Jinoyat ishini tugatish va yarashuv

Jinoyat ishi ayblov hukmisiz reabilitatsiya qiladigan yoki reabilitatsiya qilmaydigan asoslar boʻyicha yakunlanishi mumkin. Yarashuv yoʻllardan faqat bittasi: u Jinoyat kodeksining 66¹-moddasida sanalgan jinoyatlarga nisbatan qoʻllanadi hamda aybga iqror boʻlish, jabrlanuvchi bilan yarashish va zararni bartaraf etishni talab qiladi. Muddat oʻtishi, amnistiya, amalda pushaymon boʻlish, zararni qoplashning maxsus qoidalari va majburiy shikoyatning yoʻqligi turli shartlar asosida ishlaydi.

Qisqacha:

• Jinoyat kodeksining 66-moddasi amalda pushaymon boʻlishni, 66¹-moddasi esa yarashuvni tartibga soladi.
• Zararni toʻlashning oʻzi faqat qonun bunday oqibatni bevosita belgilaganida yoki yarashuv yoxud amalda pushaymon boʻlishning barcha shartlari bajarilganida ishni tugatadi.
• Jabrlanuvchining majburiy shikoyati yoʻqligi alohida asosdir; berilgan shikoyatni qaytarib olish har qanday ishni avtomatik tugatmaydi.
• Muddat oʻtishi va amnistiya odatda shaxsni reabilitatsiya qilmaydi, biroq jinoiy javobgarlikdan ozod etish sudlanganlikni vujudga keltirmaydi.
• Asosiy tanlov — ishni tugatish imkoni va asosini tekshirish: aynan asos shaxs reabilitatsiya qilinishini va ish materiallarida qaysi maʼlumotlar qolishini belgilaydi.

Yangilangan: 2026-yil 05-sentyabr

Jinoyat ishini qaysi asoslar boʻyicha tugatish mumkin

Avvalo reabilitatsiya bilan ayblilik masalasini hal qilmay turib ishni tugatishni farqlash kerak. Jinoyat hodisasi mavjud boʻlmasa, qilmishda jinoyat tarkibi boʻlmasa yoki shaxs jinoyatga daxldor boʻlmasa, u aybsiz deb topiladi va reabilitatsiya qilinadi. Ushbu uchta asos (JPKning 83-moddasi) noqonuniy taʼqib oqibatlarini bartaraf etishni talab qilish huquqini beradi.

Qonun reabilitatsiya qilmaydigan asoslarni (JPKning 84-moddasi) ham alohida belgilaydi. Ular shaxsni aybsiz deb eʼlon qilmasdan ish yuritishni tugatadi. Ushbu guruhga yarashuv, amnistiya, muddat oʻtishi va qonunda nazarda tutilgan boshqa holatlar kiradi.

Bundan tashqari, shaxsning roziligi bilan vaziyat oʻzgarishi natijasida qilmish yoki shaxs ijtimoiy xavfliligini yoʻqotganida, amalda pushaymon boʻlishning umumiy shartlari bajarilganida yoxud bola birinchi marta sodir etgan qilmishga oid materiallarni bolalar masalalari boʻyicha komissiyaga berish maqsadga muvofiq boʻlganida ish tugatilishi mumkin. Jinoyatdan keyin paydo boʻlgan ruhiy holat shaxsga oʻz harakatlarini anglash yoki boshqarish imkonini bermasa, JPKning 61-bobidagi alohida tartib qoʻllanadi.

Muddat oʻtishi, amnistiya, shaxsning vafoti va Maxsus qismdagi maxsus asos boʻyicha ayblanuvchi yoki sudlanuvchi ish davom ettirilishini talab qilishi mumkin; vafot etgan shaxs nomidan yaqin qarindoshlari shunday talab qoʻya oladi. Keyin ayblash uchun asoslar aniqlansa, sud jazo tayinlamasdan ayblov hukmini chiqaradi. Shu sababli ishni tugatishga rozilik oddiy rasmiyatchilik deb qaralmasligi kerak.

Jabrlanuvchi bilan qachon yarashish mumkin

Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi aybiga iqror boʻlib, jabrlanuvchi bilan yarashib, yetkazilgan zararni bartaraf etganida yarashuv mumkin. Ushbu uchta shart (JKning 66¹-moddasi) bir vaqtda mavjud boʻlishi kerak. Ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat uchun tugallanmagan yoxud olib tashlanmagan sudlanganligi bor shaxs bu asosdan foydalana olmaydi.

JKning 66¹-moddasidagi roʻyxat tugal: sud oʻxshash jinoyatni qiyos boʻyicha qoʻsha olmaydi. Amaldagi tahrir quyidagi jinoyat guruhlarini qamrab oladi.

Oliy sud Plenumi roʻyxat tugalligini tasdiqlaydi. Huquqiy malaka hal qiluvchi ahamiyatga ega: sud roʻyxatda boʻlmagan ogʻirroq jinoyat alomatlarini topsa, ish prokurorga qaytariladi va umumiy tartibda koʻriladi.

Yarashuv sababli ish qanday tugatiladi

Yarashuv jabrlanuvchi yoki fuqaroviy daʼvogar yoxud ularning qonuniy vakili yozgan ariza bilan rasmiylashtiriladi. Ariza surishtiruv, dastlabki tergov yoki sud bosqichida berilishi mumkin, biroq sud maslahatxonaga kirishidan oldin berilishi shart. Oilaviy yoki maishiy zoʻravonlik boʻyicha ariza faqat sud muhokamasida beriladi. Ushbu muddat va shakl (JPKning 583-moddasi) majburiydir.

Arizada zarar bartaraf etilgani koʻrsatiladi va yarashuv sababli ishni tugatish soʻraladi. Jabrlanuvchilar bir nechta boʻlsa, ularning barchasi bilan yarashish kerak. Jabrlanuvchi pul kompensatsiyasidan ixtiyoriy voz kechishi mumkin, lekin bunday voz kechish aniq ifodalanishi lozim; sud u bosim ostida berilmaganini tekshiradi. Jabrlanuvchi sud maslahatxonaga kirguniga qadar arizasini qaytarib olishi mumkin, yarashuv tasdiqlangach esa shu asos bilan ishni qayta tiklashni talab qila olmaydi.

Keyin qisqa protsessual ketma-ketlik ishlaydi. Surishtiruvchi yoki tergovchi gumon qilinuvchi yoxud ayblanuvchining roziligi bilan materiallarni prokurorga yetti sutkadan kechiktirmay (JPKning 584-moddasi) yuboradi. Prokuror rozi boʻlsa, ishni uch sutkadan kechiktirmay sudga yuboradi. Sud materiallar kelib tushganidan keyin oʻn sutkadan kechiktirmay (JPKning 585-moddasi) majlis oʻtkazadi.

Sud ishtirokchilarni tinglaydi hamda yarashuvning ixtiyoriyligini, aybga iqrorlikni, oqibatlar anglanganini, bosim yoʻqligini, zarar haqiqatda bartaraf etilganini va zarur barcha shaxslar roziligini tekshiradi. Ayblanuvchilar bir nechta boʻlsa, ulardan biri bilan alohida yarashish va tegishli materiallarni ajratish mumkin. Yarashuv ixtiyoriy boʻlmasa, zarar bartaraf etilmasa yoki ogʻirroq jinoyat aniqlansa, sud ish yuritishni tugatmaydi va ishni prokurorga qaytaradi.

Amalda pushaymon boʻlish nimani anglatadi

Amalda pushaymon boʻlish mustaqil asos boʻlib, yarashuvning boshqa nomi emas. Umumiy qoidaga (JKning 66-moddasi) koʻra, shaxs birinchi marta ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan yoki uncha ogʻir boʻlmagan jinoyatni sodir etgan, aybini boʻyniga olish toʻgʻrisida arz qilgan, chin koʻngildan pushaymon boʻlgan, jinoyatni ochishga faol yordam bergan va zararni bartaraf etgan boʻlishi kerak. Umumiy shartlar bajarilsa, ozod etish mumkin, biroq qonun matni baholashni vakolatli organ yoki sudga qoldiradi.

Aybini boʻyniga olish toʻgʻrisida arz qilish tor protsessual maʼnoga ega. Bu hali gumon qilinuvchi deb eʼtirof etilmagan va ayblanuvchi tariqasida ishga jalb qilinmagan shaxsning oʻzi sodir etgan jinoyat haqida ixtiyoriy xabaridir; ariza bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ushbu arz taʼrifi (JPKning 113-moddasi) boshlangan ishda keyinroq aybni tan olish har doim ham bunday arzni almashtirmasligini anglatadi.

JK Maxsus qismining muayyan normasi aniq harakatlardan soʻng ozod etishni bevosita nazarda tutsa, boshqa tuzilma ishlaydi. Bunday holda JPK 84-moddasi birinchi qismining 8-bandi amalda pushaymon boʻlish, moddiy zararni qoplash va yoki oqibatlarni belgilangan muddatda bartaraf etish sababli ishni tugatishni nazarda tutadi. Har bir shart qilmish malakalangan JK normasi bilan alohida solishtiriladi.

Zararni qoplash qachon ishni tugatadi

Zararni qoplash ishni tugatish uchun umumiy huquq yaratmaydi. U yarashuvning bir qismi, amalda pushaymon boʻlishning unsuri yoki JK Maxsus qismidagi normaning majburiy sharti boʻlishi mumkin. Alohida tugatish asosi boʻlmasa ham toʻlov jazoga taʼsir qilishi mumkin, lekin bu boshqa huquqiy natijadir.

Maxsus asoslar misoli nima uchun «zarar toʻlandi» degan jumlaning oʻzi yetarli emasligini koʻrsatadi.

Pul oʻtkazilgani va qolgan barcha shartlar bajarilgani tasdiqlanishi kerak: qilmish birinchi marta sodir etilganmi, zarar kimga yetkazilgan, majburiy hisob-kitoblar toʻliq qoplanganmi, oqibatlar bartaraf etilganmi va maxsus muddatga rioya qilinganmi. Yarashuv uchun jabrlanuvchining arizasi, aybga iqrorlik va sud qarori ham alohida talab etiladi.

Amnistiya boʻyicha ish qanday tugatiladi

Amnistiya avtomatik ishlamaydi va muayyan ishlar guruhini kechirish haqidagi umumiy vaʼdaga asoslanmaydi. Avval aniq amnistiya akti oʻqiladi: unda shaxslar va jinoyatlar doirasi, istisnolar hamda shartlar belgilanadi. Akt kuchga kirishidan oldin sodir etilgan qilmishlarga tatbiq qilinadi va qaror har bir shaxs boʻyicha alohida qabul qilinadi. Ushbu amnistiya tartibi Oliy sud Plenumi tomonidan tushuntirilgan.

Sudga qadar bosqichda amnistiya boʻyicha ish qoʻzgʻatishni rad etish yoki ishni tugatishni prokurorning iltimosnomasiga asosan sud hal qiladi. Prokuror materiallarni olganidan keyin kelishilgan iltimosnomani besh sutkadan kechiktirmay (JPKning 589-moddasi) sudga yuboradi. Sud uni oʻn sutkadan kechiktirmay (JPKning 590-moddasi) koʻradi; prokurorning ishtiroki shart, qamoqdan yoki uy qamogʻidan ozod qilish haqidagi qaror esa darhol ijro etiladi.

Aybga iqror boʻlish amnistiyaning mustaqil sharti emas. Biroq ayblanuvchi yoki sudlanuvchining eʼtiroziga qarshi soddalashtirilgan tartibda ish tugatilmaydi: ish umumiy tartibda davom etadi va sud shaxsni oqlashi yoki asoslar mavjud boʻlsa, jazo tayinlamasdan ayblov hukmi chiqarishi mumkin. Amnistiya boʻyicha ish tugatilganda fuqaroviy daʼvo koʻrmasdan qoldiriladi, ammo jabrlanuvchi uni fuqarolik sud ishlarini yuritish tartibida taqdim etish huquqini saqlaydi.

Javobgarlikka tortish muddatlari qanday ishlaydi

Javobgarlikka tortish muddati jinoyat toifasiga bogʻliq. U qilmish sodir etilgan kundan hukm qonuniy kuchga kirguniga qadar hisoblanadi. Amaldagi javobgarlik muddatlari (JKning 64-moddasi) quyidagicha:

Shaxs ayblanuvchi tariqasida ishga jalb qilinganidan keyin tergov yoki suddan yashirinsa, muddatning oʻtishi toʻxtatiladi va u ushlangan yoki aybini boʻyniga olish toʻgʻrisida arz qilgan kundan davom etadi. Muddat tugashidan oldin yangi qasddan ogʻir jinoyat sodir etilishi faqat normada koʻrsatilgan holatda muddatni uzadi; boshqa vaziyatlarda har bir jinoyat boʻyicha muddat mustaqil hisoblanadi.

Mutlaq chegara dastlabki ikki toifadagi jinoyatlar uchun 10 yil, ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyatlar uchun 25 yil. Umrbod ozodlikdan mahrum qilish mumkin boʻlsa, muddatni qoʻllash masalasini sud hal qiladi; muddat qoʻllanmasa, umrbod ozodlikdan mahrum qilish muayyan muddatga ozodlikdan mahrum qilish bilan almashtiriladi. 64-moddada sanalgan tinchlik va xavfsizlikka, Oʻzbekiston Respublikasiga hamda konstitutsiyaviy tuzumga qarshi jinoyatlarga muddat tatbiq etilmaydi.

Jabrlanuvchi shikoyati talab qilinadigan ishlarda nima boʻladi

JPK aybdorni javobgarlikka tortishni soʻrab jabrlanuvchi bergan shikoyat asosidagina qoʻzgʻatiladigan ishlarni belgilaydi. Amaldagi jinoyatlar roʻyxati (JPKning 325-moddasi) JK 105-moddasining 1-qismi, 109-modda, 110-moddaning 1-qismi, 111-modda, 118, 119 va 121-moddalarning 1-qismi, 136-modda, 139 va 140-moddalarning 1–2-qismlari, 141¹-moddaning 1-qismi, 141³-modda hamda 149 va 149¹-moddalarni qamrab oladi.

Shikoyat boʻlmasa, ushbu jinoyatlar boʻyicha ish boshlanmasligi kerak va majburiy shikoyatning yoʻqligi JPK 84-moddasi birinchi qismining 6-bandi boʻyicha tugatish asosidir. Jabrlanuvchi nochor ahvoli, ayblanuvchiga qaramligi yoki boshqa sababga koʻra oʻz huquqlarini himoya qila olmasa, istisno qoʻllanadi: prokuror ishni shikoyatsiz qoʻzgʻatishi shart.

JKning 167, 170, 172 va 173-moddalaridagi qilmishni xodim ustav fondida davlat ulushi boʻlmagan yuridik shaxsga qarshi sodir etsa, ushbu yuridik shaxs rahbari, mulkdori yoki vakolatli boshqaruv organining arizasi talab qilinadi.

Shikoyatning yoʻqligini keyinchalik ayblovdan voz kechishdan farqlash zarur. JPKning 84-moddasi zarur shikoyat yoʻqligini bevosita koʻrsatadi, lekin mavjud shikoyat qaytarib olinganidan keyin har qanday ishni avtomatik tugatish qoidasini yaratmaydi. JPKning 84 va 325-moddalaridan kelib chiqadigan amaliy xulosa shuki, tegishli jinoyat JKning 66¹-moddasida ham sanalgan boʻlsa, protsessual yoʻl JPKning 62-bobi boʻyicha yozma yarashuvdir. Boshqa hollarda «daʼvom yoʻq» mazmunidagi xat ishni tugatmasligi mumkin, ayniqsa prokuror istisnosi qoʻllansa.

Xatlov, dalillar va fuqaroviy daʼvoga nima boʻladi

Ish ogʻzaki vaʼda bilan emas, asoslantirilgan qaror yoki sud ajrimi bilan tugatilishi kerak. Qarorda ayblov, huquqiy malaka, dalillar va tugatish asosi koʻrsatiladi, qaror qismida esa ehtiyot chorasi, mol-mulk xatlovi, ashyoviy dalillar va fuqaroviy daʼvoni taʼminlash masalalari hal qilinadi. Qarorning ushbu majburiy mazmuni (JPKning 374-moddasi) nima bekor qilinganini va yana nima bajarilishi kerakligini tekshirish imkonini beradi.

Ish tugatilganidan keyin mol-mulk xatlovi bekor qilinishi va garov reyestridagi yozuv chiqarilishi kerak. Ushbu bevosita oqibat (JPKning 295-moddasi) muayyan mol-mulk boʻyicha qarorda koʻrsatilishi va amalda bajarilishi lozim. Shaxs qamoqda saqlanayotgan boʻlsa va ozod qilish qarori kelib tushsa, qamoqda saqlash joyi boshligʻi uni darhol (Qamoqda saqlash toʻgʻrisidagi qonunning 54-moddasi) ozod qilishi kerak.

Ishni tugatish jabrlanuvchining zarar undirish talabini har doim ham tugatmaydi. JPKning 84-moddasidagi reabilitatsiya qilmaydigan asoslarda fuqaroviy daʼvo odatda koʻrmasdan qoldiriladi va fuqarolik sud ishlarini yuritish tartibida daʼvo qilish huquqi tushuntiriladi. Ushbu daʼvo qoidasi Oliy sud Plenumi tushuntirishlarida belgilangan.

Protsessual chiqimlar masalasi asos va yakuniy qarorga bogʻliq. JPK oqlov yoki reabilitatsiya qiladigan tugatishda chiqimlarni davlat hisobiga oʻtkazishni bevosita belgilaydi, lekin har bir reabilitatsiya qilmaydigan asos uchun bir xil avtomatik qoidani bermaydi. Chiqimlarni undirish (JPKning 320-moddasi) jazodan ozod qilingan mahkum yoki jazo tayinlanmasdan aybli deb topilgan shaxsdan alohida tartibda amalga oshirilishi mumkin. Oliy sud Plenumi yarashuv, amnistiya yoki majburiy tibbiy choralar sababli ishi tugatilgan shaxsga ham chiqimlar yuklanishi mumkinligini tushuntiradi; shu sababli qaror qismining chiqimlarga oid bandi sud tushuntirishi asosida tekshiriladi.

Ish tugatilganidan keyin hisobda nima qoladi

Reabilitatsiya qilmaydigan tugatish sudlanganlikni yaratmaydi, lekin ish yuritish tarixini yoʻq qilmaydi. Sud tomonidan jazodan ozod qilingan shaxs sudlangan deb hisoblanmaydi; Oliy sud Plenumi ham muddat oʻtishi, vaziyat oʻzgarishi, amalda pushaymon boʻlish, yarashuv yoki amnistiya sababli jinoiy javobgarlikdan ozod qilingan shaxslar sudlanmagan hisoblanishini (JKning 64–68-moddalari) koʻrsatadi.

Shu bilan birga, muddat oʻtishi, amnistiya, shikoyat yoʻqligi, javobgarlik yoshiga yetmaganlik yoki pushaymonlik yoxud zarar qoplash haqidagi maxsus norma boʻyicha tugatish reabilitatsiya qilmaydi. U noqonuniy taʼqib qilingan shaxs uchun nazarda tutilgan huquqlarni tiklash va toʻlovlarni talab qilish huquqini bermaydi. Oqibatlardagi ushbu farq Oliy sud Plenumi tomonidan tasdiqlangan.

Ish materiallari va yakuniy qaror hujjatli iz qoldiradi: kim taʼqib qilingan, qanday ayblov qoʻyilgan, huquqiy malaka va ish qaysi asos bilan tugatilgan. Saqlash muddatlari hamda foydalanish tartibi sudlanganlik yoʻqligi qoidasi bilan emas, ish yuritish va hisob qoidalari bilan belgilanadi. Shu sababli toʻgʻri ifoda «sudlanganlik yoʻq», «maʼlumot hamma joydan yoʻqoladi» emas.

Ayrim xizmat turlari uchun ilgari ish tugatilganining oʻzi alohida ahamiyatga ega. Masalan, Prezident davlat xavfsizlik xizmati toʻgʻrisidagi qonun muddat oʻtishi, yarashuv, amnistiya, afv yoki boshqa ozod etish asosi bilan ilgari tugatilgan ishni, sudlanganlik boʻlmasa ham, maxsus cheklov (Qonunning 27-moddasi) sifatida hisobga oladi. Bu har qanday ishga joylashish uchun umumiy cheklov emas, balki muayyan lavozim, litsenziya yoki ruxsatga oid maxsus qonunni tekshirish zarurligining misolidir.

Tugatish ustidan qanday shikoyat qilinadi va ish qayta tiklanadimi

Ishtirokchilarga ish tugatilgani xabar qilinishi va shikoyat qilish tartibi tushuntirilishi kerak. Tergovchining qarori tergov boʻlinmasi boshligʻi va nazorat qiluvchi prokurorga, prokurorning qarori esa yuqori turuvchi prokurorga shikoyat qilinadi. Ushbu shikoyat tartibi (JPKning 358-moddasi) tugatishni rad etish yoki shaxs huquqlariga taʼsir qiladigan asos tanloviga eʼtiroz bildirish imkonini beradi.

Qonun birinchi instansiya sudi ajrimi ustidan xususiy shikoyat berishga yoʻl qoʻysa, umumiy muddat oʻn sutka (JPKning 497¹¹-moddasi) hisoblanadi. Yarashuv va amnistiya boʻyicha ajrimlar ishtirokchilarning xususiy shikoyati hamda prokurorning xususiy protestiga bevosita yoʻl qoʻyadi. Muayyan ajrim boʻyicha kim shikoyat berishi va muddat qaysi paytdan boshlanishi alohida tekshiriladi.

Tugatilgan ayblov qonunda belgilangan hollarda qayta tiklanishi mumkin. Tugatish JK yoki JPKni qoʻllashdagi xato natijasi boʻlsa yoxud ayblilikning yangi dalillari topilsa, ayblov qayta tiklanadi. Qayta tiklash odatda javobgarlik muddati doirasida (JPKning 363-moddasi) mumkin; odil sudlovga qarshi jinoyat yoki dalillarni qalbakilashtirish, yashirish yoxud yoʻq qilish sababli notoʻgʻri tugatish ham maxsus qoidaga kiradi.

2026-yilda nima oʻzgardi

Koʻrib chiqilgan qonunchilik yarashuv, muddat oʻtishi, amnistiya yoki amalda pushaymon boʻlish asoslarini yangi umumiy tartib bilan almashtirmadi. Biroq reabilitatsiya qilingan shaxsga zarar qoplash bilan bogʻliq masalada qonun qabul qilindi.

• 2026-yil 27-iyuldagi OʻRQ-1161 JPKning 305-moddasini oʻzgartirdi: zararning ayrim turlarini hisoblash iqtisodiyot va moliya organlari hamda budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi oʻrtasida taqsimlanadi, kompensatsiya esa Davlat budjeti hisobidan toʻlanadi.
• Qonun rasmiy eʼlon qilinganidan olti oy oʻtgach kuchga kiradi. 2026-yil 5-sentabr holatiga bu kelajakdagi qoida; u reabilitatsiyadagi kompensatsiya mexanizmini oʻzgartiradi, lekin ishni tugatish asoslarini oʻzgartirmaydi.

Tugatishga rozilik berishdan oldin nimani tekshirish kerak

Ariza berish yoki tugatishga rozilik bildirishdan oldin protsessual hujjatlar JK normasining aniq qismi bilan solishtiriladi. Yarashuv uchun huquqiy malaka, barcha jabrlanuvchilarning ishtiroki, yozma ariza mazmuni, zarar bartaraf etilgani haqidagi dalil hamda ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat uchun ilgari tugallanmagan yoxud olib tashlanmagan sudlanganlik yoʻqligi ayniqsa muhim.

Amalda pushaymon boʻlish uchun jinoyat birinchi marta sodir etilganmi, u qaysi toifaga kiradi, aybini boʻyniga olish toʻgʻrisidagi arz gumon qilinuvchi maqomidan oldin berilganmi, jinoyatni ochishga yordam nimada ifodalangan va zarar toʻliq bartaraf etilganmi — shular tekshiriladi. Maxsus ozod etish uchun norma izohi yoki qismidan alohida roʻyxat tuziladi: toʻlov oluvchi, toʻliq summa, majburiy hisob-kitoblar, muddat va oqibatlarni bartaraf etish.

Yakuniy qaror loyihasida tugatish asosi va uning reabilitatsiya qiladigan yoki qilmaydigan xususiyati, ehtiyot chorasi hamda xatlovni bekor qilish, dalillar, fuqaroviy daʼvo va chiqimlarning taqdiri bevosita koʻrsatilishi kerak. Ariza, toʻlov hujjatlari va qaror oʻzaro solishtiriladi: turli ifodalar keyingi fuqaroviy daʼvo, maxsus tekshiruv yoki natija ustidan shikoyat qilish imkoniga turlicha taʼsir qilishi mumkin.

Koʻp beriladigan savollar

Jabrlanuvchi daʼvosi yoʻqligini yozsa, ish tugatiladimi?

Har doim emas. Ish shikoyatsiz qoʻzgʻatilishi mumkin boʻlmagan boʻlsa, bunday shikoyatning yoʻqligi JPK 84-moddasi birinchi qismining 6-bandi boʻyicha asos boʻlishi mumkin. Berilgan shikoyatni qaytarib olishning oʻzi umumiy asos emas. JKning 66¹-moddasidagi jinoyat uchun odatda rasmiy yozma yarashuv, aybga iqrorlik, zararni bartaraf etish va ixtiyoriylikning sud tomonidan tekshirilishi talab qilinadi.

Yarashuv amalda pushaymon boʻlishdan nimasi bilan farq qiladi?

Yarashuv (JKning 66¹-moddasi) va amalda pushaymon boʻlish (JKning 66-moddasi) turli normalar bilan tartibga solinadi. Pushaymonlikda jinoyat birinchi marta sodir etilib, tegishli toifaga kirishi kerak; shaxs aybini boʻyniga olish toʻgʻrisida arz qiladi, pushaymon boʻladi, jinoyatni ochishga yordam beradi va zararni bartaraf etadi. Yarashuv uchun tugal roʻyxatdagi jinoyat, aybga iqrorlik, yarashuv va zararni bartaraf etish muhim.

Zararni toʻliq qoplash ishni tugatadimi?

Faqat qoʻllanadigan norma zarar qoplanganidan keyin ozod etishni bevosita nazarda tutsa va uning barcha shartlari bajarilsa. Boshqa hollarda toʻlov yarashuv yoki amalda pushaymon boʻlishning bir unsuridir. Muddat, toʻliq summa, toʻlov oluvchi, birinchi marta sodir etish sharti, oqibatlarni bartaraf etish va jabrlanuvchi arizasi kerakligi tekshiriladi. Maxsus norma boʻlmasa, toʻlov shaxsning holatini yaxshilashi mumkin, lekin ishni tugatishi shart emas.

Yarashuv yoki amnistiyadan keyin sudlanganlik boʻladimi?

Sudlanganlik vujudga kelmaydi: muddat oʻtishi, amalda pushaymon boʻlish, yarashuv yoki amnistiya sababli jinoiy javobgarlikdan ozod qilinganlar sudlanmagan hisoblanadi. Biroq yarashuv va amnistiya reabilitatsiya qilmaydigan asoslardir. Qaror va ish materiallari saqlanadi, ayrim maxsus qonunlar esa muayyan xizmat yoki ruxsatga nomzodni tekshirishda ilgari ish tugatilganini hisobga olishi mumkin.

Muddat oʻtgani sababli tugatish oʻrniga ishni davom ettirish talab qilinadimi?

Ha. Ayblanuvchi yoki sudlanuvchi talab qilsa, javobgarlikka tortish muddati oʻtganiga qaramay ish umumiy tartibda davom etishi mumkin. Bu shaxs oqlov va reabilitatsiyaga erishmoqchi boʻlganida muhim. Ayblash uchun asoslar aniqlansa, sud jazo tayinlamasdan ayblov hukmi chiqarishi mumkin, shu sababli tanlov dalillar va muayyan asos oqibatlarini baholashni talab qiladi.