Oʻzbekistonda apostil va legallashtirish: hujjatlar va toʻlovlar

Oʻzbekistonda berilgan hujjat uchun avval u topshiriladigan davlat va hujjat turi aniqlanadi. Gaaga konvensiyasi tatbiq etiladigan davlatlar oʻrtasida konsullik legallashtiruvi oʻrniga apostil qoʻyiladi. Agar shartnoma tasdiqlashni bekor qilsa, ikkalasi ham kerak emas. Boshqa hollarda konsullik legallashtiruvi qoʻllanadi; tarjima va qabul qiluvchi organning talablari alohida tekshiriladi.

Qisqacha:

• apostil imzo, imzolovchining vakolati va muhrni tasdiqlaydi, ammo hujjat mazmunini tasdiqlamaydi;
• Oʻzbekistonda vakolatli organga bevosita murojaat qilish va elektron ariza berish yoʻli mavjud;
• odatdagi muddat 2 ish kuni, namunalar soʻralganda esa 10 ish kunigacha;
• TIV departamenti orqali konsullik legallashtiruvi 5 ish kunigacha davom etadi;
• yigʻimni toʻlashdan oldin Konvensiya yoki boshqa xalqaro shartnoma har ikki davlatga va aynan shu hujjatga tatbiq etilishini tekshirish kerak.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Tasdiqlash tartibini tanlash

Apostil va konsullik legallashtiruvi nimasi bilan farq qiladi

Har ikkala tartib rasmiy hujjatning boshqa davlatda foydalanish uchun kelib chiqishini tasdiqlaydi. Ular hujjatda bayon qilingan faktlarni tasdiqlamaydi va qabul qiluvchi organ asosiy arizani maʼqullashi shartligini anglatmaydi. Ularning huquqiy asosi, yoʻnalishi va tasdiqlash bosqichlari soni farq qiladi.

Tanlovni faqat davlat nomiga qarab qilish mumkin emas. Konvensiya hujjatni bergan va qabul qiladigan davlat oʻrtasida kuchga kirganmi, qoʻshilishga bildirilgan eʼtiroz bu munosabatga taʼsir qiladimi, hujjat uning doirasiga kiradimi va soddaroq tartib mavjudmi, tekshiriladi.

Apostil ham, legallashtirish ham talab qilinmaydigan holatlar

Gaaga konvensiyasi qonunchilik, odat yoki davlatlar oʻrtasidagi kelishuv rasmiyatchilikni bekor qilishi yoxud soddalashtirishiga bevosita yoʻl qoʻyadi. Shu sababli apostil xizmati mavjudligi har bir xorijiy taqdimot uchun apostil kerakligini anglatmaydi.

MDHning ayrim davlatlari uchun Kishinyovda imzolangan Huquqiy yordam toʻgʻrisidagi konvensiya qoʻllanadi. Vakolatli organ yoki maxsus vakolat berilgan shaxs tomonidan belgilangan shaklda tayyorlangan yoxud tasdiqlangan va gerbli muhr bilan mustahkamlangan hujjatlar ushbu Konvensiya amal qiladigan davlatlar oʻrtasida maxsus tasdiqlashsiz qabul qilinadi. U oʻz ishtirokchilari oʻrtasida Minsk konvensiyasini almashtiradi, boshqa tegishli munosabatlarda esa Minsk konvensiyasi oʻtish qoidasiga muvofiq amal qilishda davom etadi.

Amaliy jihatdan shartnomaning maqomi har ikki davlat va hujjat topshiriladigan sana boʻyicha tekshiriladi. Apostildan ozod qilish tarjima, tarjimon imzosini tasdiqlash, asl nusxa yoki vakil vakolatini isbotlash talablarini ham bekor qilishi shart emas.

Qaysi hujjatlarga apostil qoʻyiladi

Gaaga konvensiyasi rasmiy hujjatlarni, jumladan quyidagilarni qamrab oladi:

• sud, prokuror, sud kotibi yoki sud ijrochisi bergan hujjatlar;
• maʼmuriy hujjatlar;
• notarial hujjatlar;
• xususiy hujjatlardagi rasmiy qaydlar, shu jumladan roʻyxatga olish qaydlari, sana vizalari va imzoning notarial tasdigʻi.

Shu bois xususiy shartnoma yoki ishonchnomani faqat nomiga qarab rasmiy hujjat deb boʻlmaydi. Imzo yoki muhr tasdiqlanadigan notarial harakat yoxud rasmiy qayd hal qiluvchi boʻlishi mumkin. Iqtisodiy sud uchun moʻljallangan ishonchnoma yuzasidan Oliy sud xalqaro shartnoma istisno belgilamasa, apostilga oid umumiy talabni tushuntirgan. Ayni paytda daʼvo arizasi, shartnoma hamda tijorat yoki bojxona operatsiyasiga bevosita bogʻliq hujjatlarning oʻzi Konvensiya doirasiga kirmaydi.

Konvensiya diplomatik yoki konsullik vakillari tuzgan hujjatlarni hamda tijorat yoki bojxona operatsiyalariga bevosita aloqador maʼmuriy hujjatlarni ham istisno qiladi. Oʻzbekiston reglamenti Oʻzbekiston fuqarosining pasporti, ID-kartasi va harbiy guvohnomasini ham shaxsiy maqom hujjatlari sifatida xizmatdan chiqarib tashlaydi.

Apostil olish

Oʻzbekistonda apostilni kim qoʻyadi

Vakolatli organ hujjat qaysi tashkilotdan chiqqaniga qarab belgilanadi. Amaldagi taqsimot Prezident qarorida mustahkamlangan.

Hujjat notarial nusxa boʻlsa yoki unda notarial tasdiqlangan imzo mavjud boʻlsa, asosiy hujjatni bergan organ bilan notarial harakatni farqlash kerak. Notoʻgʻri tasnif arizaning boshqa organga yuborilishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli topshirishdan oldin apostil aynan kimning imzosi va muhrini tasdiqlashi aniqlanadi.

Apostil uchun qanday ariza beriladi

Bevosita, yaʼni anʼanaviy yoʻlda murojaat etuvchi vakolatli organga shaxsan yoki ishonchnoma asosida harakat qiluvchi vakil orqali murojaat qiladi. Xodim yagona tizimda elektron shaklni toʻldiradi. Konvensiya ishtirokchisi boʻlgan davlat uchun moʻljallangan hujjatga rasmiy hujjat yoki norasmiy hujjatning notarial tasdiqlangan nusxasi ilova qilinadi.

Elektron xizmatni Davlat xizmatlari markazi yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali olish mumkin. Markazda shaklni xodim, portalda esa murojaat etuvchi shaxsiy kabinetida toʻldiradi. Murojaat etuvchining alohida elektron raqamli imzosi kerak emas: portalda muvaffaqiyatli identifikatsiya yetarli. Markaz hujjatni skanerlab vakolatli organga yuboradi, tayyor natija esa elektron tarzda keladi.

Ariza berishdan oldin quyidagilar tekshiriladi:

• imzo, imzolovchining lavozimi, muhr yoki shtamp oʻqiladimi;
• hujjat rasmiymi yoki notarial nusxa yoxud rasmiy qayd kerakmi;
• toʻplamdagi ism, sana va rekvizitlar oʻzaro mosmi;
• qabul qiluvchi organ asl nusxa, qogʻoz apostil, elektron tekshiruv yoki tarjima talab qiladimi;
• vakil ariza bera oladimi va ishonchnoma talablarga mosmi.

Apostil yigʻimi va koʻrib chiqish muddati

Yigʻim yoʻnalish va hujjat turiga bogʻliq. Quyidagi summalar BHMning dinamik qiymati orqali koʻrsatiladi va amaldagi BHM bilan birga oʻzgaradi.

Misol. Diplom uchun bevosita murojaat yoki Davlat xizmatlari markazi orqali odatdagi yigʻim 88.000, YIDXP orqali esa 79.200 boʻladi. Agar murojaat etuvchi tegishli yigʻimning 50 foizini toʻlaydigan pedagog toifasiga kirsa, summalar mos ravishda 44.000 va 39.600 boʻladi. Xuddi shu yarim stavka davlat tibbiyot muassasasida tibbiyot yoki farmatsevtika sohasida mehnat shartnomasi asosida ishlaydigan reglamentda koʻrsatilgan shaxslarga ham tatbiq etiladi.

Bitta masalaga taalluqli bir nechta hujjat uchun elektron yoʻldagi yigʻim har bir hujjatga emas, toʻplamga undiriladi. Murojaat etuvchi davlat organlari va tashkilotlari yigʻimdan ozod qilingan. Ariza rasmiylashtirilgandan keyin toʻlangan yigʻim, jumladan murojaat qaytarib olinganda ham qaytarilmaydi.

Odatdagi muddat rasmiy hujjat taqdim etilgan kundan boshlab 2 ish kuni. Agar vakolatli organ imzo namunasini olishi, imzolovchining vakolatini yoki muhr namunasini tasdiqlashi kerak boʻlsa, muddat 10 ish kunigacha uzayishi mumkin. Texnologik sxemalarda sud hujjatlari uchun alohida 3 ish kuni koʻrsatilgan.

Rad etish va apostilni tekshirish

Apostil qoʻyish nega rad etilishi mumkin

Reglament ikkita rad etish asosini belgilaydi:

• rasmiy hujjatda majburiy rekvizitlardan biri yoʻq yoki undagi imzo yoxud muhr mavjud namunaga mos kelmaydi;
• rasmiy hujjatni imzolagan shaxs zarur vakolatga ega boʻlmagan.

Boshqa asos qoʻshish mumkin emas. Rad etish xabarnomasida sabab tushuntirilishi va kamchilikni tuzatib qayta topshirish uchun 30 kalendar kun berilishi kerak. Kamchilik shu muddatda tuzatilsa, qayta koʻrib chiqish bepul; muddat oʻtgach yangi ariza talab qilinadi.

Nizo yuzaga kelsa, ariza, toʻlov hujjati, rad etish xabarnomasi va tuzatilgan hujjat saqlanadi. Davlat xizmatini koʻrsatishdagi qaror va harakatlar umumiy maʼmuriy yoki sud tartibida nizolashilishi mumkin. Reglament uning talablari buzilganda mansabdor shaxslarning javobgarligini ham nazarda tutadi.

Apostil qanday koʻrinadi va qanday tekshiriladi

Oʻzbekistondagi anʼanaviy apostil oʻlchami 10 × 10 santimetr boʻlgan kvadrat shtampdir. U hujjatdagi boʻsh joyga, uning orqa tomoniga yoki hujjatga biriktirilgan alohida varaqqa qoʻyiladi. Sarlavha fransuz tilida boʻladi, standart maydonlarda davlat, imzolovchi, uning maqomi, muhr, berilgan joy va sana, organ, raqam hamda imzo koʻrsatiladi.

Elektron apostil tizimda shakllantiriladi va murojaat etuvchiga elektron tarzda yuboriladi. Uning haqiqiyligini yagona elektron reyestrda maxsus raqami orqali tekshirish mumkin. Gaaga konvensiyasi vakolatli organdan reyestr yuritishni va manfaatdor shaxs soʻraganda apostil maʼlumotlarini reyestrdagi yozuv bilan solishtirishni ham talab qiladi.

Bu tekshiruv asosiy hujjat mazmunining rostligini emas, apostil rekvizitlarini tasdiqlaydi. Qabul qiluvchi organ amal qilish muddati, vakil vakolati, tarjima, nusxa shakli va hujjat topshirish maqsadiga mosligini alohida baholashi mumkin.

Legallashtirish va tarjima

Konsullik legallashtiruvi qanday oʻtkaziladi

Hujjatga Gaaga konvensiyasi tatbiq etilmasa va maxsus tasdiqlashni bekor qiladigan shartnoma yoki qonun normasi boʻlmasa, konsullik legallashtiruvi qoʻllanadi. Xorijda buni Oʻzbekiston konsullik muassasalari, mamlakat ichida esa TIV Konsullik-huquqiy departamenti bajaradi. Konvensiya ishtirokchisi boʻlgan davlat allaqachon apostil qoʻygan hujjat qayta legallashtirilmaydi.

TIV Konsullik-huquqiy departamentiga ariza shaxsni tasdiqlovchi hujjat nusxasi, hujjat yoki dalolatnoma va kerakli nusxalar, shuningdek konsullik yigʻimi hamda haqiqiy xarajatlar toʻlanganini tasdiqlovchi hujjatlarning asl nusxalarini oʻz ichiga oladi. Ushbu hujjatlar toʻplami 5 ish kuni ichida koʻrib chiqiladi. Xorijda murojaat qilinganda yoʻnalish tegishli konsullik muassasasidan boshlanadi; oldingi tasdiqlashlar ketma-ketligi hujjatni bergan davlat va hujjat turiga bogʻliq.

Reglament bitta umumiy narxni belgilamaydi. Toʻlov Prezident tasdiqlaydigan tarif boʻyicha konsullik yigʻimi va muassasa rahbari TIV uslubiyati asosida belgilaydigan stavkalar boʻyicha haqiqiy xarajatlar qoplamasidan iborat. Rahbar uzrli sabablarga koʻra toʻlovni kamaytirishi yoki undan ozod qilishi mumkin, qonunchilik yoki xalqaro shartnoma esa yigʻim va xarajatlardan ozodlik belgilashi mumkin. Shuning uchun toʻlanadigan summa toʻlovdan oldin tegishli konsullik muassasasi yoki departamentda aniqlanadi.

Reglament rad etish asoslarining yopiq roʻyxatini belgilaydi. Hujjat quyidagi holatlarda legallashtirilmaydi:

• Oʻzbekiston qonunchiligiga zid boʻlsa;
• mazmuniga koʻra Oʻzbekiston manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin boʻlsa;
• lozim darajada rasmiylashtirilmagan boʻlsa;
• Oʻzbekiston fuqarolarining shaʼni va qadr-qimmatiga putur yetkazadigan maʼlumotlarni oʻz ichiga olsa;
• oʻchirishlar, qoʻshimchalar yoki qayd etilmagan tuzatishlar mavjud boʻlsa yoxud qalamda yozilgan boʻlsa;
• bir nechta varaqdan iborat boʻlib, varaqlar raqamlanmagan, tikilmagan, muhrlanmagan va imzolanmagan boʻlsa;
• qonunchilikda ruxsat etilgan hollardan tashqari faksimile imzo qoʻyilgan boʻlsa;
• pasport, ID-karta, siyosiy partiya yoki kasaba uyushmasi bileti, harbiy guvohnoma, tabaqa yoki diniy mansublik hujjati yoxud fuqarolik muomalasidan chiqarilgan mol-mulk hujjatining asl nusxasi yoki koʻchirma nusxasi boʻlsa.

Konsul harakati ustidan konsullik muassasasi rahbari, diplomatik vakolatxona rahbari, TIV yoki sudga shikoyat qilish mumkin. Konsullik-huquqiy departament qarori TIV yoki sudda nizolashilishi mumkin.

Hujjatni qachon tarjima qilish va tasdiqlash kerak

Apostil va tarjima turli vazifalarni bajaradi. Apostil hujjatning kelib chiqish rekvizitlarini tasdiqlaydi, tarjima esa qabul qiluvchi organga uning mazmunini oʻqish imkonini beradi. Notarius ikkala tilni bilsa, tarjimaning toʻgʻriligini oʻzi tasdiqlashi mumkin. Aks holda tarjimani tarjimon bajaradi, notarius esa tarjimon imzosining haqiqiyligini tasdiqlaydi.

Oʻzbekistonda berilgan hujjat uchun qabul qiluvchi davlat tarjima talab qilganda reglament quyidagi ketma-ketlikni belgilaydi: hujjat shu davlat tiliga yoki ingliz tiliga tarjima qilinadi, tarjimon imzosi notarial tasdiqlanadi, soʻng hujjat va tasdiqlangan tarjimaga apostil qoʻyiladi. Qabul qiluvchi organ boshqa til yoki shaklni talab qilishi mumkin, shu sababli uning qoidasi tarjimadan oldin tekshiriladi.

Oʻzbekistondagi notarius xorijiy rasmiy hujjatni konsullik legallashtiruvi yoki apostildan keyin qabul qiladi, qonunchilik yoki xalqaro shartnoma tegishli hujjat uchun bu talabni bekor qilgan holatlar bundan mustasno. Iqtisodiy sud ishida xorijiy hujjatga qoʻllanadigan tasdiqlash bilan birga davlat tiliga yoki sud ish yuritiladigan tilga lozim darajada tasdiqlangan tarjima ham talab qilinadi.

Biznesda qoʻllash va hujjatlarni tekshirish

Bu biznes uchun qayerda muhim

Korporativ hujjatlar va ishonchnomalar. Xorijiy taʼsischi yoki bosh kompaniyaga reyestrdan koʻchirma, qaror, ustav, roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi va ishonchnoma kerak boʻlishi mumkin. Har bir hujjatning oʻz manbai va ehtimoliy rasmiy tasdigʻi bor. Bitta hujjat tartibini butun toʻplamga tatbiq etmasdan, aniq tartib talablarini biznesni roʻyxatdan oʻtkazish va chet el kompaniyasi vakolatxonasi haqidagi qoʻllanmalar bilan solishtirish kerak.

Suddagi vakillik va dalillar. Xalqaro shartnoma tasdiqlashni bekor qilmasa, xorijiy ishonchnoma odatda apostil talab qiladi. Xorijiy dalillar tegishli tasdiqlash yoʻlidan oʻtishi va tasdiqlangan tarjima bilan taqdim qilinishi kerak. Daʼvo topshirish tartibi iqtisodiy sudga daʼvo arizasi haqidagi materialda alohida tushuntirilgan.

Soliq rezidentligini tasdiqlash. Soliq kodeksi xorijiy rezidentlik hujjatini legallashtirilgan yoki apostil qoʻyilgan asl nusxa, shu hujjatning notarial nusxasi yoxud vakolatli organ saytidagi rasmiy elektron hujjatning qogʻoz nusxasi sifatida taqdim etishga yoʻl qoʻyadi. Rasmiy saytdagi hujjat uchun, shuningdek xalqaro shartnoma yoki vakolatli organlarning legallashtirishsiz qabul qilish haqidagi kelishuvi mavjud hollarda tasdiqlash kerak emas. Soliq jihatlari ikki tomonlama soliqqa tortishni bartaraf etish bitimlari haqidagi qoʻllanmada yoritilgan.

Taʼlim hujjatlari. Apostil taʼlim hujjatidagi imzo va muhrni tasdiqlaydi, ammo xorijiy taʼlimni tan olish oʻrnini bosmaydi. Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun tan olish va apostil qoʻyishni alohida masalalar sifatida tartibga soladi.

2026-yilda nimalar oʻzgardi

Yil boshida taʼlim hujjatlari boʻyicha vakolatlar taqsimoti oʻzgardi. Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 30-dekabrdagi 840-son qarori, 2026-yil 6-yanvarda rasmiy bazada eʼlon qilinib, maktabgacha, maktab va maktabdan tashqari tashkilotlar hujjatlarini tegishli vazirlikka biriktirdi hamda kasbiy, oliy va boshqa maktabdan keyingi taʼlim uchun Bilim va malakalarni baholash agentligining alohida vakolatini belgiladi.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-apreldagi 175-son qarori reglamentda koʻrsatilgan pedagoglar uchun apostil yigʻimining yarim stavkasini joriy etdi. Soʻng 2026-yil 12-iyundagi 310-son qaror xuddi shu yarim stavkani tibbiyot va farmatsevtika sohasidagi reglamentda koʻrsatilgan davlat tibbiyot muassasalari xodimlariga tatbiq etdi. Imtiyoz tegishli yigʻimni kamaytiradi, ammo hujjat va yoʻnalish talablarini oʻzgartirmaydi.

Ariza berishdan oldin yoʻnalishni qanday tekshirish kerak

Ishni tarjima yoki toʻlovdan boshlamaslik kerak. Avval hujjat, uni bergan davlat, qabul qiladigan davlat va hujjat taqdim qilinadigan organ qayd etiladi. Keyin shu tartibda Konvensiya, xalqaro shartnoma, vakolatli organ va shakl talablari tekshiriladi. Bu qayta notarial ish bajarilishi yoki notoʻgʻri organga murojaat qilish xavfini kamaytiradi.

Ariza berishdan oldin tekshiring:

• hujjatni bergan va qabul qiladigan davlatlar tegishli konvensiya yoki shartnoma bilan bogʻlangan;
• hujjat turi tanlangan tartibga kiradi, istisnolar esa alohida tekshirilgan;
• vakolatli organ, ariza yoʻli, yigʻim va koʻrib chiqish muddati aniqlangan;
• qabul qiluvchi organ til, asl nusxa yoki koʻchirma nusxa va apostilni tekshirish usulini tasdiqlagan;
• ishonchnoma, tarjima va notarial tasdiqlar talab qilinadigan ketma-ketlikda tayyorlangan.

Koʻp beriladigan savollar

Ishonchnomaga apostil kerakmi?

Xorijiy ishonchnoma uchun javob qabul qiladigan davlat, qoʻllanadigan shartnoma va hujjat shakliga bogʻliq. Xususiy hujjatning oʻzi har doim ham rasmiy hujjat emas, biroq imzoning notarial tasdigʻi Konvensiya qamrab oladigan rasmiy harakatdir. Iqtisodiy suddagi vakillik uchun xalqaro shartnoma bekor qilmasa, apostilga oid umumiy talab amal qiladi. Faqat hujjat nomi emas, notarial shakl va foydalanish maqsadi tekshiriladi.

Apostil qoʻyilgan hujjatni har qanday davlatda ishlatish mumkinmi?

Yoʻq. Gaaga konvensiyasi hujjatni bergan va qabul qiladigan davlat oʻrtasida amal qilsa hamda shu turdagi rasmiy hujjatni qamrab olsa, apostil ishlaydi. Konvensiya munosabatni tartibga solmasa, konsullik legallashtiruvi talab qilinishi mumkin. Shartnoma tasdiqlashni bekor qilsa, apostil ortiqcha boʻlishi mumkin. Qabul qiluvchi organ tarjima, asl nusxa, amal qilish muddati va hujjat maqsadiga oid talablarini saqlab qoladi.

Tarjimaga alohida apostil qoʻyish kerakmi?

Qabul qiluvchi davlat tarjima talab qilsa, Oʻzbekiston reglamenti hujjatni shu davlat tiliga yoki ingliz tiliga tarjima qilish, tarjimon imzosini notarial tasdiqlash, soʻng asl rasmiy hujjat va tasdiqlangan tarjimaga apostil qoʻyishni nazarda tutadi. Ish boshlanishidan oldin qabul qiluvchi organda til va shakl tekshiriladi, chunki uning talablari tarjima qayerda bajarilishi va qaysi notarial shakl qoʻllanishini belgilashi mumkin.

Asl nusxani topshirish shartmi?

Oʻzbekistondagi apostil xizmati uchun reglament rasmiy hujjat yoki norasmiy hujjatning notarial nusxasini topshirishga yoʻl qoʻyadi. Bu qoida xorijiy qabul qiluvchining talablarini almashtirmaydi. Bank, sud, reyestr yoki boshqa organ asl nusxa, notarial nusxa yoxud muayyan elektron shaklni talab qilishi mumkin. Shu sababli hujjat shakli apostil olish va undan keyin foydalanish bosqichlari uchun alohida tekshiriladi.

Apostil xorijiy diplomni tan olish oʻrnini bosadimi?

Yoʻq. Apostil imzo va muhrning kelib chiqishini tasdiqlaydi, ammo taʼlimning tengligini belgilamaydi va malakani tan olish oʻrnini bosmaydi. Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun xorijda olingan taʼlim hujjatlarini tan olish va apostil qoʻyishni turli tartiblar sifatida belgilaydi. Oʻqish yoki ishlash uchun diplomni vakolatli organda tan olish kerakmi, alohida tekshiriladi.