi, tanilish, ommaboplik hamda haqiqiy adashtirish dalillarini hisobga olishi mumkin. Bu oʻxshashlik mezonlari Oliy sud Plenumining tushuntirishlarida keltirilgan.

Roʻyxat Belgilarni roʻyxatdan oʻtkazish uchun tovarlar va xizmatlarning xalqaro tasnifi (TXXT) boʻyicha tuziladi. Qonun tovarlarni sinflar boʻyicha guruhlashni (Qonunning 9-moddasi) talab qiladi, biroq sinf raqamining oʻzi aniq roʻyxat oʻrnini bosmaydi. Belgi qoʻllanishi rejalashtirilgan tovarlar va xizmatlar kiritiladi: ortiqcha sinflar bojni oshiradi, haddan tashqari tor roʻyxat esa faoliyatning bir qismini mutlaq huquq doirasidan tashqarida qoldiradi.

Taraflar kelishuviga koʻra muhofazaga layoqatlilik yuzasidan axborot qidiruvi buyurtma qilinishi mumkin. Bunda belgi ekspertizasi talabnoma koʻrib chiqishga qabul qilinganidan keyin bir oy ichida (Qonunning 15-moddasi) oʻtkaziladi. Qidiruv aniq toʻqnashuv xavfini kamaytiradi, ammo keyingi ekspertiza qonunda belgilangan barcha asoslarni baribir tekshiradi.

Amaliy tekshiruv soʻz variantlari, transliteratsiya, tarjima, kombinatsiyalangan belgining ustun unsurlari va tovarlar turdosh deb qabul qilinishi mumkin boʻlgan qoʻshni sinflardagi belgilarni qamrab oladi. Qidiruv natijalari, qadoq maketlari va foydalanish boshlangan sanani talabnoma materiallari bilan birga saqlash lozim.

Ariza, roʻyxatdan oʻtkazish va bojlar

Talabnoma qanday topshiriladi va ustuvorlik qanday belgilanadi

Jismoniy yoki yuridik shaxs talabnomani Adliya vazirligiga davlat axborot tizimlari (Qonunning 8-moddasi) orqali topshiradi. Ekspertizani “Intellektual mulk markazi” davlat muassasasi oʻtkazadi. Talabnoma topshirilgach, bir ish kuni ichida uning maʼlumotlari rasmiy veb-saytda joylashtiriladi; manfaatdor shaxslar talabnoma insofsiz berilgani haqida yozma eʼtiroz taqdim etishi mumkin.

Bitta talabnoma bitta belgiga taalluqli. Majburiy toʻplam quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• roʻyxatdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza;
• talabnoma berilayotgan belgi tasviri;
• TXXT boʻyicha guruhlangan tovarlar va xizmatlar roʻyxati;
• hujjatlarni patent vakili topshirsa, ishonchnoma;
• jamoaviy belgi uchun ishtirokchilarning undan foydalanish toʻgʻrisidagi kelishuvi;
• konvensiya yoki koʻrgazma ustuvorligi talab qilinsa, tasdiqlovchi hujjatlar.

Oddiy ustuvorlik talabnoma kelib tushgan sana boʻyicha vujudga keladi. Konvensiya ustuvorligini (Qonunning 12-moddasi) talab qilish uchun milliy talabnoma Parij konvensiyasi davlatidagi birinchi talabnomadan keyin olti oy ichida topshiriladi. Rasmiy xalqaro koʻrgazmada eksponat ochiq namoyish etila boshlagan kundan ham shunday olti oylik muddat hisoblanadi. Talab topshirish vaqtida yoki ikki oy ichida bildiriladi, tasdiqlovchi hujjatlar esa talabnoma kelib tushganidan keyin uch oydan kechiktirmay taqdim etiladi.

Chet el yuridik shaxsi yoki Oʻzbekiston tashqarisida doimiy yashaydigan jismoniy shaxs roʻyxatdan oʻtkazish ishlarini Vazirlikda roʻyxatdan oʻtgan patent vakili (Qonunning 34-moddasi) orqali olib boradi. Vakolat ishonchnoma bilan tasdiqlanadi.

Tovar belgisini roʻyxatdan oʻtkazish qancha davom etadi

Oddiy tartib ikki bosqichdan iborat: rasmiy ekspertiza va belgi ekspertizasi. Bunday ekspertiza tarkibi (Qonunning 13-moddasi) avval hujjatlar toʻplami va rasmiy talablarni, keyin esa muhofazaga layoqatlilik va oldingi huquqlarni tekshirish imkonini beradi.

Qoʻshimcha materiallarsiz ekspertiza oʻtkazish mumkin boʻlmasa, soʻrovga javob uch oy ichida (Qonunning 13-moddasi) topshiriladi. Iltimosnomaga koʻra muddat koʻpi bilan olti oyga uzaytiriladi. Oʻtkazib yuborilgan muddat tugaganidan keyin ikki oydan kechiktirmay murojaat qilinsa, u tiklanishi mumkin; aks holda talabnoma chaqirib olingan deb hisoblanadi.

Ekspertiza rad javobi ustidan Apellatsiya kengashiga uch oy ichida (Qonunning 16-moddasi), Kengash qarori ustidan esa olti oy ichida sudga shikoyat qilish mumkin. Talabnoma roʻyxatdan oʻtkazilgunga qadar chaqirib olinishi yoki boshqa shaxsga oʻtkazilishi mumkin.

Ijobiy qaror va boj toʻlanganidan keyin Vazirlik belgini reyestrda avtomatik roʻyxatdan oʻtkazadi (Qonunning 18-moddasi). Elektron QR-kodli guvohnoma (Qonunning 20-moddasi) shu kuni beriladi.

Tovar belgisini roʻyxatdan oʻtkazish qancha turadi

Boj talabnoma berish va ekspertiza toʻlovidan, ijobiy qarordan keyin esa roʻyxatdan oʻtkazish, eʼlon qilish va guvohnoma toʻlovlaridan iborat. Amaldagi boj stavkalari jismoniy va yuridik shaxslar uchun farq qiladi.

Talabnoma beruvchi yoki huquq egasi bojni tegishli yuridik ahamiyatga ega harakatdan oldin toʻlaydi. Talabnoma topshirishdagi summa barcha sinflarga yetmasa, ekspertiza tanlangan sinflar boʻyicha oʻtkaziladi; yetishmagan qism xabarnomadan keyin uch oyda toʻlanishi (Davlat boji toʻgʻrisidagi qonunning 23-moddasi) mumkin.

Roʻyxatdan oʻtkazish, eʼlon qilish va guvohnoma toʻlovlari ekspertiza qaroridan keyin uch oy ichida toʻlanadi. Keyinroq, ammo olti oylik muddat tugamasdan toʻlansa, ular ellik foizga oshadi.

Misol. Yuridik shaxs belgini ikki sinf uchun topshiradi. Talabnoma va ekspertiza 2.640.000 + 440.000 = 3.080.000 soʻm turadi. Ijobiy qarordan keyin roʻyxatdan oʻtkazish, eʼlon qilish va guvohnoma 1.056.000 + 352.000 + 1.056.000 = 2.464.000 soʻm turadi. Qidiruv, vakillik va ehtimoliy qoʻshimcha harakatlarsiz jami summa 5.544.000 soʻmni tashkil etadi.

Egasi huquqlari, uzaytirish va oʻtkazish

Tovar belgisi egasi qanday huquqlar oladi

Huquq egasi guvohnomadagi tovarlar va xizmatlar doirasida belgidan foydalanish va uni tasarruf etish mutlaq huquqini oladi. Huquq talabnoma sanasidan emas, roʻyxatdan oʻtkazilgan sanadan (Qonunning 26-moddasi) amal qiladi. Roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin uchinchi shaxsning belgidan foydalanishi odatda talabnoma beruvchining hali yuzaga kelmagan huquqini buzmaydi, lekin muayyan harakatlar insofsiz raqobat taqiqiga (Raqobat toʻgʻrisidagi qonunning 21-moddasi) tushishi mumkin.

Egasining ruxsatisiz belgini, u bilan tamgʻalangan tovarni yoki turdosh tovarlar uchun adashtirib yuborish darajasida oʻxshash belgini tayyorlash, qoʻllash, olib kirish, sotishga taklif qilish, sotish, muomalaga boshqacha kiritish yoki shu maqsadda saqlash mumkin emas.

Ega yoki litsenziatning belgini tovar va qadoqqa qoʻyishi foydalanish hisoblanadi. Qonun reklamada foydalanish (Qonunning 27-moddasi), bosma nashrlar, blankalar, peshlavhalar, koʻrgazmalar, yorliqlar, hujjatlar va domen nomida foydalanishni ham tan oladi. Noqonuniy belgi yoki unga adashtirib yuborish darajasida oʻxshash belgi qoʻyilgan tovarlar, yorliqlar va qadoqlar kontrafakt hisoblanadi.

Huquq egasi yoki uning roziligi bilan boshqa shaxs qonuniy muomalaga kiritgan tovarga nisbatan huquq tugaydi. Aynan shu tovarni dastlabki belgi ostida qayta sotish huquqbuzarlik emas, biroq bu qoida qalbakilashtirish, qayta tamgʻalash yoki boshqa tovarlarda belgidan foydalanishni qonuniylashtirmaydi.

Roʻyxatdan oʻtkazilgan belgi yoniga R harfi (Qonunning 29-moddasi) yoki doira ichidagi R qoʻyilishi mumkin. Bu tamgʻa Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtkazilganini bildiradi. Uni roʻyxatdan oʻtkazilmagan belgi uchun ishlatish mumkin emas.

Foydalanishni tasdiqlash uchun huquq egasi shartnomalar, hisobvaraqlar, kataloglar, reklama, qadoq va peshlavhalar fotosuratlari, veb-sayt va domen maʼlumotlari, koʻrgazma va tashishga oid hujjatlarni saqlaydi. Materiallar belgining oʻzi, muayyan tovarlar yoki xizmatlar, huquq egasi yoki litsenziat, Oʻzbekiston hududi va foydalanish sanalarini oʻzaro bogʻlashi kerak.

Bu yerda obyektning buxgalteriya qiymati emas, mutlaq huquq bayon qilingan. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar haqidagi maqola sotib olingan yoki roʻyxatdan oʻtkazilgan huquq qachon nomoddiy aktiv sifatida tan olinishini tushuntiradi. U belgini sotib olish yoki uni yaratish va roʻyxatdan oʻtkazish xarajatlarini kapitallashtirishdan keyin kerak boʻladi.

Huquqni qanday uzaytirish, oʻzgartirish yoki oʻtkazish mumkin

Guvohnoma talabnoma berilgan sanadan oʻn yil amal qiladi va har safar yana oʻn yilga uzaytiriladi. Ariza amal qilishning oxirgi yilida topshiriladi. Muddat tugagach, olti oylik davr (Qonunning 22-moddasi) qoladi, ammo uzaytirish boji yuz foizga oshadi.

Huquq egasi nomi yoki jismoniy shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi va boshqa roʻyxat maʼlumotlari oʻzgargani haqida Vazirlikni xabardor qiladi. Tovarlar roʻyxatini qisqartirish (Qonunning 23-moddasi) va belgining mohiyatini oʻzgartirmaydigan ayrim unsurlarni tuzatish mumkin. Mazmunan yangi logotip uchun odatda yangi talabnoma kerak, chunki reyestrdagi oʻzgartirish orqali muhofaza qilinadigan obyektni boshqasi bilan almashtirib boʻlmaydi.

Belgi oxirgi uch yil davomida uzluksiz ishlatilmagan boʻlsa, manfaatdor shaxs suddan barcha yoki ayrim tovarlar va xizmatlar uchun muhofazani muddatidan oldin tugatishni (Qonunning 25-moddasi) soʻrashi mumkin. Sud har bir nizoli tovar yoki xizmat boʻyicha foydalanishni tekshiradi; huquq egasiga bogʻliq boʻlmagan holatlar hisobga olinishi mumkin.

Roʻyxatdan oʻtkazish toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb topilishi mumkin. Mutlaq asoslar buzilgani amal qilishning butun muddati davomida, oldingi huquqlar bilan toʻqnashuv esa eʼlondan keyin besh yil ichida (Qonunning 24-moddasi) nizolashiladi. Hammaga maʼlum belgi uchun alohida tartib bor: uni Apellatsiya kengashi roʻyxatga kiritadi, muhofazasi muddatsiz (Qonunning 32-2-moddasi) boʻladi.

Mutlaq huquq barcha yoki ayrim tovarlar va xizmatlar uchun yozma shartnoma bilan boshqa shaxsga oʻtkazilishi mumkin. Litsenziya berilgan huquqlar, ularning chegarasi va muddatini belgilaydi; boshqacha koʻrsatilmasa, u oddiy nomutlaq litsenziya (Fuqarolik kodeksining 1036-moddasi) hisoblanadi. Sublitsenziyaga faqat asosiy shartnoma ruxsat bersa yoʻl qoʻyiladi.

Litsenziya shartnomasi litsenziat tovarlarining sifati litsenziar tovarlari sifatidan past boʻlmasligini talab qilishi va litsenziar nazoratini belgilashi kerak. Huquqni oʻtkazish isteʼmolchini chalgʻitishi mumkin boʻlsa, bunga yoʻl qoʻyilmaydi. Ikkala shartnoma ham Vazirlikda roʻyxatdan oʻtkaziladi (Qonunning 30-moddasi); yozma shakl yoki roʻyxatdan oʻtkazish talabiga rioya qilmaslik shartnomaning haqiqiy emasligiga (Fuqarolik kodeksining 1106-moddasi) olib keladi.

Qayta tashkil etishda huquq maxsus qoidalar boʻyicha oʻtadi: qoʻshib yuborilganda yangi tashkil etilgan shaxsga, qoʻshib olinganda qabul qiluvchi tashkilotga, boʻlinganda tegishli ishlab chiqarish berilgan shaxsga oʻtadi. Birgalikda egalik qilish kelishuvi roʻyxatdan oʻtkazilishi shart (Qonunning 31-moddasi).

Huquqlarni himoya qilish va xalqaro muhofaza

Tovar belgisini huquqbuzarlikdan qanday himoya qilish mumkin

Himoya dalillarni qayd etishdan boshlanadi: nazorat xaridi, tovar va qadoq fotosuratlari, chek, sotuvchining sahifasi, reklama kabineti, yozishmalar, domen maʼlumotlari va yetkazib berish haqidagi axborot. Keyin huquq egasi nizoli belgini oʻz guvohnomasi va tovarlarning turdoshligi bilan solishtiradi, huquqbuzarlikni toʻxtatish talabini yuboradi hamda zarur boʻlsa adliya organi yoki sudga murojaat qiladi.

Sudda foydalanishni toʻxtatish, zararni undirish, tovar, qadoq va yorliqlarni huquqbuzar hisobidan olib qoʻyish va yoʻq qilish talab qilinishi mumkin. Bunday himoya usullari Fuqarolik kodeksida belgilangan. Huquq egasi zarar oʻrniga zarar yetganini isbotlamasdan 8.800.000 dan 440.000.000 soʻmgacha tovon talab qilishi mumkin; miqdor huquqbuzarlik va ayb hisobga olinib kelishuv yoki sud tomonidan belgilanadi.

Yuridik shaxs uchun maxsus Qonun 44.000.000 dan 88.000.000 soʻmgacha jarima belgilaydi. Adliya organi huquq egasining arizasiga koʻra tekshiruv oʻtkazadi va dalolatnoma tuzilganidan keyin besh ish kunida (Qonunning 37-1-moddasi) qaror qabul qiladi. Huquqbuzar bir oy ichida jarimaning yetmish foizini ixtiyoriy toʻlasa, qolgan qismi undirilmaydi.

Oʻzga shaxs belgisidan yoki roʻyxatdan oʻtkazilmagan belgi tamgʻasidan noqonuniy foydalanish uchun maʼmuriy javobgarlik 6.600.000 dan 13.200.000 soʻmgacha jarima va musodara, bir yil ichida takroran sodir etilganda 13.200.000 dan 22.000.000 soʻmgacha jarimani nazarda tutadi. Bu musodarali sanksiyalar (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 177-moddasi) huquq egasining fuqarolik daʼvosi oʻrnini bosmaydi.

Koʻp miqdorda zarar yetkazilsa, jinoiy javobgarlik yuzaga keladi: 22.000.000 dan 44.000.000 soʻmgacha jarima yoki axloq tuzatish ishlari, ikki yilgacha ozodlikni cheklash yoxud ozodlikdan mahrum qilish. Takroriylik, til biriktirish, mansab mavqeyidan foydalanish yoki alohida koʻp miqdordagi zarar uchun jazo oshadi. Birinchi marta sodir etilgan qilmish uchun moddiy zarar jinoyat aniqlanganidan keyin oʻttiz kunda qoplansa (Jinoyat kodeksining 149-2-moddasi), qonun javobgarlikdan ozod etishni nazarda tutadi.

Shartnomaviy nizolar, zarar haqidagi talablar va muhofazani muddatidan oldin tugatish talablari fuqarolik yoki iqtisodiy sudlarda koʻriladi; vakolatli organning daʼvosi boʻyicha yuridik shaxsdan jarima undirish iqtisodiy sud vakolatiga kiradi. Domen nizosida sud domenni bekor qilish, boshqaruvni oʻtkazish va registratorni almashtirishni vaqtincha taqiqlashi mumkin; domen daʼvosini taʼminlash nizo predmetini qarorgacha saqlaydi.

Misol. Sud 17.600.000 soʻm miqdorida tovon belgilasa, huquq egasi avval aynan shu summadagi zararni tasdiqlashi shart emas. U huquqni, noqonuniy foydalanish faktini va tovon miqdoriga taʼsir qiluvchi holatlarni isbotlaydi. Sud summani 8.800.000 dan 440.000.000 soʻmgacha chegarada belgilashi mumkin.

Kontrafaktni bojxonada qanday toʻxtatish va xalqaro muhofaza olish mumkin

Intellektual mulk obyektlarining bojxona reyestri tamgʻalangan tovarlar importi yoki eksporti bilan bogʻliq xavf boʻlsa kerak. Elektron arizada huquq egasi va vakil maʼlumotlari, belgi va tovar tavsifi, huquq muddati, TIF TN kodi, ishlab chiqaruvchi maʼlumotlari, huquqni tasdiqlovchi hujjatlar va mahsulot tasvirlari beriladi. Obyekt koʻpi bilan uch yilga (Bojxona kodeksining 385-moddasi) kiritiladi, ariza esa oʻn kungacha (Bojxona kodeksining 386-moddasi) koʻrib chiqiladi.

Reyestrdagi belgi boʻyicha bojxona aniqlangan huquqbuzarlik alomatlari haqida bir ish kunida xabar beradi. Huquq egasi ham choralar koʻrish toʻgʻrisidagi ariza bilan bir ish kunida javob berishi (Bojxona kodeksining 382-1-moddasi) kerak; aks holda tovar chiqarib yuboriladi.

Bojxona belgisi reyestrga hali kiritilmagan tovarni ham toʻxtatishi mumkin. Ega xabardor qilingach, dastlabki toʻxtatish uch ish kuni amal qiladi. Oʻn ish kunigacha uzaytirish uchun ariza, reyestr hujjatlari, ehtimoliy zararni qoplash majburiyati va har bir obyekt uchun 44.000.000 soʻm taʼminot kerak. Bu toʻxtatib turish shartlari (Bojxona kodeksining 382-2-moddasi) nizo sudga berilguncha qoʻllanadi.

Oddiy choralar koʻrish arizasida huquq egasi ham har bir obyekt uchun 44.000.000 taʼminot (Bojxona kodeksining 388-moddasi) kiritadi. Bojxona uch ish kunida (Bojxona kodeksining 389-moddasi) qaror qabul qiladi, tovarni chiqarish koʻpi bilan oʻn ish kuniga toʻxtatiladi. Sud ajrimi bilan muddat yana oʻn kunga uzaytirilishi (Bojxona kodeksining 392-moddasi) mumkin.

Misol. Ikki roʻyxatdan oʻtkazilgan belgini himoya qilish taʼminoti 44.000.000 × 2 = 88.000.000 soʻmni tashkil etadi. Bu davlat boji emas: huquqbuzarlik tasdiqlanmasa, summa deklarantning ehtimoliy zarari va xarajatlarini taʼminlaydi.

Madrid tizimi asosiy talabnoma yoki roʻyxatdan oʻtkazish asosida tanlangan davlatlarda muhofaza soʻrash imkonini beradi. Xalqaro talabnoma Butunjahon intellektual mulk tashkilotining Xalqaro byurosiga kelib chiqish idorasi (Protokolning 2-moddasi) orqali topshiriladi. Har bir koʻrsatilgan tomon milliy ekspertiza oʻtkazadi va oʻz asoslari boʻyicha rad etishi (Protokolning 5-moddasi) mumkin; huquq egasi rad javobiga eʼtiroz bildirishi mumkin.

Xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish oʻn yil (Protokolning 6-moddasi) amal qiladi va dastlabki besh yil davomida asosiy talabnoma yoki roʻyxatdan oʻtkazishga bogʻliq boʻladi. Uni navbatdagi oʻn yilga uzaytirish mumkin, qoʻshimcha yigʻim toʻlanganda olti oylik muddat (Protokolning 7-moddasi) beriladi.

Norezident uchun Oʻzbekistonni koʻrsatish individual boji birinchi sinf uchun 320 AQSH dollari, har bir qoʻshimcha sinf uchun 130 dollarni tashkil etadi. Uzaytirish birinchi sinf uchun 160 dollar, har bir keyingi sinf uchun 107 dollar turadi. Bu milliy individual boj; xalqaro talabnomada Xalqaro byuroning boshqa yigʻimlari ham boʻlishi mumkin.

Oʻzgarishlar va arizadan oldingi tekshiruv

2026-yilda nimalar oʻzgardi

2026-yilda hujjatlar va nazoratga taalluqli ikkita protsessual oʻzgarish paydo boʻldi:

• VMQning 297-son qarori 2026-yil 10-iyunda qabul qilinib, 11-iyundan tovar belgisi guvohnomalari ham kiradigan muhofaza hujjatlari dublikatlarini berish tartibini tasdiqladi. U QR-kodli elektron hujjatlarga tatbiq etilmaydi; berilgan dublikat dastlabki hujjat bilan teng yuridik kuchga ega.
• 22-mh-son buyruq 2026-yil 26-iyunda qabul qilinib, intellektual mulk nazorati uchun elektron xavfni tahlil qilish tizimini joriy etadi. U 2026-yil 30-sentabrdan kuchga kiradi; tovar belgisi mezonlari noqonuniy tayyorlash, sotish, qoʻllash, sotishga taklif qilish, olib kirish, muomalaga kiritish, saqlash va roʻyxatdan oʻtkazilmagan belgi uchun R tamgʻasidan foydalanishni qamrab oladi.

Ikkinchi buyruq kuchga kirguniga qadar uning mezonlari ishlab turgan tizim emas, kelajakdagi tartib sifatida bayon qilinishi kerak. Ushbu maqoladagi bojlar va milliy roʻyxatdan oʻtkazish muddatlari yangilanish sanasida amalda boʻlgan normalar asosida keltirilgan.

Talabnoma topshirishdan oldin nimani tekshirish kerak

Talabnoma topshirishdan oldin toʻrtta unsur bir-biriga mos kelishi kerak: belgi, huquq egasi, tovarlar va xizmatlar roʻyxati hamda haqiqiy foydalanish rejasi. Ulardan biridagi xato huquq doirasi, xarajat, foydalanish dalillari va kelajakdagi shartnomalarga taʼsir qiladi.

Ish tartibi quyidagicha:

1. soʻzli, tasviriy yoki kombinatsiyalangan belgining yakuniy shaklini belgilash;
2. mutlaq rad etish asoslari va oldingi belgilar, firma nomlari, geografik koʻrsatkichlar hamda boshqa huquqlarni tekshirish;
3. yaqin davrdagi rejalashtirilgan kengayishni ham qoʻshib, TXXT boʻyicha haqiqiy tovarlar va xizmatlar roʻyxatini tuzish;
4. belgiga egalik qiladigan va litsenziya beradigan talabnoma beruvchini aniqlash;
5. soʻzli unsurlarning tasviri, tavsifi, transliteratsiyasi va tarjimasini tayyorlash;
6. ustuvorlik va vakil vakolatini, agar talab qilinsa, tasdiqlash;
7. barcha sinflar bojlarini va keyingi toʻlovlar taqvimini hisoblash;
8. talabnoma topshirilgach, ekspertiza soʻrovlarini kuzatish va javob muddatlarini oʻtkazib yubormaslik;
9. roʻyxatdan oʻtkazilgach, belgidan roʻyxatdagi shaklda foydalanish va sanasi koʻrsatilgan dalillarni saqlash;
10. biznes import, eksport qilsa yoki belgini hamkorlarga bersa, bojxona reyestri, xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish va litsenziyalarni alohida baholash.

Tayyorgarlikning asosiy natijasi — belgi va TXXT roʻyxati haqiqiy sotuv usuliga mos keladigan talabnoma. Aynan shu maʼlumotlar kelajakdagi mutlaq huquq chegaralarini belgilaydi.

Koʻp beriladigan savollar

Tovar belgisini jismoniy shaxs nomiga roʻyxatdan oʻtkazish mumkinmi?

Ha. Qonun jismoniy yoki yuridik shaxs nomiga roʻyxatdan oʻtkazishga ruxsat beradi. Belgidan kim foydalanishi, daromad olishi va litsenziya berishini oldindan aniqlash kerak. Huquqni keyinchalik oʻtkazish yozma shartnoma, davlat roʻyxatidan oʻtkazish va alohida bojni talab qiladi. Belgi kompaniya uchun kerak boʻlsa, taʼsischi nomiga roʻyxatdan oʻtkazish jismoniy shaxsning alohida aktivini yaratadi va kompaniya foydalanishi uchun shartnomaviy asosni talab qiladi.

Tovar belgisi, logotip va brend oʻrtasida qanday farq bor?

Logotip tasviriy yoki kombinatsiyalangan tovar belgisi sifatida talabnoma qilinishi mumkin boʻlgan vizual belgidir. Brend kengroq tushuncha: u obroʻ, vizual uslub, nom va biznesning boshqa unsurlarini qamrab oladi. Tovar belgisini roʻyxatdan oʻtkazish faqat roʻyxatdan oʻtkazilgan belgi va guvohnomadagi tovarlar yoki xizmatlar uchun mutlaq huquq beradi. Grafika mualliflik huquqi va firma nomi huquqi alohida qoidalar bilan tartibga solinadi.

Guvohnoma berilishidan oldin belgidan foydalanish mumkinmi?

Belgidan tijoratda foydalanish mumkin, ammo roʻyxatdan oʻtkazishdan keladigan mutlaq huquq reyestrga yozuv kiritilgan sanadan amal qila boshlaydi. Ungacha talabnoma beruvchining uchinchi shaxsga talabi hali vujudga kelmagan tovar belgisi mutlaq huquqiga asoslanmaydi. Biroq foydalanish insofsiz raqobat, foydalanish orqali olingan farqlash xususiyati va oldingi haqiqiy holatlar dalillari uchun ahamiyatli boʻlishi mumkin.

Tovar belgisi uch yil ishlatilmasa nima boʻladi?

Manfaatdor shaxs suddan muhofazani toʻliq yoki ayrim tovarlar va xizmatlar uchun muddatidan oldin tugatishni soʻrashi mumkin. Sud koʻrsatilgan davrda har bir nizoli tovar yoki xizmat boʻyicha foydalanishni tekshiradi. Shu sababli roʻyxatga aloqasi boʻlmagan bitta holat foydalanishni tasdiqlamasligi mumkin. Huquq egasi Oʻzbekistonda belgi oʻzi yoki litsenziat tomonidan ishlatilganini koʻrsatuvchi hujjatlarni saqlashi kerak.

Milliy roʻyxatdan oʻtkazish Oʻzbekistondan tashqarida amal qiladimi?

Yoʻq. Milliy roʻyxatdan oʻtkazishning oʻzi Oʻzbekistonda muhofaza beradi. Boshqa davlatlar uchun alohida milliy yoki mintaqaviy talabnomalar topshiriladi yoxud shartlari bajarilsa, Madrid tizimidan foydalaniladi. Xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish belgining barcha tanlangan davlatlar tomonidan avtomatik qabul qilinishini anglatmaydi: har bir koʻrsatilgan idora belgini oʻz milliy qonunchiligi boʻyicha tekshirishi va rad etishi mumkin.