Buxgalteriya hisobi boʻyicha koʻp beriladigan savollar

Ushbu maʼlumotnoma Oʻzbekistondagi buxgalterlarning eng dolzarb savollarini oʻzida jamlagan. Savollar dolzarb va tasdiqlangan yechimlarni oʻz ichiga oladi.

Davlat saytlari va elektron xizmatlar

1. Nima uchun soliq va hisobvaraq-fakturalar saytlari (my3.soliq.uz, Didox), kommunal xizmatlar (RET, Suvsoz) va boshqa portallar ishlamaydi yoki "qotib qoladi"?

Bu, ayniqsa, hisobot davrlarida eng koʻp tarqalgan muammo. Sabab, odatda, davlat idoralari tomonidagi texnik ishlar, maʼlumotlar bazalarini koʻchirish yoki serverlarning haddan tashqari yuklanishi bilan bogʻliq.

Tavsiyalar:

• Kutish – aksariyat hollarda muammo vaqtinchalik boʻladi. Saytga keyinroq, masalan, erta tongda yoki kechqurun kirib koʻring.
• Brauzerni oʻzgartirish – agar Google Chrome'da ishlamasa, Mozilla Firefox, Microsoft Edge yoki Opera'da urinib koʻring.
• Keshni tozalash – brauzerdagi kesh va cookie fayllarini oʻchirib tashlang (klaviatura kombinatsiyasi Ctrl+Shift+Delete).
• Mobil internetdan foydalanish – baʼzan muammo sizning internet-provayderingiz bilan bogʻliq boʻladi. Mobil ulanish nuqtasi (mobilnaya tochka dostupa) orqali ulanib koʻring.

2. Elektron raqamli imzo (ERI) kalitining parolini qanday olish, muddatini uzaytirish yoki oʻzgartirish mumkin?

Yangi ERI kalitini e-imzo.uz saytida onlayn xarid qilish yoki davlat xizmatlari markazlariga murojaat qilish mumkin:

• Onlayn xarid qilish – e-imzo.uz saytida ariza topshiring. Buning uchun SoliqUZ mobil ilovasi yordamida Face ID orqali shaxsiy identifikatsiyadan oʻtish talab qilinadi.
• Shaxsan murojaat qilish – pasport va fleshka bilan istalgan davlat xizmatlari markaziga (DXM, "Yagona darcha") murojaat qilishingiz mumkin. DXMga notarial tasdiqlangan ishonchnoma bilan vakil yuborish ham mumkin.

Amaldagi ERI kalitining xizmat qilish muddati uzaytirilmaydi. Eski ERI kalitining muddati tugagach, yangi ERI kalitini xarid qilishingiz mumkin.

ERI kaliti parolini oʻzgartirishni kompyuteringizdagi E-Imzo dasturi orqali amalga oshirish mumkin. Biroq, parolni oʻzgartirish uning boshqa nusxalaridagi parolni oʻzgartirmaydi. Parolni kafolatli oʻzgartirish uchun eski ERI kalitini chaqirib olish / bekor qilish va yangisini olish yaxshiroqdir.

3. Elektron tovar-transport yuk xatlarini (E-TTN), ayniqsa, oʻzi olib ketish holatida rasmiylashtirish kerakmi va buni qanday toʻgʻri bajarish kerak?

Ha, 2024-yil 1-iyuldan boshlab avtomobil transportida har qanday tovar tashishda E-TTNni rasmiylashtirish majburiy boʻldi. Haydovchi E-TTNni oʻzining ERI kaliti bilan yoki SoliqUz mobil ilovasi yordamida Face ID orqali imzolashi mumkin.

E-TTNni har doim yuk joʻnatuvchi (sotuvchi) shakllantiradi. Hatto oʻzi olib ketish holatida ham E-TTN majburiydir. Bunday holda, xaridor bir vaqtning oʻzida ham yuk qabul qiluvchi, ham tashuvchi sifatida ishtirok etadi. U sotuvchiga haydovchi va transport vositasi haqidagi maʼlumotlarni taqdim etishi kerak. Tovarni turli manzillarda joylashgan oʻz omborlari oʻrtasida tashishda ham E-TTN rasmiylashtiriladi.

Kassa cheki berilgan chakana savdoda E-TTN talab qilinmaydi.

4. Chet eldan soliq.uz, didox.uz saytlari va bank ilovalari bilan qanday ishlash mumkin?

Agar chet eldan Oʻzbekiston davlat organlari saytlariga yoki elektron xizmatlarga toʻgʻridan-toʻgʻri kirish bloklangan boʻlsa, sizga quyidagi ishchi yechimlar yordam berishi mumkin:

• Masofadan kirish – eng ishonchli usul. Oʻzbekistondagi ish kompyuteriga ulanish uchun AnyDesk yoki TeamViewer kabi dasturlardan foydalaning.
• VPN – Oʻzbekistonda IP-manzil taqdim etadigan VPN-xizmatidan foydalaning.

5. MXIK kodlarida oʻzgarishlar boʻldi. Nima qilish kerak?

2024-yil oxirida Soliq qoʻmitasi koʻplab umumlashgan MXIK kodlarini bekor qilib, yanada detallashtirilgan kodlarni joriy qildi.

Yechim: Dolzarb kodlarni tasnif.soliq.uz saytida tekshiring. Agar mos kod boʻlmasa, oʻsha sayt orqali yangisini yaratish uchun ariza bering. Keyinroq DSQ koʻplab murojaatlar tufayli umumiy MXIK kodlarining bir qismini tikladi.

6. Elektron hisobvaraq-faktura (EHF) boʻyicha tovarni qanday tuzatish yoki qaytarish mumkin?

• Muddati: Oʻtgan oy uchun EHF joriy oyning 10-sanasigacha taqdim etilishi kerak.
• Tuzatish: Agar EHF avtomatik ravishda qabul qilingan boʻlsa, yetkazib beruvchi "tuzatuvchi" EHF taqdim etishi kerak.
• Tovarni qaytarish: Yetkazib beruvchi manfiy qiymatli ("minusli") "qoʻshimcha" EHF taqdim etadi.
• Qayerdan topish mumkin: Barcha hujjatlar my3.soliq.uz portalining "Xizmatlar" -> "Elektron hujjat aylanishi" boʻlimida joylashgan.

Soliqlar

1. Dividend soligʻi stavkasi qanday, qanday hisobot beriladi va hisobotdagi xatoni qanday tuzatish mumkin?

• Stavka: Dividend soligʻi 5% ni tashkil etadi va toʻlov manbayida ushlab qolinadi.
• Hisobot: Hisobot har oyda, toʻlov amalga oshirilgan oydan keyingi oyning 20-sanasigacha topshiriladi.
• Xatoni tuzatish: Yaqindan boshlab ilova qilinadigan fayl-reyestrda "Dividendy" yoki "Protsenty" soʻzlari oʻrniga raqamli kodlar koʻrsatilishi kerak: dividendlar uchun 1 va foizlar uchun 2.
• Imtiyoz: Qatʼiy belgilangan summadagi aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchi korxonalar dividend soligʻini toʻlashdan ozod qilingan.

2. QQSdan aylanmadan olinadigan soliqqa va aksincha, qanday oʻtish mumkin?

• QQSdan aylanmadan olinadigan soliqqa: Oʻtish faqat keyingi yilning 1-yanvaridan boshlab mumkin. Sharti: joriy yil uchun jami daromad 1 mlrd soʻmdan oshmagan boʻlishi kerak. Buning uchun yil oxirigacha 10 kundan kechiktirmay (20-dekabrgacha) soliq organlariga xabarnoma yuborish kerak.
• Aylanmadan olinadigan soliqdan QQSga (ixtiyoriy): Har qanday oyning boshidan oʻtish mumkin. Buning uchun siz QQS toʻlovchisi boʻlishni istagan oy boshlanishidan 10 kun oldin ariza berishingiz kerak. Guvohnoma olishning majburiy sharti e-ijara'da roʻyxatdan oʻtgan ijara shartnomasining mavjudligidir.

3. Foizsiz moliyaviy qarz olinganda qanday soliq oqibatlari kelib chiqadi?

• Qarz oluvchida (pulni olgan shaxsda): Soliqqa tortiladigan boshqa daromad vujudga keladi. Daromad summasi MBning asosiy stavkasidan kelib chiqib hisoblanadi. Toʻgʻri hisobga olish uchun qarz oluvchi ushbu summaga bir tomonlama EHF taqdim etishi kerak.
• Qarz beruvchida (pulni bergan shaxsda): Soliq oqibatlari yuzaga kelmaydi. "Boy berilgan foyda" koʻrinishidagi daromadni hisoblash va undan soliq toʻlash talab etilmaydi.

4. Qancha miqdordagi moddiy yordam soliqqa tortilmaydi?

Bir xodimga yiliga 4,22 MHEK miqdorigacha boʻlgan moddiy yordam jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻidan (JShODS) ozod qilinadi. Bu imtiyoz ijtimoiy soliqni hisoblash bazasiga ham kiritilmaydi.

5. Importchi firma QQS toʻlashga oʻtishi shartmi?

Ha. Tovarlar importini amalga oshiruvchi korxonalar oʻz tovar aylanmasi hajmidan qatʼi nazar, QQS toʻlashga oʻtishlari shart. Oʻtish birinchi import sanasidan boshlab amalga oshiriladi. Bojxonada toʻlangan QQSni hisobga (zachyotga) olish imkoniyatiga ega boʻlish uchun darhol QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtish uchun ariza berish kerak.

6. my.soliq.uz saytida soliqlarni toʻlashda majburiyatlardan ortiq summani toʻlashga rozilik haqidagi oyna paydo boʻladi. Bu nimani anglatadi?

Bu yangi interfeysning standart bildirishnomasidir. Undan qoʻrqish kerak emas. Shunchaki kerakli soliq summasini kiriting va "Ha" tugmasini bosing. Toʻlov aynan siz koʻrsatgan summaga oʻtadi. Bu soliq idorasiga hisobingizdan boshqa summalarni yechib olish huquqini bermaydi. Agar "Ha" tugmasini bosish sizga noqulay boʻlsa, toʻlov uchun bankingizning "bank-mijoz" tizimidan foydalaning.

7. Bayram kunlaridagi ish va dam olish kunlari jadvalini qanday bilish mumkin va banklar qanday ishlaydi?

Dam olish kunlari jadvali har yili Prezident Farmoni bilan tasdiqlanadi. Bu haqda barcha yangiliklar kanallarida maʼlumot eʼlon qilinadi.

• Koʻchirishlar: Koʻpincha uzun dam olish kunlarini yaratish uchun ish kunlari (shanbalar) boshqa sanalarga koʻchiriladi. Ish vaqtini toʻgʻri hisoblash uchun buni diqqat bilan kuzatib borish kerak.
• Banklarning ishlashi: Bayram oldi va hisobot kunlarida banklar koʻpincha toʻlovlarni qabul qilish uchun operatsion kunni uzaytiradilar. Biroq, uzun bayramlardan keyingi birinchi ish kunlarida yangilanishlar tufayli bank-mijoz tizimlari beqaror ishlashi mumkin.

8. Import qilingan tovarni bojxona qiymatidan past narxda sotganda, qanday soliqlarni qoʻshimcha toʻlash kerak?

Bunday holda, faqat bojxona qiymati va sotish narxi oʻrtasidagi farqdan QQSni qoʻshimcha hisoblash va toʻlash kerak. Bu farqdan foyda soligʻini toʻlash shart emas (Soliq kodeksiga muvofiq).

9. Tashkilot MIB (BPI) koʻrsatmasiga binoan xodimning ish haqidan qarzlarini ushlab qolishi shartmi?

Tashkilot faqat sud qarorida "korxona ish haqidan ushlab qolsin" degan toʻgʻridan-toʻgʻri ibora boʻlgandagina koʻrsatmani bajarishi shart. Agar bunday ibora boʻlmasa, xodimning oʻzining yozma roziligisiz ushlanmalarni amalga oshirishga haqqingiz yoʻq.

10. Oʻqish uchun toʻlov qilganda JShODS boʻyicha imtiyozni qanday olish mumkin?

Imtiyoz xodimning oʻzi, uning farzandlari yoki turmush oʻrtogʻi (26 yoshgacha) uchun Oʻzbekiston OTMlarida oʻqishga toʻlangan summaga beriladi. Imtiyozni JShODS boʻyicha hisob-kitobda qoʻllash uchun 2-ilovada imtiyoz kodi va summasini koʻrsatgan holda toʻldirish kerak. Ilova qilinadigan reyestrda tegishli xodim uchun JShODS summasi imtiyozni chegirib tashlagan holda koʻrsatiladi.

11. Umumiy ovqatlanish uchun ijtimoiy soliq boʻyicha imtiyozni (1% stavka) qanday qoʻllash mumkin?

2025-yil 1-yanvardan (2028-yilgacha) imtiyoz faqat 30 yoshgacha boʻlgan, ish haqi MHEKning kamida 2,5 baravarini tashkil etadigan xodimlarga nisbatan qoʻllaniladi.

Imtiyozni qoʻllash uchun JShODS boʻyicha hisobotga ilova qilinadigan reyestrda tegishli xodimlar uchun maxsus ustunda imtiyoz kodi koʻrsatiladi (masalan, 104045).

Hisobotlar

1. JShODS boʻyicha hisobot yuborishda xatoliklar yuzaga keladi yoki imtiyoz qabul qilinmaydi. Sababi nimada?

Bu soliq hisoboti tizimidagi mantiqiy nazorat bilan bogʻliq tez-tez uchraydigan muammolar. Sabab quyidagilar boʻlishi mumkin:

• SHJBP hisob-kitobidagi xato – hisobotdagi SHJBP summasi soliqqa tortiladigan bazaning aniq 0,1%ini tashkil etishi kerak. Hisob-kitobni tiyinigacha tekshiring.
• Soliqni reyestrda notoʻgʻri aks ettirish – ilova qilinadigan Excel faylda (reyestrda) "Daromad soligʻi" ustunida SHJBPni chegirib tashlagan summani emas, balki hisoblangan soliqning toʻliq summasini (12%) koʻrsatish kerak.
• Imtiyozlar IDsi bilan bogʻliq xato – ilova qilinadigan Excel fayl-reyestrda (birinchi varaqda) imtiyoz olgan har bir xodim uchun (masalan, bolalar bogʻchasi toʻlovlari boʻyicha imtiyoz) 15-ustunda ushbu imtiyozning maxsus ID-kodini koʻrsatish kerak. Kodlarni hisobotning oʻzidan topish mumkin.
• Shablonning ishdan chiqishi – baʼzan soliq saytidan toza reyestr shablonini qayta yuklab olib, uni toʻldirish yordam beradi.

2. Elektr energiyasi / gaz / suv taʼminoti uchun hisobvaraq-faktura kelmadi. Nima qilish kerak?

Hisobvaraq-fakturalarni olish uchun kommunal xizmatlardan foydalanish boʻyicha hisobotlarni oʻz vaqtida topshirish kerak.

• Elektr energiyasi (RET) – bu RETning yangi cabinet.het.uz dasturiga oʻtishi bilan bogʻliq tez-tez uchraydigan muammo. Hisobvaraq-fakturalar katta kechikish bilan keladi yoki umuman kelmaydi. RETlar koʻpincha oy boshida hisobotlarni qoʻlda (qogʻoz shaklida) topshirishni talab qiladi. Agar ularga qoʻngʻiroq qilib tushib boʻlmasa, shaxsan borish tavsiya etiladi.
• Suv taʼminoti (Suvsoz): Hisobotni cabinet.uzsuv.uz sayti orqali yoki @watersuv Telegram akkaunti orqali onlayn topshirish mumkin.
• Gaz (Hududgaz): Yuridik shaxslar uchun shaxsiy kabinet cabinetaskug.hududgaz.uz saytida ishlaydi.

Yuridik shaxslar uchun kommunal xizmatlar toʻlovi hisobvaraq-fakturalarda koʻrsatilgan gʻaznachilik hisob raqamlariga amalga oshiriladi.

3. Nima uchun mol-mulk, yer va suvdan foydalanish soliqlari boʻyicha avans/yillik hisobotlarni topshirib boʻlmayapti? Soliq shakli xatolik beryapti, maydonlar boʻsh yoki avtokameral tekshiruv kelmoqda.

Bu yil boshida tez-tez uchraydigan muammo, chunki soliq organlari hisobot shakllarini oʻz vaqtida yangilashga va ularga dolzarb stavkalar, koeffitsiyentlar va kadastr maʼlumotlarini kiritishga ulgurmaydilar. Agar soliq tizimidagi hisobot shakli boʻsh boʻlsa yoki xatolik bersa, topshirishga shoshilmaslik tavsiya etiladi. Soliq organlari odatda xatoliklarni vaqt oʻtishi bilan tuzatadilar.

4. Suvdan foydalanish boʻyicha hisobotni kim topshiradi? Yer usti va yer osti suvlari hisob-kitobi qanday amalga oshiriladi?

Hisobotni faqat "Suvsoz" (vodokanal) bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomasi borlar yoki oʻz qudugʻiga ega boʻlganlar topshiradi. Agar siz suv uchun ijara beruvchiga toʻlasangiz, hisobotni u topshiradi.

Suvdan foydalanish soligʻini hisoblash uchun "Suvsoz" maʼlumotlarini emas, balki oʻz tumaningiz uchun yer usti va yer osti suvlari nisbati haqidagi soliq organlarining rasmiy maʼlumotlaridan foydalaning.

5. Ekologiya boʻyicha hisobotni kim, qanday va qaysi muddatlarda topshirishi kerak?

Faoliyati atrof-muhitni ifloslantirish bilan bogʻliq boʻlgan yuridik shaxslar. Balansda avtomobilning mavjudligi hisobot topshirish uchun asos boʻladi. III va IV toifalar uchun hisobot topshirish muddati – yiliga bir marta, 25-yanvargacha; I va II toifalar uchun – har chorakda, 15-sanagacha.

fund.uznature.uz portali orqali elektron topshirish koʻpincha ishlamaydi. Eng ishonchli usul – hisobotni qoʻlda (qogʻoz shaklida) topshirish, toʻldirilgan tushuntirish xatini tuman ekologiya boʻlimiga taqdim etish. Oʻzingiz bilan muhr boʻlishi kerak.

6. Yillik balansni topshirish kerakmi, qaysi muddatlarda va tushuntirish xati majburiymi?

Yillik Buxgalteriya balansi (1-shakl) va Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotni (2-shakl) qatʼiy belgilangan summadagi aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchilar va ayrim toifadagi yakka tartibdagi tadbirkorlar (YaTT)dan tashqari barcha korxonalar topshiradi. Barcha tashkilotlar uchun choraklik moliyaviy hisobot bekor qilingan, u faqat yil yakunlari boʻyicha topshiriladi.

Tushuntirish xati, moliyaviy hisobotlardagi alohida jihatlarga aniqlik kiritish talab etiladigan hollar bundan mustasno, aksariyat hollarda majburiy emas.

Muddalar boʻyicha qoʻshimcha maʼlumot uchun, moliyaviy hisobotlar haqidagi maqolamizga qarang.

7. SHJBP boʻyicha hisobot topshirish uchun nps.xb.uz sayti ishlamayapti, toʻlov koʻrinmayapti, yangi xodimni qanday roʻyxatdan oʻtkazish mumkin?

Agar sayt bilan muammolar yuzaga kelsa, keyinroq kirib koʻring, brauzerni oʻzgartiring yoki E-imzo modulini qayta ishga tushiring. Ehtimol, hozirgi vaqtda tizimni yangilash yoki texnik nosozliklarni bartaraf etish boʻyicha ishlar olib borilayotgandir.

Agar xodim birinchi marta ishga kirayotgan boʻlsa, u SHJBP raqamini olishi kerak. Buni xodim Davlat xizmatlari markazida (DXM) yoki my.gov.uz portalida "Fuqarolarni jamgʻarib boriladigan pensiya tizimida hisobga qoʻyish" xizmati orqali yoki xb.uz saytida amalga oshiradi.

Agar siz yangi firma roʻyxatdan oʻtkazgan boʻlsangiz, Xalq Bankining tuman boʻlimiga murojaat qilib, korxonani ularning bazasida roʻyxatdan oʻtkazish tavsiya etiladi.

Agar SHJBPga toʻlov koʻrinmasa, muammo Xalq Banki filiallarining oʻz rekvizitlarini (MFO) oʻzgartirganligi sababli yuzaga kelgan boʻlishi mumkin. nps.xb.uz kabinetida filialni qoʻlda oʻzgartirib koʻrish mumkin. Soliq toʻlovchi kabinetida toʻlovdan oldin har doim "Soliq turlarini yangilash" tugmasini bosing, shunda dolzarb rekvizitlar tortib olinadi.

8. Nazorat qilinadigan bitimlar boʻyicha hisobot topshirish zarurligi haqida xabarnoma keldi. Bu nima va uni topshirish kerakmi?

Xabarnomalar koʻpincha avtomatik ravishda yuboriladi. Hisobotni faqat bitimlaringiz nazorat qilinadigan mezonlarga (Soliq kodeksining 180, 181-moddalari) toʻgʻri kelsa topshirish kerak, xususan:

• oʻzaro bogʻliq shaxslar oʻrtasidagi (masalan, bir taʼsischiga ega kompaniyalar) yiliga 5 mlrd soʻmdan ortiq summaga tuzilgan bitimlar
• birja tovarlari (metallar, oʻgʻitlar, paxta va h.k.) bilan tashqi savdo bitimlari
• ofshor zonalardagi kompaniyalar bilan tashqi savdo bitimlari

Agar sizda bunday bitimlar boʻlmaganiga amin boʻlsangiz, tushuntirish uchun soliq inspektoringiz bilan bogʻlaning. Baʼzan xabarnoma kompaniyangizning nazorat qilinadiganlar roʻyxatiga xatolik tufayli tushib qolishi natijasida kelishi mumkin.

9. 1 mlrd soʻmlik chegaradan oshgandan keyin QQS toʻlashga qanday oʻtish mumkin?

• Xabarnoma: Chegaradan oshgan kuni shaxsiy kabinet orqali QQS toʻlashga oʻtish toʻgʻrisida xabarnoma yuboriladi.
• Hisobot: Chegaradan oshgan oy uchun quyidagilar topshiriladi:
  • Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobi (oy boshidan oʻtish sanasigacha boʻlgan davr uchun).
  • QQS hisob-kitobi (oʻtish sanasidan oy oxirigacha boʻlgan davr uchun).
  • Foyda soligʻi hisob-kitobi (shuningdek, oʻtish sanasidan boshlab).
• Tovar qoldiqlari: QQSga oʻtishdan oldin sotib olingan tovar qoldiqlari boʻyicha QQSni hisobga olish (zachyotga olish) mumkin.

10. JShODS boʻyicha hisobotda ish haqi bilan bogʻliq boʻlmagan daromadlarni qanday aks ettirish va imtiyozlarni qanday qoʻllash kerak?

• Hisobotda aks ettirish: Moddiy yordam, ijara, dividendlar kabi daromadlar 012-satrda "Moddiy naf tarzidagi daromadlar va boshqa daromadlar"da aks ettiriladi va hisob-kitobga tegishli ilovalarda kengaytiriladi.
• Imtiyozlarni qoʻllash: Reyestr-faylda (5-ilova) 10-ustunda tegishli imtiyozning ID-kodini koʻrsatish kerak.

Alohida toʻlovlarga soliq solish:

• Moddiy yordam: 4,22 MHEKgacha JShODSga tortilmaydi.
• Kasalik varaqasi: JShODSga tortiladi, lekin ijtimoiy soliqqa tortilmaydi.
• Dividendlar (rezidentlarga): 5% soliqqa tortiladi.

Soliq tekshiruvlari

1. Shaxsiy kabinetga soliq idorasidan hisobotlarda tafovutlar borligi haqida xabarnoma (avtokameral) keldi. Nima qilish kerak?

Baʼzan bu muammo avtomatik solishtirish tizimlarining nomukammalligi bilan bogʻliq. Tizim koʻpincha turli hisobotlardagi maʼlumotlarni (masalan, foyda soligʻi boʻyicha tushum va QQS bazasini) soliqqa tortilmaydigan daromadlarni hisobga olmagan holda xato solishtiradi.

Harakatlar tartibi:

• Vahima qilmang va hisobotni qayta topshirishga shoshilmang – aksariyat hollarda bu oʻz-oʻzidan yoʻqolishi mumkin boʻlgan tizimli xatolikdir.
• Xabarnomani tahlil qiling – sababini tushunish uchun tizim tafovutni topgan formulani oʻrganing.
• Rasmiy javob yozing – agar hisobotlaringizda xatoga yoʻl qoʻymaganligingizga amin boʻlsangiz, bu eng toʻgʻri qadamdir. my3.soliq.uz kabinetida "Barcha xizmatlar" – "Yuridik shaxslarning murojaatlarini yuborish" boʻlimiga kiring. Murojaat turini "Soliq organining murojaatiga javob" deb tanlang va kelgan xabarnoma raqamini tanlang. Tafovut nima uchun yuzaga kelganini batafsil tushuntirib yozing. Tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qiling.
• Inspektor bilan bogʻlaning – baʼzan inspektorga qoʻngʻiroq qilish muammoni hal qilishni tezlashtirishga yordam beradi.

2. Hisobotni oʻz vaqtida topshirmaganlik yoki boshqa qoidabuzarliklar uchun direktorga yozilgan jarimani qanday toʻlash mumkin?

Maʼmuriy jarima tashkilotga emas, balki jismoniy shaxsga (direktorga) yoziladi. Toʻlov usullari – direktor jarimani mobil ilovalar (Click, Payme) orqali yoki bank kassasida mustaqil ravishda toʻlashi mumkin.

Direktorning arizasi asosida jarimani kompaniyaning bank hisobidan toʻlash mumkin, lekin keyin bu summa direktorning ish haqidan ushlab qolinishi kerak.

3. Sayyor soliq tekshiruvining qonuniyligini qanday tekshirish mumkin?

• Roʻyxatdan oʻtganligini tekshirish: Har qanday tekshiruv Tekshiruvlarni muvofiqlashtirishning yagona tizimida roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak. Uning mavjudligini buyruq raqami boʻyicha govcontrol.uz saytida tekshiring.
• Noqonuniy tekshiruv: Agar tekshiruv tizimda roʻyxatdan oʻtkazilmagan boʻlsa, u noqonuniy hisoblanadi va siz tekshiruvchilarni obyektga kiritmaslik huquqiga egasiz.

4. Tovarni/asosiy vositani tannarxidan yoki bozor narxidan pastroqqa sotishda qanday soliq risklari mavjud?

Tannarxidan pastroqqa sotishga toʻgʻridan-toʻgʻri taqiq yoʻq, lekin soliq oqibatlari bor.

• Foyda soligʻi: Asosiy vosita qoldiq qiymatidan pastroqqa sotilgan boʻlsa, uning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar chegirib tashlanmaydigan xarajat hisoblanadi.
• QQS: Sotishda QQS boʻyicha soliq bazasi bozor qiymatidan kelib chiqib aniqlanadi. Agar sotish narxi bozor narxidan past boʻlsa, soliq organlari QQSni bozor qiymatigacha qoʻshimcha hisoblashni talab qilishi mumkin.
• Import qilingan tovarni bojxona qiymatidan pastroqqa sotish: QQS toʻlovchisi QQSni bojxona qiymati darajasigacha qoʻshimcha hisoblashi va "Boshqa daromadlar" uchun bir tomonlama hisobvaraq-faktura taqdim etishi shart.
• Asoslash: Qoʻshimcha hisoblashlardan qochish uchun arzonlashtirish sababini (yaroqlilik muddatining tugashi, brak, tovar koʻrinishining yoʻqolishi) hujjatlar bilan asoslash kerak. Buning uchun arzonlashtirish akti tuziladi.

Ijara

1. Ijarani minimal stavkalari qanday, ularni qanday qoʻllash kerak va agar haqiqiy narx pastroq boʻlsa, shartnomani oʻzgartirish kerakmi?

Davlat soliqqa tortish maqsadida ijaraning minimal stavkalarini belgilaydi. Ijaraning minimal stavkalari va oshiruvchi koeffitsiyentlar har yili yil boshida yangilanadi. Masalan, 2025-yil uchun Toshkent shahrining 1-zonasidagi noturar joylar uchun – 1 kv.m. uchun 90 000 soʻm.

Agar shartnomadagi ijara narxi minimal stavkalardan past boʻlsa:

• Shartnomani oʻzgartirish majburiy emas, lekin soliqlarni minimal stavka hisobidan toʻlash kerak.
• Agar ijara beruvchi yuridik shaxs boʻlsa, u minimal stavka va shartnoma narxi oʻrtasidagi farqdan oʻziga soliq (foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliq)ni qoʻshimcha hisoblaydi. Buning uchun u "Toʻlovsiz" qoʻshimcha hisobvaraq-faktura taqdim etishi mumkin.

Shartnomani ijara.soliq.uz'da roʻyxatdan oʻtkazish 10 kun ichida majburiydir. Amalda tizim shartnomani minimal stavkadan past summaga roʻyxatdan oʻtkazishga ruxsat bermasligi mumkin.

2. Koʻchmas mulk ijara shartnomasini (ayniqsa jismoniy shaxsdan) qanday toʻgʻri rasmiylashtirish va soliqlarni hisoblash kerak?

• Roʻyxatdan oʻtkazish: Koʻchmas mulk ijara shartnomasi (jumladan, jismoniy shaxsdan) 10 kun ichida ijara.soliq.uz tizimida majburiy roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak.
• Minimal stavkalar: Tomonlar shartnomada istalgan summani belgilashga haqli. Biroq, soliq bazasi qonunchilik bilan tasdiqlangan, hududiy koeffitsiyentlarni hisobga olgan holda minimal stavkalardan kelib chiqib hisoblanadi.
• Agar shartnomadagi narx minimaldan past boʻlsa: Ijara beruvchi (yoki jismoniy shaxsdan ijaraga olinganda soliq agenti sifatida ijarachi) farqdan soliqlarni qoʻshimcha hisoblashi shart.
• Tekinga foydalanish (ssuda): Ijarachi-kompaniyada foyda/aylanma soligʻi bilan soliqqa tortiladigan boshqa daromad paydo boʻladi.

3. Avtomobil ijara shartnomasini notariusda tasdiqlash kerakmi va tekinga ijarani qanday rasmiylashtirish kerak?

• Transport ijarasi: Agar ijara muddati 30 kundan ortiq boʻlsa yoki tomonlardan biri jismoniy shaxs boʻlsa, transport vositasi ijara shartnomasi majburiy notarial tasdiqlanishi kerak. Shundan soʻng shartnomani e-ijara.soliq.uz saytida ham roʻyxatdan oʻtkazish kerak.
• Tekinga ijara (ssuda shartnomasi):
  • Bunday shartnoma ham e-ijara'da majburiy roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak.
  • Ijarachida (yur. shaxs) soliqqa tortiladigan boshqa daromad paydo boʻladi. Soliq bazasi ushbu hudud uchun ijara toʻlovining minimal stavkalaridan kelib chiqib hisoblanadi.
  • Agar ijara beruvchi jismoniy shaxs-qarindosh boʻlmasa, unda ham JShODS boʻyicha soliq majburiyati paydo boʻladi, uni ijarachi ushlab qolishi va toʻlashi kerak.

4. Uskuna ijara shartnomasini E-ijara'da roʻyxatdan oʻtkazish kerakmi?

Yoʻq, kerak emas. E-ijara tizimida faqat koʻchmas mulk, yer uchastkalari va avtotransport vositalari ijara shartnomalari majburiy roʻyxatdan oʻtkaziladi.

5. Tekinga ijara (ssuda shartnomasi)da qanday soliq oqibatlari yuzaga keladi?

• Ijarachida (foydalanuvchida): Minimal stavkalar boʻyicha hisoblanadigan, soliqqa tortiladigan boshqa daromad paydo boʻladi. Bu daromad foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliq bilan soliqqa tortiladi.
• Ijara beruvchi-jismoniy shaxsda: Bahsli masala. 2024-yildan boshlab soliq organlari ijarachi-yuridik shaxs soliq agenti sifatida harakat qilib, jismoniy shaxs uchun minimal stavkalardan kelib chiqib JShODSni toʻlashini talab qilmoqda.

6. Avtomobil ijara shartnomasini notariusda tasdiqlash va E-ijara'da roʻyxatdan oʻtkazish kerakmi?

Ha, yuridik va jismoniy shaxs oʻrtasida (yoki yuridik shaxslar oʻrtasida 1 oydan ortiq muddatga) tuziladigan transport vositasi ijara shartnomasi majburiy notarial tasdiqlanishi va keyinchalik e-ijara'da roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak.

Qarz va kredit

1. Kompaniya taʼsischidan foizsiz qarz olganda qanday soliq oqibatlari yuzaga keladi?

• Foizsiz qarz shartnomasi bilan rasmiylashtiriladi.
• Qarz oluvchi kompaniyada pul mablagʻlaridan tekinga foydalanishdan olingan moddiy naf shaklidagi boshqa daromad paydo boʻladi.
• Hisob-kitob: Daromad har oyda Markaziy bankning asosiy stavkasidan kelib chiqib hisoblanadi (SK 299-modda).
• Soliqqa tortish: Bu daromad foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliqni hisoblashda jami daromadga kiritiladi.
• Rasmiylashtirish: Bu daromadga hisobvaraq-faktura taqdim etilmaydi. Daromad hisobotda qoʻlda aks ettiriladi.

2. Taʼsischidan yoki boshqa rezidentdan foizsiz qarz olinganda qanday soliqlar paydo boʻladi?

Qarz oluvchida (qarzni qabul qiluvchida) moddiy naf shaklida soliqqa tortiladigan daromad paydo boʻladi. U MBning asosiy stavkasi boʻyicha hisoblanadi va foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliq bilan soliqqa tortiladi.

Bu daromad faqat soliq uchun hisoblanadi va buxgalteriya hisobida aks ettirilmaydi.

Istisno: agar qarz norezidentdan olingan boʻlsa, moddiy naf shaklidagi daromad paydo boʻlmaydi.

Import va eksport

1. Xizmatlar importi va norezidentlarga toʻlovlar amalga oshirilganda qanday soliqlar va hisobotlar paydo boʻladi?

• Xizmatlar importiga QQS (29-kodli hisobot):
  • Agar xizmatlarni realizatsiya qilish joyi Oʻzbekiston boʻlsa (SK 241-modda), QQS toʻlash majburiyati paydo boʻladi.
  • Hatto realizatsiya qilish joyi OʻzR boʻlmasa ham (masalan, xalqaro tashish), soliq organlari summani 0102-satrda aks ettirib, "nol"li hisobot topshirishni talab qiladi.
  • Hisobot faqat xizmat koʻrsatilgan oy uchun topshiriladi.
• Norezident daromadlaridan olinadigan foyda soligʻi (137-kodli hisobot):
  • Agar norezidentning daromadi OʻzR dagi manbalar bilan bogʻliq boʻlsa paydo boʻladi (SK 351-modda). Xizmatlar uchun standart stavka — 20%, xalqaro tashishlar uchun — 6%.
  • Norezidentdan olingan rezidentlik sertifikati ChIShBga (ikkiyoqlama soliq solishning oldini olish to'g'risidagi bitim) muvofiq pasaytirilgan stavkani qoʻllash yoki ozod qilish imkonini beradi. Sertifikat daromadni toʻlashdan oldin taqdim etilishi kerak.
  • Hatto sertifikat va nol stavka mavjud boʻlganda ham, 137-kodli hisobotni topshirish majburiy. U yil oxirigacha ortib boruvchi yakun bilan topshiriladi.

2. Norezidentlardan xizmatlar import qilinganda (masalan, xalqaro tashishlar) qanday soliqlar paydo boʻladi?

Xizmatlar importida ikkita soliq boʻyicha majburiyatlar paydo boʻladi:

• Xizmatlar importiga QQS: Soliq, agar xizmatlarni realizatsiya qilish joyi Oʻzbekiston deb tan olinsa, paydo boʻladi. Xalqaro tashishlar uchun realizatsiya qilish joyi Oʻzbekiston hisoblanmaydi, shuning uchun QQS paydo boʻlmaydi. Summani "xizmat koʻrsatish joyi Oʻzb. emas" satrida koʻrsatib, "nol"li hisobot (29-kod) topshirish tavsiya etiladi.
• Norezident daromadlaridan olinadigan soliq (toʻlov manbayida): Bu soliq norezidentning daromadidan ushlab qolinadi (masalan, xalqaro tashishlar uchun 6%). Agar norezident daromadni toʻlashdan oldin soliq rezidentligi sertifikatini taqdim etsa, uni toʻlamaslik (yoki pasaytirilgan stavkada toʻlash) mumkin.

Muhim: Hatto norezident daromadlari soligʻi boʻyicha imtiyoz qoʻllanilganda ham, hisobotni (137-kod) topshirish majburiy, unda sertifikat maʼlumotlarini koʻrsatish kerak.

3. Tafovutlardan qochish uchun kurs farqlarini qanday toʻgʻri hisobga olish kerak?

• Soliq hisobi (SH): Berilgan/olingan avanslarni qayta baholashdan kelib chiqadigan kurs farqlari foyda soligʻini hisoblashda hisobga olinmaydi. Tovarning tannarxi avans sanasidagi kurs boʻyicha shakllanadi.
• Buxgalteriya hisobi (BH): 2025-yil 1-yanvardan (yangi 22-sonli BHMS) xorijiy valyutadagi avanslar ham qayta baholanmaydi, bu BH va SHni yaqinlashtiradi.
• Avtokameral: Kurs farqlarini turlicha hisobga olish tufayli moliyaviy hisobot va foyda soligʻi hisob-kitobi oʻrtasidagi tafovutlar batafsil yozma tushuntirishlarni talab qiladi.

4. Tovarlar importida QQSga oʻtish majburiymi va oʻtishdan oldin toʻlangan QQSni hisobga olish mumkinmi?

• Majburiylik: Ha, tovarlar importini amalga oshirganda korxona QQS va foyda soligʻi toʻlashga oʻtishi shart.
• "Eski" QQSni hisobga olish: Ha, bu mumkin. QQS toʻlovchisi maqomini olishdan oldin bojxonada toʻlangan QQSni oʻtish paytida ombordagi ushbu tovarlar qoldigʻi boʻyicha hisobga olish mumkin. Agar tovarlar allaqachon sotilgan boʻlsa, hisobga olish mumkin emas.

Nazorat-kassa mashinasi (NKM)

1. Onlayn-NKM cheklaridagi xatolarni qanday tuzatish mumkin?

Tuzatishni my3.soliq.uz shaxsiy kabinetida «Onlayn-NKM haqida maʼlumot» boʻlimida amalga oshirish mumkin.

Oʻtgan oy uchun cheklarni tuzatish muddati cheklangan (odatda keyingi oyning 10-20-sanasigacha). Agar oʻlchov birliklari notoʻgʻri koʻrsatilsa, kassa apparatining oʻzida va tasnif.soliq.uz portalida sozlamalarni tekshirish, sinxronizatsiya qilish yoki apparatning texnik qoʻllab-quvvatlash markaziga murojaat qilish kerak.

2. Onlayn-NKM cheklaridagi xatolarni (notoʻgʻri oʻlchov birliklari) qanday tuzatish mumkin?

• Sozlash: tasnif.soliq.uz saytida tovaringizning MXIKsini tanlang va unga qadoq kodini (oʻlchov birligini) belgilang. Keyin bu kodni NKM nomenklaturasi sozlamalariga kiriting.
• Tuzatish: Xato cheklarni my3.soliq.uz kabinetida tuzatish kerak ("Onlayn-NKT haqida maʼlumot" boʻlimi -> "Notoʻgʻri MXIKli cheklar...").
• Tizimdagi uzilishlar: Koʻpincha tuzatishlardan keyin ham xatolar haqida SMS kelishda davom etadi. Agar shaxsiy kabinetda xatolar boʻlmasa, bildirishnomalarni eʼtiborsiz qoldirish mumkin.

3. Kassa kitobini yuritish va PKO/RKO rasmiylashtirish kerakmi?

• Kassa kitobi: Onlayn-NKM orqali olingan daromadlar boʻyicha kassa kitobini yuritish bekor qilingan.
• PKO/RKO: Kirim va chiqim kassa orderlarini chakana tushum bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa kassa operatsiyalari uchun (masalan, bankdan pul olish, ish haqi, hisobdorlik summalari berish) rasmiylashtirish kerak.

Korporativ karta

1. Nima uchun soliq tizimida korporativ karta boʻyicha chekni QQSni hisobga olish uchun roʻyxatdan oʻtkazib boʻlmayapti?

Bu qoidalarning qatʼiylashtirilishi bilan bogʻliq. Muvaffaqiyatli roʻyxatdan oʻtish uchun onlayn-NKM chekida toʻlov turi "korporativ karta" ekanligi aniq koʻrsatilishi kerak. Agar "jismoniy shaxs kartasi" (yoki "shaxsiy") koʻrsatilgan boʻlsa, tizim chekni qabul qilmaydi.

Nima qilish kerak:

• Toʻlovdan oldin kassirni kartaning korporativ ekanligi haqida ogohlantiring.
• Chekni joyida tekshiring. Agar turi notoʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa, operatsiyani bekor qilishni va qaytadan urishni soʻrang.
• Muddatni oʻtkazib yubormang. Chekni soliq tizimida roʻyxatdan oʻtkazish muddati – xarid qilingan oydan keyingi oyning 10-sanasigacha.

2. Qayta sotish uchun KPK orqali tovarlarni (ayniqsa markirovkalangan) xarid qilish mumkinmi?

Bu tavakkalchi va tavsiya etilmaydigan amaliyot.

• Umumiy qoida: KPK qayta sotish uchun tovarlarga emas, balki xoʻjalik ehtiyojlarini toʻlash uchun moʻljallangan.
• Markirovkalangan tovar: Markirovkalangan tovarni KPK orqali chakana savdoda xarid qilganda, u avtomatik ravishda oborotdan chiqadi. Bu shuni anglatadiki, siz uni qonuniy ravishda qayta sota olmaysiz, chunki markirovka kodlari sizning "Asl Belgisi" tizimidagi balansingizga kelib tushmaydi. Qonuniy oborot uchun tovar EHF orqali kelib tushishi kerak.

3. Yil oʻrtasida QQS toʻlashdan aylanmadan olinadigan soliqqa oʻtish mumkinmi?

Yoʻq, umumiy belgilangan soliqlardan (QQS va foyda soligʻi) aylanmadan olinadigan soliqqa oʻtish faqat yangi kalendar yilining boshidan mumkin. Buning uchun joriy yil oxirigacha soliq organlariga xabarnoma yuborish kerak. Asosiy shart – joriy yil uchun jami daromad 1 milliard soʻmdan oshmasligi kerak.

4. Umumiy ovqatlanish uchun foyda soligʻi boʻyicha imtiyozni (stavkani 50% ga pasaytirish) qanday qoʻllash va QQSni qaytarish uchun arizani qanday topshirish kerak?

• Foyda soligʻi boʻyicha imtiyoz (7.5% gacha):
  • Shartlar: 2025-yil 1-yanvardan amal qiladi.
  • Ariza: my.soliq.uz orqali topshiriladi. Koʻpincha "notoʻgʻri IFUT" (56100 talab qilinadi) yoki tushum ulushini hisoblashdagi tizimli xatolar tufayli rad javoblari keladi. Arizani qayta topshirish tavsiya etiladi.
• QQSni qaytarish (keshbek):
  • Ariza: my3.soliq.uz saytida topshiriladi.
  • Shartlar: Umumiy ovqatlanishdan tushum ulushi kamida 90%, hisoblangan QQS toʻlangan boʻlishi kerak.
  • Qaytarimni hisobga olish: Keshbek summasi boshqa operatsion daromad sifatida (9390-schyot) aks ettiriladi va foyda soligʻi boʻyicha hisobotga kiritiladi.

Yakka tartibdagi tadbirkor

1. YaTT qanday soliqlar toʻlaydi va qanday hisobotlar topshiradi?

YaTTning soliq rejimi yillik aylanmasiga bogʻliq:

• Aylanma 100 mln soʻmgacha: YaTT qatʼiy belgilangan soliq (summa faoliyat turiga bogʻliq) va ijtimoiy soliq (oyiga 1 BHM) toʻlaydi. Hisobotlar topshirmaydi (agar yollanma xodimlari boʻlmasa).
• Aylanma 100 mln dan 1 mlrd soʻmgacha: 100 mln dan oshganda YaTT avtomatik ravishda oshgan oydan boshlab aylanmadan olinadigan soliq (4%) toʻlashga oʻtadi. Shu paytdan boshlab har oyda Aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobini topshirish kerak.
• Yollanma xodimlar: Agar YaTTning xodimlari boʻlsa, u har oyda JShODS va ijtimoiy soliq boʻyicha hisobot topshirishi shart.

Yoshga doir pensiya

1. Ishlayotgan pensionerlarga pensiya qanday toʻlanadi?

Ishlayotgan pensionerlarga pensiya hech qanday ushlanmalarsiz 100% miqdorda toʻlanadi. Toʻlovni korxona emas, balki pensionerning yashash joyidagi Pensiya jamgʻarmasi (kartaga yoki pochta orqali) amalga oshiradi.

Umumiy ovqatlanish

1. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga elektron xarid aktini qanday toʻgʻri rasmiylashtirish kerak?

2024-yil 1-dekabrdan (VMQ 745-son qaroriga muvofiq) umumiy ovqatlanish korxonalari, agar ularning ushbu faoliyat turidan tushumi umumiy daromadning kamida 90%ini tashkil etsa, elektron xarid aktlarini shakllantirishi shart.

Asosiy jihatlar:

• Majburiylik: Akt jismoniy shaxslardan naqd pulga tovarlar xarid qilinganda (masalan, bozorda) majburiydir. Aktni rasmiylashtirmaslik soliq bazasini yashirish sifatida baholanishi mumkin.
• Istisno: Agar sotuvchi QR-kodli chek bersa, korporativ karta orqali xaridlarda akt kerak emas.
• Qayerda rasmiylashtirish: my3.soliq.uz portalida ("Xizmatlar" → "Elektron hujjat aylanishi") yoki Soliq mobil ilovasi orqali.
• MXIK: Mahsulotni aktga qoʻshish uchun uning MXIKsini avval tasnif.soliq.uz saytida "Tanlanganlar"ga qoʻshish kerak.
• Texnik muammolar: "INN uchun hujjat yuborish cheklangan" xatoligi keng tarqalgan boʻlib, u umumiy ovqatlanishdan tushum ulushi 90% dan kam boʻlganda (koʻpincha tizimli nosozliklar tufayli) yuzaga keladi. Bunday holda 1198 raqami orqali qoʻllab-quvvatlash xizmatiga murojaat qilish tavsiya etiladi.

2. Markirovkalangan tovarlar (alkogol, pivo, suv) bilan, ayniqsa quyib sotishda qanday ishlash kerak?

Umumiy ovqatlanish korxonalari "Asl Belgisi" tizimida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi va 2D-skanerdan foydalanishi kerak.

Harakatlar tartibi:

• Qadoqda sotish: Har bir shisha yoki banka onlayn-NKM orqali sotishda skanerlanadi va markirovka kodi avtomatik ravishda oborotdan chiqadi.
• Quyib/kokteyllarda sotish: Idishni (shisha, keg) ochganda uni oborotdan chiqarish kerak. Bu aslbelgisi.uz shaxsiy kabinetida "Oʻz ehtiyojlari uchun ishlatilgan" sababi bilan "Oborotdan chiqarish toʻgʻrisida bildirishnoma" hujjati orqali amalga oshiriladi. Shundan soʻng mahsulot porsiyalab, markirovka qilinmagan tovar sifatida sotiladi.
• Quyma pivo: Kegni ochganda butunlay hisobdan chiqarish mumkin. Quyma mahsulotni qonuniy sotish uchun NKMni tegishli sozlash uchun DSQga maxsus ariza berish kerak.
• Inventarizatsiya: my3.soliq.uz portalida haqiqiy qoldiqlarni skanerlash orqali oʻtkaziladi. Ehtiyot boʻling, chunki avvalroq tizim barcha qoldiqlarni xato hisobdan chiqargan nosozliklar boʻlgan.

Xodimlar bilan hisob-kitoblar

1. Taʼtil pullari yoki ishdan boʻshatishda kompensatsiyani qanday toʻgʻri hisoblash kerak?

• Davomiyligi: Minimal mehnat taʼtili 21 kalendar kunni tashkil etadi.
• Hisob-kitob davri: Oxirgi 12 oylik oʻrtacha oylik ish haqi.
• Hisoblash formulasi:
  1. Oʻrtacha oylik ish haqini topamiz.
  2. Uni 25,3 koeffitsiyentiga boʻlib, oʻrtacha kunlik ish haqini topamiz.
  3. Oʻrtacha kunlik ish haqini taʼtil davriga toʻgʻri keladigan ish kunlari soniga koʻpaytiramiz.
• Muhim: Foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya faqat ishdan boʻshatishda toʻlanadi. Ishlayotgan xodimga taʼtilni pul kompensatsiyasi bilan almashtirish taqiqlanadi.

2. FHT shartnomasini qanday rasmiylashtirish va qanday soliqlar toʻlash kerak?

• Maqsadi: FHT (fuqarolik-huquqiy tusdagi) shartnomasi aniq bir martalik ishlarni bajarish uchun (masalan, ofisni taʼmirlash, sayt yaratish) tuziladi. Toʻlov uchun asos – bajarilgan ishlar dalolatnomasi.
• Soliqlar: FHT boʻyicha mukofot ish haqi kabi JShODS (12%) va ijtimoiy soliq (12%) bilan soliqqa tortiladi.
• Roʻyxatdan oʻtkazish: Bunday shartnomalarni my.mehnat.uz tizimida roʻyxatdan oʻtkazish kerak emas.
• Shtatdagi xodim bilan: Oʻz shtatidagi xodim bilan uning asosiy mehnat vazifalariga kirmaydigan ishlarni bajarish uchun FHT shartnomasini tuzish mumkin.

3. Firma vaqtincha ishlamayapti. Direktorga ish haqi hisoblash majburiymi?

Bu bahsli masala. Toʻgʻridan-toʻgʻri majburiyat yoʻq, lekin soliq organlari koʻpincha hisoblashni talab qilishadi.

Tavsiya etilgan variant: Bahslardan qochish uchun direktorni toʻliqsiz ish kuniga (masalan, 0.1 stavka) yoki haqiqatda ishlangan vaqt uchun vaqtbay haq toʻlashga (hisobotlarni topshirish uchun) oʻtkazish toʻgʻrisida buyruq chiqaring.

Alternativa: Direktorni oʻz roziligi bilan haq toʻlanmaydigan taʼtilga yuborish.

4. Xodimlarga qanday toʻlovlar soliqqa tortilmaydi?

• Moddiy yordam: Xodimga yiliga 4,22 MHEK miqdorigacha (davolanish, nikoh, farzand tugʻilishi va b.) JShODSga tortilmaydi.
• Oʻqish uchun toʻlov: Oʻzbekiston OTMlarida (oʻzi yoki 26 yoshgacha boʻlgan farzandlari uchun) kontrakt toʻlovlariga, shuningdek, xususiy maktab va bolalar bogʻchalariga (oyiga 3 mln soʻmgacha) yoʻnaltirilgan ish haqi summalari JShODSdan ozod qilinadi.
• Kasalik varaqasi: Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi JShODSga tortiladi, lekin ijtimoiy soliqqa tortilmaydi.
• "Dekret puli": Homiladorlik va tugʻish nafaqasi na JShODSga, na ijtimoiy soliqqa tortiladi.

5. Taʼtil pullari, kompensatsiya va dekret pullarini qanday toʻgʻri hisoblash kerak?

2025-yil 14-fevraldan boshlab yangi hisoblash tartibi amal qiladi.

• Hisob-kitob davri: Oʻrtacha ish haqi oxirgi 12 kalendar oy uchun aniqlanadi.
• Oʻrtacha kunlik ish haqini hisoblash: 12 oylik umumiy ish haqi summasi 12 ga, soʻngra 25,3 ga (oʻrtacha oylik ish kunlari soni) boʻlinadi.
• Taʼtil pullarini hisoblash: Oʻrtacha kunlik ish haqi olti kunlik hafta boʻyicha taʼtilning ish kunlari soniga koʻpaytiriladi.
• Foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya: Ishdan boʻshatishda barcha foydalanilmagan kunlar uchun toʻlanadi. Kompensatsiya huquqi ishning birinchi kunidan boshlab paydo boʻladi.
• Homiladorlik va tugʻish nafaqasi (dekret puli): Taʼtil pullari kabi hisoblanadi, lekin soliqqa tortilmaydi.

6. Xodimlarning ovqatlanishi, taksi yoki oʻqishi uchun toʻlovlarni qanday rasmiylashtirish va qanday soliqlar paydo boʻladi?

• Ovqatlanish/Tushliklar: Agar qiymatni shaxsiylashtirish mumkin boʻlsa, u xodimning daromadi hisoblanadi va JShODS va ijtimoiy soliqqa tortiladi. Agar shaxsiylashtirish imkoni boʻlmasa (umumiy "shved stoli"), xarajatlar mehnat sharoitlarini yaratish deb hisoblanadi va (agar bu jamoa shartnomasida koʻzda tutilgan boʻlsa) chegirib tashlanadigan xarajat boʻladi.
• Xizmat maqsadlari uchun taksi: Taksi xarajatlarini qoplash ham xodimning moddiy nafi sifatida qaraladi va JShODS va ijtimoiy soliqqa tortiladi.
• Oʻqish/Davolanish: Tibbiy xizmatlar yoki xodimning OʻzR OTMlarida oʻqishi uchun toʻgʻridan-toʻgʻri toʻlangan summalar normalar doirasida (SK 378-modda) JShODSdan ozod qilinadi. Korxona uchun bu xarajatlar — chegirib tashlanmaydigan.

7. Xizmat safari xarajatlarini (sutochniy) qanday toʻgʻri hisoblash va rasmiylashtirish kerak?

• Oʻzbekiston boʻyicha normalar: Qoplashning minimal summasi – kuniga 0,35 BHM.
• Soliqqa tortish: Belgilangan normalar doirasidagi summalar JShODS va ijtimoiy soliqqa tortilmaydi va chegirib tashlanadigan xarajat hisoblanadi. Normalardan ortiq summalar JShODS va ijtimoiy soliqqa tortiladi.
• Hisobotda aks ettirish: Xizmat safari xarajatlari Foyda soligʻi boʻyicha hisob-kitobga ilovada boshqa xarajatlar tarkibida aks ettiriladi.

Tovar-moddiy zaxiralar

1. "E-aktiv" / "E-ombor" tizimi majburiymi?

Yoʻq. 2024-yil 4-iyulda Soliq qoʻmitasi raisi E-aktiv (E-ombor) tizimini joriy etishdan voz kechilganini rasman maʼlum qildi, chunki unga endi ehtiyoj qolmagan.

2. Xaridordan tovarni qaytarib olishni qanday toʻgʻri rasmiylashtirish kerak?

Sotuvchi dastlabki EHFga manfiy qiymatli qoʻshimcha (tuzatuvchi) hisobvaraq-faktura taqdim etadi. Bu joriy davrda sotuvchining daromadi va QQSini tuzatadi.

3. Jismoniy shaxsdan TMZ yoki AVni qanday sotib olish mumkin?

• Hujjatlar: Oddiy yozma shaklda oldi-sotdi shartnomasi tuziladi, xarid akti rasmiylashtiriladi (my3.soliq.uz orqali elektron qilish mumkin).
• Soliqlar: Agar jismoniy shaxs oʻzining shaxsiy mulkini (avto, mebel) yoki shaxsiy xoʻjaligidan qishloq xoʻjaligi mahsulotini sotsa, uning daromadi JShODSga tortilmaydi (SK 378-modda). Xaridor-korxona bu toʻlovni JShODS boʻyicha hisobotda soliqqa tortilmaydigan daromad sifatida aks ettirishi shart.

4. Buzilgan yoki muddati oʻtgan tovarni qanday toʻgʻri hisobdan chiqarish kerak?

• Hujjatlar: Hisobdan chiqarish inventarizatsiya komissiyasi tomonidan tuzilgan akt asosida amalga oshiriladi.
• Foyda soligʻi: Agar kamomad aybdor shaxs tomonidan qoplanmasa, uning qiymati chegirib tashlanmaydigan xarajatlarga kiritiladi.
• QQS: Ushbu tovar boʻyicha avval hisobga olingan QQSni qayta tiklash (tuzatish) kerak, chunki tovar soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatilmagan.

5. Tovarni tekinga berish (reklama, xayriya) QQS bilan qanday soliqqa tortiladi?

• Umumiy qoida: Tekinga berish realizatsiya boʻyicha oborot deb tan olinadi va QQS tovarlarning bozor qiymatidan kelib chiqib hisoblanadi. "Toʻlovsiz" bir tomonlama hisobvaraq-faktura taqdim etiladi. Bunday tovarlarning qiymati chegirib tashlanmaydigan xarajat hisoblanadi.
• Istisno (reklama maqsadlarida): Agar tekinga berish (namunalarni tarqatish) iqtisodiy jihatdan oqlangan boʻlsa (daromad olishga qaratilgan boʻlsa), u realizatsiya boʻyicha oborot hisoblanmaydi va QQSga tortilmaydi. Bunday berish ichki aktlar bilan rasmiylashtiriladi va uning qiymati chegirib tashlanadigan xarajat boʻladi.

6. Jismoniy shaxsdan (YaTT emas) materiallarni qanday sotib olish mumkin?

Xarid aktini rasmiylashtirish kerak. Korxona soliq agenti sifatida jismoniy shaxsga toʻlanadigan summadan 12% miqdorida JShODSni ushlab qolishi va uni byudjetga toʻlashi shart.

7. Asosiy vositalarni (AV) sotishda qanday soliq oqibatlari yuzaga keladi?

• QQS toʻlovchilari uchun: AV sotish QQS bilan soliqqa tortiladi. Toʻliq summaga bitta EHF taqdim etiladi.
• Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilari uchun: Faqat chiqib ketishdan olingan daromad (sotish narxi va qoldiq qiymat oʻrtasidagi farq) soliqqa tortiladi. Ikkita EHF taqdim etish kerak: bittasi realizatsiyaning toʻliq summasiga, ikkinchisi – daromad summasiga bir tomonlama.
• Bozor qiymatidan pastroq sotish: Soliq organlari soliqlarni bozor qiymatidan hisoblab, qoʻshimcha hisoblash huquqiga ega.