Fuqarolik sudiga daʼvo arizasini berish

Jismoniy shaxs fuqarolik sudiga daʼvoni oʻzi berishi, ishni advokatsiz olib borishi yoki vakil tayinlashi mumkin. Yuborishdan oldin talab fuqarolik daʼvosi ekanini aniqlash, sudning darajasi va hududiy sudlovni tanlash, daʼvo muddatini tekshirish, davlat bojini hisoblash hamda dalillarni tartiblash kerak. Ariza qogʻozda, pochta orqali yoki elektron shaklda beriladi.

Qisqacha:

• Fuqarolik, oilaviy, mehnat, uy-joy, yer yoki boshqa xususiy huquq yuzasidan nizo boʻlsa, daʼvo beriladi; nizosiz talab yoki yuridik faktni belgilash boshqa tartibga kirishi mumkin.
• Odatdagi daʼvo javobgarning doimiy yashash joyi boʻyicha beriladi, lekin aliment, sogʻliqqa zarar, ayrim mehnat va uy-joy talablari hamda qonundagi boshqa holatlarda daʼvogar sudni tanlashi mumkin.
• Umumiy daʼvo muddati uch yil, biroq sud uni faqat tarafning arizasiga koʻra qoʻllaydi va muddat oʻtgani uchungina daʼvoni qabul qilishni rad eta olmaydi.
• Mulkiy daʼvo boji daʼvo bahosining 4 foizi, lekin kamida 440.000 soʻm; ijtimoiy ahamiyatga ega ayrim talablar uchun qonuniy imtiyozlar bor.
• Advokat majburiy emas: daʼvogar oʻzi, qonun yoʻl qoʻygan advokat boʻlmagan vakil orqali va sud axborot tizimida ish yuritishi mumkin.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Fuqarolik daʼvosi deb nimaga aytiladi

Daʼvo — fuqarolik-huquqiy munosabatdan kelib chiqqan nizoni hal etish haqidagi sudga murojaat. Sud buyrugʻini berish, alohida ish yuritish yoki yuridik faktni belgilash uchun esa boshqa turdagi ariza beriladi. Bu farq murojaat shakllari (FPK 4-moddasi) mazmunidan kelib chiqadi.

Agar taraflardan kamida biri fuqaro boʻlsa va qonun ishni boshqa sudga bermagan boʻlsa, fuqarolik sudlari fuqarolik, oilaviy, mehnat, uy-joy, yer va shunga oʻxshash nizolarni koʻradi. Fuqarolik sudi vakolati (FPK 26-moddasi), masalan, tilxat boʻyicha qarzni undirish, mol-mulkni qaytarish, zararni qoplash, nikohdan ajratish, aliment, ishga tiklash va shaʼnni himoya qilish talablarini qamrab oladi.

Bir-biri bilan bogʻliq talablarni ajratib boʻlmasa hamda ular fuqarolik va iqtisodiy sudga taalluqli boʻlsa, barchasini fuqarolik sudi koʻradi. Fuqarolik va maʼmuriy talabni birlashtirish mumkin emas; bu talablarni birlashtirish qoidasi (FPK 27-moddasi). Kompaniyalar yoki yakka tartibdagi tadbirkorlar oʻrtasidagi odatiy tijorat nizosi boshqa tartibda koʻriladi; u iqtisodiy sudga daʼvo maqolasida tushuntirilgan.

Birinchi instansiyadagi koʻp ishlar fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman yoki shahar sudida boshlanadi. Boshqa darajadagi sud faqat maxsus norma boʻlsa tanlanadi, chunki umumiy taqsimot (FPK 28-moddasi) oddiy fuqarolik ishlarini shu sudlarga beradi.

Sudlovga tegishlilikni qanday aniqlash kerak

Avval sudning turi va darajasi, keyin hududi aniqlanadi. Umumiy qoida boʻyicha fuqaroga nisbatan daʼvo u doimiy yashab turgan yoki doimiy mashgʻul boʻlgan joyda, tashkilotga nisbatan esa davlat roʻyxatidan oʻtgan manzilda beriladi. Bu umumiy sudlov qoidasi (FPK 33-moddasi).

Jadvalda koʻp uchraydigan istisnolar koʻrsatilgan. Muqobil sudlov roʻyxati bundan keng, shuning uchun noodatiy nizo boʻyicha toʻliq sudni tanlash normasini (FPK 34-moddasi) tekshiring.

Imoratga boʻlgan huquq, mol-mulkni xatlashdan chiqarish va yerdan foydalanish tartibi haqidagi nizolarda sudlovning alohida qoidasi (FPK 35-moddasi) amal qiladi. Kelishuv oddiy hududiy sudlovni oʻzgartirishi mumkin, lekin bu alohida qoidani oʻzgartirmaydi. Buni sudlov kelishuvi qoidasi (FPK 36-moddasi) belgilaydi. Shartnomada taraflarning manzili bilan birga sud haqidagi shartni ham koʻring.

Daʼvo muddatini qanday tekshirish kerak

Umumiy daʼvo muddati uch yil (FK 150-moddasi), ammo qonun ayrim talab uchun qisqaroq yoki uzoqroq maxsus muddat belgilashi mumkin. Taraflar muddatni yoki uni hisoblash qoidasini kelishuv bilan oʻzgartira olmaydi; buni majburiy muddat qoidasi (FK 152-moddasi) taqiqlaydi.

Muddat odatda shaxs huquq buzilganini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan kundan boshlanadi. Bajarish sanasi belgilangan majburiyatda sanash shu muddat tugagach boshlanadi, talab qilib olish va regress majburiyatlarida esa alohida qoidalar bor. Ular muddat boshlanishi (FK 154-moddasi)da koʻrsatilgan. Majburiyat qachon paydo boʻlgani, qachon bajarilishi kerakligi, rad javobi qachon olingani va har bir sanani qaysi hujjat tasdiqlashini yozib chiqing.

Muddat oʻtgani daʼvo berishga toʻsqinlik qilmaydi. Sud arizani qabul qilishi shart va daʼvo muddatini faqat taraf hal qiluv qarori chiqarilguniga qadar soʻrasa qoʻllaydi; asosli eʼtiroz talabni rad etishga olib keladi. Bu muddatni qoʻllash qoidasi (FK 153-moddasi)dan kelib chiqadi.

Daʼvoning belgilangan tartibda berilishi va qarzdorning qarzni tan oluvchi harakati muddatni uzadi, shundan keyin muddat yangidan boshlanadi. Asoslar muddat uzilishi (FK 157-moddasi)da berilgan. Qisman toʻlov, xat yoki solishtirma dalolatnoma ahamiyatli boʻlishi mumkin, lekin matn va imzolovchining vakolatini tekshirish zarur. Daʼvo koʻrmasdan qoldirilsa, muddat umumiy qoida boʻyicha davom etadi (FK 158-moddasi).

Yengib boʻlmas kuch, moratoriy, harbiy xizmatning ayrim holatlari, muomalaga layoqatsiz shaxsda vakil yoʻqligi, tegishli hujjat amalining toʻxtashi yoki mediatsiya kelishuvida muddat toʻxtab turishi mumkin. Holat muddatning oxirgi olti oyiga toʻgʻri kelishi va toʻxtatib turish qoidasi (FK 156-moddasi)dagi hisoblash shartlariga mos boʻlishi kerak. Sud fuqaroning shaxsi bilan bogʻliq uzrli sabab boʻlsa va tiklash sharti (FK 159-moddasi) bajarilsa, muddatni tiklashi mumkin. Iltimosnomaga tibbiy va boshqa tasdiqlarni ilova qiling.

Davlat bojini qanday hisoblash va imtiyozdan foydalanish kerak

Pul undirishda daʼvo bahosi talab qilinayotgan summa, mol-mulkni talab qilib olishda uning qiymati boʻladi; mustaqil mulkiy talablar qoʻshiladi. Aliment, davriy toʻlovlar, ijara va imoratlar uchun maxsus daʼvo bahosi qoidalari (FPK 129-moddasi) bor.

Jismoniy shaxs uchun asosiy stavkalar Davlat boji toʻgʻrisidagi qonun ilovasida koʻrsatilgan:

Misol. Fuqaro 10 000 000 soʻm undirishni soʻraydi. Toʻrt foiz 400 000 soʻm boʻladi, bu amaldagi bir BHM — 440.000 soʻmdan kam. Shuning uchun umumiy stavka boʻyicha boj 440.000 soʻm boʻladi. Arizada alohida nomulkiy talab ham boʻlsa, butun ishni faqat mulkiy deb hisoblamasdan, oʻsha talab stavkasini ham tekshiring.

Toʻlashdan oldin imtiyozni tekshiring. Ish haqi va boshqa mehnat talablari, aliment, mehnatda mayib boʻlish, sogʻliq zarari yoki boquvchi oʻlimi, noqonuniy jinoiy taʼqib zarari, jinoyat yetkazgan moddiy zarar va isteʼmolchi huquqlari boʻyicha daʼvogarlar ozod qilinadigan misollardir. Ular kengroq qonuniy imtiyozlar roʻyxati (Qonunning 8-moddasi)dan olingan.

Imtiyoz boʻlmasa, ammo mulkiy holat summani birdan toʻlashga imkon bermasa, kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoki kamaytirish haqida asoslantirilgan iltimosnoma ilova qiling. Sud tarafning holatini hisobga olib sud xarajatlari qoidasi (FPK 133-moddasi) asosida yengillik berishi mumkin. Daromad, bankdagi mablagʻ, oila tarkibi, kam taʼminlanganlik va boshqa tasdiqlarni qoʻshing. Oliy sud toʻlovga qodir emaslik isbotlanishini, pochta xarajatlari esa kechiktirilmasligi yoki kamaytirilmasligini xarajatlar tushuntirishida koʻrsatgan.

Boj odatda ariza berishdan oldin toʻlanadi. Bank yoki boshqa toʻlov hujjati, jumladan elektron yozuv, toʻlov qoidasi (Qonunning 17-moddasi) boʻyicha tasdiq boʻladi. Kvitansiyani ilova qilishdan oldin toʻlov maqsadi, toʻlovchi, summa va sud rekvizitlarini tekshiring.

Qanday dalillarni ilova qilish kerak

Har bir taraf oʻz talabi yoki eʼtirozi asosidagi holatlarni isbotlaydi. Hujjatni mustaqil olish qiyin boʻlsa, uning nomi, qaysi faktni tasdiqlashi va kimda saqlanishini koʻrsatib, suddan talab qilib olish soʻraladi. Isbotlash majburiyati (FPK 72-moddasi) asoslantirilgan iltimosnoma boʻyicha sudning koʻmaklashishiga yoʻl qoʻyadi.

Dalillarni uzviy zanjir qilib tuzing:

• huquqni vujudga keltirgan hujjat: shartnoma, tilxat, guvohnoma, buyruq yoki boshqa hujjat;
• daʼvogar bajarganini tasdiqlovchi toʻlov, dalolatnoma, yozishma yoki topshirish hujjati;
• buzilishni koʻrsatuvchi kechikish, rad javobi, bildirishnoma, tibbiy hujjat yoki zarar hisobi;
• har bir pul talabi hisobi va uning hujjatlar bilan bogʻlanishi;
• qonun yoki shartnoma talab qilsa, sudgacha talabnoma yoxud mediatsiya tasdigʻi;
• guvohning maʼlumotlari va u tasdiqlashi mumkin boʻlgan fakt.

Sud faqat nizoga aloqador dalilni qabul qiladi; qonun muayyan isbot vositasini talab qilsa, uni boshqa vosita bilan almashtirib boʻlmaydi. Bu mezonlar aloqadorlik va maqbullik (FPK 73–74-moddalari)da bor. Shartnoma, dalolatnoma, maʼlumotnoma va yozishma yozma dalil boʻlishi mumkin. Chet el hujjatiga tasdiqlangan tarjima va, xalqaro shartnomada istisno boʻlmasa, odatda legallashtirish talab etiladi; bu hujjatlar qoidasi (FPK 84-moddasi)da belgilangan.

Asl nusxalarni saqlang. Yozma dalil odatda asl yoki tegishli tasdiqlangan nusxada beriladi, sud esa nusxa talablari (FPK 87-moddasi) boʻyicha aslini talab qilishi mumkin. Oliy sud dalillarni aloqadorlik, maqbullik, ishonchlilik va jami yetarlilik boʻyicha baholashni, hech bir dalil oldindan belgilangan kuchga ega emasligini tushuntirgan. Elektron yozishma va yozuvlar boshqa materiallar bilan birga dalillar tushuntirishiga koʻra baholanadi.

Elektron fayl, audio, video va internet maʼlumoti raqamli dalil boʻlishi mumkin. Asl fayl, qurilma yoki tashuvchi, yuboruvchi, vaqt va olish usuli haqidagi maʼlumotni saqlang. Nusxa berish mumkin, biroq sud elektron maʼlumot qoidasi (FPK 89-1-moddasi) asosida asl tashuvchini tekshirishi mumkin. Oddiy bosma nusxa belgilangan tartibda notarial tasdiqlanmasa yozma dalilga aylanmaydi; raqamli asl nusxa (FPK 89-2-moddasi)ning yaxlitligi va aynanligi muhim.

Yozuv oʻchirilishi, yozishma yoʻqolishi, buyum holati oʻzgarishi yoki guvohni keyin soʻroq qilish imkonsiz boʻlishi xavfi boʻlsa, dalilni taʼminlashni soʻrang. Ish qoʻzgʻatilishidan oldin notarius, keyin sud dalilni taʼminlash qoidasi (FPK 76-moddasi) asosida chorani koʻradi.

Advokat boʻlmagan vakil ishtirok eta oladimi

Ha. Fuqaro ishini shaxsan yoki vakil orqali yuritishi mumkin; shaxsan qatnashish vakilga ega boʻlish huquqini bekor qilmaydi. Bu ishtirok etish qoidasi (FPK 65-moddasi)da mustahkamlangan.

Kelishuv boʻyicha vakil advokat, toʻgʻri yoki yon shajara boʻyicha qarindosh, er-xotin yoki turmush oʻrtogʻining qarindoshi, boshqa sheriklar topshirigʻidagi sherik, shuningdek jismoniy shaxs vakili sifatida sud qoʻygan boshqa shaxs boʻlishi mumkin. Begona shaxslarning ishlarini doimiy xizmat sifatida sudda yuritishga faqat advokat haqli; vakillar roʻyxati (FPK 67-moddasi) shuni belgilaydi. Boshqa advokat boʻlmagan shaxsni qoʻyish masalasini sud hal qiladi.

Qarindosh uchun qarindoshlik hujjati va ishonchnoma tayyorlang. Fuqaroning ishonchnomasi notarial tasdiqlanishi yoki qonun vakolat bergan boshqa shaxs tomonidan tasdiqlanishi kerak. Bu ishonchnomani tasdiqlash (FPK 68-moddasi) talabidir. Plenum tegishli advokat boʻlmagan vakil uchun ishonchnoma, qarindoshlik isboti va sudning qoʻyishi zarurligini tasdiqlagan.

Oddiy vakolat ishni yuritishni qamrab oladi, lekin maxsus harakatlar aniq yoziladi: arizani imzolash, daʼvodan toʻliq yoki qisman voz kechish, asos yoki predmetni oʻzgartirish, summani oshirish yoki kamaytirish, talabni tan olish, kelishuv bitimi yoki mediatsiya, boshqa shaxsga oʻtkazish, shikoyat, ijro hujjatini topshirish hamda undirilgan mol-mulk yoki pulni olish. Toʻliq roʻyxat maxsus vakolatlar qoidasi (FPK 69-moddasi)da.

Daʼvo arizasida nimalarni yozish kerak

Daʼvo sudga bevosita, pochta orqali yoki elektron hujjat koʻrinishida topshirish usullari (FPK 188-moddasi) bilan beriladi. Unda sud, taraflar va manzillar, vakil maʼlumotlari, aniq talab, daʼvo bahosi, fakt va dalillar, majburiy sudgacha tartib hamda ilovalar koʻrsatiladi. Daʼvogar yoki vakolatli vakil arizani mazmun talablari (FPK 189-moddasi) boʻyicha imzolaydi.

Daʼvo arizasi namunasi

[Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman yoki shahar sudi nomi]ga

Daʼvogar: [F. I. O., manzil, aloqa]
Javobgar: [F. I. O. yoki tashkilot nomi, manzil]
Vakil: [F. I. O. va manzil, agar qatnashsa]

Daʼvo bahosi: [summa] soʻm
Davlat boji: [summa] soʻm

DAʼVO ARIZASI
[talabning qisqa nomi] toʻgʻrisida

[Taraflar oʻrtasidagi munosabat qachon va qanday paydo boʻlgan.]
[Daʼvogarning qaysi huquqi qanday harakat yoki harakatsizlik bilan buzilgan.]
[Har bir muhim faktni qaysi hujjat tasdiqlaydi.]
[Undiriladigan summa qanday hisoblangan.]
[Majburiy sudgacha tartib kerak boʻlsa, u qanday bajarilgan.]

Yuqoridagilarga asosan suddan soʻrayman:
- [asosiy talabni aniq yozish];
- [qoʻshimcha talabni yozish];
- sud xarajatlarini javobgardan undirish.

Ilovalar:
- faktlar va hisobni tasdiqlovchi hujjatlar;
- majburiy boʻlsa, sudgacha tartib isboti;
- boj va pochta xarajatlari toʻlov hujjati yoki yengillik iltimosnomasi;
- vakil imzolasa, ishonchnoma va maxsus vakolat tasdigʻi;
- qogʻozda berilganda javobgarlar soni boʻyicha nusxalar.

[Sana]                     [Imzo]

Arizaga faktlar, majburiy sudgacha tartib, boj va pochta xarajatlari toʻlovi, shuningdek vakilning imzolash vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar qoʻshiladi. Bu toʻplam ilovalar qoidasi (FPK 191-moddasi)da talab qilingan. Qogʻozdagi daʼvoga javobgarlar soni boʻyicha nusxa qoʻshiladi; elektron daʼvo bundan mustasno, ammo sud nusxalar qoidasi (FPK 190-moddasi) asosida ilova nusxalarini soʻrashi mumkin.

Daʼvoni elektron shaklda qanday berish kerak

FPK sud axborot tizimi orqali elektron topshirishga ruxsat beradi. Amaliy kirish nuqtasi — Oliy sudning my.sud.uz interaktiv xizmatlar portali. Interfeys nomlari oʻzgarishi mumkin, shu bois shaxsiy kabinetdagi tegishli xizmatni tekshiring. Davlat dasturi kabinetda elektron toʻlovlar, boj kalkulyatori, ERI bilan yuborish va murojaatlarni tuzishni raqamlashtirish rejasida nazarda tutgan.

Quyidagi ketma-ketlikni bajaring:

• shaxsiy kabinetga kiring va fuqarolik sudiga murojaat xizmatini tanlang;
• eng yaqin sudni emas, sudlov qoidalariga mos sudni tanlang;
• tayyor daʼvodagi barcha majburiy rekvizit va talablarni maydonlarga kiriting;
• oʻqiladigan dalillar, hisob, toʻlov hujjati, ishonchnoma va iltimosnomalarni biriktiring;
• tizim taklif qilgan usulda imzolab yuboring, soʻng tasdiq, sana, raqam va yuborilgan toʻliq toʻplamni saqlang.

Elektron topshirish mazmun va dalil talablarini yengillashtirmaydi. Elektron daʼvo arizaning shakli (FPK 188-moddasi) sifatida qabul qilinadi. Arizada elektron pochta manzilini koʻrsatish daʼvo mazmuni qoidasi (FPK 189-moddasi) boʻyicha elektron xabarnoma va sud hujjatlarini olishga rozilikdir. Yuklangandan keyin asl fayllarni oʻchirmang: sud asl nusxa yoki tashuvchini talab qilishi mumkin.

Daʼvoni taʼminlashni qachon soʻrash kerak

Javobgar mol-mulkni sotishi, mablagʻni chiqarishi yoki kelajakdagi ijroni boshqa tarzda qiyinlashtirishi mumkin boʻlsa, daʼvo bilan birga taʼminlash arizasini bering. Muayyan xavf, soʻralayotgan chora va uning talabga aloqasini koʻrsating. Ish qoʻzgʻatilgach, chorani koʻrmaslik ijroni qiyin yoki imkonsiz qilishi mumkin boʻlgan har bir bosqichda taʼminlash asosi (FPK 105-moddasi) qoʻllanadi.

Sud mol-mulk yoki pulni xatlashi, javobgar yoki uchinchi shaxsga muayyan harakatni taqiqlashi, mol-mulkni sotish yoki undiruvni toʻxtatishi, nizoli buyumni saqlash choralarini belgilashi mumkin. Chora talabga mutanosib boʻlishi, bir nechta pul cheklovining jami esa daʼvo bahosidan oshmasligi kerak. Bu chegaralar taʼminlash choralari (FPK 106-moddasi)da koʻrsatilgan.

Ariza javobgarni xabardor qilmasdan kelib tushgan kuni koʻrib chiqish qoidasi (FPK 107-moddasi) boʻyicha hal qilinadi. Taʼminlash qarzni oldindan undirish emas; ijro xavfini tushuntiring. Daʼvo uzil-kesil rad etilsa, javobgar choradan kelgan zararni alohida daʼvo bilan talab qilishi mumkin; Plenum buni zarar tushuntirishida tasdiqlagan.

Ariza berilgandan keyin nima boʻladi

Sudya oʻn kundan kechiktirmay arizani qabul qilish, qabul qilishni rad etish, qaytarish yoki sudga taalluqlilik boʻyicha yuborishni hal qiladi. Iqtisodiy yoki maʼmuriy suddan kelgan materialda shakl va ilova kamchiligi boʻlsa, daʼvogarga oʻn kungacha tuzatish muddati beriladi. Bu maxsus norma sudyaning qaror muddati (FPK 192-moddasi)da bor.

Talablarga mos daʼvoni sud qabul qilishi shart. Kamchilikli arizaga sudya vakolatida boʻlgan iltimosnoma qoʻshilib, u qanoatlantirilsa, ayrim holatda daʼvo qabul qilinishi mumkin; xulosa qabul qilish qoidasi (FPK 193-moddasi) boʻyicha asoslantiriladi.

Qaytarish va qabul qilishni rad etish oqibati har xil:

• hududiy sudlov notoʻgʻri boʻlsa, vakolat yoki majburiy rekvizitlar, boj yoxud pochta xarajati boʻlmasa, bogʻlanmagan talablar qoʻshilsa yoki majburiy mediatsiya isbotlanmasa, daʼvo qaytarilishi mumkin; tuzatilgach qayta beriladi, ajrim ustidan qaytarish qoidalari (FPK 195-moddasi) boʻyicha shikoyat qilinadi;
• talab uchala sud tizimining birortasiga ham taalluqli boʻlmasa yoki ayni nizo boʻyicha yakuniy hujjat yoxud davom etayotgan ish boʻlsa, qabul qilish rad etiladi; bu odatda rad etish qoidalari (FPK 194-moddasi) boʻyicha ayni daʼvoni takrorlashga toʻsqinlik qiladi.

Dalilning kuchsizligi yoki daʼvo muddati oʻtgani arizani qabul qilmaslikning mustaqil asosi emas. Oliy sud asoslar yopiq roʻyxat ekanini va oʻn kunlik muddatni birinchi instansiya tushuntirishida tasdiqlagan. Har bir ajrimda natija, sabab, shikoyat muddati va tartibini oʻqing.

2025–2026-yillarda nimalar oʻzgardi

• Plenumning 19-son qarori 2026-yil 3-iyulda daʼvoni taʼminlash amaliyotini tizimlashtirdi. Daʼvo bilan berilgan iltimosnoma daʼvoni qabul qilishda, ish vaqtidan keyin kelgan elektron iltimosnoma esa keyingi ish kunidan kechiktirmay hal qilinadi. Sud zarurat, predmet bilan aloqa va mutanosiblikni tekshiradi.
• PF-160-son Farmon 2026-yil 14-avgustda kelajakdagi yagona darcha modelini maʼqulladi: hududiy sudlov xatosida qaytarish oʻrniga sudning oʻzi yuborishi, kichik rasmiy kamchiliklar esa sud koʻmagida tuzatilishi rejalashtirilgan. Protsessual qonun oʻzgarmaguncha amaldagi qaytarish qoidalari qoʻllanadi.
• Shu strategiya 2027-yil oxirigacha my.sud.uz portalini, jumladan mobil ilova va murojaat namunalari xizmatini yangilashni belgilagan. Bu reja boʻlib, amaldagi talablarni bekor qilmaydi; qarang: portal yoʻl xaritasi.

Yuborishdan oldin nimalarni tekshirish kerak

Arizani yuborishdan oldin quyidagilarni tekshiring:

• talab fuqarolik sudining daʼvo ish yuritishiga kiradi;
• tegishli javobgar, sud darajasi va hududiy sudlov tanlangan;
• daʼvo muddati hisoblangan, muhim sanalar va qarzni tan olish isbotlari saqlangan;
• daʼvo bahosi va har bir pul talabining tushunarli hisobi bor;
• boj stavkasi, imtiyoz va yengillik iltimosnomasi zarurati tekshirilgan;
• arizadagi faktlar ilovalarga mos, asl nusxalar saqlangan;
• majburiy talabnoma yoki mediatsiya hujjat bilan tasdiqlangan;
• ishonchnomada vakilga kerakli maxsus vakolatlar yozilgan;
• elektron fayllar oʻqiladi va yuborish tasdigʻi saqlangan;
• suddan soʻralayotgan natija ijro etish mumkin boʻlgan darajada aniq.

Koʻp beriladigan savollar

Fuqarolik daʼvosini advokatsiz bersa boʻladimi?

Ha. Daʼvogar ishni oʻzi yuritishi mumkin. Ishonchnoma va maqom talablari bajarilsa, qarindosh, sherik yoki sud qoʻygan boshqa shaxs ham vakil boʻladi. Begona shaxslar ishini doimiy vakillik xizmati sifatida faqat advokat yuritadi. Daʼvodan voz kechish, kelishuv, shikoyat, pul olish va boshqa maxsus harakatlar ishonchnomada aniq yoziladi.

Fuqaroga nisbatan daʼvo qaysi sudga beriladi?

Odatda javobgar doimiy yashab turgan yoki doimiy mashgʻul boʻlgan joydagi fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman yoki shahar sudiga beriladi. Keyin muqobil sudlov va sudlovning alohida hollarini tekshiring. Masalan, aliment daʼvogarning yashash joyida ham talab qilinadi, imorat huquqi nizosi esa faqat mol-mulk joylashgan joyda beriladi.

Daʼvo muddati oʻtsa, ariza qaytariladimi?

Yoʻq. Muddat oʻtganining oʻzi daʼvoni qaytarish yoki qabul qilishni rad etish asosi emas. Sud muddat masalasini taraf hal qiluv qarorigacha koʻtarsa koʻradi. Daʼvogar muddat boshlangan sana, uzilish, toʻxtab turish yoki tiklash asosini tushuntirib, tasdiqlarni ilova qilishi kerak.

Davlat bojini keyinroq toʻlash mumkinmi?

Ha, agar qonun daʼvogarni ozod qilsa yoki sud mulkiy holat haqidagi hujjatlar asosida kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoxud kamaytirish iltimosnomasini qanoatlantirsa. Mablagʻ yoʻqligi haqidagi izohning oʻzi yetmaydi. Pochta xarajatlari toʻlanadi va bu yengillikka kirmaydi.

Yozishma skrinshotining oʻzi yetarlimi?

Har doim emas. Skrinshot mazmunni koʻrsatadi, lekin sud manba, yaxlitlik va nizoga aloqani baholaydi. Asl chat yoki elektron xat, fayl, qurilma, metamaʼlumot va boshqa tasdiqlarni saqlang. Oddiy bosma nusxa raqamli aslni almashtirmaydi va belgilangan tasdiqsiz yozma dalil hisoblanmaydi.